!"#$%&'()*
+,-%./$.0%.*
*#1 : !"#$%&'("
23456*%7&
*8%9&:;<=>:;<?
'@A*
)&*)&
+,($&"-.'/0010023($45'6"78*9:(
";(<=>;9
";((?'@9($
&BC50BDEFF "#
$%&'()*
&BCC5
G "#$%&'()*>+,-
%./$.%.*
/09:(
A'&8<>38(
5'*'B90"8<6",3
3H$I* $"#$%&'()*
2
'@A*
+CDEF
G HG<"I&
H29($"%&&JK=
H'L3@)&M<("I&
H'L3.'N(
3H$I* $"#$%&'()*
4
'@A*
Dạy hát ở trường THCS, giáo viên phải giúp cho học sinh hát đúng,
hát hoà giọng, biết thể hiện tình cảm, sắc thái của bài hát, hiểu nội dung
tác phẩm và cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng âm nhạc qua giai điệu
và lời ca được thể hiện qua từng bài hát.
Qua các giờ học hát, cần phải giáo dục, bồi dưỡng cho các em một
số kỹ năng ca hát cơ bản, có những hiểu biết về các bài hát. Giáo viên
phải giúp học sinh hiểu đúng hình tượng âm nhạc (ÂN), nắm được các kỹ
năng cần thiết để thể hiện tình cảm của mình khi hát một bài hát cụ thể,
với phong cách hát tự nhiên và diễn cảm.
Hình thành năng lực cảm thụ ÂN, tạo cho học sinh niềm hứng thú,
niềm vui trong học tập, làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong
phú, lành mạnh.
Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi nhận thấy vấn đề dạy hát
đối với học sinh THCS có ý nghĩa thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả của
hoạt động dạy và học ở trường THCS.
Do đó, chúng tôi chọn đề tài: T?0KU4'B(V"LV("W<(M($&83
&"X0*YZ($@I[V"M(<\("%&"L0 =6"U'*]V^2YA($*_("
(8<` làm đề tài nghiên cứu của mình.
aQ)&>b&"($"'N(&c9
Hoàn thiện những vấn đề tồn tại trong dạy học hát cho giáo viên và
học sinh lớp 6 trường trung học cơ sở Lĩnh Nam. Nhằm nâng cao chất
lượng dạy học hát, phát huy hứng thú học tập ở học sinh.
dQU'0YZ($.5<)&>b&"($"'N(&c9
-Nghiên cứu chương trình phân môn học hát lớp 6 ở trường trung
học cơ sở
- Tìm hiểu khả năng âm nhạc của học sinh trường THCS Lĩnh Nam
-Thực trạng giàng dạy và học tập âm nhạc nói chung và âm nhạc học
3H$I* $"#$%&'()*
6
'@A*
"YJ($H"YJ($V"LV@I["L0
<J 3"KLJ
Ca hát là một nhu cầu của con người, có vị trí quan trọng trong đời
sống tinh thần. Tiếng hát là một “nhạc cụ” bẩm sinh, ai cũng có thể bộc
lộ.
Ca hát là một trong hoạt động có tác dụng giáo dục nhẹ nhàng, hấp
dẫn. Những nội dung phong phú với nhiều cung bậc tình cảm của bài hát
sẽ bổ sung cho vốn sống và đời sống tinh thần của các em. Những lời ca
hay, những từ ngữ đẹp đẽ sẽ cung cấp thêm vốn từ ngữ cho các em. Cách
diễn tả tinh tế, cách thể hiện khéo léo các nội dung trong ca từ sẽ giúp trẻ
em về cách diễn đạt những suy nghĩ. Những giai điệu đẹp đẽ cùng với tiết
tấu phong phú, những sắc thái đa dạng của bài hát làm rung động những
xúc cảm thẩm mỹ trong các em.
Về mặt sinh lý, khi ca hát các em đựơc thở sâu, có lợi cho hệ hô hấp
và tuần hoàn. Dây thanh đới được rung động tinh tế, giúp cho tiếng nói của
các em thêm truyền cảm.Thính giác nhờ đó mà phát triển, thần kinh đựơc
hưng phấn. Ca hát làm cho cuộc sống thêm vui tươi, môi trường sống thêm
lành mạnh, sức khoẻ nhờ đó mà tăng cường. Tiếng hát là tiếng nói của tình
cảm, là phương tiện để các em tự do giáo dục và khẳng định mình.
Hoạt động ca hát có tác dụng nhiều mặt đến học sinh như: Củng cố
và phát triển giọng hát, khi hát đòi hỏi phải thở sâu, có ích cho sức khỏe;
tư duy trừu tượng được huy động để nắm bắt những âm thanh vô hình
nhưng đầy sự hấp dẫn và biểu cảm. Khi học hát, những khả năng âm nhạc
cơ bản được phát triển như: Tai nghe âm nhạc, cảm giác về tiết tấu, về
giọng điệu, trí nhớ ÂN.
Dạy học hát ở trờng THCS, giáo viên (GV) phải giúp HS hát đúng,
hát hoà giọng, biết thể hiện tình cảm sắc thái của bài hát, hiểu nội dung
3H$I* $"#$%&'()*
8
'@A*
- Hát đồng đều.
- Hát rõ lời.
S$AJ
Trong quá trình tập hát, trước hết phải luyện tập tư thế ca hát, ở
trường THCS, ca hát tập thể có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Hát tập thể có
thể tiến hành ở tư thế đứng hoặc tư thế ngồi.
- Khi đứng hát, người thẳng, đầu không nghiêng, vai không so, hai
tay buông dọc theo thân thoải mái, toàn bộ cơ thể tựa đều vào hai chân.
- Khi ngồi hát, đầu và thân người giống như khi đứng hát. Hai tay
đặt trên đầu gối, lưng thẳng không dựa vào ghế. Không vắt chân nọ lên
chân kia.
Tư thế đứng tạo cho việc hít thở thoải mái đồng thời phát âm, nhả
chữ dễ dàng. Luyện tập đúng tư thế khi hát không đòi hỏi điều gì đặc biệt
nhưng GV cần lưu ý kiểm tra thường xuyên để sửa đổi, uốn nắn những sai
sót về tư thế trong khi các em hát.
Tư thế hát đúng giúp cho việc hô hấp thuận lợi mà hô hấp (hít thở)
là rất quan trọng trong quá trình ca hát.
S%B!
Trong ca hát, thở là một trong những vấn đề cần hết sức quan tâm.
Cách thở đúng là biết cách hít vào một lượng hơi vừa đủ để hát một câu
hát (câu hát có thể dài ngắn khác nhau). Khi hát nếu bị thiếu hụt hơi sẽ
làm cho tiếng hát bị ngắt không đúng chỗ. Tốt nhất là hơi thở phải luôn
được củng cố ngay trong lúc hát. Giáo viên phải biết cách điều khiển, chỉ
huy để HS biết lấy hơi vào đầu các câu hát, không lấy hơi vào giữa các
câu hát.
Khi tập hít vào, không nên hít quá nhiều, hơi sẽ bị căng, phải lên
gân, không điều tiết được hơi. Hướng dẫn HS lấy hơi bằng mũi, không hít
3H$I* $"#$%&'()*
10
'@A*
học hát nhưng cũng không thể yêu cầu cao được.
Khả năng hát chính xác còn phụ thuộc vào môi trường sống của HS.
Nếu ở gia đình, trong các sinh hoạt cộng đồng các em thờng xuyên được
tiếp xúc với ca hát - âm nhạc (nghe âm nhạc qua đài phát thanh, vô tuyến,
qua băng đĩa, xem biểu diễn …) chắc chắn khi được rèn luyện kỹ năng hát
chính các các em sẽ có thuận lợi rất nhiều so với những em không có
những điều kiện tương tự.
j%DUDV,
Trong trường THCS, hát tập thể giữ vai trò chủ yếu, là hình thức
dạy hát có thể xem là duy nhất. Chính vì thế, khi cả lớp cùng hát, từng HS
cần phải hoà giọng của bản thân vào giọng chung của tập thể. Không thể
để cho cả lớp hát nhưng có 1 – 2 giọng vượt ra ngoài lạc lõng, làm ảnh
hưởng tới sự hoà hợp âm thanh chung. Dạy cho các em có kĩ năng hát
đồng đều và hoà giọng, có thể vận dụng một số biện pháp sau:
- Thu hút sự chú ý của toàn thể HS.
- Dẫn vào câu hát đầu tiên bằng động tác chỉ huy hay nghe dạo
nhạc hoặc nghe GV hát một câu ngắn rồi theo hiệu lệnh đếm để bắt vào
bài.
- Theo động tác chỉ huy của GV, HS có thể hát nhanh, chậm, to,
nhỏ, nhấn, nảy hoặc hát liền hơi.
- HS hát chính xác sẽ là cơ sở để hát đồng đều nhưng để cả một tập
thể diễn cảm theo bài hát không thể thiếu những động tác chỉ huy cần
thiết.
- Giúp học sinh cách phát âm, nhả chữ đúng cũng làm cho giọng hát
của các em đồng đều, hoà hợp.
j0WNW"X#J
Nhả chữ là sự cấu tạo rành rọt, chính xác về phương tiện phát âm
pháp truyền thống. Đó là dạy truyền miệng theo lối móc xích, nghĩa là GV
3H$I* $"#$%&'()*
12
'@A*
hát mẫu từng câu hát ngắn rồi học sinh hát theo, sau đó ghép từng câu và
hoàn chỉnh cả bài. Cũng đôi khi GV đàn giai điệu từng câu hát ngắn cho
học sinh nghe và tập hát lời ca.
Khi HS đã thuộc bài hát có thể cho các em vừa hát vừa kết hợp với
một số động tác múa đơn giản hoặc vận động theo nhạc. ở mức độ cao hơn
có thể cho các em tập biểu diễn, thể hiện bài hát với những động tác phụ
hoạ phù hợp.
Nhiều năm qua các GV dạy âm nhạc ở trờng phổ thông đã áp dụng
phương pháp này và đã thu được nhiều kết quả tốt, học sinh rất hào hứng
thích thú học hát. Những kinh nghiệm đó, phương pháp dạy hát đó cần
được vận dụng khi dạy hát nhưng cần phải điều chỉnh, nâng cao hơn.
Việc dạy một bài hát mới nên tiến hành theo các bước sau:
ZF<52F,.J
+ Tên bài hát.
+ Tên tác giả
+ Nội dung bài hát.
+ Xuất xứ bài hát.
+ Ảnh tác giả hoặc những tranh ảnh có liên quan đến nội dung
bài hát.
Z,F:5&%'[.J
+ Nghe qua băng, đĩa mẫu bài hát.
+ GV tự trình bày bài hát.
ZF=5&DW,
Giáo viên chia bài hát theo từng câu hát ngắn hợp lý và đánh dấu để
thuận lợi trong khi dạy hát từng câu. Chia bài hát theo từng câu hát ngắn
để giáo viên dễ dạy và học sinh dễ nhớ, dễ thuộc. Việc chia những chỗ lấy
dụng vào tiếng đàn một cách thái quá. Khi đàn từng câu hát. GV nên đàn
3H$I* $"#$%&'()*
14
'@A*
vừa phải, dứt khoát và chọn âm sắc của đàn cho phù hợp để HS nghe.
ZF 5$-.J
Khi HS đã hát đầy đủ các câu hát trong bài, GV cho HS ghép các
câu hát thành bài hát hoàn chỉnh.
Lúc này, GV nên chọn giọng, tốc độ phù hợp, giới thiệu cách thể
hiện sắc thái, tình cảm bài hát cần thể hiện. Nên trình bày cho HS biết các
quy định của bài hát là hát mấy lần, cách quay đi, quay lại, sử dụng lối hát
nào, mở đầu và kết thúc ra sao … GV cũng sử dụng một số cách trình bày
bài hát như hát đơn ca, tốp ca, hát theo tổ, nhóm, và các cách hát nối tiếp,
hát đối đáp, hát đuổi, hát bè … để HS biết và làm cho giờ học thêm sinh
động.
ZF`5&LE.a"J
GV chỉ định các cá nhân, nhóm hay cho HS xung phong lên trình
bày bài hát. Tuỳ từng đặc điểm của vùng, miền cũng như khả năng của
học sinh để sử dụng các cách dạy cho phù hợp sao cho tiết dạy đạt hiệu
quả cao, giờ học ÂN sinh động, vui vẻ.
3H$I* $"#$%&'()*
15
'@A*
"YJ($H ?0KU4'B(V"LV("W<(M($&83&"X0*YZ($
@I[V"M(<\("%&"L0=6"U'*]V^02YA($
Qua dự giờ quan sát thực tế, tôi đánh giá khả năng giảng dạy của
GV cũng như việc học tập của HS còn có những hạn chế.
Vì vậy tôi đưa ra một số biện pháp nhằm khắc phục những tồn tại,
những hạn chế với mong muốn chất lượng giáo dục âm nhạc (GDAN)
trường THCS sẽ đạt hiệu quả cao hơn.
Nói cách khác là phải hấp dẫn, thu hút được HS vào bài giảng.
Để giúp các em hiểu đúng đắn bài hát, qua đó GV tìm hiểu được
năng lực cảm thụ âm nhạc – cảm thụ bài hát của HS qua giờ dạy hát. Tuỳ
từng lớp, tuỳ từng đối tượng mà GV đặt câu hỏi để dẫn dắt HS đến với nội
dung hay tính chất bài hát. Tuỳ theo từng bài, GV có thể lựa chọn, vận
dụng linh hoạt sao cho hiệu quả và phù hợp.
Ví dụ 1: Bài hát
5("6"o&0]'02YA($
Nhạc: Pháp
Lời : Phan Trần Bảng – Lê Minh Châu
Sau khi trình diễn bài hát (hát mẫu hoặc cho nghe băng) GV đặt câu
hỏi:
- Bài hát này thuộc thể loại gì? (Hành khúc, mạnh mẽ, sôi nổi)
- Khi hát các em thể hiện như thế nào? (Niềm tự hào về quê hương
đất nước, lạc quan, yêu đời).
Ví dụ 2: Bài hát
'S<.9'&l8p<
Nhạc và lời: Nguyễn Huy Hùng
Với bài hát này GV đưa ra câu hỏi:
3H$I* $"#$%&'()*
17
'@A*
- Em có cảm nhận gì khi nghe bài hát này (Cảm nhận được niềm vui
của bạn nhỏ và bà mẹ người dân tộc miền núi khi được đến trường ).
- Bài hát thuộc thể loại gì? (thể loại trữ tình)
- Khi hát các em thể hiện như thế nào? (Tình cảm hồn nhiên, trong sáng)
Mục đích chính của việc tọa đàm, trao đổi sau khi nghe là để các em
nói lên những hiểu biết về bài hát, qua đó giáo viên cảm thụ ÂN, cảm thụ
bài hát của học sinh. Tập cho HS phát biểu những cảm xúc của mình, nhận
biết các phương tiện diễn tả âm nhạc được dùng trong bài hát, tập sử dụng
+ Đoạn B của bài hát viết ở giọng Rê trưởng (D dur)
ở cuối đoạn 1 cần cho HS nghe kỹ câu hát:
ở câu hát này HS hát sai cao độ, đặc biệt là từ “bạn” thường hát
thấp hơn so với bản nhạc.
Bởi vậy: GV cho HS nghe – so sánh và nhận xét giữa hai cách hát
sau:
Giáo viên hát mẫu( hoặc đánh đàn) thật chậm, rõ ràng.
- Cách 1: hát từ “bạn” (cao độ như bản nhạc)
- Cách 2: hát từ “bạn” ( thấp hơn bản nhạc)
Sau đó cho HS hát theo hai cách hát trên và khẳng định cách hát nào
là đúng.(cách hát 1)
Như vậy, muốn cho HS hát chuẩn xác về cao độ, GV nên đánh đàn
đặc biệt hát mẫu thật chậm, rõ lời, kết hợp với sự chuyển động đi lên của
cánh tay, HS có thể hát nhẩm theo.
3H$I* $"#$%&'()*
19
'@A*
Ví dụ 2: Bài hát
$5[>;90'N(>'"%&
Nhạc: Nguyễn Ngọc Thiện
Thơ: Viễn Phương
Bài hát “Ngày đầu tiên đi học” là bài hát mang tính chất trữ tình, tự
sự, bài hát viết ở giọng Đô trưởng (C dur) nhịp . Bài hát có cấu trúc hai
đoạn đơn không tái hiện.
Đoạn A có hai câu nhạc (câu 1: 8 nhịp; câu 2: 9 nhịp)
Đoạn B có hai câu nhạc (câu 1: 8 nhịp; câu 2: 9 nhịp)
Âm nhạc của đoạn B phát triển ý nhạc của đoạn A, làm cho đường
nét giai điệu tha thiết, bay bổng.
Khi dạy hát, giáo viên cần lưu ý cho HS hát đúng một số chỗ có dấu
luyến, âm tô điểm.
- Dự kiến trước những chỗ các em dễ hát sai.
- Xây dựng HS thói quen biết im lặng lắng nghe và khi nào phải hát
theo, khi nào phải lắng nghe thầy cô hát mẫu. Nghe phân tích để phân biệt
thế nào là hát đúng, thế nào là hát chính xác.
3H$I* $"#$%&'()*
21
'@A*
:J=JeR,#T,4PQ.
Dạy HS hát đúng cao độ, trường độ của bài hát, biết thể hiện tình
cảm kết hợp với rèn các kĩ năng ca hát là yêu cầu đầu tiên của việc dạy
hát. Tuỳ mức độ khó, dễ, dài, ngắn, đơn giản hay phức tạp của bài hát, GV
có thể lựa chọn cách tiến hành phù hợp nhất. Dưới đây là một số biện
pháp cụ thể để GV vận dụng.
- Phân chia bài hát thành từng câu ngắn để các em đủ hơi và không
mệt khi tập. GV có thể đàn giai điệu hoặc hát mẫu từng câu để các em
nghe trước khi tập hát theo.
- Dạy từng câu liên tiếp sẽ giúp cho HS nhận thức trọn vẹn bài hát.
Ví dụ 1: Bài hát 5("6"o&0]'02YA($
Nhạc Pháp
Lời việt: Phan Trần Bảng - Lê Minh Châu
- Lấy hơi theo quy định được đánh dấu V sau các nhịp thứ 4,
8,12,16,20.
Mặt trời lấp ló đằng chân trời xa
v
Rộn ràng chân bước đều theo tiếng ca
v
Non sông ta bao la mến yêu sao đất quê hương
v
Vui như chim reo ca tiếng hát em dưới mái trường
v
những trạng thái khác nhau: vui vẻ, hồn nhiên, nỗi buồn, tình cảm lạc
quan, trong sáng …
3H$I* $"#$%&'()*
23
'@A*
Ví dụ 2: Bài hát
9'4Y]&02N(>YA($q8
Theo điệu lý con Sáo gò công (Dân ca Nam bộ)
Đặt lời mới: Hoàng Lân
- Bài hát có lời ca hồn nhiên, trong sáng, giáo dục ý chí, tinh thần
quyết tâm trong mọi công việc.
- Lấy hơi theo quy định (v)
- Nhấn mạnh các từ đầu nhịp.
- Hát với âm thanh vang, trong sáng.
- Biểu hiện tình cảm sôi nổi, quyết tâm, nghị lực.
- Có thể vừa hát vừa kết hợp đánh nhịp nhẹ nhàng, hoặc vừa hát
vừa nhún theo nhịp 2.
Ví dụ 3: Bài hát \r8rNr\r8r\
Dân ca: Đức
Hô-La-Hê-Hô-La-Hô là một bài hát Đức và bài hát được diễn tả cảm
xúc lạc quan, yêu đời, ca ngợi cuộc sống nhộn nhịp, vui vẻ của nhân dân
lao động.
Hát hơi nhấn đầu nhịp. Câu 1 và câu 2 hát từ nhỏ đến to dần theo
giai điệu đi lên. Âm thanh sáng, vang.
- Phát âm gọn rõ lời, lượt nhẹ nhàng các âm có trường độ móc đơn ở
đoạn A, các từHô-La-Hê, Hô-La-Hô phát âm dứt khoát.
- Hát nhấn, ngân dài hơn các từ có trường độ nốt đen, nốt trắng ở
đoạn B để tạo ra sự tương phản nhẹ nhàng.
- Thể hiện tình cảm lạc quan, trong sáng, vui tươi.
Để học sinh đi hát lại một bài bài hát quá nhiều lần thì sẽ trở nên
- Đoạn A hát nẩy tiếng, phát âm gọn, rõ lời.
- Hát nhấn vào đầu nhịp, âm thanh sáng, nhẹ nhàng, trôi chảy.
3H$I* $"#$%&'()*
25
× × × × × × ×
× × × × × ×
Copyright: Tài liệu đại học ©