 
 

 !"#$!"
%&'(%)*%+,-.%&'/
01 .234-5/
Quy Nhơn, Tháng 11 năm 2011

Khoa Kinh tế và kế toán
!6.
1. Nguyễn Thị Mỹ Lanh
2. Bạch Thị Lâm
3. Đỗ Thị Bích Liễu
4. Lê Thị Linh
5. Nguyễn Thị Khánh Linh
6. Trần Thị Ngọc Linh
7. Lê Thị Ly
8. Phạm Thị Diễm Mi
9. Nguyễn Thị Minh
10.Phan Thị Vũ Mỵ
785. !"#$!"
1.Các khái niệm
Nhóm 4- Kế toán K34D
2
Khoa Kinh tế và kế toán
a. Khái niệm mức sống
- Mức sống là một phạm trù kinh tế xã hội phức tạp và phong phú về mặt nội
dung, phản ánh quan hệ sản xuất, quan hệ xã hội giữa những người với những
người trong quan hệ sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng xã hội.
- Mức sống là một khái niêm rất rộng bao gồm nhiều mặt của đời sống xã hội.
Theo Các Mác: “Mức sống không chỉ là sự thoả mãn những nhu cầu của đời sống

- Mức sống biểu hiện và đánh giá thông qua hiệu quả của quá trình.
2. Yếu tố ảnh hưởng và các chỉ tiêu phản ánh mức sống dân cư
Mức sống và quá trình nâng cao mức sống chịu sự tác động tổng hợp cử nhiều
yếu tố khách quan và chủ quan khác nhau. Để xác định sự ảnh hưởng của các điều
kiện và các yếu tố đến mưc sống, có thể phân loại chúng theo các nhóm chủ yếu
sau:
Nhóm 4- Kế toán K34D
3
Khoa Kinh tế và kế toán
Nhóm I: Những yếu tố thuộc về kinh tế- xã hội
• Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất xã hội
• Tiến bộ khoa học kĩ thuật và khả năng áp dụng những thành tựu khoa học đó
vào sản xuất và đời sống
• Tổng thu nhập quốc dân và cơ cấu thu nhập quốc dân, tỷ lệ phân phối thu
nhập quốc dân theo các quỹ: quỹ tích luỹ, quỹ tiêu dùng, tiêu dùng xã hội, tiêu
dùng cá nhân…
• Số lượng,cơ cấu, chất lượng hàng hoá, dịch vụ sản xuất ra.
• Nguồn vật phẩm tiêu dùng dài hạn hiện có.
• Sự phát triển của cơ sỏ và mạng lưới phục vụ sinh hoạt tinh thần phù hợp với
sự phân bố dân cư theo lãnh thổ.
• Tình hình kinh tế và truyền thống, tâm lý tiêu dung trong gia đình.
Ví dụ: Một đất nước phát triển khi có trình độ khoa học kĩ thuật hiện đại, lực
lượng sản xuất tiến bộ thì sẽ có một nền kinh tế phát triển cao đem lại nguồn thu
nhập cho đất nước và người dân. Khi đất nước có tổng thu nhập quốc dân cao thì tỉ
lệ phân phối cho công tác phúc lợi xã hội, trợ cấp thất nghiệp, lương công nhân sẽ
cao thì người dân sẽ có điều kiện chi tiêu nhiều cho nhu cầu cá nhân như mua sắm,
may mặc, ăn uống…
Nhóm II: Những yếu tố thuộc về địa lý tự nhiên và yếu tố dân cư con người.
• Đặc điểm về khí hậu, thời tiết trong từng nước, từng vùng, từng khu vực. Ví
dụ: Miền nam không có nhu cầu mua áo bông vì không có mùa đông, do đó số tiền

Ví dụ: Ngày càng có nhiều mặt hàng ra đời với tiêu chí rẻ, bền, đẹp để phục vụ
cho nhu cầu mua sắm tiêu dùng của người dân.
• Ảnh hưởng của phương tiện thông tin đại chúng trong việc hình thành nhu
cầu mới.
Ví dụ: Các phương tiện thông tin đại chúng: báo, đài… nhằm giới thiệu quảng
bá những sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Đặc biệt là những trang mua sắm trực
tuyến trên mạng rất thuận lợi cho những người bận rộn không có thời gian đến cửa
hàng để mua sắm.
• Trình độ giáo dục của người tiêu dùng…
Nhóm IV: Những yếu tố liên quan với điều kiện quốc tế
• Sự tham gia của đất nước trong quá trình phân công lao động quốc tế.
• Tình hình chiến tranh và hoà bình trên thế giới cũng ảnh hưởng đến mức
sống của dân cư.
• Tình hình xuất nhập khẩu vật phẩm tiêu dùng.
Ví dụ: Nhu cầu nhập khẩu chủ yếu phục vụ nhu cầu sản xuất trong nước (hơn
90%) để sản xuất ra sản phẩm cuối cùng của sản phẩm tiêu dùng cả nước.
• Trình độ phát triển và khả năng trao đổi kinh nghiệm trong sản xuất và tiêu
dùng.
Ví dụ: Sản phẩm ngày càng hiệu quả, đơn giản hơn các sản phẩm cạnh tranh và
đáp ứng nhu cầu hiệu quả hơn.Tại thị trường phát triển như Việt Nam giá cả phù
hợp và tính dễ tiếp cận là những yếu tố quan trọng nhất.
3.Hệ thống các chỉ tiêu đặc trưng cho mức sống dân cư
Mức sống là một phạm trù kinh tế xã hội rất tổng hợp.Để phản ánh tình hình
mức sống, không thể chỉ sử dụng một vài chỉ tiêu nào đó, mà phải sử dụng một hệ
thống nhiều chỉ tiêu. Ta có thể phân loại các chỉ tiêu đành giá mức sống thành các
nhóm sau:
Nhóm 1: Những chỉ tiêu phản ánh đặc điểm và điều kiện lao động như:
+ Mức độ đảm bảo việc làn cho người lao động.
+ Độ dài thời gian làn việc bình quân trong ngày.
+ Thời gian nghỉ ngơi.

+ Quỹ thời gian nhàn rỗi của người lao động.
+ Mức độ tham gia quản lí xã hội của dân cư.
+ Chỉ số phát triển con người HDI.
Liên hợp quốc sử dụng 12 chỉ tiêu sau để đánh giá mức sống của dân cư: y tế;
lương thực, thực phẩm; giáo dục; nhà ở; phương tiện giao thông,đi lại; điều kiện
lao động việc làm cho người trong độ tuổi lao động; quỹ tích luỹ và tiêu dùmg;
quần áo, nghỉ ngơi, giải trí; mức độ tự do của con người; bảo hiểm xã hội.
Trên cơ sở các chỉ tiêu trên, trong điều tra mức sống dân cư Việt Nam 1997-
1998 đã sử dụng các chỉ tiêu sau: giáo dục, sức khoẻ, dinh dưỡng, kế hoạch hoá gia
đình; việc làm và thu nhập; chi tiêu dùng, nghèo khổ và bất bình đẳng; thu nhập;
tiết kiệm và tín dụng; nhà ở và đồ dùng lâu bền.
4. Mối quan hệ tác động qua lại giữa dân số và mức sống
Nhóm 4- Kế toán K34D
6
Quy mô và cơ
cấu dân số
Quá trình dân số
(thể hiện qua
mức sinh, mức
chết,di dân, li
hôn, kết hôn)
Mức sống
(thể hiện thông
qua các chỉ báo
như: thu nhập,
giáo dục, y tế,
nhà ở, cơ hội
tham gia mọi
lĩnh vực của đời
sống kinh tế xã





−
+
+
=
P
GNP
PGNP
r
r
r
Trong đó:
r: tốc độ tăng
P: quy mô dân số
Nhóm 4- Kế toán K34D
7
Khoa Kinh tế và kế toán
GNP/P: thu nhập quốc dân bình quân trên đầu người
PGNP
r
/
: tốc độ tăng thu nhập quốc dân bình quân trên đầu người giữa
hai thời kỳ (%)
GNP
r
: tốc độ tăng thu nhập quốc dân giữa hai thời kỳ (%)
100

ta dung thước đo tỷ số phụ thuộc chung. Khi tỷ số phụ thuộc chung giảm thì tỷ lệ %
dân số trong độ tuổi lao động tiếp tục tăng sẽ tạo nên cơ cấu dân số vàng hay còn
gọi là “Dư lợi dân số” nếu bố trí được đủ việc làm cho những người đến độ tuổi lao
động.
Thiếu việc làm, thu nhập thấp, sức khỏ kém, học vấn thấp là nguyên nhân tạo
nên mức sống thấp và đói nghèo ở các nước đang và kém phát triển. Do vậy, để cải
thiện mức sống của dân cư cần phải có một cơ cấu dân cư và phân bố dân cư hợp lí,
tuỳ theo điều kiện hoàn cảnh của từng vùng, từng địa phương cũng như mỗi quốc
gia.
b. Tác động của mức sống đến dân số
Mức sống tác động trực tiếp đến quá trình dân số như mức sinh, mức chết, di
dân, hôn nhân.
b1. Mức sống ảnh hưởng đến mức sinh
Thời kỳ đầu của xã hội loài người thì mức sinh khá cao và mức chết cũng cao.
Ở các nước đang và kém phát triển mức sinh cao so với các nước phát triển, ở khu
vực nông thôn mức sinh cao hơn thành thị.
 Mức sống của dân cư và mức sinh có mối quan hệ tác động qua lại với
nhau.
Bảng 1: Sự khác biệt mức sinh giữa thành thị và nông thôn
(Nguồn: TCTK. Phân tích kết qủa điều tra mẫu 5% 1989 và 3% 1999)
Nhóm 4- Kế toán K34D
8
Khoa Kinh tế và kế toán
Chỉ tiêu
1989 1999
Toàn
quốc
Thành thị
Nông
thôn

Thành thị 3.5 16.2 1.8 1.87
Nông thôn 8.9 20.1 2.5 2.38
ĐB Sông Hồng 21.1 4.3 18.0 2.2 17.9 2.2
Đông Bắc 31.7 10.6 19.2 2.3 19.3 2.3
Tây Bắc 54.4 25.4 28.4 3.5 22.0 2.5
Bắc Trung Bộ 41.4 12.0 20.1 2.8 19.3 2.6
DH Nam Trung Bộ 21.3 7.3 21.4 2.5 19.1 2.3
Tây Nguyên 32.7 14.9 29.2 3.8 24.3 3.1
Đông Nam Bộ 6.7 2.7 19.1 2.1 17.2 1.0
ĐB Sông Cửu
Long
19.5 5.1 18.8 2.1 18.2 2.0
*Nhận xét:
- Tây Bắc, Tây Nguyên kinh tế và xã hội đang còn kém phát triển hơn so với
cả nước.
- Số hộ nghèo về lương thực thực phẩm vùng Tây Bắc chiếm ¼ dân số của
vùng và già nữa dân số sống dướic mức nghèo chung.
- Vùng Tây Nguyên tình trạng cũng tương tự như vùng Tây Bắc.
Các chính sách phát triển kinh tế xã hội, y tế, giáo dục, xoá đói giảm nghèo
nhằm nâng côa mức sống của nhân dân góp phần làm giảm mức sinh và hạn chết sự
gia tăng dân số của đất nước. Theo kết quả điều tra mức sống dân cư 1997-1998 ở
Nhóm 4- Kế toán K34D
9
Khoa Kinh tế và kế toán
Việt Nam cho thấy thu nhập và tiêu dùng bình quân đầu người phụ thuộc chặt chẽ
vào quy mô gia đình.
Bảng 3: Tình hình thu nhập và tiêu dùng theo quy mô hộ gia đình
Quy mô gia đình
(người)
4.1 4.3 4.6 5.1 5.6

thiếu thực phẩm, nước sạch, ít tiếp cận với dịch vụ y tế hơn. Người nghèo ít được
học hành nên họ phải làn những công việc nặng nhọc vì vậy sức khoẻ của họ giảm
sút.
Sức khoẻ sinh sản là một phần của sức khoẻ tổng thể, nguy cơ tử vong mẹ sẽ
tăng lên do thiếu sự chăm sóc của y tế và dịch vụ kế hoạch hoá gia đình. Người
nghèo dễ bị mang thai ngoài ý muốn và nguy cơ lây nhiễm các bệnh qua quan hệ
tình dục cao.
Nhóm 4- Kế toán K34D
10
Khoa Kinh tế và kế toán
Tóm lại, mức sống thấp đồng nghĩa với thu nhập thấp, thiếu dinh dưỡng, ít được
chăm sóc y tế, ít được đi học, thiếu việc làm Chất lượng cuộc sống thấp dẫn đến
nguy cơ mắc bệnh cao, nguy cơ tử vong cao và tuồi thọ giảm …
b3. Mức sống ảnh hưởng đến hôn nhân
Tình trạng hôn nhân như tuổi kết hôn trung bình lần đầu, ly hôn, ly thân, chung
sống với nhau như vợ chồng, phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức của mỗi cá nhân và
quan niệm của họ về gia đình hạnh phúc, vai trò của gia đình trong xã hội và từng
thời kỳ của sự phát triển xã hội loài người, cụ thể hơn là nền văn hóa truyền thống
của từng nước. Ngày nay, hôn nhân hợp pháp được pháp luật từng quốc gia quy
định.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thời điểm kết hôn như trình độ văn hóa của phụ
nữa, việc làm của phụ nữ ngoài xã hội. Những người có trình độ học vấn cao, việc
làm và thu nhập tương đối hay nói cách khác là có mức sống cao, họ thường có xu
hướng kết hôn muộn hơn so với những người có thu nhập và mức sống thấp. Tuổi
kết hôn trung bình lần đầu sẽ cao ở khu vực có mức sống cao và ngược lại. Hiện
nay, ở các nước phát triển, tuổi kết hôn trung bình lần đầu cao, ly hôn cũng cao.
Hiện nay, chưa có nghiên cứu khoa học nào về mối quan hệ thuận nghịch giữa mức
sống và tình trạng hôn nhân.
c. Mức sống ảnh hưởng đến di dân
Sự chênh lệch về mức sống giữa các vùng là một trong các nguyên nhân quan