SKKN Một vài biện pháp phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
trong giờ học Địa lí
Trường THCS Chu Văn An, nơi tôi đang công tác là một trường có
tiếng của thủ đô Hà Nội. Nơi đây có truyền thống dạy và học tốt từ lâu
nên phụ huynh HS rất tin tưởng và yên tâm khi gửi con học tại trường.
Chính vì vậy trường không chỉ có HS của Quận Tây Hồ mà còn đón
nhận HS từ khắp các Quận trong thành phố về học. Phụ huynh học sinh
của trường đa phần có trình độ và rất quan tâm, sát sao đến việc học
của con em mình.Trường được đầu tư cơ sở vật chất toàn diện với các
phòng học bộ môn và máy móc hiện đại để phục vụ các môn học.HS có
ý thức học và các em rất nhanh trong việc tiếp thu kiến thức. Trước tình
hình như vậy tôi thấy không thể không đổi mới phương pháp dạy học.
Bởi thế tôi đã áp dụng một số phương pháp dạy học nhằm phát huy tính
tích cực, chủ động của HS.

PHẦN 1. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI.
1. Cơ sở lý luận của đề tài.
- Một trong những xu hướng dạy học hiện nay là cố gắng biến những
nội dung trừu tượng thành những dấu hiệu trực quan nhằm giúp học sinh dễ
hình dung hơn kiến thức cơ bản của bài học, giảm tải quá trình lĩnh hội kiến
thức. Vì vậy việc dùng các dấu hiệu trực quan vừa mang tính cụ thể, vừa là
cách để học sinh thị phạm, biến kiến thức khó hiểu, khó nhớ trở nên dễ dàng,
đơn giản hơn. Nội dung bài học không chỉ được các em nghe qua lời giảng
của giáo viên mà còn được tận mắt nhìn, tận tay làm.
- Các nhà nghiên cứu tâm lý đã chỉ ra rằng: trong dạy học mỗi giác
quan của con người có khả năng tri giác một khối lượng thông tin hoàn toàn
khác nhau, trong một thời gian như nhau. Khả năng dẫn thông tin bằng thị
giác là 3 triệu BIS/giây, bằng thính giác là 30-50 nghìn BIS/giây. Như vậy
có thể thấy thông qua các hình thức dạy học trực quan, các em sẽ dễ dàng
nắm bắt thông tin kiến thức, nhất là với môn Địa lí, các em sẽ thấy rõ sự tác

III. MỤC ĐÍCH CỦA SKKN
Là một giáo viên đứng trước những yêu cầu đổi mới của giáo dục, bằng
cố gắng và kinh nghiệm học hỏi từ bạn bè, bản thân, tôi muốn đưa ra một số
phương pháp đổi mới trong dạy học trong môn địa lí. Biến môn địa lí trở
thành một "niềm vui" với trẻ nhỏ, giúp các em yêu thích môn học hơn.
IV. PHẠM VI NGHIÊN CỨU, KẾ HOẠCH ĐÃ NGHIÊN CỨU.
1. Đối tượng nghiên cứu: Một vài biện pháp phát huy tính tích cực chủ
động của học sinh trong giờ học Địa lí
2. Phạm vi nghiên cứu và kế hoạch nghiên cứu
- Nghiên cứu trong việc giảng dạy môn địa lí ở trường THCS Chu Văn An
- Nghiên cứu trong hai năm : Năm 1 khối lớp 6, 7.
Năm 2 khối lớp 7.
PHẦN 2: NỘI DUNG CỦA SKKN
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
I. Cơ sở khoa học của vấn đề “Một vài biện pháp phát huy tính tích cực
chủ động của học sinh trong giờ học Địa lí " ở trường phổ thông.
*Vị trí, vai trò của việc “Phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
trong giờ học Địa lí”
Học địa lí không phải là học một cách máy móc thầy nói trò nghe, cũng
không phải học từng phần riêng biệt độc lập. Mỗi bài, mỗi phần đều có sự
gắn kết, đều có mối quan hệ qua lại tác động đến nhau. Trong chương trình
địa lí ở trường THCS học sinh được tìm hiểu về tự nhiên, về các hoạt động
kinh tế xã hội của con người dựa trên đặc điểm tự nhiên sẵn có.Vì vậy việc
dạy học địa lí không thể theo kiểu truyền thống thầy đưa ra câu hỏi , học
sinh trả lời máy móc như sách mà không có sự mở rộng, không được minh
hoạ kiến thức bằng tranh ảnh,lại không phát huy khả năng vận động của học
sinh.Vì thế việc đưa ra một vài biện pháp phát huy tính tích cực chủ động
của học sinh trong giờ học Địa lí là một cách hữu hiệu để học sinh được
vận động, được phát huy vốn hiểu biết của mình,qua đó có thể tự mình kiểm
tra kiến thức của bản thân đồng thời thấy rõ mối quan hệ biện chứng của các

tích cực chủ động của học sinh để học địa lí còn rèn cho các em thói quen
quan sát, suy luận tư duy logic, rèn khả năng nhanh nhạy của đôi tay, trí óc.
Việc ghi chép sẽ đơn giản, dễ hiểu, tránh được cách học vẹt, học thuộc lòng
một cách máy móc, tạo tâm lý thoải mái khi học tập, kích thích được lòng
ham học hỏi, khả năng tư duy sáng tạo của mỗi cá nhân học sinh.
2. Mục tiêu đối với cá nhân.
Trước thực tế môn dạy và yêu cầu chung của bộ môn, là một giáo viên với
tuổi đời còn rất trẻ, tôi tự nhận thấy không có một môn học nào là khô khan
nếu người giáo viên biết tự tìm tòi , nghiên cứu, đổi mới phương pháp, hình
thức tổ chức dạy học cùng với lòng yêu nghề và yêu trẻ. Chính vì thế tôi đã
nghiên cứu và thực hành áp dụng vào các lớp mình dạy từ 2005 đến nay
nhằm mục đích tìm ra một hình thức giúp học sinh học bài , hiểu bài dễ dàng
hơn.
CHƯƠNG II : NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
I. Thực trạng của việc dạy học địa lí ở trường THCS Chu Văn An- Tây
Hồ- Hà Nội
1. Đặc điểm của trường
Trường THCS Chu Văn An, nơi tôi đang công tác là một trường có tiếng của
thủ đô Hà Nội. Nơi đây có truyền thống dạy và học tốt từ lâu nên phụ huynh
HS rất tin tưởng và yên tâm khi gửi con học tại trường. Chính vì vậy trường
không chỉ có HS của Quận Tây Hồ mà còn đón nhận HS từ khắp các Quận
trong thành phố về học. Phụ huynh học sinh của trường đa phần có trình độ
và rất quan tâm, sát sao đến việc học của con em mình.Trường được đầu tư
cơ sở vật chất toàn diện với các phòng học bộ môn và máy móc hiện đại để
phục vụ các môn học.HS có ý thức học và các em rất nhanh trong việc tiếp
thu kiến thức. Trước tình hình như vậy tôi thấy không thể không đổi mới
phương pháp dạy học. Bởi thế tôi đã áp dụng một số phương pháp dạy học
nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS.
2. Tình hình giảng dạy môn địa lí.
Với tâm lý phân biệt môn chính môn phụ vốn đã hình thành trong đầu óc của

Hơn nữa tạo tính tích cực ,chủ động trong học tập là một biện pháp giúp học
sinh học tập một cách thoải mái, thư giãn từ đó thêm yêu đời, yêu cuộc sống.
Vì thế áp dụng các biện pháp đổi mới nhằm phát huy tính tích cực chủ động
của học sinh trong học địa lí là cách để các em vừa có điều kiện thư giãn,
giải trí vừa tăng thêm vốn hiểu biết phong phú về thế giới xung quanh ( tự
nhiên và xã hội ). Các hình thức đổi mới phong phú không chỉ giúp các em
nắm bài tốt, nhớ bài lâu đồng thời tạo cho các em hưng phấn trong học tập.
Đối với học địa lí thì sử dụng các biện pháp nhằm phát huy tính tích cực chủ
động trong giờ học địa lí là một thế mạnh thu hút sự chú ý rất lớn với học
sinh. Các em sẽ được tự mình sắp xếp thể hiện các mối quan hệ địa lí một
cách dễ dàng hơn theo cách hiểu của mình, được thể hiện khả năng tư duy
trước mọi người, được sử dụng đôi tay nhanh nhẹn và khéo léo của mình
trong quá trình học. Đó cũng là một cách để học sinh tham gia vào bài giảng
nhiều hơn, thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh trong học tập, tạo không khí
sôi nổi vui vẻ. Hơn nữa để tham gia được vào những phương pháp đổi mới
địa lí ấy, đòi hỏi các em phải chăm học, tập trung nghe giảng trên lớp, luôn
quan sát mọi sự vật hiện tượng xung quanh, chăm đọc sách báo. Nhờ vậy
khả năng tư duy nhanh nhạy, sáng tạo, từ đó sẽ có nhiều cách học thông
minh được trò tìm ra và thể hiện, học hỏi lẫn nhau. Do đó học địa lí sẽ nhàn
hơn, dễ hiểu, dễ nhớ, khiến các em yêu thích môn học.
3. “Một vài biện pháp phát huy tính tích cực chủ động của học sinh
trong giờ học Địa lí ”.
A. Xây dựng tình huống có vấn đề
- Tình huống có vấn đề xuất hiện khi một cá nhân đứng trước một mục đích
muốn đạt tới, nhận biết một nhiệm vụ cần giải quyết nhưng chưa biết bằng
cách nào, chưa đủ kiến thức để giải quyết.
- Khi xây dựng tình huống có vấn đề, GV cần lựa chọn:
+ Đặt vấn đề, hướng dẫn học sinh cách giải quyết.GV đánh giá kết quả làm
việc của HS
+ Nêu vấn đề, gợi ý học sinh cách giải quyết. GV và HS cùng đánh giá kết

B. Tổ chức hoạt động nhóm.
- Hiện nay hoạt động nhóm có nhiều ưu điểm nổi bật, giúp học sinh phát huy
tối đa tính chủ động, tích cực trong giờ học. Thực tế ở các nước phát triển ta
thấy hoạt động nhóm tổ chức tốt thì sẽ giải quyết được nhiều vấn đề trong
giờ học, học tập có chất lượng, rèn được kĩ năng nói , viết cho HS . Khi cho
học sinh hoạt động theo nhóm, tùy theo bài mà GV có thể phân ra các nhóm
nhỏ, lớn để thu hút HS giải quyết vấn đề có hiệu quả.
- Các bước tiến hành:
+ B1: Hình thành các nhóm làm việc: tổ chức nhóm, chỉ định chỗ làm việc
của các nhóm, giao nhiệm vụ cho các nhóm.
+ B2: Các nhóm thực hiện công việc: thảo luận , trao đổi ý kiến, đưa ra kết
luận chung, cử đại diện trình bày kết quả của nhóm trước lớp.
+ B3: Tổng hợp kết quả của các nhóm: đại diện các nhóm trình bày, các
nhóm khác nghe và nhận xét, bổ sung nếu thiếu.
+ B4: GV tóm tắt ý kiến phản hồi của các nhóm sau đó cùng cả lớp chốt lại
nội dung chủ yếu của bài học. GV nhận xét kết quả làm việc của từng nhóm
và tổng kết lại kiến thức toàn bài.
VD: Địa lí 6: Bài 13: Địa hình bề mặt trái đất
Dựa vào kênh chữ SGk, quan sát sơ đồ núi già, núi trẻ (H35/SGK) , thảo
luận nhóm 4 hs , thời gian 5 phút theo yêu cầu sau
? Hãy so sánh sự khác nhau giữa núi già , núi trẻ về thời gian hình
thành và đặc điểm hình thái( đỉnh , sườn, thung lũng)?
Hs dựa vào SGK, trao đổi , thảo luận và đưa ra các ý kiến của nhóm
mình: Núi già, hình thành cách đây hàng trăm triệu năm , đã trải qua các
quá trình bào mòn mạnh mẽ do ngoại lực vì vậy có đỉnh tròn , sườn thoải,
thung lũng nông. Núi trẻ mới được hình thành cách đây vài chục triệu
năm và vẫn được nội lực tiếp tục nâng lên với tốc độ rất chậm vì vậy có
đỉnh nhọn, sườn dốc, thung lũng sâu.
- + Sau khi các nhóm trình bày ý kiến của nhóm mình, Gv gọi các
nhóm khác nhận xétt, bổ sung và rút ra kiến thức cần nhớ của phần

Trên 20
0
C, nắng,
nóng quanh năm
Trên 10
0
C, ấm áp.
Có 4 mùa rõ rệt
trong năm.
Luôn dưới 0
0
C, lạnh
giá quanh năm
Lượng mưa
TB
Mưa lớn: 1000-
2000mm/n
Mưa dao động: 500-
1000mm/n mùa
đông có tuyết rơi.
Mưa ít: dưới
500mm/n, mưa dưới
dạng tuyết rơi.
Gió thường
xuyên thổi.
Gió Tín phong Gió Tây ôn đới Gió Đông cực

VD: Địa lí 7 Bài 44: Kinh tế Trung và Nam Mĩ
* Dựa vào kênh chữ SGK, phân tích H44.1,44.2,44.3; Thảo luận nhóm 4
Hs, thời gian 5 phút.

đà.
Sản phẩm cây công nghiệp
Mục đích sản
xuất
Xuất khẩu thu ngoại tệ. Tự cung tự cấp

C. Tổ chức trò chơi.
C1. Xếp hình và ghép tên
***Ví dụ minh hoạ Địa lí 7
Bài 12: Thực hành : Nhận biết đặc điểm của môi trường đới nóng
Chuẩn bị: Ba bức ảnh môi trường đới nóng, tên môi trường (in giấy)đặc
điểm của các môi trường(in giấy).
Yêu cầu :Thi theo nhóm.Nhận biết đặc điểm 3 môi trường, dán tên 3
môi trường, dán đặc điểm các môi trường phù hợp với ảnh, thời
gian 5-7 phút.
Bài 32: Các khu vực Châu Phi
Chuẩn bị: Bản đồ Châu Phi không màu, bút màu.
Yêu cầu: Thi theo nhóm. Tô màu và xác định đúng 3 khu vực Châu Phi,
thời gian 5-7 phút.
Bài 35: Khái quát Châu Mĩ
Chuẩn bị: Bản đồ câm châu Mĩ, các băng giấy ghi chữ , băng dính 2 mặt.
Yêu cầu: Thi dán các chữ vào bản đồ cho phù hợp,thời gian 5 phút.

Bài 39: Kinh tế Bắc Mĩ
Chuẩn bị: Lược đồ công nghiệp Bắc Mĩ trống,mảnh giấy in thông tin,
băng dính 2 mặt.
Yêu cầu: Thi gắn các bảng dữ liệu sau vào lược đồ cho phù hợp,
thời gian 5-6 phút.

Vành đai công nghiệp truyền thống

Câu hỏi: Mô tả quá trình bốc hơi nước,ngưng tụ thành mây mưa theo cách
của em. Bài 26: Đất,các nhân tố hình thành đất.
Yêu cầu: Thi theo nhóm, cử đại diện trình bày trên bảng,thời gian 5 phút.
Câu hỏi: Hãy vẽ sơ đồ thể hiện quá trình hình thành đất theo cách của em
C4. Giải ô chữ :HS lựa chọn và giải từng ô chữ để tìm ra từ chìa khóa
***Ví dụ minh hoạ địa lí 7
Bài 2: Sự phân bố dân cư. Các chủng tộc trên thế giới.
Yêu cầu: Thi theo nhóm, thời gian 3-5 phút
Câu hỏi:
Khu vực tập trung đông dân nhất trên thế giới ở châu nào?
Khu vực có mật độ dân số cao nhất trên thế giới ở châu nào?
Khu vực ít dân nhất trên thế giới?
Người da trắng thuộc chủng tộc? Phân bố ở đâu?
Người da đen thuộc chủng tộc? Phân bố ở đâu?
Người da vàng thuộc chủng tộc? Phân bố ở đâu?
Bài 26 : Thiên nhiên Châu Phi.
Đây là hoang mạc ở phía Nam châu Phi?
Tên hồ rộng lớn nhất châu Phi?
Tên một dãy núi trẻ ở Tây Bắc châu Phi?
Khoáng sản có nhiều ở ven biển Bắc Phi?
Sơn nguyên rộng nhất ở Đông Phi?
Hoang mạc rộng lớn thế giới?
Con sông lớn nhất ở châu Phi?

***Ví dụ minh hoạ địa lí 6.
Bài 9 Hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa.
Yêu cầu:Thi theo nhóm,thời gian 5 phút.

của học sinh trong giờ địa lí” qua kiểm tra và củng cố:
Giáo viên có thể sử dụng nhiều hình thức khác nhau trong kiểm tra và củng
cố bài, tuỳ theo từng bài học để lựa chọn. Bằng cách nêu các câu hỏi tình
huống có vấn đề,sử dụng các dạng bài tập có sẵn trong SGK, SBT, hoặc GV
tự nghĩ ra, bằng cách sử dụng bảng phụ có đề sẵn trò chơi, tận dụng bảng
chữ cái tiếng Anh đa dụng, các thanh gắn nam châm hoặc các mảnh xốp
mỏng , giấy A4 để tự tạo ra các trò chơi đơn giản nhằm phục vụ cho học tập
đạt hiệu quả . Qua đó giúp học sinh tự mình khái quát lại toàn bộ những kiến
thức cần nắm vững sau bài học.
b) Sử dụng “ Một vài biện pháp nhằm phát huy tính tích cực chủ động
của học sinh ” trong hệ thống kiến thức bài học.
Đối với đa số bài giáo viên có đều có thể sử dụng các biện pháp đổi mới
nhằm tạo sự liên kết giữa vốn hiểu biết của bản thân gắn kết với kiến thức cũ
để từ đó rút ra đơn vị kiến thức cần nắm trong bài.Đặc biệt có thể sử dụng
đạt hiệu quả cao trong các bài thực hành địa lí.
III. Kết quả thu được khi áp dụng “một vài biện pháp nhằm phát huy tính
tích cực chủ động của học sinh trong giờ học địa lí “
Sau khi sử dụng hình thức này tôi đã đạt được những kết quả sau:
* Đối với học sinh:
Các lớp dạy học không sử dụng các biện pháp phát huy tính tích cực
chủ động của HS: Tỷ lệ bài kiểm tra trên trung bình đạt 70 ¸ 75% trong đó tỷ
lệ khá giỏi đạt 35 ¸ 40%. Thực trạng học địa lí ở những lớp này thường
không sôi nổi. Các em chỉ học và trả lời những kiến thức có sẵn trong sách,
khả năng tư duy và tìm tòi kém. Những câu hỏi mở rộng được giáo viên đưa
ra các em ít khi trả lời đúng và đầy đủ. Thái độ đối với học tập không hào
hứng, nhiệt tình ,mang đậm tính sách vở, nhiều khi còn học vẹt, đối phó
trong các giờ kiểm tra nên tỷ lệ học sinh giỏi rất ít vì vậy việc học địa lí trở
nên nhàm chán, ít cuốn hút các em hơn.
Các biện pháp đổi mới nhằm phát huy tính tích cực chủ động của học sinh là
hình thức cụ thể hoá thông tin, nó giúp các em nhìn thấy rõ các mối quan hệ

tích luỹ qua nhiều thế hệ. Người giáo viên có nhiệm vụ truyền đạt những tri
thức ấy tới thế hệ trẻ, bồi dưỡng cho các em nguồn kiến thức cơ bản, giáo
dục cho các em lòng yêu thiên nhiên, yêu tổ quốc, biết trân trọng những gì
cuộc sống đã ban tặng cho con người. Từ đó phát huy khả năng tìm tòi, sáng
tạo những tri thức mới phục vụ cho cuộc sống và góp phần xây dựng tổ quốc
giàu đẹp hơn.
Đất nước của chúng ta vốn rất nghèo nàn về kinh tế, muốn thoát khỏi tình
trạng nghèo nàn, lạc hậu ấy, bắt kịp những tiến bộ về khoa học kỹ thuật của
nhiều nước trên thế giới thì giáo dục phải được ưu tiên hàng đầu. Giáo dục
vốn là gốc rễ, là căn bản của mọi vấn đề. Đây cũng là sự nghiệp lâu dài
những người làm thầy.
Ngày nay trước những tiến bộ không ngừng của khoa học kỹ thuật,
công nghệ thông tin. Trên thế giới chúng ta đang nỗ lực không ngừng để đổi
mới nhiều mặt giáo dục, nhưng phải hiểu rằng không có phương pháp giảng
dạy nào là tuyệt đối. Vì vậy nhiệm vụ đặt ra cho mỗi người giáo viên là phải
lựa chọn phương pháp và hình thức dạy học nào đó dể đạt hiệu quả cao nhất,
giúp học sinh chủ động, tích cực nắm bắt kiến thức hơn. Sau 5 năm nghiên
cứu và 2 năm áp dụng hình thức tổ chức đổi mới trong dạy học địa lí tôi đã
thu được một vài kết quả tuy chưa được nhiều nhưng bước đầu đã có tính
tích cực nhất định trong dạy học địa lí. Tuy nhiên do năng lực và kinh
nghiệm của bản thân còn nhiều hạn chế nên đề tài tôi viết rất có thể còn chưa
trở thành một sáng kiến kinh nghiệm hoàn thiện. Vì vậy tôi mong nhận được
sự đóng góp chân tình của các thầy cô và các bạn đồng nghiệp.
Tôi xin trân thành cảm ơn!
Tây Hồ, ngày 25/4/2011
Người viết
Chử Thị Thu Hường