1HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM
KHOA CHÍNH TRỊQUỐC TẾ
BỘ MÔN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI

Bài tiểu luận

VỊ THẾ CỦA VIỆT NAM TRONG CỘNG ĐỒNG ASEAN
Hà Nội, ngày 14 tháng 4 năm 2009
2


Hơn 40 năm đã trôi qua kể từ ngày thành lập Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á ,viết tắt
là ASEAN. Đó cũng là quãng thời gian mà quan hệ Việt Nam – ASEAN trải qua nhiều đợt
thăng trầm, vượt qua nhiều cơn sóng gió để đến hôm nay , tất cả các nước trong khu vực
cùng đứng trong một tổ chức, cùng nhau phấn đấu vì một Đông Nam Á hòa bình, ổn định ,
hợp tác và phát triển.ASEAN hiện là đối tác không thể thiếu của các nước và trung tâm lớn
trên thế giới,đồng thời là nhân tố quan trọng thúc đẩy các tiến trình đối thoại và hợp tác trên
nhiều lĩnh vực ở khu vực châu Á – TBD.
Việc Việt Nam trở thành thành viên đầy đủ của tổ chức ASEAN đã đánh dấu một bước
phát triển mới trong toàn bộ lịch sử quan hệ giữa nước ta với các nước ASEAN, là sự kiện
quan trọng đối với nước ta nói riêng và đối với khu vực nói chung, tạo điều kiện thuận lợi
cho sự phát triển của Việt Nam trong sự phát triển chung của toàn khu vực.
Vậy trong hơn 13 năm qua, Việt Nam đã đóng góp như thế nào để tạo dựng vị thế của
mình trong cộng đồng ASEAN – phát triển năng động này? Việt Nam có được coi là một
thành viên tích cực và có đóng góp quan trọng đối với sự phát triển và trưởng thành của
ASEAN? Bài tiểu luận của tôi sẽ làm sáng rõ những đóng góp của Việt Nam trong tổ chức
ASEAN để qua đó thấy được vị trí thực sự của Việt Nam trong tổ chức này.Để có một cái
nhìn khách quan hơn tôi cũng tìm hiểu xem “Bạn bè thế giới đã đánh giá như thế nào về vị
thế của Việt Nam trong ASEAN?”.Và trước những thuận lợi và khó khăn đặt ra hiện nay
“Việt Nam phải làm gì để nâng cao hơn nữa vị thế của mình trong cộng đồng ASEAN?”

Bài tiểu luận còn nhiều thiếu sót rất mong được sự chỉ bảo của thầy cô. Qua đây em cũng
xin gửi lời cảm ơn chân thành đến sự tận tình giảng dạy của thầy cô trong thời gian vừa qua.

4 NỘI DUNG 

I. Bước đi của Việt Nam trong tiến trình gia nhập ASEAN
Trong bối cảnh chiến tranh lạnh khi cơn bão tham vọng đang muốn nhấn chìm cả Việt

thực hiện chính sách đối ngoại mở rộng, đa dạng hoá, đa phương hoá quan hệ đối ngoại cả về
chính trị, văn hoá, khoa học kỹ thuật, kinh tế, xã hội, v.v với tất cả các nước, trong đó đặc
biệt là các nước trong khu vực Đông Nam Á.Những đổi mới có tính chất đột phá trong
đường lối đối ngoại của Việt Nam đã góp phần quan trọng cải thiện tình hình, nhờ đó tiến
độ hội nhập vào khu vực của Việt Nam trở nên nhanh chóng và vững chắc. Kết quả
28/7/1995 Việt Nam chính thức gia nhập vào ngôi nhà chung của Hiệp hội liên kết khu vực
Đông Nam Á.
Việc Việt Nam gia nhập ASEAN đã đánh dấu chấm dứt sự đối đầu giữa hai khối
ASEAN và Đông dương hình thành dưới thời chiến tranh lạnh, mở ra một bước ngoặt trong
lịch sử phát triển hợp tác khu vực ở Đông Nam Á. Sự tham gia của Việt Nam vào ASEAN
đã mở đầu cho quá trình tham gia hợp tác khu vực của tất cả các quốc gia còn lại, biến ước
mơ nhất thể hoá khu vực của ASEAN được đề cập trong “Tuyên bố Băng Cốc” năm 1967
thành hiện thực. Hợp tác khu vực của ASEAN nhờ đó đã bước lên bình diện mới để đối
phó một cách hiệu quả với những biến động đầy phức tạp của thế giới thời kỳ hậu chiến
tranh lạnh. Việc Việt Nam gia nhậpASEAN cũng đánh dấu thắng lợi cho chặng đường trở
lại cội nguồn Đông Nam Á của Việt Nam.
II. Vị thế và vai trò của Việt Nam trong cộng đồng ASEAN
Trong hơn13 năm tham gia ASEAN, Việt Nam đã có những đóng góp quan trọng trên
tất cả các lĩnh vực hợp tác của Hiệp hội, góp phần quan trọng vào việc triển khai thực hiện
đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa của Đảng và Nhà nước;
củng cố xu thế hoà bình, ổn định và hợp tác ở khu vực có lợi cho sự nghiệp xây dựng và bảo
vệ đất nước.
6

Đóng góp quan trọng đầu tiên của chúng ta sau khi tham gia ASEAN là đã góp phần tích
cực trong việc thúc đẩy kết nạp các nước Lào, Mianma và Campuchia, để hình thành một
khối ASEAN thống nhất, quy tụ tất cả 10 quốc gia ở Đông Nam Á.
Trong lĩnh vực chính trị, Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ cùng bạn bè ASEAN trên các
diễn đàn quan trọng như AMM, Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF) chuyên thảo luận các vấn
đề về an ninh, Diễn đàn sau Hội nghị Bộ trưởng ASEAN (PMC) để đối thoại với các nước

nghị Thượng đỉnh ASEAN (tháng 12/1998) và Hội nghị Bộ trưởng Kinh tế ASEAN lần thứ
33 (12-16/9/2001) tại Hà Nội. Từ tháng 7/2000 – 7/2001, Việt Nam đã hoàn thành tốt vai trò
Chủ tịch ủy ban Thường trực ASEAN; tổ chức thành công Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN
lần thứ 34 (AMM-34) . Các Bộ/ngành của Việt Nam cũng đăng cai nhiều Hội nghị cấp Bộ
trưởng và cấp Quan chức cao cấp (SOM) về kinh tế và hợp tác chuyên ngành. Việt Nam
cũng đã đăng cai và tổ chức thành công Hội nghị Liên minh Nghị viện ASEAN (AIPO)
tháng 9/2002 Không những thế, Việt Nam còn là quốc gia luôn có sáng kiến hay đưa ra trong
các cuộc họp. Ví dụ, tại Hội nghị APEC-11 “Thế giới của sự khác biệt: Đối tác vì tương lai”
tổ chức tại Bangkok, Thái Lan (20-21/10/2003), Việt Nam đã đưa ra hai sáng kiến: thứ nhất,
cần tăng cường hợp tác đầu tư cho cân bằng với hợp tác thương mại nhằm thúc đẩy đầu tư
nội khối APEC, trong đó dành ưu tiên đầu tư vào ASEAN; thứ hai, đưa ra một số biện pháp
cụ thể triển khai kế hoạch hành động hỗ trợ các doanh nghiệp vừa, nhỏ và “siêu nhỏ”, trong
đó có việc đề xuất thành lập Quỹ xây dựng năng lực hỗ trợ các doanh nghiệp “siêu nhỏ”
Cùng với ASEAN, Việt Nam còn tham gia tích cực vào các khuôn khổ hợp tác liên khu vực
khác như Diễn đàn Hợp tác Á - Âu (ASEM) và Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái
Bình Dương (APEC). Nước ta đã tổ chức rất thắng lợi Hội nghị Cấp cao Á - Âu 5 (ASEM-5)
năm 2004 và Hội nghị các nhà lãnh đạo các nền kinh tế APEC năm 2006
Cùng với các nước ASEAN, Việt Nam đã tham gia tích cực vào việc xây dựng Hiến
chương ASEAN ngay từ những ngày đầu. Trong quá trình soạn thảo Hiến chương, Việt Nam
đã góp phần bảo vệ những mục tiêu và nguyên tắc cơ bản của Hiệp hội .Những đóng góp của
Việt Nam đã góp phần định hướng quan trọng trong quá trình soạn thảo nội dung Hiến
chương, tạo điều kiện để Hiến chương đáp ứng tốt hơn những yêu cầu đặt ra cho ASEAN
trong giai đoạn phát triển mới, được bạn bè hoan nghênh và đánh giá cao.
Nước ta là một trong những nước ASEAN hoàn tất sớm nhất thủ tục phê chuẩn Hiến
chương và là nước thứ hai cử Đại sứ, Đại diện Thường trực tại ASEAN chính thức trình Thư
Ủy nhiệm Điều này một lần nữa khẳng định chính sách Việt Nam luôn coi trọng vị trí của
8

ASEAN trong khu vực, đồng thời cũng thể hiện mong muốn và cam kết của chúng ta tham
gia và đóng góp một cách tích cực, chủ động, có trách nhiệm trong hợp tác ASEAN và thực

mới, cải cách kinh tế trong nước với hàng loạt chủ trương, biện pháp nhằm tăng tốc độ phát
triển, nâng cao khả năng cạnh tranh và hội nhập của cả nền kinh tế quốc dân, của các lĩnh
vực/ngành kinh tế, của các địa phương và doanh nghiệp. Thực hiện thắng lợi công cuộc đổi
mới, cải cách kinh tế sẽ góp phần rất quan trọng tạo thuận lợi để chúng ta tham gia tích cực
và hiệu quả nhất vào tiến trình xây dựng AEC, đồng thời tận dụng tốt nhất những cơ hội tăng
trưởng và phát triển mà AEC mang lại cho mỗi nước thành viên ASEAN.
Trong lĩnh vực văn hóa-xã hội: Trong hơn 13 năm qua, tích cực hội nhập với khu vực
Đông Nam Á và thế giới, Việt Nam luôn gìn giữ vững bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời
tiếp thu những tinh hoa văn hóa của khu vực và thế giới, giao lưu học hỏi, tăng cường hiểu
biết lẫn nhau giữa các nước bạn bè trong ASEAN.
Ngày nay ASEAN đã trở nên khá quen thuộc với giới thanh niên, sinh viên ở các thành
phố lớn trong cả nước. Việc trao đổi văn hóa giáo dục giữa Việt Nam với các nước ASEAN
đã không ngừng được mở rộng. Nhiều đoàn nghệ thuật Việt Nam đến thăm, biểu diễn ở các
nước bạn, giới thiệu nền văn hóa dân tộc đặc sắc của Việt Nam; đồng thời nhiều đoàn nghệ
thuật các nước ASEAN đã đến biểu diễn, giao lưu tại Việt Nam.
Trong lĩnh vực giáo dục: Ngay từ đầu những năm 1990, Bộ Giáo dục Đào tạo Việt Nam
đã coi việc mở rộng quan hệ hợp tác với các nước trong khu vực Đông Nam Á là một ưu
tiên. Thực hiện chủ trương đó, tháng 2/1990, Bộ Giáo dục Đào tạo chính thức gia nhập tổ
chức Bộ trưởng Giáo dục các nước Đông Nam Á (SEAMEO). Sau khi Việt Nam trở thành
thành viên chính của ASEAN, Bộ Giáo dục Đào tạo Việt Nam trở thành thành viên của Tiểu
ban Giáo dục của ASEAN (ASCOE), đã tích cực phối hợp với các nước trong khu vực với
nhiều hoạt động thiết thực, có hiệu quả và được các bạn đánh giá cao
Cùng với việc tham gia tích cực vào tất cả các lĩnh vực hợp tác chuyên ngành của
ASEAN như khoa học, công nghệ và môi trường; văn hóa thông tin; phát triển xã hội;
phòng, chống ma túy, v.v Việt Nam còn mạnh dạn nêu các sáng kiến, đăng cai tổ chức các
hội nghị về hợp tác chuyên ngành, được các nước ASEAN đánh giá cao như việc ta tổ chức
thành công Tuần lễ khoa học và công nghệ ASEAN (1998); Tuần văn hóa ASEAN lần II
theo sáng kiến của Thủ tướng ta tại Hạ Long (2004); Hội thi tay nghề ASEAN (2004); nhiều
hội nghị cấp bộ trưởng quan trọng khác
10

đối ngoại ở Đông Nam Á và hơn thế nữa Việt Nam đang là “miền đất hứa” có nhiều tiềm
năng về các nguồn lực tài nguyên, lao động và lại đang rất ổn định về chính trị-xã hội Thực
tế cho thấy, đến nay Việt Nam đã có quan hệ với hầu hết các tổ chức tiền tệ và tài chính quốc
tế như IMF, WB, ADB Việt Nam cũng đã quan hệ ngoại giao và hợp tác kinh tế với hơn
150 nước và lãnh thổ trên thế giới, đã ký kết Hiệp định thương mại Việt Nam-Hoa Kỳ, Hiệp
định đầu tư song phương với 40 nước và Hiệp định tránh đánh thuế hai lần với 40 nước khác.
Hiện nay Việt Nam đã trở thành thành viên chính thức của WTO. Trong những năm qua,
thực hiện đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam, chúng ta đã chủ động hội nhập
vào nền kinh tế thế giới và khu vực, liên tục đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 7%
năm, năm 2004 đã đạt 7,6% đến năm 2008 đạt 11%.
IV. Vị thế của Việt Nam trong ASEAN qua cái nhìn của bạn bè quốc tế
Ông Nicolas Dammen, Phó Tổng thư ký ASEAN đã khẳng định vai trò quan trọng của
Việt Nam trong ASEAN. Ông Nicolas nói: “Việt Nam đã có những đóng góp tích cực cho
ASEAN kể từ khi tham gia vào Hiệp hội 12 năm trước đây, trở thành nước lớn thứ hai trong
ASEAN và biến ASEAN thành một khối thống nhất. Thêm vào đó, Việt Nam còn là một cầu
nối hữu hiệu cho ASEAN thâm nhập vào Trung Quốc - nền kinh tế có tốc độ phát triển
nhanh nhất thế giới”. Ông Nicolos nhấn mạnh: “Việt Nam ngày nay là một thành viên
không thể tách rời của ASEAN với những đóng góp có hiệu quả và thiết thực vào các sang
kiến và chương trình của ASEAN. Đặc biệt, Việt Nam đi đầu trong trong lĩnh vực cải cách
chính sách và kinh tế trong số các nước thành viên mới của Hiệp hội ở khu vực Đông
Dương. Thêm nữa, Việt Nam còn có vai trò quan trọng trong việc hoạch định định hướng
tương lai của ASEAN không kém gì các nước sang lập tổ chức này ban đầu”.
Tổng thư ký Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) Ong Keng Yong đã đánh giá
cao những đóng góp tích cực của Việt Nam vào nguyên tắc bình đẳng và công bằng của
ASEAN sau khi Việt Nam gia nhập hiệp hội này vào tháng 7/1995.Ông Ong nói: "Trước hết,
nhìn vào bản đồ của hiệp hội, Việt Nam đã thực sự gắn kết vùng phía bắc với phía nam của
khu vực Đông Nam Á. Do đó, quốc gia này có một vai trò rất quan trọng. Xét về mặt địa lý
và nhân khẩu học, đóng góp chính của Việt Nam khi trở thành một thành viên của ASEAN là
đã kết hợp mọi bộ phận của Đông Nam Á thành một khối thống nhất."Quan trọng hơn, Việt
12

Qủa thực một Việt Nam hội nhập mạnh mẽ vào ASEAN, một Việt Nam có nhiều đóng
góp quan trọng tạo nên sự trỗi dậy của một ASEAN mới trong bối cảnh thế giới phức tạp
đầy biến động đã được bạn bè thế giới thừa nhận và đánh giá cao. Đây có lẽ là cái nhìn
khách quan nhất để ta thấy rõ được vị thế của mình trong cộng đồng ASEAN.
V. Những thuận lợi và khó khăn của Việt Nam hiện nay trong ASEAN
1. Thuận lợi
 Được nâng cao vị thế và tạo thế đứng vững chắc trên trường quốc tế, có tiếng nói trong
việc định hướng phát triển chung của nền kinh tế thế giới thông qua những cuộc thương
lượng và đàm phán, từ đó có điều kiện bảo vệ các quyền lợi và thực hiện các nghĩa vụ theo
hướng có lợi cho quốc gia.
 Có điều kiện khai thác nhiều tiềm năng thông qua việc hợp tác đa dạng với nhiều đối
tác để mở rộng và ổn định thị trường, tiếp cận nguồn vốn quốc tế, tạo mội trường hấp dẫn để
đẩy nhanh tiến độ thu hút đầu tư nước ngoài, tiếp cận nhanh sự chuyển giao khoa học – công
nghệ trên diện rộng và tham gia tích cực vào việc phân công lao động quốc tế.
 Giữ vững và ổn định an ninh quốc gia để phát triển.
 Có điều kiện thúc đẩy tiến trình cải cách và cơ cấu lại nền kinh tế linh hoạt và năng
động hơn theo hướng nâng cao hiệu quả. Cụ thể là đẩy nhanh quá trình cải cách khu vực
doanh nghiệp Nhà nước nâng cao tính cạnh tranh của các doanh nghiệp, xoá bỏ cơ chế còn
mang tính bao cấp trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đầu tư và xuất nhập khẩu phát huy
hơn nữa tiềm năng và thế mạnh của các thành phần kinh tế.
 Nâng cao khả năng nắm bắt và vận dụng có hiệu quả các quy tắc ứng xử theo chuẩn
mực quốc tế, góp phần nhanh chóng đưa nền kinh tế của nước ta tiến lên phát triển ngang
tầm quốc tế.
 Có điều kiện thực hiện tốt các quan hệ đối ngoại, góp phần tích cực trong việc duy trì
2. Khó khăn
 Thách thức lớn nhất là trình độ phát triển kinh tế của nước ta còn thấp, năng lực cạnh
tranh của nền kinh tế nói chung, của từng ngành và từng doanh nghiệp nói riêng còn yếu.
14
 Việt Nam đi sau rất nhiều nước trên đường phát triển. Cơ chế thị trường còn đang
trong quá trình hình thành, các khuôn khổ pháp lý còn chưa hoàn chỉnh, chưa phù hợp với

định là một bộ phận quan trọng trong tổng thể chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng
hóa, đa phương hóa, chủ động hội nhập khu vực và quốc tế của Đảng và Nhà nước ta.
Hai là, chúng ta cần tiếp tục làm hết sức mình cùng các nước thành viên khác xây dựng
thành công Cộng đồng ASEAN vào năm 2015 và đưa Hiến chương ASEAN vào cuộc sống.
Chúng ta cần tham gia tích cực, chủ động và có trách nhiệm hơn trong hợp tác ASEAN. Với
thế và lực của đất nước đang tăng lên, chúng ta có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để phát huy
vai trò này. Chúng ta cần tích cực tham gia mọi hoạt động của Hiệp hội, chủ động đề xuất
nhiều sáng kiến và biện pháp phù hợp để tăng cường đoàn kết và hợp tác trong ASEAN, thúc
đẩy giải quyết những vấn đề lớn và phức tạp của Hiệp hội, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao
trong việc thực hiện nghiêm túc các thỏa thuận của ASEAN và tương lai phát triển của Hiệp
hội.
Ba là, chúng ta cần có sự đổi mới và chuẩn bị tốt trong nội bộ để nâng cao hiệu quả tham
gia hợp tác ASEAN, cả về tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động và nguồn lực. Hợp tác
ASEAN rất đa dạng về hình thức và nội dung, do vậy cần có sự phân công nhiệm vụ rõ ràng
và sự phối hợp chặt chẽ giữa các Bộ, ngành khi tham gia hoạt động ASEAN, nhất là vai trò
điều phối quốc gia của Bộ Ngoại giao. Các cơ quan đảm nhận vai trò điều phối trong từng
trụ cột của Cộng đồng ASEAN cần phải phát huy tính chủ động, thường xuyên phối hợp tốt
với các Bộ, ngành liên quan để đảm bảo sự tham gia đồng bộ và nhất quán của Việt Nam.
Từng Bộ, ngành cần sớm tăng cường bộ phận chuyên trách, đầu tư thích đáng về nhân lực và
tài chính cho việc tham gia hoạt động ASEAN.
Bốn là, cần tăng cường hơn nữa công tác tuyên truyền rộng rãi cho mọi tầng lớp nhân
dân và các tổ chức trong xã hội về ASEAN và sự tham gia của Việt Nam, để tạo sự đồng
thuận trong xã hội về nhận thức và hành động, huy động được sự tham gia và đóng góp của
mọi tầng lớp nhân dân vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, thúc đẩy hợp tác
ASEAN hướng tới phục vụ và nâng cao cuộc sống của người dân.
Cuối cùng, chúng ta cũng cần bắt tay ngay vào các công việc chuẩn bị để Việt Nam đảm
nhận tốt vai trò Chủ tịch ASEAN trong năm 2010, trong đó có việc tổ chức Hội nghị Cấp cao
ASEAN và nhiều Hội nghị cấp Bộ trưởng quan trọng khác. Đây sẽ là dịp quan trọng để
16
chúng ta tiếp tục đóng góp cho đoàn kết và hợp tác ASEAN, qua đó góp phần nâng cao vai

đóng góp và dấu ấn của Việt Nam trong ASEAN. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Giáo trình Chính sách đối ngoại Việt Nam(tập II)- Học viện quan hệ quốc tế
- Việt Nam – ASEAN quan hệ song phương và đa phương
- Nguyễn Phương Bình,ASEAN mở rộng thành viên và vị trí vai trò của ASEAN mở
rộng, Học viện quan hệ quốc tế,1999.
- Nguyễn Duy Qúy: Tiến tới một ASEAN hòa bình , ổn định và phát triển bền vững,
Nxb. Chính trị quốc gia,Hà Nội ,2001
Và các trang web:
- http://www.mt.gov.vn
- http://www.nhandan.org.vn
- http://tuanvietnam.net
- http://www.cpv.org.vn
- http://dantri.com.vn
- http://vietnamnet.vn
- http://www.agro.gov.vn
- http://www.sggp.org.vn