I. Lý do chọn đề tài:
Nếu như bản đồ là một phương tiện không thể thiếu được trong việc khảo sát,
nghiên cứu địa lý thì trong việc giảng dạy, học tập địa lý ở trường phổ thông, nó
cũng có một vai trò không kém phần quan trọng.
Rèn luyện kỹ năng bản đồ giúp cho học sinh lĩnh hội được kiến thức địa lý một
cách nhẹ nhàng, nhanh chóng và ghi nhớ kiến thức lâu bền. Chẳng hạn như khi
học về vị trí địa lý của các châu lục, nếu chỉ nghe một cách thụ động giáo viên mô
tả bằng lời thì khó mà lĩnh hội kiến thức và ghi nhớ được, nhưng nếu tự mình xác
định trên bản đồ các điểm cực Bắc, cực Nam, cực đông, cực tây, tìm xem có
những đại dương, biển nào, vịnh nào bao quanh, những châu lục nào tiếp cận thì
học sinh sẽ hiểu được ngay và ghi nhớ lâu hơn vì các em đã được qua quá trình
tìm tòi, khám phá, so sánh. Cách học tập có sư dung Atlat không những giúp các
em nắm chắc kiến thức mà còn trau dồi cho các em phương pháp học tập nghiên
cứu môn địa lý. Những kiến thức về địa lý đaị cương, địa lý các châu, các nước,
về địa lý tổ quốc Việt Nam, học sinh được lĩnh hội gắn với bản đồ trong hệ thống
Atlat sẽ dần dần hình thành nên trong ký ức các em một cái “ nền” vững chắc trên
đó sẽ tiếp tục được bồi thêm những kiến thức mới mà các em sẽ tiếp thu trong học
tập và trong suốt cả cuộc đời.
Rèn luyện kỹ năng bản đồ còn là phương tiện đặc biệt quan trọng để phát triển tư
duy nói chung và tư duy địa lý nói riêng. Trong khi học tập sử dụng bản đồ, học
sinh luôn phải quan sát, tưởng tượng, phân tích đối chiếu, so sánh, tổng hợp, khái
quát hoá, xác lập các mối quan hệ địa lý, vì thế tư duy của các em luôn luôn hoạt
động và phát triển.
Trong những năm gần đây, phương pháp dạy học đang được toàn nghành giáo dục
cải tiến theo hướng phát huy tính tích cực chủ động của học sinh, học sinh tự tìm
tòi kiến thức, tự khám phá tri thức. Việc sử dụng và khai thác kênh hình trong quá
trình dạy học là một việc làm không thể thiếu nhất là việc sử dụng bản đồ trong
RÈN KĨ NĂNG ĐỌC BẢN ĐỒ CHO HỌC SINH LỚP 10
dạy và học địa lý, sư dung Atlat trong qua trình tự học của học sinh hiên nay.
Atlat là nguồn kiến thức địa lí khổng lồ, trong điều kiên nền kinh tế xã hội thế giới
phát triển theo xu hướng toàn cầu hoá như hiên nay, thời lượng cho môn địa lý có

đồ
- Hướng dẫn cách chỉ đối tượng trên bản đồ.
Quy trình này được tiến hành thường xuyên trong các giờ học dần dần hình thành
ở các em kỹ năng đọc, chỉ, nhận biết đối tượng địa lý trên bản đồ.
II. Rèn luyện kỹ năng xác định phương hướng trên bản đồ:
Xác định phương hướng cũng là một kỹ năng đơn giản, được dạy ở các lớp dưới.
Nhưng qua thực tế dạy học, tôi thấy nếu không thường xuyên rèn luyện lại kỹ
năng này cho HS thì các em sẽ quên và không thể xác định phương hướng một
cách chính xác trên bản đồ.
Quy trình tiến hành rèn luyện kỹ năng xác định phương hướng trên bản đồ có thể
theo quy trình sau:
- Hướng dẫn học sinh tìm trên quả cầu địa cực bắc, địa cực nam và nhận rõ đấy là
điểm cực bắc, cực nam.
- Chứng minh tất cả các đường kinh tuyến dều dẫn đến điểm bắc và nam, tức là
đường chỉ hướng bắc và hướng nam.
Ví dụ: Xác định chí hướng ở trang 10 “tập bản đồ thế giới và các châu lục”
và trang 14 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang 19 “tập bản đồ thế giới
và các châu lục”
- Cho học sinh nhận rõ các đường vĩ tuyến chỉ hướng tây đông và để các em
chứng minh trên quả địa cầu là không có điểm tây và cũng không có điểm đông.

RÈN KĨ NĂNG ĐỌC BẢN ĐỒ CHO HỌC SINH LỚP 10
Ví dụ: Xác định chí hướng ở trang 10 “tập bản đồ thế giới và các châu lục”
và trang 14 “tập bản đồ thế giới và các châu lục” và trang 19 “tập bản đồ thế giới
và các châu lục”
- Chuyển sang bản đồ nửa cầu và bản đồ châu lục cho học sinh nhận xét các
đường kinh tuyến, vĩ tuyến, và đối chiếu, so sánh với các đường kinh tuyến vĩ
tuyến trên quả cầu để thấy rõ những sai lệch của bản đồ.
- Tập xác định phương hướng trên bản đồ, atlat và đôí chiếu với quả địa cầu.
- Đối với lớp 10 sử dung “tập bản đồ thế giới và các châu lục” còn giúp các em

thành khái niệm địa lý cho học sinh.
- Để rèn luyện kỹ năng này, trước hết phải cho học sinh nắm chắc khái niệm về tỉ
lệ bản đồ. Trong khi tính toán bằng cm trên bản đồ tỉ lệ nhỏ đổi ra khoảng cách
ngoài thực tế, học sinh thường lúng túng. Giáo viên nên hướng dẫn cách quy đổi
cho các em.
- Hướng dẫn học sinh sử dụng thước tỷ lệ để tìm ra khoảng cách thực tế .
Đối với học sinh phổ thông thời gian dành cho rèn luyện kỹ năng địa lý không
nhiều nên giáo viên cần lấy những ví dụ với đối tượng có ranh giới rõ ràng, hình
dạng đơn giản để học sinh vận dụng.
Quy trình tiến hành như sau:
- Làm cho học sinh nắm vững khái niệm tỉ lệ bản đồ
- Hướng dẫn học sinh đổi cm thành km
- Hướng dẫn học sinh đo tính khoảng cách trùng hướng với đường kinh tuyến dựa
vào lưới kinh vĩ tuyến trên bản đồ.
- Cho các em biết cách chuyển đổi số vĩ độ đo được thành km
- Hướng dẫn các em tập đo tính khoảng cách trùng hướng với vĩ tuyến và biết
cách chuyển đổi số kinh độ thành km.
Ví dụ: Xác định khoảng cách từ Hà Nội (Việt Nam) đi thủ đô các nước

RÈN KĨ NĂNG ĐỌC BẢN ĐỒ CHO HỌC SINH LỚP 10
trong khu vực Đông Nam Á ở các 9, 27, 31 “tập bản đồ thế giới và các châu lục”
- Hướng dẫn học sinh biết xác định các sai số toán học trên bản đồ do các phép
chiếu đồ. Các vùng có tỉ lệ đúng, những vùng có sai số lớn để đưa ra được các kết
quả sát thực tế hơn.
Ví dụ: Xác đinh khoảng cách từ Matxcơva  Ulanbato ở trang 7, 9, 26 “tập
bản đồ thế giới và các châu lục” để làm rõ các sai số ở các phép chiếu đồ
V. Rèn luyện kỹ năng xác định vị trí địa lý trên bản đồ:
Khi rèn luyện kỹ năng này cần làm cho các em nắm chắc ý nghĩa quan trọng của
vị trí địa lý, biết tự mình xác địng vị trí địa lý khi tìm hiểu về bất kỳ một đối tượng
địa lý tự nhiên nào và biết cách rút ra những kết luận quan trọng. Những yếu tố tự

- Giáo viên mô tả địa hình mẫu của một châu lục, vừa mô tả vừa hướng dẫn học
sinh cách thức , trình tự mô tả
- Cho học sinh ghi dàn ý mô tả vào vở ghi hoặc sổ tay địa lý, khuyến khích học
sinh học thuộc dàn ý đó
- Học sinh tập mô tả địa hình châu lục, bắt đầu từ một châu lục có địa hình đơn
giản.
- Cho học sinh mô tả địa hình theo dàn ý đã được ghi và tập mô tả địa hình một
nước nào đó.
VII. Rèn luyện kỹ năng mô tả khí hậu trên bản đồ:
Để mô tả khí hậu của bất kỳ một lãnh thổ nào đều phải đề cập đến 3 yếu tố: nhiệt
độ, mưa, gió.Sau khi cung cấp cho học sinh những hiểu biết cần thiết trên, giáo
viên giới thiệu cho các em đàn ý, để dựa vào đấy, hướng dẫn các em tập mô tả khí
hậu trên bản đồ khí hậu.
Quy trình hướng dẫn học sinh mô tả khí hậu trên bản đồ:
- Làm cho học sinh hiểu rõ mô tả khí hậu trên bản đồ có nghĩa là mô tả những yếu
tố thành phần của nó như nhiệt độ, gió, mưa và phát hiện mối liên hệ giữa chúng

RÈN KĨ NĂNG ĐỌC BẢN ĐỒ CHO HỌC SINH LỚP 10
với nhau cũng như với những yếu tố tự nhiên khác.
- Giới thiệu cho các em biết cách biểu hiện các yếu tố đó trên bản đồ khí hậu.
- Cung cấp cho học sinh dàn ý mô tả khí hậu trên bản đồ
-Hướng dẫn các em dựa vào dàn ý cho sẵn để mô tả khí hậu trên bản đồ, bắt đầu
từ châu lục rồi chuyển sang một khu vực, một quốc gia.
VIII. Rèn luyện kỹ năng mô tả sông ngòi trên bản đồ:
Nhìn mạng lưới sông ngòi trên bản đồ một khu vực có thể biết ngay những nét lớn
về đặc điểm khí hậu, địa hình, động thực vật và phân bố dân cư của khu vực đó.
Do đó học sinh được rèn luyện kỹ năng này sẽ biết được những mặt khác về tự
nhiên, kinh tế, xã hội.
Quy trình tiến hành:
- Hướng dẫn các em lập dàn ý và dựa vào đấy để mô tả một con sông dựa trên dàn

- Trên cơ sở vốn hiểu biết tích luỹ của học sinh, giáo viên giúp các em tự phân
biệt được các mối liên hệ địa lý thông thường và các mối liên hệ địa lý nhân quả,
mang tính quy luật.
- Hướng dẫn học sinh dựa vào bản đồ kinh tế của một số nước ( hoặc khu vực) tập
đánh giá trình độ kinh tế của các nước hoặc khu vực đó.
Các bước tiến hành thường xuyên trong quá trình dạy và học sẽ dần hình thành
cho học sinh kỹ năng quan trọng nhất của môn học, giúp học sinh có thể tự học
môn địa lí bằng cách kết hợp giữa atlat và các kiến thức trên các phương tiện
thông tin đại chúng
B. ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC HIỆN CỦA ĐỀ TÀI:
Trong nhiều năm qua, trong quá trình giảng dạy của mình tôi đã áp dụng sáng
kiến này để rèn luyện cho học sinh. Tôi nhận thấyviệc áp dụng sáng kiến này đã
mang lại những hiệu quả thiết thực.

RÈN KĨ NĂNG ĐỌC BẢN ĐỒ CHO HỌC SINH LỚP 10
- Khi bắt đầu vào lớp 10, học sinh hầu như không có kỹ năng đọc bản đồ, không
biết sử dụng bản đồ, khi làm bài thực hành hoặc bài kiểm tra có sử dụng bản đồ
địa lý, átlat thì học sinh rất lúng túng.
- Sau khi được hướng dẫn đã có những chuyển biến rất tốt, các em đã biết cách sử
dụng bản đồ vào từng bài học cụ thể một cách tương đối thành thạo. Các em đã
có kỹ năng đọc bản đồ, xác định phương hướng, toạ độ, khoảng cách, xác định vị
trí địa lý trên bản đồ, kỹ năng mô tả các đối tượng địa lý. Riêng kỹ năng xác định
mối quan hệ địa lý giữa các đối tượng địa lý thì còn một bộ phận học sinh chưa sử
dụng thành thạo vì đây là một kỹ năng khó đòi hỏi học sinh phải có hiểu biết nhất
định về kiến thức địa lývà cần được rèn luyện lâu dài.
- Đến lớp 12 học sinh các lớp tôi được phân công giảng dạy, các em đều nắm
được những kiến thức cơ bản của địa lý và những kỹ năng cơ bản trong sử dụng
bản đồ.
Cụ thể là: % học sinh lớp 12 tôi giảng dạy đều có thể sử dụng thành thạo atlat
để làm bài thi tốt nghiệp THPT, và biết cách sử dụng các ứng dụng của bản đồ