SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
PHẦN I: PHẦN MỞ ĐẦU
Bắt đầu từ năm học 2006 - 2007 thực hiện đổi mới chương trình và sách
giáo khoa bậc trung học phổ thông trên toàn quốc. Thực tế khách quan cho thấy
việc đổi mới sách giáo khoa và phương pháp giảng dạy là một xu thế tất yếu.
Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII, Ban chấp hành Trung ương Đảng
Cộng sản Việt Nam đã đề ra nhiệm vụ: "Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo
dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo
cho người học. Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện
hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo thời gian tự học tự nghiên cứu cho
học sinh…" (Văn kiện Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương khoá
VIII Đảng Cộng sản Việt Nam. NXB Chính trị Quốc gia 1997. tr 41).
Quan điểm dạy học lấy người học làm trung tâm là cơ sở để đổi mới
phương pháp dạy học- một xu hướng chung của đổi mới phương pháp dạy học.
Quan điểm này có cơ sở lý luận từ việc nhận thức quá trình dạy học là quá trình
có 2 chủ thể: Thầy và trò. Cả hai chủ thể này đều chủ động, tích cực bằng hoạt
động của mình hướng tới tri thức, thầy thì hoạt động truyền đạt tri thức, còn trò
thì hoạt động chiếm lĩnh tri thức và biến nó thành vốn hiểu biết của mình để tiếp
tục hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn…Hoạt động của thầy và hoạt
động của trò đều là hoạt động có ý thức, dưới sự chỉ huy của ý thức mà đạt được
mục tiêu của mình. Vì vậy kết quả nhận thức của học sinh là công cụ cho họ thực
hiện mục đích của mình. Do vậy trong thực tế hiện nay đòi hỏi người thầy đứng
lớp phải đổi mới phương pháp dạy học.
Trong sách giáo khoa mới, các tài liệu bồi dưỡng đổi mới phương pháp
dạy học, sách giáo viên, sách thiết kế bài giảng, hệ thống kênh hình, kênh chữ,
hệ thống các lệnh trong sách giáo khoa đã tạo điều kiện thuận lợi cho người
thầy khai thác khả năng độc lập tư duy, sáng tạo của học sinh, giúp học sinh tự
mình nghiên cứu trên cơ sở định hướng của thầy. Cấu trúc của sách giáo khoa,
sách giáo viên đã định hướng tương đối rõ ràng, nhưng đó chỉ là gợi ý cho hoạt
động của thầy. Vấn đề cơ bản là khi soạn giảng người thầy phải biến sự gợi ý
đó thành hoạt động cụ thể của mình sao cho phù hợp với đối tượng mà mình

4. Hình thức tổ chức hoạt động nhóm thường nghèo nàn nên gây sự
nhàm chán đối với học sinh.
Xuất phát từ thực tế hiện nay, bằng kinh nghiệm của bản thân, tôi xin đưa
ra một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10.
2
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
PHẦN II: NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận.
- Chúng ta có thể so sánh để thấy được sự khác nhau của 2 quan điểm giáo dục:
Dạy học lấy thầy làm trung tâm Dạy học lấy học sinh làm trung tâm
1. Thầy truyền đạt tri thức.
1. Thầy định hướng để học sinh tìm tòi tri
thức.
2. Thầy độc thoại, phát vấn. 2. Trò tự tìm ra tri thức
3. Thầy áp đặt những kiến thức có
sẵn
3. Đối thoại giữa trò với trò; giữa trò với
thầy (trò đưa ra câu hỏi)
4. Trò học thuộc lòng kiến thức.
4. Trò cùng với thầy khẳng định kiến thức
lĩnh hội được. Hình thành các phương pháp
học, tư duy và giải quyết các vấn đề cụ thể.
5. Thầy độc quyền đánh giá cho
điểm
5. Trò tự đánh giá, tự điều chỉnh, để thầy cho
điểm
- Thực hiện chương trình dạy học theo quan điểm dạy học: Lấy học sinh
làm trung tâm thì hoạt động của thầy và trò tương ứng như sau:
* Người học khai phá tri thức, tự nghiên cứu - Thầy chỉ hướng dẫn và cung cấp
thông tin.

+ Tham gia vào hoạt động hợp tác, theo nhóm, giúp nhau , cùng nhau tìm
tòi, phát hiện kiến thức.
+ Tham gia thảo luận, tranh luận, góp ý kiến với bạn và bảo vệ ý kiến của cá
nhân.
+ Khuyến khích nêu thắc mắc, phát hiện vấn đề và tham gia giải đáp.
+ Tự đánh giá và tham gia nhận xét đánh giá lẫn nhau.
+ Tự bổ sung và hoàn thiện kiến thức.
II. Một số giải pháp cụ thể.
1. Tổ chức học sinh hoạt động nhóm.
1.1. Thành lập nhóm
Nhóm có thể lấy đơn vị theo số lượng và phân bố học sinh ngồi cùng bàn
(4 học sinh) hoặc 2 bàn (8 học sinh).
Chia nhóm theo số tự nhiên: 1, 2, 3…
Chia nhóm theo sở thích màu sắc: xanh, vàng, đỏ…
1.2. Làm thế nào để xây dựng nhóm học sinh hoạt động sôi nổi nhiệt tình ?
Như phần trên tôi đã trình bày, trong nhóm học sinh thường có 1 số em
lười, ít tham gia hoạt động, ỉ lại vào một số bạn tích cực.
- Người thầy nên cân nhắc khi tạo ra các nhóm (số học sinh mỗi nhóm, các
thành phần trong nhóm, vai trò của mỗi thành viên, giới tính…) để có được các
nhóm với các thành viên phối hợp hiệu quả với nhau.
- Sử dụng một số bài tập, trò chơi để tạo môi trường thân thiện, trong đó
các nhóm và các cá nhân cảm thấy thoải mái khi chia sẻ, trải nghiệm cùng nhau,
suy ngẫm, và cùng thay đổi theo chiều hướng tốt.
- Mục đích chính của các bài tập, trò chơi:
+ Học sinh chơi mà học (thư giãn trong khi học)
4
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
+ Kích thích giao tiếp, tạo điều kiện cho học sinh lười nhát có cơ hội hoạt động.
+ Khuyến khích tất cả các thành viên trong nhóm tham gia học hỏi.
- Tạo hứng thú đầu giờ học và trong quá trình học:

Dựa trên cơ sở đó thầy vào bài mới theo cấu trúc sau:
5
Thành phần hóa học của tế bào
Các nguyên tố hóa học
Nước
Cacbohiđrat và lipit
Prôtêin
Axit nuclêic
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10

Ví dụ 2: Khi dạy bài 8: Tế bào nhân thực
Để gây hứng thú cho học sinh: Vừa củng cố bài cũ vừa tiếp thu bài mới,
nhớ lâu kiến thức, thầy tổ chức trò chơi sau đây với tên gọi: Tiếp sức
* Thầy đính lên trên bảng 3 bức tranh câm:
- Tranh 1: Hình 7.2 sgk sơ đồ cấu trúc điển hình của một trực khuẩn (đại
diện cho cấu trúc của tế bào nhân sơ.
- Tranh 2: Hình a 8.1 sgk cấu trúc tổng thể của tế bào nhân thực (tế bào động vật)
- Tranh 3: Hình b 8.1 sgk cấu trúc tổng thể của tế bào nhân thực (tế bào thực vật)
* Hình thức chơi:
- Các nhóm có 2 phút nghiên cứu các hình nói trên trong sgk
- Mỗi đội cử lần lượt từng thành viên lên bảng điền chú thích vào 1 cấu tạo
của tế bào (thành viên này thực hiện xong thành viên khác mới được lên thực hiện)
- Thời gian thực hiện: 3 phút.
- Nhóm hoàn thành tốt nhất sẽ được thầy ghi danh và danh sách biểu dương trên
bảng.
Ví dụ 3: Bài 19. Giảm phân
Phần II. Quá trình nguyên phân
- Đây là nội dung kiến thức học sinh đã được học ở cấp II (kiến thức theo
chu kỳ đồng tâm), vì vậy để tạo hứng thú trong học tập thầy tổ chức trò chơi sau
đây với tên gọi: Bạn hỏi - mình trả lời.

nhiều thông tin
- Câu hỏi này có thể chuyển thành câu hỏi mở bằng
cách sử dụng từ để hỏi, hoặc thêm tại sao/ bằng cách
nào…
2. Câu hỏi mở - Là câu hỏi sử dụng từ để hỏi: Đối tượng, Cơ chế, Diễn
biến, …
VD 1: Những loại tế bào nào thực hiện phân bào
nguyên phân?
VD 2: Trình bày diễn biến của phân bào giảm phân I
VD 3: Cơ chế tác động của enzim lên cơ chất?
- Mục đích yêu cầu đưa thông tin, giúp người nghe mở
rộng suy nghĩ, khơi gợi ý kiến, dẫn dắt thảo luận…
3. Câu hỏi khơi gợi - Là câu hỏi trong đó bao hàm thông tin dẫn đến câu trả
lời cụ thể. Câu hỏi này được sử dụng để khai thác thêm
thông tin nếu câu trả lời chưa đầy đủ
4. Câu hỏi hùng biện - Là câu hỏi đặt ra nhưng không cần câu trả lời
- Dùng để lôi cuốn sự chú ý của học sinh vào một chủ
đề nào đó.
- Chú ý:
+ Không nên dừng lâu sau câu hỏi hùng biện, nếu
không học sinh sẽ trả lời và câu hỏi sẽ không còn là câu
hỏi hùng biện nữa
+Thường được dùng để vào bài mới hoặc chuyển ý
trong giờ dạy
VD 1: Sau khi học xong bài 7 "Tế bào nhân sơ" để vào
bài 8 chúng ta đặt câu hỏ hùng biện như sau:
7
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
Vậy tế bào nhân thực khác gì so với tế bào nhân sơ?
VD 2: Để chuyển ý từ mục "Vận chuyển thụ động"

+ Thảo luận trong nhóm thống nhất ý kiến để hoàn
thành nội dung của phiếu học tập.
2.2. Kỹ thuật đưa ra câu hỏi
- Đưa ra câu hỏi cho cả lớp/cả nhóm
- Ngừng
+ Cho các học sinh có thời gian suy nghĩ
+ Thời gian ngừng phụ thuộc vào độ khó dễ của câu hỏi
- Gọi học sinh bằng tên (dựa vào sơ đồ lớp)
- Đánh giá câu trả lời
8
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
+ Khen những câu trả lời chính xác, trả lời hay.
+ Nếu cần, chỉ rõ phần chính xác của câu trả lời.
- Tránh thói quen lặp đi lặp lại 1 loại câu hỏi
- Nhắc lại và nhấn mạnh những câu trả lời đúng để tăng mức độ tiếp thu của
học sinh.
- Không nên tự trả lời câu hỏi của mình - trừ đó là câu hỏi hùng biện.
- Giữ giọng nói bình thường, thân thiện.
- Tránh việc học sinh trả lời đồng thanh
2.3. Một số điểm cần lưu ý khi sử dụng câu hỏi
2.3.1. Đặc điểm của một câu hỏi tốt
- Ngắn gọn, rõ ràng
- Diễn đạt 1 ý/1 nội dung (hỏi)
- Phù hợp với nội dung đang cần truyền đạt cho học sinh
- Phù hợp với trình độ của học sinh.
- Tạo được sự quan tâm của học sinh.
- Ngôn ngữ thông dụng, dễ hiểu phù hợp với học sinh.
- Nhấn mạnh vào điểm chính.
2.3.2. Lưu ý khi đặt câu hỏi
- Nói to, rõ.

- Lời gợi ý phải trong nội dung bài học.
- Thầy căn cứ vào chất lượng câu gợi ý và câu trả lời để đánh giá điểm cho từng
học sinh.
Sau đây là ví dụ minh học cho 3 hình thức kiểm tra trên
BÀI 19. GIẢM PHÂN
(Sinh học lớp 10)
3.1. Hình thức truyền thống: Câu hỏi tự luận
Câu hỏi dành cho học sinh trung bình:
Câu 1. Mô tả tóm tắt diễn biến các kỳ của giảm phân I
Câu hỏi dành cho học sinh khá, giỏi:
Câu 2. Hiện tượng cá NST tương đồng bắt đôi có ý nghĩa gì?
Câu 3. Nêu sự khác biệt giữa nguyên phân và giảm phân.
3.2. Hình thức trả lời câu hỏi trắc nghiệm
Câu hỏi dành cho học sinh trung bình:
Câu 1. Giảm phân là hình thức phân bào xảy ra ở loại tế bào nào?
A. Tế bào sinh dưỡng B. *Tế bào sinh dục chín.
C. Tế bào giao tử. D. Tế bào sôma.
Câu 2. Giảm phân có mấy lần phân bào?
A. 1 B. *2. C. 3 D. 4.
Câu 3. Ở kỳ đầu I có hiện tượng
A. NST tự nhân đôi.
B. Các NST kép bắt đôi với nhau theo từng cặp tương đồng.
C. Có thể xảy ra trao đổi đoạn giữa các crômatit của cặp NST kép tương đồng.
D. *B và C.
Câu 4. Ở kỳ sau I có hiện tượng
10
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
A. Hai NST kép trong cặp tương đồng di chuyển về cùng 1 cực của tế bào.
B. *Mỗi NST kép trong cặp tương đồng di chuyển về 1 cực của tế bào.
C. Mỗi NST kép tách thành 2 NST đơn rồi di chuyển về 2 cực của tế bào.

b. trao đổi chéo
c. xoắn cực đại
d. 4 giao tử đực
e. tế bào thể cực
11
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
Nhóm cụm từ 2 (dành cho học sinh thứ 2)
a. kỳ trung gian
b. thoi phân bào
c. NST kép
d. 1 giao tử cái
e. NST kép xếp thành 1 hàng
Lưu ý:
- Có thể dùng hình thức rút thăm để học sinh chọn nhóm cụm từ.
- Câu gợi ý trong phạm vi bài học.
Đáp án: học sinh có thể gợi ý cho bạn theo nội dung sau (có thể gợi ý bằng
nội dung khác)
Nhóm cụm từ 1 (dành cho học sinh thứ 1)
- Các NST kép bắt đôi với nhau theo từng cặp tương đồng là diễn biến NST ở kỳ
nào?
- Kỳ đầu I.
- Sau khi tiếp hợp và bắt chéo các NST trong từng cặp tương đồng dần dần
đẩy nhau ra, quá trình này có thể xảy ra hiện tượng gì làm biến đổi cấu trúc NST?
- Trao đổi chéo.
Trước khi tập trung lên mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào, NST có hiện tượng?
- Xoắn cực đại.
Kết thúc giảm phân 2 từ 1 tế bào sinh dục đực chín, các tế bào con đã phân hóa
thành…
- 4 giao tử đực.
Kết thúc giảm phân 2 từ 1 tế bào sinh dục cái chín, các tế bào con đã phân

- Dựa trên sự hiểu biết giải thích cho mọi người trong cộng đồng: ngăn
chặn, phòng ngừa bệnh do vi rút gây nên, đặc biệt là HIV.
II. Đồ dùng dạy học
- Máy chiếu
- Bảng phụ
- Hình 30 sgk.
- Chuẩn bị: 5 mảnh bìa vẽ 5 hình ảnh 5 giai đoạn nhân lên của virus và 5
mảnh bìa ghi tóm tắt nội dung 5 giai đoạn nhân lên của virus
III. Hoạt động lên lớp
1. Ổn định tổ chức
Sĩ số học sinh
2. Kiểm tra bài cũ
Hình thức: Trò với trò
Nhóm cụm từ 1:a. virus; b. capsit; c. vỏ ngoài; d. cấu trúc xoắn; e. cấu trúc
hỗn hợp
Nhóm cụm từ 2: a. cấu trúc khối; b. capsôme; c. nuclêôcapsit; d. cấu trúc
khối.
Đáp án:
Học sinh có thể thực hiện theo đáp án sau hoặc đáp án khác (nhưng phải đúng yêu
cầu)
Nhóm cụm từ 1
Thực thể chưa có cấu tạo tế bào và có kích thước siêu nhỏ được gọi là…
a. virus.
13
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
Vỏ prôtêin của virus được gọi là
b. capsit
Một số virus có thêm một vỏ bên ngoài vỏ capsit được gọi là
c. vỏ ngoài
Cấu trúc này thường làm cho virus có dạng hình que hay hình sợi

- Đọc sgk phần: I. Chu trình nhân lên
của vi rút
- Kết hợp hình 30 sgk (thầy treo lên
bảng)
- Thảo luận thống nhất ý kiến
- Thư ký thay mặt nhóm ghi ta bảng
phụ
1. Chu trình nhân lên của vi rút.
1.1. Giai đoạn hấp phụ
- Vi rút bám một cách đặc hiệu lên thụ
14
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
- Thầy gọi ngẫu nhiên 5 nhóm ứng với
nghiên cứu 5 giai đoạn treo bảng phụ
trên bảng và trình bày trước lớp kết
quả nghiên cứu của nhóm mình.
- Các nhóm nhận xét, bổ sung.
- Thầy nhận xét, đánh giá hoạt động
của các nhóm và đưa ra đáp án đúng
(máy chiếu) để học sinh theo dõi tự
sửa chữa.
*Sau khi kết thúc trò chơi, thầy yêu
cầu trả lời các câu hỏi sau:
1. Tại sao mỗi loại vi rút chỉ nhiễm
vào một loại tế bào vật chủ nhất định?
(Gai glicôprôtêin của vi rút đặc hiệu
với thụ thể trên bề mặt tế bào)
2. Vi rút sau khi hấp phụ rồi vào trong
tế bào bằng cách nào?
(- Vi rút có hệ gen mã hóa libaxôm

* Cách 2: vi rút chui ra từ từ theo lối
nảy chồi  tế bào vẫn sinh trưởng bình
thường (gọi là quá trình tiềm tan)
15
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
(- Vi rút nhân lên nhanh trong thời
gian ngắn rồi tiếp tục xâm nhập vào
các tế bào cùng loại.
- Sử dụng chất dinh dưỡng và thải độc
vào tế bào làm cho té bào ngừng hoạt
động)
Hoạt động II. Tìm hiểu HIV/AIDS
Hỏi: HIV là gì?
Hỏi: Vi sinh vật cơ hội là gì?
(Vi sinh vật lợi dụng lúc cơ thể bị suy
giảm miễn dịch để tấn công)
Hỏi: Bệnh cơ hội là gì?
(bệnh so vi sinh vật cơ hội gây nên
(lao phổi, viêm màng não))
Hỏi: Các con đường lây truyền HIV?
Hỏi: Các đối tượng nào được xếp vào
nhóm có nguy cơ lây nhiễm cao?
- Gái mại dâm.
- Tiêm chích ma tuý.
Hỏi: Tại sao nhiều người không hay
biết mình đang bị nhiễm HIV. Điều đó
nguy hiểm như thế nào đối với xã hội?
- Người nhiễm HIV không biết vì
không có biểu hiện, nhưng có khả
năng lây lan (truyền cho người khác)

ngặt.
4. Củng cố
1. Để củng cố nội dung này thầy tổ chức trò chơi "Ghép giai đoạn nhân lên của
virus"
Cách chơi như sau:
- Đại diện 1 nhóm lên gắn các hình ảnh quá trình nhân lên của vi rút trên bảng.
- Đại diện các nhóm khác lên gắn các ô chữ: tên và giải thích giai đoạn tương ứng.
2. Học sinh đọc kết luận cuối bài.
- Quá trình nhân lên của vi rút trong tế bào.
5. Câu hỏi về nhà
Các câu 1, 2, 3, 4 và 5 tr 121 sgk
Câu 1. Nêu 5 giai đoạn nhân lên của vi rút trong tế bào.
Câu 2. HIV có thể lây nhiễm theo những con đường nào?
Câu 3. Thế nào là bệnh cơ hội và vi sinh vật gây bệnh cơ hội?
Câu 4. Tại sao lại nói HIV gây hội chứng suy giảm miễn dịch?
Câu 5. Cần phải có nhận thức và thái độ như thế nào để phòng tránh lây nhiễm
HIV?
IV. Kết quả và bài học kinh nghiệm.
1. Kết quả.
Đã gần 2 năm thực hiện những nội dung trên vào giảng dạy chương trình
sinh học 10, tuy thời gian khá ngắn ngủi nhưng tôi thấy mình đã thu được những
kết quả nhất định, được thể hiện thông qua 2 lớp 10 năm học 2006 - 2007 và 5 lớp
10 năm học 2007 - 2008 như sau:
a. Lớp không thử nghiệm
- Số học sinh hiểu bài khá, tốt là 10%, trung bình là 55%, số còn lại dưới
trung bình là 35%
b. Lớp thử nghiệm (trắc nghiệm ngay sau thử nghiệm)
- Số học sinh hiểu bài khá, tốt là 35%, trung bình là 64%, số còn lại dưới
trung bình là 1%
2. Bài học kinh nghiệm.

nhuần nhuyễn các phương pháp khác (trừ phương pháp đọc - chép).
Việc lựa chọn đúng đắn, kết hợp hài hòa các kỹ thuật dạy học nhằm đạt
hiệu quả cao phụ thuộc rất nhiều vào trình độ, vào khả năng sư phạm và lòng yêu
nghề của mỗi thầy cô giáo. Không thể có một khuôn mẫu sẵn cho một bài cụ thể,
một đơn vị kiến thức cụ thể mà hoàn toàn phụ thuộc vào mỗi thầy cô giáo.
Vì vậy tôi nghĩ rằng trên đây chỉ là đôi chút kinh nghiệm rút ra từ thực tế
giảng dạy của tôi, xin viết ra để chia sẻ với các đồng nghiệp.
Do thời gian và năng lực có hạn chắc chắn nội dung tôi trình bày ở trên có
nhiều thiếu sót. Rất mong sự cảm thông của các đồng nghiệp và góp thêm nhiều ý
kiến để tôi hoàn thiện nội dung trên.
Xin chân thành cảm ơn./.
Móng Cái, ngày 28 tháng 5 năm 2009
18
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
Người viết
Nguyễn Thị Dàng
PHẦN IV: TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Thiết kế bài học Sinh học 10; Nxb GD- 2006.
2. Luật giáo dục (6/2005).
3. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình Sgk 10 môn Sinh
học; ; Nxb GD- 2006.
4. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình Sgk 11 môn
Sinh học; Nxb GD - 2007.
5. Sgk Sinh học 10, Sgv Sinh học 10; Nxb GD- 2006.
6. Sgk Sinh học 11, Sgv Sinh học 11; Nxb GD- 2007.
7. Các bài tập của đồng nghiệp đưa lên mạng trực tuyến - Vietnam
Online Library for English Teachers
19
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10
PHẦN V: MỤC LỤC
21
SKKN: Một số hình thức tổ chức hoạt động học cho học sinh môn sinh học lớp 10