SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
A- PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
Trên thi đàn Văn học Việt Nam, thơ Tố Hữu mới xuất hiện, những bài
thơ đầu tiên đã được các nhà cách mạng và quần chúng thanh niên yêu
nước hoan nghênh. Thơ Tố Hữu- thơ của một nhà thơ chiến sỹ có một
giọng điệu rất riêng và là một hiện tượng quan trọng mới mẻ của nền văn
học cách mạng. Những vần thơ đã cuốn hút người đọc một cách say mê,
mãnh liệt và tạo được những thành công ấy Tố Hữu đã tạo ra một giọng
thơ quyền uy duy nhất hấp dẫn trong thời kỳ đó, nó thể hiện sự tập trung
cho sức mạnh, khí thế, ý chí và đặc biệt là niềm tin vào lý tưởng cách
mạng. Không phải bất cứ nhà thơ nào cũng làm được như vậy khi quần
chúng đòi hỏi trong thơ ca cách mạng một lý tưởng cao đẹp, một hành
động dứt khoát, một sự quyết tâm sắt đá và đảm bảo chắc chắn cho tiền
đề cách mạng. Cái mới của Tố Hữu đã đóng góp cho thơ ca Việt Nam
hiện đại là sự tạo ra một kiểu nhà thơ mới, một cái “tôi” hấp dẫn, mạnh
mẽ thuộc về quần chúng lao khổ và cách mạng.
Những năm sau cách mạng tháng tám Tố Hữu đã giữ một vị trí rất quan
trọng trong thơ kháng chiến và đã được phổ biến rộng rãi, đi vào đời sống
của đông đảo quần chúng. Qua các bài thơ ông đã gửi gắm tâm sự, tình
cảm và nỗi niềm riêng của mình vào trong thơ một cách nhiệt tình, sâu
sắc. Một ánh sáng của cách mạng, của chân lý với niềm vui của tâm hồn
kỳ diệu đầy hương sắc và âm thanh trong “Từ Ấy”. Qua thơ ông, ta thấy
được sự ca ngợi lý tưởng cách mạng, hình ảnh người chiến sỹ cộng sản
với sức sống mới trong “Từ Ấy” và “Việt Bắc”
Là giáo viên dạy môn văn, tôi mạnh dạn đưa ra ý kiến về việc tìm hiểu
bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ “Từ Ấy” và “Việt Bắc”,

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
1
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc

cảm đó nói lên niềm hy vọng của cả dân tộc, những ước mơ của nhân dân,
những nhịp đập của trái tim quần chúng và xu thế chung của lịch sử loài
người (Thơ Sóng Hồng, Nhà xuất bản, 1966)
Trong nền văn học hiện đại cách mạng, thơ Hồ Chí Minh và thơ Tố
Hữu là tiêu biểu của kiểu nhà thơ như vậy. Thơ Tố Hữu qua hơn nửa thế
kỷ qua luôn luôn đóng vai trò mở đầu và dẫn đường cho thơ ca cách mạng
và kháng chiến. Điều quan trọng mà chúng ta cần nói ở đây là “nếu không
có cách mạng thì không có thơ ông” và thơ ông đã từ trước đến sau gắn
bó với lý tưởng cao đẹp của cách mạng. Giác ngộ cách mạng, hồn thơ Tố
Hữu đã hình thành và một ngày càng rực rỡ. Chính vì vậy như giáo sư
Đặng Thai Mai, tập thơ “Từ Ấy” của ông đã là bó hoa lửa nồng nàn lộng
lẫy kết tinh trên cơ sở cả một hiện thực vĩ đại cuộc cách mạng dân tộc và
dân chủ trong 19 năm dưới ánh sáng của Đảng “Tố Hữu thực sự là nhà
thơ lớn của hiện thực trước thế kỷ XV, là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng
và hiện thực xã hội chủ nghĩa và nhà thơ Tố Hữu đã thực sự thành một bộ
phận không thể tách rời của đời sống tâm hồn Việt Nam” (Trần Đình Sử-
Thi pháp học và mấy vấn đề thi pháp thơ Tố Hữu- NXB GD HN, 1995).
Chê Lan Viên đã rất có lý khi nói rằng: “khi hiểu và yêu thích một nhà
thơ nào đó thì trước tiên là khuynh hướng và cái lý tưởng của nhà thơ
ấy”, có thể nói rằng lý tưởng cách mạng là nội dung quan trọng bậc nhất
thơ Tố Hữu. Ngay từ những bài thơ đầu tiên chúng ta đã nhận thấy Tố
Hữu là một nhà thơ có phong cách độc đáo. Có thể khẳng định được rằng
“với Tố Hữu, chúng ta đã có một nhà thơ cách mạng có tài”. Ông đã để
lại cho người đọc một cái nhìn đúng nhất là đối với thanh niên, họ tim
người bày cho họ cách sống và họ đã tim đến người cộng sản và định
hướng đúng đắn là con đường đến với cách mạng. Họ tìm đến thi nhân và
người đâu tiên là Tố Hữu. Lý tưởng cách mạng của “ Từ ấy” có màu chói
lọi của lá cờ Đảng

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái

4
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
nguồn từ những con người, những cảnh ngộ và đời sống thực. Trong bối
cảnh đó thơ Tố Hữu là sự phản ánh của một thời đại, những con người đi
vào trong thơ ông đều là những người giác ngộ lý tưởng cách mạng, giác
ngộ chính trị, họ đã cống hiến cuộc đời mình cho cách mạng, cho giải
phóng dân tộc. ở đây Tố Hữu đã dành cho những cuộc đời, những nhân
vật một tình cảm chân thành nồng hậu hay chính là tình yêu thương giai
cấp của ông. Đó là cái tình đối với những kẻ côi cút ở đời, nhà thơ gọi đó
là sự “tương tư”. Nó đã khơi dậy không những tình thương mà cả ý thức
đối với quần chúng. Có thể nói văn học cách mạng lúc đó bắt đầu từ sự
quan tâm đến quần chúng bị đoạ đầy trong xã hội. Vì thế trước hết phải
xoá tan mọi sự vô tâm. Chính vì ý thức nảy sinh từ mâu thuẫn cho nên
những bài thơ của Tố Hữu đã tập trung vào lột trần mâu thuẫn giữa tuổi
thơ và bất hạnh, giữa con nhà giàu và con nhà nghèo, giữa chủ và tớ đặc
biệt nhất là giữa hiện tại đen tối và viễn cảnh huy hoàng của cách mạng.
Những con người trong thơ ông những ngày đầu cách mạng đã phải châp
nhận tất cả để đuợc sống, nhưng có lẽ cuộc đời của họ hình như không
phải là sống mà chỉ đơn thuần là sự tốn tại. Chế độ thực dân phong kiến đã
vùi dập họ, đã đẩy họ đến tận cùng của xã hội, họ là những con người đã
phải chấp nhận và phải chịu cuộc sống lầm than, đoạ đầy với những kiếp
sống nô lệ, bị tước đi quyền làm chủ đất nước. Với một cuộc sống thực như
vậy, nhà thơ đã thấu hiểu và ông đã chia sẻ cho mọi người cái nắng hạ, cái
mặt trời chân lý đang bừng sáng trong chính mình để tìm ra một con người
và tìm ra một cái đích để đi tới. Cho nên con người nói chung và con người
trong thơ Tố Hữu nói riêng phải lắng nghe và nhìn thẳng vào hiện thực
xung quanh.
“Tôi không muốn mời anh đi xa lạ
Tìm đau thương trong xã hội điêu tàn
Kể làm sao cho hết những lầm than

dưới chế độ thực dân Pháp là hình ảnh chị vú em. Có thể nói “vú em” là

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
6
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
một bài thơ tiêu biểu cho văn học yêu nước lúc bấy giờ. Khi đọc lên ta
thấy bài thơ nặng về tố cáo và an ủi động viên. Hình ảnh người phụ nữ
trong bài thơ, hay chính là chị vú em đã phải sống một cuộc sống eo hẹp
đầy áp bức bất công cũng chỉ vì miếng cơm manh áo. Chị là người đại
diện cho người phụ nữ trước cách mạng phải sống cảnh cam chịu. Một sự
thật thảm hại khiến cho đời sống nhân dân cực nhọc. Nguyên nhân chính
dẫn đến sự khổ cực của quần chúng chính là do chế độ xã hội.
“ Bạn ơi nguồn thảm sầu kia hỡi
Số phận hay do chế độ này”
(Vú em)
Một câu hỏi đanh thép được đặt ra với con người thời đại bấy giờ, họ
cứ để mặc cho cuộc dời trôi xuôi, họ đã không dám đứng lên tranh đấu
dành quyền tự do cho chính mình. Mặc dù bản thân họ cũng nhận biết
được sự bất công ngang trái của xã hội. ở đây ta thấy nó như một quy luật
của cuộc đời. Từ những em bé:
“ Đầu không nón, bụi sương trần chấm ướt
Đuôi tóc chuôi chừng bảy tám năm thôi”
(Một tiếng sao đêm)
Hình ảnh em bé trong thơ được hiện lên với một vóc dáng nhỏ nhắn,
lầm than, cực khổ, bước chân nhỏ nhắn và xiêu vẹo đã bước vào đời quá
sớm “chân em leo lên bước đường đời”. Em đã phải lao vào cuộc sống
đời thường quá sớm, phải làm quen với sự bất công ngang trái của xã hội
lúc bấy giờ. Tất cả là do thời thế hay chính là cái chế độ mà em cũng như
bao người phải chấp nhận và cam chịu. Tố Hữu đã thấu hiểu và cảm
thông cho thân phận những con người dưới xã hội đó. Nhưng sự cảm

được con đường cách mạng, con đường dẫn tới tự do, độc lập. Ông cũng
đã có một ước mơ, một khát khao cháy bỏng về sự công bằng của xã hội.
Ông lão đầy tớ nói riêng và quần chúng nhân dân ta nói chung đều mang

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
8
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
trong mình một ước mơ cao đẹp, một sự đổi đời. Vì họ được giác ngộ lí
tưởng cách mạng cho nên ở họ có lòng hăng say, sôi sục và quyết tâm
chiến đấu. Mặc dù bản thân họ đã nhận thấy rằng đấu tranh là có mất mát,
là có hi sinh. Nhưng vơi những con người “như chân lí sinh ra” ấy họ
luôn có ý thức là chiến đấu dù có hi sinh nhưng vẫn có thắng lợi. Việc
nhận thức của con người này đã được nhân lên một bước , nó đã tạo ra cái
lẽ yêu đời, đã có ước mơ là “hy vọng của ngày mai”(Chiều-1938)
Họ đã hy sinh một ngày mai tươi đẹp, do vậy ở họ đã có niềm vui
sướng được làm cách mạng, được tham gia chiến đấu:
“Cho tôi hưởng tinh thần hăng chiến đấu
Cho da tôi dày dạn với ngày mai
Cho tôi hiến đến cuối cùng suối máu
Để nhuộm hồng bao cảnh bi ai”
(Lao Bảo-1938)
Không những được làm cách mạng để đổi thay xã hội mà họ còn có đức
hy sinh cao cả khi nhận thấy
“Sự sống phát sinh từ cái chết
Thì gian nguy hiểm naqn có hề chi
Ta là đoàn chiến hạm ra đi
Hùng dũng tiếp đạp muôn đầu ngọn sóng
Tương lai dân tộc trước mặt ta biển rộng
Trên đầu ta lồng lộng gió trời cao”
(Như những con tàu-1938)

(Ý xuân- 1939)
Từ “bạn”-cái ta xã hội ở đây đã tập trung xung quang nhà thơ những
đồng chí tạo nên một không khí thân mật tin cậy trữ tình. Ngoài ra cuộc
sống ý nghĩa từ “khối đời”, “khối người” ấy đã chuyển lên thành cuộc sống
của quần chúng. Nhà thơ đã bằng lòng với cái tôi trữ tình thông thường mà

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
10
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
ông muốn cùng lúc đó thời điểm đó xuất hiện với tư tưởng là một nhà thơ
tuyên truyền chính trị.
Trong thời kì này, thơ Tố Hữu là tiếng reo vui của con người, của quần
chúng lao khỏ khi được gặp cách mạng, hay còn là ngọn cờ đầu của tư
tưởng cách mạng. Ngoài ra thơ Tố Hữu còn là “bó hoa lửa” lộng lẫy, nồng
nàn, kết tinh trên cơ sở của một hiện thực vĩ đại: cuộc cách mạng dân tộc
dân chủ trong mười năm dưới ánh sáng của Đảng, của tư tương Mác-Lê
Nin. Trên lập trường tư tưởng đó, nhà thơ chiến sĩ đã gạt bỏ mọi ý nghĩ,
tình cảm các nhân chủ nghĩa về vui, buồn,sướng, khổ, sống, thác ra ngoài
tầm tính toán của hàng ngày để đem tất cả mà hiến cho Đảng. Tố Hữu là
một nhà thơ có tài, một nhà thơ của tương lai. Trong thời kì đó ta thấy tác
giả với một tình cảm sôi nổi-thứ tình cảm của một thanh niên tiểu tư sản
mới giác ngộ, say mê một lí tưởng cao quý, ở Tố Hữu có sự giác ngộ lí
tưởng khác với mọi người vì lúc đó ông đang học ở trường Quốc học Huế.
Khi ông được tiếp xúc với phong trào cách mạng và hơn thế nữa được sống
chung với một số đồng chí thì ở ông về tư tưởng và tinh thần được tiến tới
rất mạnh mẽ, rất ào ạt, rất gấp gáp, không từ từ im lặng như dòng nước
sông Hương mà sôi nổi vọt lên thét gầm như ngọn sóng cửa Thuận(Trần
Huy Liệu- Lời giới thiệu- Tố Hữu- Thơ và cách mạng- NXB Hội nhà văn
Hà Nội 1996-T95)
Tóm lại ngay trong “Từ ấy” Tố Hữu không những thấy được 3 giai đoạn:

một lí tưởng cách mạng đã thể hiện rộng rãi không còn là sự bó hẹp nữa.
Có thể nói, lí tưởng thời kì này là sự hình thành những nhân vật, những
cảm hứng. “Từ ấy” là vấn đề sinh quan, thế giới quan phải giải quyết để
giải phóng đất nước thì “Việt Bắc” lại là quyết tâm bảo vệ đất nước đã
được giải phóng. Và nếu trong “Từ ấy” con người chính trị chủ yếu được
miêu tả quan hệ với lí tưởng trên “trường giao chiến”, vì lí tưởng đó con
người sẵn sàng hi sinh tất cả, sẵn sàng gạt phăng mọi tình riêng nhỏ nhặt
để “lòng không vướng nợ bén duyên gì” thì nay con người được miêu tả

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
12
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
trong tình quê hương bền bỉ, đậm đà, bao gồm tình gia đình, mẹ con, đất
nước. Những sáng tác sau cách mạng trong thời kì này nổi bật lên một số
bài thơ độc đáo và sâu sắc đánh dấu một giai đoạn trưởng thành. Đó là
những bài thơ “Cá nước”(1947), “Phá đường”(1948), “Bà mẹ Việt
Bắc”(1948), “Lên Việt Bắc”(1948), “Bà Bủ”, “Bầm ơi”(1948),
“Lượm”(1949), “Sáng tháng năm”(1951), “Hoan hô chiến sĩ Điện
Biên”(1954), “Việt Bắc”(1954). Qua đây ta thấy những bài thơ, những
áng thơ bất hủ đã thể hiện khí phách của con người Việt Nam thật mãnh
liệt, từ cuộc sống nô lệ đã anh dũng đứng lên quyết chiến đấu bảo vệ đất
nước, bảo vệ tổ quốc giành chủ quyền cho dân tộc.
“Nước Việt Nam từ máu lửa
Rũ bùn đứng dậy sáng loà”
(Đất nước- Nguyễn Đình Thi)
Đến đây lí tưởng cũng như cách mạng đã có một bước ngoặt lớn mang
tính thời đại. Có ý kiến cho rằng”Từ ấy” thiên về biểu hiện tự ca hát bởi
chưa thoát ra khỏi ảnh hưởng của thơ cac cách mạng thời bấy giờ. Còn
đối với “ Việt Bắc” vì nhà thơ đã bắt sâu được mạch sống vào nhứng vất
vả, lo lắng, vui buồn của quần chúng, cho nên từ cái tôi nhiệt huyết cảm

Ta nhảy ta bay
Trong lòng Hà Nội”
(Vui bất tuyệt-1946)
Và một niềm vui sướng nữa là sự hoà nhập với lòng tự hào của dân tộc
đối với đất nước:
“Ta đi đây là trăm vạn thiên thần
Chiều chiến thắng xoá tan quân quỷ dữ
Ta đi dưới bốn ngàn năm lịch sử”
(Vui bất tuyệt)
Phải chăng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc đã được bộc bạch một
cách rõ ràng đến như vậy là vì cho đến lúc bấy giờ lí tưởng cách mạng

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
14
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
mới được chuyển, được nhập vào những tấm lòng yêu nước sâu xa. Lý
tưởng đã hoà nhập vào cuộc kháng chiến chống Pháp:
“Ta đã lớn lên rồi trong khói lửa
Chúng nó chẳng còn mong được nữa
Chặn bàn chân một dân tộc anh hùng
Những bàn chân từ than bụi bùn lầy
Đã bước dưới mặt trời cách mạng”
(Ta đi tới-1954)
Lí tưởng ấy đã không chỉ hoà nhập vào cuộc kháng chiến mà nó còn
hoà nhập vào toàn bộ những hoạt động của cuộc kháng chiến và những
con người trong cuộc kháng chiến. Những con người trong cuộc kháng
chiến này họ không còn là số đông, không còn là một khối, “một khối
người”, “một khối đời”, “một khối đồng tâm” mà họ đã là những quần
chúng cách mạng. Cuộc kháng chiến này của đất nước ta là một cuộc đấu
tranh nhân dân. Trong thời kì cách mạng chưa thành công chế độ thực dân

vườn, nhà cửa với kế “vườn không nhà trống” để quyết tâm chiến thắng,
không bị quay lại cuộc sống, cuộc đời nô lệ. Trong tiếng cuốc phá đường,
tiếng gạch ngói như vang lên tinh thần quyết chiến đấu, ý chí của những
con người quyết chôn vùi quá khứ đau thương nhục nhã để sửa soạn cho
ngày mai tươi sáng của dân tộc Việt Nam.
“Bàn tay đã nắm lời thề
Ra đi quyết phá ngày về sẽ xây”
(Giữa thành phố bụi)
Người dân Việt Nam trước Cách mạng quen sống bó hẹp trong phạm vi
gia đình, thôn xóm, tình cảm và tầm nhìn của họ ít khi vượt qua những
khu vườn, mảnh ruộng của mình. Và chính cái lí tưởng, cái ý thức về sự
nghiệp chung ấy đã đưa họ đến đoàn kết thành một khối. Họ đẫ đảm
đương mọi công việc của cuộc kháng chiến và sẵn sàng bảo vệ tổ quốc.
Chính bản thân họ đã tự nâng được mình lên bằng cách đẩy lùi những
thành kiến, nhứng tập tục cổ hủ, hẹp hòi từ bao đời nay. Tố Hữu đã rất tin

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
16
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
vào quần chúng, quần chúng sống hàng ngày có vui, có buồn, đôi khi còn
những lo lắng quanh quẩn nữa. Những ngày đấy, chống giặc Pháp với
nhân dân, quần chúng ta thật gian khổ. Lực lượng vũ trang bảo vệ Tổ
quốc được xây dựng một cách khẩn trương với một tinh thần, một phương
thức rất cách mạng. Họ là những người “tứ xứ” gặp và quen biết nhau qua
cuộc đấu tranh mà thôi.
“Tôi từ Vĩnh Yên lên
Anh trên Sơn Cốt xuống
Gặp nhau mới lần đầu
Họ tên nào có biết
Anh người đâu, tôi đâu

cộng sản.
Với cuộc kháng chiến thành công, ta không thể không nói đến chiến
công oanh liệt của chú bé liên lạc. Và hình ảnh Bác trong thơ Tố Hữu như
kết tinh những gì cao đẹp nhất của dân tộc, của hồn thiêng sông núi.
“ Bác ngồi đó lớn mêng mông
Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non”
Có thể nói, lí tưởng cách mạng từ “Từ ấy” đến “Việt Bắc” đã được
nâng lên một bước. Cuộc kháng chiến càng lớn bao nhiêu thì lí tưởng
càng đẹp đẽ, rạng rỡ bấy nhiêu. Cho đến thời kì này, hầu như tất cả mọi
người không chỉ được giác ngộ cách mạng mà đã biết đi theo con đường
cách mạng. Từ em bé Lượm đến các anh vệ quốc, anh cán bộ đều chung
một lí tưởng và gặp nhau trên đường ra mặt trận. Hình ảnh chú bé liên lạc
Lượm ở đây không những mang trong mình một lí tưởng cách mạng mà
hình ảnh em cũng là lí tưởng, cái lí tưởng ấy là tiêu biểu cho những em bé
liên lạc của Việt Nam hồi kháng chiến chống Pháp, tiêu biểu của cái vui
tươi, hồn nhiên và dũng cảm.
Qua đây ta thấy, lúc đầu lí tưởng cộng sản đến với Tố Hữu giống như
một luồng ánh sáng mãnh liệt và mới lạ. Trong tâm hồn sôi nổi của nhà
thơ trẻ, nó trở thành một năng lượng thẩm mỹ tự phát sóng, tự toả hương

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
18
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
ra thế giới bên ngoài. Và đặc sắc chủ yếu trong thời kì “Từ ấy” không
phải là những khám phá phong phú về đời sống hiện thực mà là sự biểu
hiện một cách chân thực cái “tôi” hết sức trong sáng, hồn nhiên của một
thanh niên khao khát lí tưởng, tự ca hát niềm vui lớn của mình khi bắt gặp
lí tưởng cộng sản và chiến đấu hy sinh cho lí tưởng ấy. Nhưng cho đến
“Việt Bắc” thì “lí tưởng không phải là đối tượng miêu tả trực tiếp”. Nó
được vận dụng như là một quan điểm tiếp cận, đánh giá và khái quát hiện

“Đời đắng cay không một chút ngọt bùi
Đời đau buồn không một tiếng cười vui
Đời đen tối phải di tìm ánh sáng”
(Như những con tàu-1938)
Lí tưởng cách mạng cao rộng đã có sự đối lập với cái hiện thực áp bức
bóc lột của thực dân phong kiến. Các chiến sĩ cộng sản kiên cường bất
khuất với cái thấp lè tè của những kẻ buông trôi, thây kể tất cả, cam chịu
sống cầu an. Có thể nói, quần chúng lao khổ trước kia bị đè bẹp dưới ách
sưu thuế của bọn xâm lược thì nay đã sẵn sàng đứng lên đánh đuổi Tây
Nhật trong thời kì mặt trận Việt Minh, hay nói đúng hơn là thời kì tiền
khởi nghĩa đã được thơ cac trả lại lời ăn tiếng nói và những cảm nghĩ của
mình. Lời thơ Tố Hữu rất nhuần nhuyễn và cũng rất tự nhiên của quần
chúng như vốn tự có vậy.
“Chém cha ba đứa đánh phu
Choa đói, choa rét bay thù thì choa
Bay coi Tây Nhật là cha
Sướng chi bay hại nước nhà bà con
Liệu hồn bỏ thói du côn
Bằng không đòn lại trả đòn cho coi”
(Tiếng hát trên đê-1944)
Trong thời kì đó, cùng với một số chiến sĩ cách mạng, Tố Hữu đã góp
phần rất lớn khi cất lên tiếng nói của Đảng trong lĩnh vực thơ ca. Khi nói

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
20
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
tới hình ảnh người chiến sĩ thời kì này ở đây vẫn mang tính chất kêu gọi.
Cùng với việc giác ngộ ấy là tiếng gọi lên đường tha thiết thúc giục các
chiến sĩ cộng sản hãy vì đất nước và vận mệnh của Tổ quốc, tự do cho
dân tộc mà dứt bỏ việc riêng lên đường cứu nước:

Thân đày,xích sắt nặng còng tay
Trên đường theo dấu chân muôn lạc
Gót cố bằng quen giẫm bước gai”
(Năm xưa)
Ngoài ra họ còn có sự hưng phấn khi vượt ngục, được trả về với tự do,
với cuộc đời:
“Đêm nay pháo nổ giao thừa
Mà người chiến sĩ không nhà còn đi”
(Đêm giao thừa)
Có thể nói, tinh thần lãng mạn không những bám chặt mà nó đã lấy
hiện thực làm điểm tựa. Với những người “tham sống sợ chết”Tố Hữu đã
dẹp yên được cơn nổi loạn của bản năng, họ đã khuất phục và ngoài sự
khuất phục ấy họ còn rất đằm thắm:
“ Từ khi chân dấn nước
Trên con đường đấu tranh
Tôi sẵn có trong mình
Đôi mắt thần chủ nghĩa
Không thể gì quyến rũ
Mua bán được lương tâm
Danh dự của riêng thân
Là của riêng đồng chí”
(1940)

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
22
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc
Nói chung, người chiến sĩ trong thời kì này đều là những con người
mới được giác ngộ lí tưởng cách mạng, với khí thế hăng say, dốc hết bầu
nhiệt huyết của tuổi trẻ giành tự do cho đất nước. Họ đã nhanh chóng tạo
được một khối, một số đông cùng tâm đồng ý hợp. Không những họ là

một thử thách quyết định nữa đó là cuộc kháng chiến trường kì chống
Pháp. Nếu như trước kia các nhà thơ thường muốn kêu to lên và muốn
chia sẻ với tất cả mọi người cái mới lạ mà mình khám phá được và cái
đẹp lí tưởng hay sự hiến dâng tất cả đời mình cho chủ nghĩa thì giờ đây lí
tưởng ấy đã biến thành cuộc sống hàng ngày, đã sống với lí tưởng đó một
cách bình dị. Đến đây ta thấy những sáng tác của Tố Hữu có sự chuyển
hướng rõ rệt. Những bài thơ, câu thơ không còn theo lối bộc bạch, phát
biểu và tuyên bố mà đã được thể hiện một cách tự nhiên. Những nhân vật
trong thơ cũng vậy, họ không còn là những con người rụt rè luôn lo lắng
trước 2 con đường nữa mà họ là những con người của hành động với cảm
nghĩ giản dị như ta hằng gặp gỡ và tiếp xúc vậy. Ở đây, nhà thơ đã không
nói về mình như trước kia nữa mà đã có sự thể hiện trực tiếp tới quần
chúng cách mạng. Cho nên người chiến sĩ cộng sản bây giờ là nhân dân,
là một biển người, họ là những anh vệ quốc quân, những bà mẹ hay em bé
liên lạc Tất cả đều từ cuộc chiến tranh nhân dân đi vào trong thơ ca một
cách hồn nhiên chân thực và có chiều sâu của đời sống hiện thực.
Những cuộc quen biết, gặp gỡ trong chiến đấu thật ngẫu nhiên, ngay như
cuộc gặp gỡ và trò chuyện giữa cán bộ và anh vệ quốc quân:
“Tôi ở Vĩnh Yên lên
Anh trên Sơn Cốt xuống
Gặp nhau lưng đèo Nhe
Bóng tre trùm mát rượi”
(Cá nước-1947)
Trước kia sự thể hiện của nhà thơ thiên về lãng mạn và đó cúng là sự
đối lập với cuộc sống tầm thường và xã hội cũ. Cho nên cuộc gặp gỡ ở
đây được ghi lại chỉ là một cái đèo như trăm nghìn cái đèo khác. Đó là

Nguyễn Thị Hoa - Trường THPT Trần Phú - Móng Cái
24
SKKN: Tìm hiểu các bước phát triển trong thơ Tố Hữu qua tập thơ Từ ấy và Việt Bắc

25