SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG NHÓM
NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG
CỦA HỌC SINH TRONG HỌC TẬP LỊCH SỬ
LỜI NÓI ĐẦU
Trong những năm qua, trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, giáo dục
nước nhà đã có nhiều thay đổi trong việc tự hoàn thiện mình bằng những giải pháp
như tiến hành cải cách giáo dục,đổi mới chương trình sách giáo khoa giáo dục phổ
thông nhằm đáp ứng kịp thời cho công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước
Trong thời gian qua, nhưng nhìn chung giáo dục của ta vẫn chưa ngang tầm với
nhiệm vụ cách mạng mới: đào tạo con người toàn diện phục vụ sự nghiệp CNH –
HĐH của nước nhà.
Tuy vậy, chất lượng giáo dục hiện nay nói chung là thấp, chưa đáp ứng được
mục tiêu mà Đảng ta đã chỉ ra. Nguyên nhân dẫn đến chất lượng không được như
mong muốn như thế có nhiều. Song vấn đề mấu chốt hiện nay vẫn là chưa thực sự đổi
mới được phương pháp dạy học.
Từ sự lãnh đạo - định hướng đổi mới giáo dục của Đảng đã được Quốc Hội pháp
chế hóa trong luật giáo dục “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn
học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”.
Như vậy, đổi mới giáo dục phổ thông, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện
đáp ứng mục tiêu đào tạo là phải bắt đầu từ đổi mới phương pháp dạy học và sự đổi
mới ấy không còn là mơ hồ, trừu tượng mà phải theo một định hướng nhất định. Các
1
thầy cô giáo nói chung và ở trường THCS nói riêng có nhiệm vụ giúp học hướng tới
việc học tập chủ động, tự nghiên cứu và qua trao đổi thảo luận để tìm ra kiến thức
mới.
Vậy phương pháp dạy học nào có thể gọi là tối ưu để khi phối hợp cùng với các
phương pháp truyền thống khác đã có từ trước, đáp ứng được các yêu cầu trên và góp
phần mang lại hiệu quả cao nhất cho tiết học, theo hướng đổi mới?

ẩn một sức mạnh cực kỳ to lớn – có nhiều khả năng phát huy được tính tích cực, tự
giác, chủ động, sáng tạo của người học. Cho nên việc vận dụng phương pháp tổ
chức hoạt động nhóm trong tiết học không còn là vấn đề nên hay không nên, mà
chúng ta phải làm sao để mọi giáo viên thực hiện một cách tự giác và học sinh chủ
động hưởng ứng, đồng thời bàn cách vận dụng nó như thế nào cho có hiệu quả và tìm
ra được nguyên nhân vì sao phần lớn GV-HS lại không “mặn mà” với phương pháp
ấy.
Qua khảo sát trong việc dự giờ thao giảng của giáo viên trường Trung học cơ sở
Phú Xuân năm học 2007 – 2008, và qua nhiều năm học trước. Đồng thời cũng tìm
hiểu qua nhiều đồng nghiệp ở các trường trong huyện , việc thảo luận nhóm trong dạy
- học hầu hết ở các bộ môn đều mang tính chất “chiếu lệ”, “ làm cho có” chứ chưa thể
tích cực chủ động, vận dụng phương pháp dạy - học theo nhóm để thực sự đổi mới
phương pháp dạy học ;qua đó, nhận ra cái tích cực, cái hay, cái cần thiết của hoạt
động này. Tuy nhiên khi được hỏi, ai nấy đều khẳng định đây là một phương pháp hay
và rất tích cực .
Trong năm học 2007 – 2008, bản thân tôi đã dự được 28 tiết dạy ở các bộ môn
Sử - Địa - GDCD ở trường Trung học cơ sở Phú Xuân và 6 tiết ở trường Trung học cơ
sở Nơ Trang Lơng khi làm nhiệm vụ thanh tra giáo dục ( không kể các tiết dự môn
3
học khác), thì có 12 tiết giáo viên có sử dụng phương pháp hoạt động nhóm. Nhưng
nhìn chung hầu hết tất cả các tiết dạy đều không đạt được kết quả như mong muốn
trong phần thảo luận nhóm. Từ đó, kéo theo kết quả của cả tiết học cũng không đạt kết
quả cao. Thậm chí có những tiết do sự chuẩn bị chưa chu đáo của giáo viên, hoặc là
do giáo viên chưa quen với việc điều khiển, hướng dẫn, quản lí học sinh trong thảo
luận nhóm, nên thường mất bình tĩnh tự tin, mất chủ động , chiếm nhiều thời gian dẫn
đến “ cháy giáo án” hay phân bố thời gian không hợp lí trong từng đề mục của bài
học. Đồng thời làm cho lớp học trở nên lộn xộn, ồn ào…dẫn đến phản tác dụng trong
giáo dục, giáo viên thì ngại thực hiện phương pháp này.
Nhưng cũng phải nói rằng, việc thiếu thiết bị dạy học ( nam châm, bảng phụ, bút
bảng trắng….), việc giáo viên ít có kĩ năng về tin học (đánh, in phiếu trả lời, phiếu

chỉ có 2 đến 3 học sinh tham gia sau đó giáo viên kết luận vấn đề và các học sinh khác
phải ghi nhận kết quả một cách áp đặt và coi đó là “chân lí”. Số học sinh này trở thành
đối tượng thụ động trong học tập, dẫn đến chây ì, không cần động não suy nghĩ….
- Thứ hai là giáo viên chủ động được việc thực hiện nội dung bài học, chỉ là
người hướng dẫn học sinh, thời gian thuyết trình ít, tăng được thời gian làm bài tập
thực hành , rèn luyện kĩ năng cho học sinh, cũng cố kiến thức đã học…

Phần thứ hai:
GIẢI PHÁP
5
1.Công tác chuẩn bị:
Để thực hiện được công việc hoạt động nhóm trong từng tiết dạy, giáo viên cần:
+ Chuẩn bị chu đáo về đồ dùng dạy học.( Phiếu học tập, bảng phụ, bút bảng
trắng và các đồ dùng dạy học khác…)
+ Chia nhóm học sinh cần phải phân bố đối tượng học sinh chia đều cho các
nhóm, để có số học sinh và năng lực đồng đều với nhau giữa các nhóm…
+ Cử tổ trưởng và thư kí các nhóm. ( lưu ý là những học sinh nhanh nhẹn, tháo
vát, chữ đẹp, có tinh thần và trách nhiệm cao…). Thông thường mỗi lớp được chia
làm 4 hoặc 5 nhóm, mỗi nhóm có từ 6 đến 10 em. Tuy nhiên để dễ quản lý và tạo cho
các em có nhiều cơ hội để thể hiện ý kiến của mình, thống nhất ý kiến nhanh hơn và
dễ quản lí hơn thì nên chia mỗi nhóm có từ 2 đến 4 em .
+ Hướng dẫn các em ngồi hướng mặt vào nhau giữa các thành viên trong các
nhóm.
Sau đây là một số cách chia nhóm và kiểu nhóm thường thường được sử dụng
trong dạy học nhóm ở môn lịch sử:
STT Cách chia nhóm Kiểu nhóm và khi sử dụng
1 Gọi số: Đếm HS từ số 1
đến số mà nhóm dự kiến
- Nhóm nhiều trình độ.
2 Biểu tượng (nhóm mèo

Bước 1 : Chọn kiến thức cơ bản cần cung cấp cho học sinh.
a. Đối với kiến thức cần sử dụng lược đồ và câu hỏi phát vấn:
Giáo viên nêu vấn đề và yêu cầu của công việc thảo luận nhóm, có thể tuỳ vào
từng nội dung và yêu cầu cụ thể của từng bài , từng mục mà có yêu cầu khác nhau cho
các nhóm. Cũng có thể cho các nhóm thảo luận cùng một nội dung…
Ví dụ:
Trong bài: “Cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40” - Lịch sử lớp 6.
Khi dạy phần “ Khới nghĩa Hai Bà Trưng bùng nổ Năm 40 ”
Giáo viên có thể chia lớp thành 4 nhóm, mỗi nhóm có trách nhiệm giải quyết một câu
hỏi, với 4 câu hỏi đó sau khi hoàn thành thảo luận thì nội dung của cả phần học đã
được giải quyết xong.
Cụ thể câu hỏi của các nhóm như sau;
+ Nhóm1: Đọc SGK, các em hãy tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến khởi nghĩa?
+ Nhóm2 : Em có nhận xét gì về 4 câu thơ trong SGK?
7
“ Một xin rửa sạch nước thù
Hai xin đem lại nghiệp xưa họ Hùng
Ba kẻo oan ức lòng chồng,
Bốn xin vẻn vẹn sở công lênh này”
+ Nhóm3: Dựa vào lược đồ và nội dung SGK hãy tường thuật diễn biến của
cuộc khởi nghĩa?
+ Nhóm4: Cuộc khởi nghĩa có kết quả, ý nghĩa như thế nào?
Nội dung câu hỏi phải được chuẩn bị trước trong phiếu thảo luận, Giáo viên cung cấp
phiếu cho các nhóm. Cách này thường dùng cho thảo luận cả một phần học nên thời
gian cũng được bố trí một cách phù hợp.
Cũng trong phần này giáo viên cũng có thể chỉ dùng một câu hỏi để thảo luận chung
cho các nhóm, nhằm mục đích để khắc sâu hoặc phát hiện một vấn đề liên quan đến
bài học.
Ví dụ: Dùng lược đồ “câm”(lược đồ trống) cho cả 4 nhóm, không dùng SGK
mà bằng tái tạo kiến thức đã học, hãy điền những kí hiệu mô tả diễn biến của cuộc

Sau khi đã tìm hiểu nội dung về quá trình phát triển của tổ chức Asean, Giáo viên
hướng dẫn học sinh tìm hiểu và khai thác hình 11 (Hội nghị cấp cao Asean VI họp tại
Hà Nội) và đặt câu hỏi thảo luận:
Bức tranh này thể hiện điều gì?
HS thảo luận xuất xứ và nội dung bức ảnh, Cho học sinh nêu ý kiến nhận xét, bổ sung
giữa các nhóm, sau đó Giáo viên kết luận cụ thể:
- Bức ảnh chụp Hội nghị cấp cao Asean VI được tổ chức taịo Hà Nội từ ngày 15
đến ngày 16 – 12 – 1998, dưới sự chủ toạ của thủ tướng nước CHXHCN VIệt
Nam Phan Văn Khải.
- Hội nghị đã tổng kết 31 năm phát triển của Asean, đề ra các biện pháp đối phó
với những thách thức trong khu vực khi bước vào thế kỉ XXI. Chủ đề của hội
nghị cấp cao lần này là : Đoàn kết và hợp tác vì một Asean hoà bình, ổn định và
9
phát triển đồng đều”, đồng thời kết nạp Cam – pu – chia trở thành thành viên
thứ 10 của hiệp hội.
c. Đối với nội dung kiến thức cần khai thác qua bảng, biểu đồ:
Thông thường, nhiều giáo viên cho đây là một loại bài tập nên tập trung áp dụng vào
các tiết ôn tập, tổng kết, hoặc tiết làm bài tập ở lớp. Vả lại sự chuẩn bị công phu, tốn
kém, mất thời gian, nên giáo viên thường “ngại”. Tuy nhiên nếu biết khai thác nó thì
sẽ phát huy rất tốt tính tư duy, sáng tạo của học sinh trong kĩ năng phân tich, đánh giá
và nhận xét theo mục tiêu của bài học.
Ví dụ:
Khi học bài 14: VIỆT NAM SAU CHIẾN TRANH THẾ GIỚI LẦN THỨ NHẤT
( Lịch sử 9)
Ở mục III: Xã hội Việt Nam phân hoá.
Để tìm hiểu về giai cấp công nhân, Giáo viên cung cấp các số liệu sau đây cho học
sinh ( kẻ sẵn trên một tờ giấy to, hoặc trên bảng phụ). Cho học sinh quan sát, chia
nhóm ra thảo luận:
Em có nhận xét gì về số lượng công nhân, hãy giải thích vì sao?
Ngành Trước 1914 Năm 1929

trình tự nội dung thảo luận….
- Thảo luận chung.
Cho học sinh các nhóm nhận xét, bổ sung kết quả lẫn nhau giữa các tổ.
- Giáo viên tổng kết, chốt lại nội dung của từng câu hỏi thảo luận, nếu là thảo
luận nhiều câu hỏi cùng một lúc. Đồng thời, hướng dẫn học sinh nắm nội dung của bài
học …
- Tổng kết, so sánh kết quả đạt được của các nhóm, có thể cho điểm theo từng
nhóm, tuyên dương trước lớp hoặc phát thưởng cho học sinh tuỳ vào điều kiện cụ thể
có được.
* Những vấn đề giáo viên cần lưu ý:
11
+ Từ nhóm 4 em trở lên, phải cử 1 nhóm trưởng (HS học khá-giỏi, có uy tín) và
1 thư ký (HS viết rõ ràng nhanh nhẹn).
+ Trong thời gian đầu, GV hướng dẫn cụ thể cho các nhóm hoạt động (tập huấn
cho nhóm trưởng và thư ký). Có nhận xét, điều chỉnh bổ sung cách làm của từng
nhóm và rút kinh nghiệm chung. Chú ý động viên khích lệ.
+ Phải thường xuyên chú ý HS yếu kém và biện pháp giúp đỡ để các em cùng
tham gia giải quyết nhiệm vụ của nhóm.
+ Chọn những vấn đề, bài tập thích hợp (không quá khó, cũng không quá dễ).
+ Đánh giá, cho điểm, động viên và tuyên dương kịp thời cá nhân, tập thể (chú
ý HS yếu).
+ Phát huy tốt đồ dùng dạy học hiện có và đẩy mạnh phong trào tự làm đồ dùng
dạy học để phục vụ tiết dạy:
Giáo viên tự làm đồ dùng dạy học phù hợp với nội dung và phương pháp.
Tận dụng triệt để các đồ dùng dạy hiện có của nhà trường phù hợp với nội
dung tiết dạy.
Phân công trước cho các nhóm của lớp mình dạy làm đồ dùng dạy và học cho
các nhóm cụ thể (từ một đến hai tuần trước tiết dạy)
Giáo viên học tập áp dụng các sáng kiến kinh nghiệm của các đồng chí, đồng
nghiệp của mình ( phiếu học tập, bảng phụ….)

hình thức thực hiện tốt nhất mục đích dạy học theo hướng tích cực và tương tác, nó
kích thích học sinh tìm tòi , phát hiện và tự chiếm lĩnh kiến thức. Hình thức này tạo ra
13
hứng thú cho học sinh trong học tập . Hiện nay khi thực hiện chương trình và sách
giáo khoa mới, chúng ta nên khuyến khích và tổ chức cho học sinh học tập theo hình
thức này.
KIẾN NGHỊ
- Đáp ứng đủ, kịp thời các trang thiết bị phục vụ dạy học mà giáo viên và học
sinh không có khả năng tự làm hoặc mua sắm.
- Phân công nhiệm vụ và bố trí chuyên môn hợp lí hơn, để mỗi giáo viên có
nhiều thời gian và khả năng phát huy chuyên môn của mình cho việc soạn giảng.
- Để có hiệu quả trong đổi mới phương pháp dạy học đề nghị cán bộ giáo viên
phải thực hiện một cách đồng bộ và thường xuyên hơn với các tiết dạy trên lớp. Ban
giám hiệu có thể phát động phong trào thi đua hoặc kiểm tra chặt chẽ hơn nữa việc đổi
mới phương pháp dạy học , đặc biệt là phương pháp hoạt động nhóm….v v
Trên đây là một số việc mà tôi rút ra trong thời gian qua và thực tế đã mang lại
một số hiệu quả nhất định. Qua tham luận này rất mong đồng nghiệp góp ý để bản
thân có thêm những kinh nghiệm quý báu về công tác giảng dạy nhằm đạt hiệu quả
cao phù hợp với đổi mới chương trình giáo dục phổ thông hiện nay!
Phú Xuân, tháng 04/2009.
14
Người thực hiện
Nguyễn Hữu Thanh
15
MỤC LỤC
Trang
Lời nói đầu…………………………………………….……01
Phần thứ nhất: THỰC TRẠNG…………………………….02
Phần thứ hai: GIẢI PHÁP ……………………………….04
Phần thứ ba: KẾT LUẬN……………………………… 06