SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
Phần thứ nhất:
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định" Giáo dục là quốc sách hàng đầu,
Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển" điều đó được thể hiện trong
các Nghị quyết Trung ương
Nghị quyết TW VIII " phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học. Bồi dưỡng năng lực tự
học, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên".
" Đổi mới phương pháp giáo dục và đào tạo khắc phục lối truyền thụ một
chiều, rèn luyện nề nếp, tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng
các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học".
Nghị quyết TW IV " Đổi mới phương pháp dạy và học ở tất cả các cấp
học, bậc học. Mục tiêu đào tạo phải hướng vào đào tạo những con người
năng động sáng tạo".
Ở nước ta cũng như hầu hết các nước trên Thế giới, vấn đề dạy học và
chất lượng dạy học nói chung, dạy học Địa lý nói riêng ngày càng trở thành
mối quan tâm hàng đầu của toàn xã hội.
Trong dạy học hiện nay thì “Học phải đi đôi với hành”. Để rèn luyện cho
học sinh năng lực tư duy sáng tạo vận dụng tri thức vào thực tiễn cuộc sống
Môn Địa lý 7 nhằm giúp học sinh có những kiến thức phổ thông cơ bản,
cần thiết về các môi trường địa lý và các hoạt động của con người ở trên trái
đất cũng như các châu lục; góp phần hình thành cho học sinh thế giới quan
khoa học, giáo dục tư tưởng, tình cảm đúng đắn, giúp cho học sinh bước đầu
vận dụng kiến thức địa lý để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội
xung quanh, phù hợp với yêu cầu của đất nước và thế giới trong thời đại
mới.
Vì vậy, việc rèn luyện những kỹ năng địa lý là rất cần thiết cho việc học
tập đồng thời cũng chuẩn bị kỹ năng cho việc tiếp thu kiến thức ở các lớp
1
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7

hiểu biết kỹ thuật, có năng lực lao động cần thiết, có óc thẩm mĩ và có kiến
thức tốt để kế tục sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Với
mục tiêu giáo dục: Nâng cao dân trí – Đào tạo nhân lực - Bồi dưỡng nhân
tài
Địa lí là một bộ môn khoa học thực nghiệm có liên quan nhiều đến thực
hành thí nghiệm được giảng dạy trong trường THCS cùng với nhiều bộ môn
khác. Trong đời sống hàng ngày trong lao động sản xuất, chúng ta gặp rất
nhiều các sự vật hiện tượng mà kiến thức của môn vật lí, toán học, sinh học
không thể giải thích được
Mục đích giúp học sinh có những tri thức khoa học, phát triển năng lực,
tư duy, sáng tạo và định hướng được nghề nghiệp trong tương lai, tự tin
bước vào cuộc sống.
Là một bộ môn khoa hoc, ngoài việc nắm bắt kiến thức còn rèn luyện
cho học sinh đức tính cần cù, cẩn thận, tỉ mỉ, khoa học và chính xác. Từ
những kiến thức thực tế học sinh áp dụng giải thành thạo các dạng bài tập,
giúp học sinh củng cố kiến thức phát triển tư duy sáng tạo.
2. Cơ sở thực tiễn:
Ở bậc học phổ thông từ trước tới nay quan niệm vẫn cho rằng bộ môn
Địa lí là môn học phụ. Một phần do thiếu giáo viên dạy Địa lí nên ở nhiều
trường hiện phân công giáo viên dạy bộ môn khoa học xã hội sang dạy môn
Địa, nên chất lượng giảng dạy thấp. Giáo viên lên lớp chủ yếu đọc cho học
sinh chép bài vì vậy hầu hết học sinh đều không thích học và không có hứng
thú học, khi học lại chủ yếu là học vẹt để đối phó với giáo viên khi kiểm tra
nên chất lượng rất thấp và học sinh thường không năm được nội dung kiến
thức và các kỹ năng Địa lý cơ bản cần thiết. Kỹ năng bản đồ, biểu đồ. đây là
một kỹ năng quan trọng nhất của việc học tập môn Địa lí.
Năm học 2008- 2009 tôi được phân công giảng dạy môn Địa lí ở trường
THCS Hợp Hòa qua kết quả kiểm tra khảo sát chất lượng đầu năm cho thấy:
3
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7

lần lượt ghi đều từ trái sang phải, từ tháng 1
4
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
đến tháng 12 bằng số. Đường biểu diễn biến thiên nhiệt độ hàng năm được
vẽ bằng đường màu đỏ nối nhiệt độ trung bình các tháng trong năm. Sự biến
thiên lượng mưa hàng tháng được thể hiện bằng hình cột (màu xanh thể
lượng mưa trung bình các tháng trong năm) ( Biểu đồ nhiệt
độ và lượng mưa của Hà Nội)
2. Cách đọc biểu đồ và lượng mưa
Cần đọc lần lượt đường biểu diễn nhiệt độ và các cột lượng mưa
trong năm để biết thông tin về khí hậu nơi đó.
* Đọc đường biểu diễn nhiệt độ cần khai thác:
+Những tháng có Nhiệt độ cao nhất ? tháng có Nhiệt độ cao nhất ? (Mùa
hè)
+Những tháng có Nhiệt độ thấp nhất ? tháng có Nhiệt độ thấp nhất ? ( Mùa
đông)
+ Biên độ nhiệt. ( Nhiệt độ cao nhất – Nhiệt độ thấp nhất)?
+ Nhiệt độ trung bình năm?
+ Qua đó biết đặc điểm chế độ nhiệt thuộc kiểu khí hậu nào.
Ví dụ 4: Hình7.3: Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của Hà Nội
Nhiệt độ tháng nóng nhất là tháng 7 ( 30
o
C) lạnh nhất là tháng 1 ( 16
o
C)
Biên độ nhiệt là: 14
o
C; nhiệt độ trung bình năm khoảng 24
o
C

Quan sát biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của vùng nhiệt đới cho biết
thuộc bán cầu nào, tại sao?
Biểu đồ A: Biểu đồ B
Biểu đồ A:
+ Đường biểu diễn nhiệt độ hai lần tăng cao trong năm
+Những Tháng có nhiệt độ cao nhất từ tháng 5 – tháng 8(mùa hè)
+Tháng có nhiệt độ cao nhất là tháng 5 (32
O
C)
+ Những Tháng có nhiệt độ thấp nhất từ tháng 11 – tháng 3(mùa
đông)
6
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
+Tháng có nhiệt độ thấp nhất là tháng 5 (21
O
C)
+ Biên độ nhiệt 10
O
C
+ Mưa tập trung vào một mùa, mùa mưa ( Từ Tháng 5 – tháng 10)
Kết luận: Khí hậu thuộc Bắc bán cầu
Biểu đồ B:
+Những Tháng có nhiệt độ cao nhất từ tháng 10 – tháng 3(mùa hè)
+Tháng có nhiệt độ cao nhất là tháng 1 (35
O
C)
+ Những Tháng có nhiệt độ thấp nhất từ tháng 4 – tháng 9(mùa đông)
+Tháng có nhiệt độ thấp nhất là tháng 5 (18
O
C)

+ Trên 100mm là tháng mưa( Trung bình năm từ 1200 – 2500mm)
+ Từ 50mm – 100mm là tháng khô ( Trung bình năm từ 600 –
1200mm)
+ Từ 25mm – 50mm là tháng hạn ( Trung bình năm từ 300mm –
600mm)
+ Dưới 25 mm là tháng kiệt ( Chỉ có ở hoang mạc và bán hoang mạc
– Trung bình năm dưới 300mm)
Ví dụ 1: Bài tập thực hành số 2 trang 40:
7
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
Có ba biểu đồ nhiệt dộ và lượng mưa, chọn biểu đồ phù hợp với
ảnh Xavan kèm theo:
Yêu cầu học sinh xem ảnh Xavan ; xác định môi trường của ảnh
( Đây là môi trường nhiệt đới)
+ Nhắc lại đặc điểm của môi trường nhiệt đới: mùa hè Nóng và lượng
mưa lớn, chiếm > 80% lượng mưa cả năm. Mùa khô nhiệt độ thấp, lượng
mưa thấp, có hai lần nhiệt độ lên cao. Tương ứng với hai lần Mặt trời lên
thiên đỉnh.
+ Đọc biểu đồ:
8
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
Biểu đồ A: Nhiệt độ cao, biên độ nhiệt nhỏ, lượng mưa lớn, mưa đều
quanh năm. không phù hợp với ảnh.
Biểu đồ B: Nóng quanh năm, hai lần nhiệt độ lên cao, mưa theo mùa,
mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9, mưa lớn nhất là tháng 8 > 160mm, mùa
khô không mưa đó là môi trường nhiệt đới. Phù hợp với ảnh
Biểu đồ C: Nóng quanh năm, hai lần nhiệt tăng, mưa theo mùa. , mùa

( Brét – 48
o
B)
6 16 133 62
Mùa Hè mát,
mùa đông ấm,
biên độ nhiệt nhỏ
mưa đều quanh
năm, lũ về mùa
xuân, hạ
Ôn đới lục địa
(Matxcơva –
56
o
B)
-10 19 31 74
Mùa Đông rất
lạnh,Mùa hè
nóng, biên độ
nhiệt lớn mưa ít.
Địa Trung Hải
( Athen – 41
o
B)
10 28 69 9
Mùa Hè nóng,
khô. Mùa Đông
mát, mưa
nhiều ,biên độ
nhiệt lớn,

liên hệ chặt chẽ với thực tiễn cuộc sống.
Kĩ năng đọc và lập biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa học sinh đã được làm
quen ở lớp 6, tuy nhiên còn ở mức độ rất sơ đẳng, lên các lớp trên, các em
tiếp tục được học với mức độ cao hơn nữa. Tuy nhiên, với học sinh lớp 7, nó
có vai trò quan trọng trong việc phát triển tư duy địa lý cho các em. Với nội
dung đã nêu, tôi thường vận dụng vào các tiết dạy có biểu đồ và các tiết thực
hành, nhìn chung, học sinh vận dụng nhanh, đạt kết quả tốt, lớp học sôi nổi.
Tôi nhận thấy trong quá trình giảng dạy các bộ môn khoa học nói chung
và môn Địa lí nói riêng, thì việc truyền thụ kiến thức và phương pháp giảng
dạy của người thầy đối với học sinh trong một tiết dạy là quan trọng nhất.
Trong giảng dạy phải làm sao để phát huy được tất cả các đối tượng học
sinh cùng tích cực hoạt động. Đa số các em hiểu bài nắm bài ngay tại lớp,
phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của các em. Muốn đạt được
điều đó người thày phải có bề dày kinh nghiệm, yêu nghề có tâm huyết với
nghề và phải thật sự thương yêu, tận tuỵ với học sinh, nhiệt tình và sát sao
11
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
với từng đối tượng học sinh, hiểu rõ hoàn cảnh của các em để áp dụng vào
tiết giảng sao cho không khí của tiết học được nhẹ nhàng, thoải mái, trò
thích học. Dưới sự hướng dẫn của thầy từ dễ đến khó, từ chi tiết đến tổng
quát, có như vậy học sinh mới được đào sâu ôn luyện kiến thức, giúp các em
hiểu bài nắm chắc kiến thức cơ bản, nắm sâu, nắm rộng, từ đó các em có
hứng thú và yêu thích bộ môn tạo được nhiều nhân tố tích cực tham dự các
kỳ thi học sinh giỏi các cấp.
Như mục tiêu của môn Địa Lý bậc THCS đặt ra, cùng với những yêu cầu
về kiến thức, thái độ tình cảm là yêu cầu về kỹ năng. Đó là. Giúp các em học
sinh sử dụng tương đối thành thạo các kỹ năng Địa Lý , trước hết là kỹ năng
quan sát, nhận xét, phân tích các hiện tượng tự nhiên, kinh tế- xã hội, kỹ
năng đọc và sử dụng bản đồ ,biểu đồ , lập sơ đồ đơn giản để tìm hiểu Địa
Lý địa phương và tự bổ xung kiến thức địa lý … Bên cạnh đó là đặc điểm

năm 2009
Người viết sáng kiến

Đặng Việt Dũng

13
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC
TRƯỜNG THCS HỢP HOÀNHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC CẤP TRÊN
14
SKKN: Rèn kĩ năng đọc biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa cho học sinh lớp 7
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1/ Mai Xuân San. Rèn luyện kỹ năng Địa Lý ,Nhà xuất bản Giáo
Dục.
2/ Nguyễn Dược – Nguyễn Phú Trọng . Lý luận dạy học Địa Lý.
3/ Đỗ Ngọc Tiến – Phí Công Việt . Tuyển chọn những bài ôn luyện
thực hành kỹ năng địa lý15