LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình
nghiên cứu khoa học, độc lập của tôi. Số liệu, kết quả nêu
trong Luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng.
Tác giả Luận văn
Nguyễn Thị Hường
LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành bản luận văn này, em xin chân thành cảm ơn
sự hướng dẫn tận tình của PGS.TS. Đoàn Thị Thu Hà trong suốt
quá trình viết và hoàn thành luận văn.
Em xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô giáo trong Hội
đồng khoa học Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Khoa Khoa học
Quản lý, Viện đào tạo Sau đại học, Trường Đại học Kinh tế Quốc
dân đã tạo điều kiện và giúp đỡ em hoàn thành luận văn này.
Hà Nội, ngày tháng năm 2012
Học viên
Nguyễn Thị Hường
MỤC LỤC
LỜI NÓI ĐẦU 1
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á
BQL Ban quản lý
CB Cán bộ
CNTT Công nghệ thông tin
DA Dự án
ĐH Đại học
GDĐH Giáo dục Đại học
GD-ĐT Giáo dục và đào tạo
IDA Hiệp hội Phát triển quốc tế
HTQT Hợp tác quốc tế
được tốt hơn, vấn đề cấp thiết đặt ra cho lãnh đạo Nhà trường và Ban quản lý
dự án là làm thế nào để khắc phục và giảm bớt những vướng mắc để các dự
án tài trợ thực sự có ý nghĩa đối với công cuộc nâng cao chất lượng đào tạo và
nghiên cứu của Nhà trường.
Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý
thực hiện Dự án Giáo dục Đại học 2 ở trường Đại học Vinh” để làm luận
văn thạc sỹ chuyên ngành Quản lý kinh tế và Chính sách.
2. Mục đích nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học
tại trường đại học.
- Đánh giá kết quả quản lý thực hiện Dự án Giáo dục Đại học 2 ở trường
Đại học Vinh.
- Rút ra một số bài học kinh nghiệm quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học.
i
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỰC HIỆN
DỰ ÁN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
1.1. Tổng quan về dự án giáo dục đại học và quản lý dự án giáo dục
đại học
Tác giả trình bày các khái niệm: dự án, quản lý dự án, quản lý dự án
giáo dục đại học; mô tả về dự án giáo dục đại học và vai trò của dự án giáo
dục đại học đối với nâng cao chất lượng đào tạo trong trường đại học; trình
bày các nội dung cơ bản của quản lý dự án giáo dục đại học.
1.2. Quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học tại trường đại học
Tác giả luận văn trình bày khái niệm về quản lý thực hiện dự án giáo
dục đại học, các mục tiêu quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học. Tác giả
tập trung làm rõ các nội dung quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học, bao
gồm: tổ chức thực hiện dự án, chỉ đạo thực hiện dự án, kiểm soát sự thực hiện
dự án. Tác giả cũng nêu ra các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thực hiện dự án
giáo dục đại học bao gồm các yếu tố chủ quan như: lãnh đạo nhà trường, đội
Đại học 2 ở Trường Đại học Vinh, tác giả đã chỉ ra những kết quả đã đạt được
và những hạn chế, đồng thời chỉ ra được những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến
những hạn chế về quản lý thực hiện dự án Giáo dục Đại học 2 ở Trường Đại
học Vinh để từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho các dự án giáo dục đại học
tiếp theo.
CHƯƠNG 3
BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ QUẢN LÝ THỰC HIỆN DỰ
ÁN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC 2 Ở TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
Tác giả luận văn đã đưa ra một số bài học kinh nghiệm rút ra từ việc quản
lý thực hiện Dự án Giáo dục Đại học 2:
- Hoàn thiện tổ chức quản lý thực hiện dự án
Về cơ cấu tổ chức tác giả đề nghị vẫn tiếp tục mô hình như mô hình quản lý
Dự án Giáo dục Đại học 2, tuy nhiên có sự phân cấp cụ thể hơn, ngoài ra phải tăng
cường bồi dưỡng nâng cao trình độ nhận thức, trình độ chuyên môn nghiệp vụ,
ngoại ngữ, tin học, đặc biệt là bồi dưỡng về nâng cao trình độ quản lý thực hiện dự
án nói chung và quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học nói riêng cho đội ngũ cán
bộ dự án. Đảm bảo các nguồn lực cho việc thực hiện dự án như cơ sở vật chất, nhân
sự và nguồn tài chính đối ứng cho các dự án. Nhà trường cũng phải hoàn thiện
trong công tác xây dựng chương trình hành động cụ thể cho dự án, xây dựng các
quy chế, hướng dẫn phù hợp cho dự án dựa trên các quy định của Nhà tài trợ, của
Chính phủ Việt Nam và quy chế của nhà trường.
- Hoàn thiện về chỉ đạo thực hiện dự án giáo dục đại học
Nhà trường cũng cần tăng cường trong cập nhật thông tin tuyên truyền về
dự án để cán bộ trong trường hiểu rõ nội dung của dự án.
Việc sử dụng các nguồn quỹ của dự án của Trường Đại học Vinh được
iv
đánh giá là đúng với các quy định của dự án và của pháp luật Việt Nam, tuy nhiên
cần có kế hoạch cụ thể chi tiết hơn trong việc sử dụng nguồn kinh phí, khi xây
dựng kế hoạch cần tính đến các rủi ro để tránh việc phải điều chỉnh nhiều trong
quá trình thực hiện.
thực hiện DA, tiếp tục thực hiện tốt những DA tiếp theo, Chính phủ nước tiếp
nhận cần thiết có các đánh giá độc lập của riêng mình trên cơ sở tham khảo
các ý kiến của nhà tài trợ, chuyên gia để từ đó có thể đưa ra những chính sách
thích hợp.
Đề tài „Quản lý thực hiện Dự án Giáo dục Đại học 2 ở trường Đại học
Vinh“ mong muốn đưa ra những nhận xét tương đối khách quan về kết quả và
việc quản lý thực hiện của DA GDĐH2 trong thời gian qua và đưa ra một số
bài học kinh nghiệm trong thời gian tới.
Chúng ta tin tưởng rằng với sự nỗ lực khẩn trương, nghiêm túc rút kinh
nghiệm và nhanh chóng khắc phục những tồn tại trong việc quản lý thực hiện
DA của mình, trong thời gian tới, hiệu quả các DA tại Trường sẽ được nâng
lên rõ rệt, đóng góp quan trọng vào sự nghiệp phát triển của Nhà trường.
vi
LỜI NÓI ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
Trong hơn 25 năm đổi mới vừa qua, cùng với những thành tựu kinh tế
đạt được của cả nước, giáo dục đại học (GDĐH) Việt Nam đã bám sát xu thế
phát triển của thời đại, lựa chọn các mô hình GDĐH tiên tiến để nghiên cứu
áp dụng. So sánh với các nước trong khu vực đã bước vào nền kinh tế thị
trường trước chúng ta và không phải chuyển đổi cơ cấu kinh tế như ở nước ta,
GDĐH Việt Nam đã tiến khá nhanh trong xu thế ổn định và hội nhập.
GDĐH đã tranh thủ được sự hỗ trợ và giúp đỡ quý báu của nhiều tổ chức
trong nước và quốc tế, góp phần từng bước nâng cao chất lượng và hiệu quả
của ngành giáo dục và đào tạo (GD & ĐT).
Trong những năm gần đây, Nhà nước đã tăng cường đầu tư cho GDĐH,
trong đó dành những khoản vay ưu đãi của các nhà tài trợ để góp phần đạt
được các mục tiêu chiến lược về đào tạo nguồn nhân lực và nghiên cứu khoa
học của các cơ sở GDĐH. Việc sử dụng vốn vay trong phát triển GDĐH đã
thu được những thành tích đáng khích lệ, hỗ trợ tích cực cho GDĐH thực hiện
các nhiệm vụ chiến lược.
hiện trong một số luận văn thạc sĩ, một số giáo trình giảng dạy về dự án. Có
thể nêu ra như sau:
(1). Hoàn thiện công tác quản lý các dự án đầu tư tại Tổng Công ty Khoáng
sản – TKV: http://thuvienluanvan.com/?keyword=d%E1%BB%B1+%C3%A1n
(2). Đánh giá tác động của các Dự án phát triển tới đói nghèo: Sổ tay
dành cho cán bộ thực hành:
http://thuvienluanvan.com/?keyword=d%E1%BB%B1+%C3%A1n
(3). Đánh giá tác động của các chương trình, dự án phát triển nông thôn
2
tới xoá đói giảm nghèo tại huyện Điện Biên Đông - tỉnh Điện Biên (2009):
http://thuvienluanvan.com/?keyword=d%E1%BB%B1+%C3%A1n
(4). Cook D.L. Quản lý dự án Giáo dục (1971)
(5). Viện Quản lý dự án, Một hướng dẫn về quản lý dự án (2004),
Các công trình khoa học và bài viết đã được công bố nêu trên là tài liệu
tham khảo có giá trị để nghiên cứu, giúp tác giả hoàn thành luận văn của mình.
Tuy nhiên qua nghiên cứu tình hình trên cho thấy chưa có công trình nào
nghiên cứu một cách có hệ thống dưới góc độ lý luận và thực tiễn về quản lý
thực hiện các dự án giáo dục đại học. Hơn nữa chưa có công trình nào đi sâu
nghiên cứu "Quản lý thực hiện Dự án Giáo dục Đại học 2 ở trường Đại học
Vinh".
3. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý thực hiện DA GDĐH tại trường
đại học.
- Đánh giá kết quả quản lý thực hiện DA GDĐH 2 ở trường Đại học Vinh.
- Rút ra một số bài học kinh nghiệm quản lý thực hiện DA GDĐH.
Từ đó đề tài phải trả lời các câu hỏi nghiên cứu:
- Quá trình quản lý thực hiện DA GDĐH tại trường đại học gồm những
nội dung nào?
Khung lý thuyết
7. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phần phụ
lục, luận văn gồm có 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học tại
trường đại học
Chương 2: Phân tích kết quả và thực trạng quản lý thực hiện Dự án Giáo
dục Đại học 2 ở trường Đại học Vinh
Chương 3: Bài học kinh nghiệm rút ra từ quản lý thực hiện dự án giáo
dục đại học ở trường Đại học Vinh
5
Các yếu tố ảnh
hưởng đến quản lý
thực hiện DA
GDĐH
- Yếu tố chủ quan:
+ Đội ngũ lãnh đạo
+ Đội ngũ cán bộ quản
lý thực hiện dự án
+ Đối tượng thụ
hưởng
- Yếu tố khách
quan:
+ Khung pháp lý DA
+ Các chính sách của
Đảng, Nhà nước, Bộ
Giáo dục và Đào tạo,
của trường đại học
+ Năng lực các nhà
thầu, tư vấn
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THỰC HIỆN
DỰ ÁN GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC
1.1. Tổng quan về dự án giáo dục đại học và quản lý dự
án giáo dục đại học
1.1.1. Tổng quan dự án giáo dục đại học
1.1.1.1. Khái niệm dự án giáo dục đại học
- Khái niệm chung về DA
Thuật ngữ “dự án” (project) ngày nay được sử dụng rất phổ biến trong
hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa
học, giáo dục đào tạo và quản lý xã hội nói chung. Dự án hiểu theo nghĩa
thông thường là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch. Dự án có thể xem
là một hoạt động (đơn vị công việc) được tiến hành bởi một nhóm người (một
đội) để đạt được mục tiêu (sản phẩm) nhất định, trong khoảng thời gian nhất
định và với chi phí xác định [41].
Có nhiều loại dự án khác nhau, dựa theo nội dung của dự án có thể phân
biệt các loại sau: dự án đầu tư; dự án phát triển; dự án nghiên cứu; dự án hỗn
hợp (gồm một số nội dung trên).
- Khái niệm dự án phát triển: Dự án phát triển là một tập hợp các mục
tiêu phát triển cụ thể, rõ ràng trong một thời gian nhất định với một nguồn
ngân sách được xác định.
DA GDĐH là một loại DA phát triển. Đó là một tập hợp các hoạt động
nhằm đạt được các mục tiêu cụ thể trong lĩnh vực GDĐH (nâng cao chất
lượng các chương trình đào tạo, học tập và nghiên cứu khoa học) và được
thực hiện trong các trường ĐH.
- Khái niệm DA GDĐH: DA GDĐH là DA trong lĩnh vực GDĐH, đó là
một kế hoạch được xây dựng và thực hiện nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng
6
quản lý, đào tạo và nghiên cứu trong trường đại học.
Đặc điểm DA GDĐH:
+ Mục tiêu được xây dựng rõ ràng là phát triển GDĐH
khu vực và quốc tế.
1.1.1.3. Vai trò của dự án giáo dục đại học đối với việc nâng cao chất lượng
đào tạo của trường đại học
Bước vào thế kỷ XXI, chúng ta đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ
của KH – CN (khoa học – công nghệ), sự phát triển năng động của các nền
kinh tế, quá trình hội nhập và toàn cầu hoá đang làm cho việc rút ngắn khoảng
cách về trình độ giữa các nước trở nên hiện thực hơn. KH - CN trở thành
động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế xã hội. GD là nền tảng của sự phát
triển KH - CN, các nước đang phát triển tiến hành CNH - HĐH đất nước, để
theo kịp các nước phát triển bằng cách sử dụng các thành quả của KH - CN
của thế giới hiện đại, bằng việc phát huy tiềm năng lao động dồi dào được đào
tạo chất lượng cao.
Đảng và Nhà nước đề ra chủ trương phải xây dựng cho được một nền
kinh tế hàng hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Như vậy, cùng với sự
phát triển của thế giới, chúng ta đang xây dựng một nền kinh tế tri thức tuân
theo sự điều tiết bởi cơ chế thị trường. Đào tạo ĐH trở thành một hoạt động
“sản xuất nguồn nhân lực” cũng phải tuân theo quy luật cạnh tranh của nền
kinh tế thị trường và do đó GDĐH không chỉ cần có chất lượng cao mà còn
cần phải có hiệu quả cao. Chất lượng đào tạo ĐH được thể hiện qua năng lực
của người được đào tạo sau khi hoàn thành chương trình đào tạo.
Trong bối cảnh xã hội hóa GDĐH đại chúng hoá cùng với áp lực cạnh tranh
quốc tế trong xu thế toàn cầu hoá kinh tế (nét nổi trội là kinh tế tri thức) kết hợp
8
với nhau làm thay đổi yêu cầu đối với chất lượng đào tạo trong thế kỷ 21.
Sự phát triển KT - XH (kinh tế - xã hội) ở Việt Nam nói riêng và của
khu vực Châu Á Thái Bình Dương nói chung đòi hỏi GDĐH Việt Nam cần
có chiến lược để nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, phục
vụ nhu cầu phát triển của xã hội. Các trường ĐH trở thành nơi hội tụ, trao
đổi kinh nghiệm về phát triển giáo dục, KT - XH, hợp tác giao lưu văn hoá,
khoa học – kỹ thuật của các nước trên thế giới. Trong bối cảnh như vậy,
DA GDĐH ra đời góp phần hỗ trợ kinh phí cho GDĐH Việt Nam thực
hiện nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản đã đề ra.
1.1.2. Tổng quan về quản lý Dự án giáo dục đại học
1.1.2.1. Khái niệm quản lý Dự án giáo dục đại học
- Quản lý DA phát triển
Các tài liệu về quản lý DA hiện đại không đề cập đến định nghĩa DA mà
đi ngay vào việc giải quyết những vấn đề cụ thể [42].
+ Viện quản lý DA định nghĩa quản lý DA là “… ứng dụng kiến thức,
các kỹ năng, các công cụ và các kỹ thuật vào các hoạt động DA để đáp ứng
các yêu cầu của DA ” [43].
+ Xét theo quá trình quản lý, có thể định nghĩa:
Quản lý dự án phát triển là quá trình lập kế hoạch, điều phối thời gian,
nguồn lực và giám sát quá trình phát triển của DA nhằm đảm bảo cho DA
hoàn thành đúng thời hạn, trong phạm vi ngân sách được duyệt và đạt được
các yêu cầu đó định về mặt kỹ thuật và chất lượng sản phẩm dịch vụ, bằng
những phương pháp và điều kiện tốt nhất cho phép.
- Khái niệm QL DA GDĐH:
10
Quản lý DA GDĐH là quá trình quản lý bao gồm xây dựng kế hoạch dự
án, tổ chức thực hiện dự án, kiểm soát sự thực hiện đó nhằm đạt được mục
tiêu của DA GDĐH đề ra.
Quản lý DA GDĐH là một công việc phức tạp gồm những đặc điểm
chính sau:
- DA GDĐH được thành lập và thực hiện tại Bộ GD&ĐT hoặc/và các
trường đại học có giám đốc điều hành tương đối độc lập để thực hiện một
mục tiêu đơn lẻ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo đại học;
- Hệ thống lập kế hoạch trong quản lý DA và thông tin sử dụng phải rất
thực tiễn, chuẩn xác để có thể đưa vào điều chỉnh kịp thời;
- Hệ thống giám sát và đánh giá bao gồm các chỉ số về mức hệ thống, chỉ
số đầu ra và đầu vào;
quan hệ giữa đơn vị thực hiện DA và tổ chức.
Quá trình thực hiện DA phải tuân theo tiến độ đã đưa ra. Mẫu biểu dùng
trong quản lý phải thống nhất. Nguồn lực được sử dụng theo kế hoạch và
được cung cấp theo các điều khoản đã được ký kết. Các báo cáo tiến độ thực
thi và các điều kiện bảo đảm cùng những khó khăn xuất hiện được gửi định
kỳ đến các cơ quan chức năng.
1.2.2. Mục tiêu quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học
Mục tiêu cơ bản của quản lý DA nói chung là hoàn thành các công việc
DA theo đúng yêu cầu kỹ thuật và chất lượng trong phạm vi ngân sách được
phê duyệt và theo tiến độ thời gian cho phép.
Mục tiêu quản lý thực hiện DA GDĐH là: Hoàn thành DA đúng thời
12
gian tiến độ; hoàn thành các mục tiêu đề ra với nguồn kinh phí đã được phê
duyệt; đảm bảo chất lượng DA.
Sơ đồ 1.1: Cây mục tiêu quản lý thực hiện dự án
1.2.3. Nội dung quản lý thực hiện dự án giáo dục đại học
1.2.3.1. Tổ chức thực hiện
a. Xây dựng bộ máy tổ chức thực hiện dự án
Bộ Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chủ trì thực hiện DA và Bộ trưởng Bộ
Giáo dục và Đào tạo là người chịu trách nhiệm về DA.
Ở cấp Trung ương, Ban quản lý dự án (PMU- Project Management Unit)
được thiết lập cùng với sự tham gia của các cán bộ từ các Vụ, Cục, các
trường/cơ quan thuộc Bộ GD&ĐT và các tư vấn được thuê (toàn thời gian và
bán thời gian) để hỗ trợ việc thực hiện dự án. PMU là đơn vị thuộc Bộ
GD&ĐT và do Bộ giám sát điều hành. PMU sẽ điều phối thực hiện dự án.
Các cán bộ của PMU sẽ làm việc trực tiếp và hỗ trợ, tư vấn cho các trường đại
học trong thời gian thực hiện DA.
Ở cấp trường, mỗi trường đại học được nhận tài trợ từ dự án sẽ lập một
ban quản lý dự án (BQL DA) cấp trường chịu trách nhiệm quản lý thực hiện
dự án tại trường mình. Thông thường cơ cấu tổ chức cấp trường thể hiện theo
quỹ
Cán bộ Đấu
thầu
Cán bộ
Giám sát và
đánh giá
Kiểm
toán nội
bộ
Hiệu trưởng
Cán bộ phụ
trách dự án
cấp Khoa
quy định rõ thời gian cho từng hoạt động cụ thể. BQL DA các trường sẽ dựa
vào kế hoạch đó để xây dựng một kế hoạch cụ thể. Ví dụ đối với một gói
thầu. Thời gian theo kế hoạch đã được phê duyệt là 12 tháng, bao gồm thời
gian từ khi phê duyệt Hồ sơ mời thầu cho đến khi ký biên bản thanh lý hợp
đồng. BQL DA các trường dựa trên kế hoạch chung để xây dựng một kế
hoạch chi tiết gồm các kế hoạch: xây dựng hồ sơ mời thầu (HSMT), phê
duyệt HSMT, quảng cáo, đấu thầu, phê duyệt kết quả đấu thầu, ký và thực
hiện hợp đồng.
+ Kế hoạch về kinh phí: Các đơn vị thụ hưởng dự án sẽ mở tài khoản và
PMU sẽ rút kinh phí từ các nhà tài trợ, từ chính phủ Việt Nam để chuyển cho
các đơn vị theo tiến độ thực hiện dự án.Về nguồn vốn đối ứng của nhà trường,
BQL DA các trường đề nghị trường chuyển theo thực tế giải ngân.
+ Kế hoạch về quản lý chất lượng: BQL DA các trường phải xây dựng
một kế hoạch về kiểm soát chất lượng dự án, bao gồm kiểm soát chất lượng
đầu ra, đầu vào của dự án.
c. Tập huấn
Bộ GD&ĐT hoặc/và nhà tài trợ dự án sẽ tổ chức các chương trình tập