A. MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ở lứa tuổi mầm non, hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo và quan trọng
đối với trẻ. Như tổ chức thế giới và giáo dục trẻ em đã khẳng định:
“ Nếu không chơi trẻ sẽ bị ngăn cách với cuộc sống này, sự sáng tạo thông qua
liệu pháp chơi giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất và tinh thần”. Chơi mà học,
học mà chơi là phương châm học tập chủ yếu của trẻ lứa tuổi mầm non. Thông qua
các trò chơi vận động trẻ khám phá các sự vật, hiện tượng đa dạng ở xung quanh,
chức năng và tính chất của chúng. Học qua vui chơi là phương thức học tập hiệu
quả và phù hợp với trẻ mầm non vì vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ lứa tuổi
này. Qua hoạt động vui chơi ngoài trời trẻ phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm quan
hệ xã hội qua đó nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ. Đối với trẻ hoạt
động ngoài trời là một hoạt động không thể thiếu vì trẻ sẽ được hít thở không khí
trong lành, được quan sát thế giới xung quanh khám phá những điều mới lạ từ
thiên nhiên giúp trẻ tăng thêm vốn sống và nhất là trẻ được tự do hoạt động.
Thông qua vui chơi, hành động chơi với những mối quan hệ bạn bè cùng chơi trẻ
tiếp thu những kinh nghiệm xã hội loài người mở ra một chặng đường phát triển
mới về chất. Đó là giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách, là
phương tiện để phát triển toàn diện nhân cách. Vì thế chúng ta cần thấy được việc
tổ chức các trò chơi cho trẻ là cực kì quan trọng và có ý nghĩa giáo dục to lớn. Tổ
chức trò chơi chính là tổ chức cuộc sống của trẻ, trò chơi là phương tiện để trẻ học
làm người. Giáo viên mầm non cần tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dưới nhiều
hình thức khác nhau để việc chăm sóc giáo dục trẻ ngày càng đạt kết quả tốt
hơn.Trẻ học mà chơi, chơi mà học, qua chơi việc học của trẻ trở nên nhẹ nhàng và
đạt hiệu quả cao hơn. Chính vì vậy, giáo viên cần tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt
động vui chơi ngoài trời. Nhưng làm thế nào để tổ chức được hoạt động vui chơi
ngoài trời cho trẻ thực sự có hiệu quả, lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán
khó. Vì khả năng chú ý có chủ định của trẻ mầm non còn kém trẻ dễ dàng tham gia
vào các hoạt động nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏ cuộc.

1

2


- Phương pháp quan sát: Trong quá trình nghiên cứu, tôi tiến hành quan sát
một số hoạt động ngoài trời cho trẻ mẫu giáo lớn ở trường mầm non Nga Hải,
huyện Nga Sơn
- Phương pháp thực nghiệm (là phương pháp chính của đề tài): Việc sử dụng
các biện pháp của giáo viên và hoạt động tích cực, chủ động của trẻ khi tham gia
hoạt động ngoài trời tại lớp mẫu giáo lớn trường mầm non Nga Hải.
- Phương pháp trò chuyện:
+ Trò chuyện với trẻ trước và sau khi nghiên cứu đề tài để thăm dò cảm nhận,
nhận thức, hiểu biết và thái độ của trẻ.
+ Trò chuyện với giáo viên để biết được những thuận lợi, khó khăn, những đề
xuất của giáo viên.
- Phương pháp thống kê toán học: đưa ra các tiêu chí đánh giá, nội dung và
cách đánh giá việc tổ chức hoạt động ngoài trời của trẻ mẫu giáo lớn trường mầm
non Nga Hải.
- Phương pháp phân tích tổng hợp: Sau khi phân tích số liệu, đề tài sử dụng
phương pháp tổng hợp để rút ra những kết luận cần thiết.
B. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Giờ chơi ngoài trời là khoảng thời gian vô cùng quý giá đối với sự phát triển
mọi mặt của trẻ mà ít thời điểm sinh hoạt nào khác có thể so sánh được.
Hoạt động này nó mang lại cho trẻ nhiều niềm vui và kiến thức cần thiết về
thế giới xung quanh chúng. Trẻ nhận thức thế giới xung quanh bằng cách tiếp xúc,
tìm hiểu, khám phá và quan tâm đến những gì xảy ra ở cuộc sống xung quanh
mình. Qua hoạt động ngoài trời trẻ thỏa mãn nhu cầu hoạt động, nhu cầu tìm hiểu
khám phá của trẻ, tạo cho trẻ sự nhanh nhẹn và thích ứng với môi trường tự nhiên
đồng thời trẻ tự tin, mạnh dạn trong cuộc sống. Đối với trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi nói
chung và trẻ mầm non nói riêng, vui chơi là hoạt động chủ đạo vì vậy trẻ được học

hứng thú.
- Trong lớp còn một số trẻ rụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin và không thích tham
gia vào các hoạt động tập thể.
3. Kết quả khảo sát đầu năm
- Từ điều kiện thực trạng đã đánh giá, tôi tiến hành khảo sát ban đầu để nắm
được mức độ chất lượng trên trẻ thực tế, từ đó có biện pháp tác động phù hợp để
4


phát huy tính tích cực chủ động của trẻ qua hoạt động ngoài trời. Kết quả ban đầu
khảo sát như sau:
STT
1

Nội dung khảo sát

2

Kỹ năng quan sát
Kỹ năng chơi vận động

3

Kỹ năng chơi tự do

Số trẻ
khảo sát
38

Kết quả


71

11

29

TL%
29

Trẻ tích cực, chủ động tham
4

gia các hoạt động.

Kết quả: Tỷ lệ trẻ đạt: 71%; Tỷ lệ trẻ chưa đạt chiếm: 29%.
Đứng trước tình hình đó, tôi rất băn khoăn, trăn trở phải làm gì? Làm như thế
nào để phát huy tính tích cực chủ động của trẻ mẫu giáo 5 tuổi trường mầm non
Nga Hải qua hoạt động ngoài trời đạt hiệu quả cao. Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn
đưa ra một số giải pháp cụ thể như sau.
III - CÁC GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 . Chuẩn bị cho trẻ chơi ngoài trời
Giờ chơi ngoài trời là khoảng thời gian vô cùng quý giá đối với sự phát triển
mọi mặt của trẻ mà ít thời điểm sinh hoạt nào khác có thể so sánh được. Chơi
ngoài trời là khoảng thời gian trẻ được thỏa mãn thực hiện các vận động giải phóng
năng lượng. Không gian chơi ngoài trời có rất nhiều lợi thế cho việc tổ chức các
hoạt động đa dạng, tích cực của trẻ mà điều kiện trong phòng học không thể đáp
ứng được. Vậy trẻ thường thích thực hiện những hoạt động nào ở ngoài trời?
Giáo viên cần chuẩn bị những gì để đảm bảo tổ chức đáp ứng tính hứng thú,
tự nguyện của trẻ.

Việc cho trẻ ra một không gian rộng, mới mẻ hơn lớp học cần có các
nguyên tắc để đảm bảo sự tuân thủ, an toàn và thực hiện được các nội dung
theo kế hoạch.
Đối với trẻ, cần có quy tắc an toàn về khu vực hoạt động, cách sử dụng đồ
dùng, cách giao tiếp: đề nghị bạn cho chơi chung, ứng sử khi bạn tranh giành
hoặc đánh, yêu cầu bạn cùng cất dọn đồ dùng…..
Đối với giáo viên, phân công lao động để trợ giúp trẻ được phát triển về: Khả
năng thiết lập mối quan hệ với bạn chơi; Khả năng tự lực giải quyết các vấn đề nảy
sinh khi chơi; Quan sát trẻ chơi để kịp thời phát hiện các tình huống giúp trẻ phát
huy tính tích cực chủ động và đảm bảo an toàn cho trẻ; Xây dựng một số hiệu lệnh
quản lý trẻ: tập hợp theo đội hình, chuẩn bị thu dọn đồ dùng, các tổ vào lớp theo
hình thức cuốn chiếu………

6


Kết quả: Như vậy với sự lựa chọn nội dung phù hợp, chuẩn bị các điều
kiện chơi ngoài trời phong phú đã đảm bảo tổ chức đáp ứng tính hứng thú, tự
nguyện của trẻ.
2 . Tổ chức các nội dung chơi ngoài trời
Chơi là phương tiện học hỏi của trẻ, là con đường để trẻ tăng trưởng và phát
triển. Chơi tạo cơ hội để trẻ thử nghiệm những hoạt động trẻ mong muốn tìm
hiểu về thế giới.
Trẻ cần tìm hiểu về động vật, thực vật, các hiện tượng tự nhiên, về mọi người
xung quanh….trước khi trẻ sẳn sàng học đọc, học đếm. Trẻ càng chơi nhiều với
các đồ vật khác nhau, tham gia nhiều hoạt động, kết nối với nhiều bạn
bè…..thì trẻ càng tích cực và càng có nhiều cơ hội thành công trong học tập
sau này.
* Quan sát trong buổi chơi ngoài trời
Khi tổ chức quan sát trong buổi chơi ngoài trời thì tôi luôn hỗ trợ trẻ quan

mình.
Ví dụ 1: Khi quan sát thiên nhiên, tôi tập trung vào các mục đích khác
nhau để khuyến khích trẻ trở thành người khám phá nhảy cảm, tò mò, ham
hiểu biết như:
+ Đi dạo và quan sát tập trung vào một chủ đề cụ thể nào đó như về mầu
sắc, bóng mát, hạt giống, côn trùng, dấu hiệu của mùa xuân, các loại cây, các
loại lá, các loài chim, dấu chân, khám phá dưới những viên gạch, tảng đá.

Hình ảnh trẻ quan sát cây hoa dừa
Hình ảnh trẻ quan sát cây hoa sứ
+ Đi dạo với cảm giác: tập trung vào khám phá mọi thứ bằng giác quan của
mình.
+ Đi dạo trong thời tiết tập trung vào các kiểu thời tiết diễn ra vào thời điểm
đó. Tôi chú ý vào sự thay đổi của thời tiết: hôm qua trời nắng và nóng, hôm
nay trời nhiều mây và ẩm, hoặc đi dạo cùng chiều và ngược chiều với gió và
xem sự thay đổi, quan sát xem trời sắp mưa, cho mưa rơi trên tay,…..

8


+ Đi dạo để tìm kiếm dấu hiệu của sự sống tập trung vào việc tìm kiếm sự
sống trong không khí, dưới mặt đất……Tìm kiếm những bằng chứng về sự sống
khác như tổ, dấu của động vật, hốc cây, hốc đất….
+ Đi dạo tập trung vào thu nhận và sử lí thông tin mới, ví dụ tên của những sự
vật trẻ phát hiện ra, sự thay đổi trong tự nhiên/mùa được quan sát trên con đường
mà trẻ đang đi.
+ Đi dạo để làm vệ sinh môi trường tập trung vào việc dọn dẹp tự nhiên.
Mang một chiếc túi đựng rác, găng tay ni long cho mỗi trẻ. Gợi ý để trẻ phát hiện
những thứ thu nhặt được là thuộc thiên nhiên hay nhân tạo…..
Ví dụ 2: Quan sát sự kiện, sự việc thì tôi cho trẻ quan sát sự thay đổi trong

cho phép trẻ có những thử nghiệm thực tiễn, tự nhiên.
Ví dụ 1: Khi trẻ phát hiện ra con ốc sên thì tôi yêu cầu trẻ tìm đường đi của
loài ốc sên. Cho phép trẻ sử dụng kính hiển vi để nhìn được rõ hơn. Sau đó tôi hỏi
trẻ “ Con nhìn thấy gì, con có thể nói gì về nó?”…..
Ví dụ 2: Đề nghị trẻ nhắm mắt lại và tập trung vào nghe để lắng nghe các
âm thanh to và nhỏ, tiếng của các loài vật và các loại máy móc….Sau đó tôi
hỏi trẻ “ Các con nghe thấy gì?”, “ Các âm thanh đó nghe như thế nào?”….
Ví dụ 3: Cho trẻ ngửi mùi cỏ và hương thơm của hoa….và hỏi trẻ “ Con ngửi
thấy mùi gì?”, “ Lúc các con phát hiện mùi thơm của bông hoa con có thấy gió mát
hơn không? Tại sao?” ….

Hình ảnh trẻ đang quan sát và ngửi hoa
Ví dụ 4: Cho trẻ sờ các đồ vật thiên nhiên và nhân tạo để cảm nhận những thứ
thật mềm mại, cứng, nhẵn, xù xì, lạnh, nóng…..cảm nhận những thứ lạnh hoặc
ấm, gió…. bằng cơ thể mình. Khi trẻ phát hiện ra con cánh cam tôi đề nghi trẻ
bắt chúng và gợi ý cho trẻ cách sử dụng tờ giấy để hớt lấy nó, cho vào lọ hoặc
cho trẻ thử cảm giác khi con cánh cam bò trên tay……
* Tạo hứng thú khi tổ chức cho trẻ hoạt động ngoài trời
10


Thông qua hoạt động ngoài trời trẻ có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với môi
trường tự nhiên. Các sự vật hiện tượng mà trẻ được tiếp xúc vừa phong phú đa
dạng vừa phản ánh thực tế sinh động về các mối quan hệ trong thực tiễn.
Thông qua hoạt động ngoài trời trẻ được tiếp xúc trực tiếp với các biểu tượng
ban đầu chân thực về thế giới khách quan, giúp trẻ tích lũy được kiến thức thực
tiễn về thế giới khách quan và ứng dụng chúng vào thực tiễn, góp phần phát triển
ở trẻ kỹ năng quan sát, so sánh, phán đoán, đo lường và biết khái quát đối tượng từ
đó trẻ sẽ hứng thú vào hoạt động. Đồng thời giúp trẻ tăng cường sức khỏe vì khi
được tiếp xúc với thiên nhiên là trẻ được tiếp xúc với không khí trong lành với một

nắng đẹp của sân trường với đa dạng các loại cây từ cây cho bóng mát đến cây ăn
quả và cả những vườn hoa với đầy đủ chủng loại và màu sắc khác nhau...
* Tổ chức đa dạng các trò chơi vận động
- Thực trạng trường tôi là một trường có diện tích sân rộng, sĩ số trẻ hợp lý
nên việc tổ chức cho trẻ vui chơi hoạt động ngoài trời theo lịch cụ thể của từng
nhóm rất thuận tiện. Riêng với lớp tôi, ngoài việc tách nhóm cho trẻ hoạt động, tôi
còn chủ động tìm tòi những nội dung hoạt động ngoài trời, những trò chơi vận
động, trò chơi dân gian gắn với chủ đề và gắn với những mốc thời gian phù hợp
với trẻ. Mỗi giờ hoạt động ngoài trời, tôi tổ chức hai trò chơi vận động (một trò
chơi động và một trò chơi tĩnh), trò chơi động thường tổ chức trước để đảm bảo
động – tĩnh. Trò chơi sau mang tính chất nhẹ nhàng hơn, nhằm giúp trẻ thay đổi
trạng thái để chuyển sang hoạt động tiếp theo.
Tổ chức cho trẻ chơi một số trò chơi sinh hoạt tập thể, sinh hoạt cộng đồng
đơn giản và thu hút trẻ như: “Đoàn kết”, “Trời nắng trời mưa”. “Đổi chỗ cho bạn”,
“Bẫy cá”, “Cá sấu lên bờ”, “ Mèo đuổi chuột ”... hoặc có thể cho trẻ hát theo một
số bài hát sinh hoạt tập thể đơn giản như: “Bạn ở đâu?”, “Quả bóng tròn”, “Ra đây
mà xem”...

Hình ảnh trẻ đang chơi trò chơi “ Mèo đuổi chuột”
- Ngoài những trò chơi vận động theo chương trình chăm sóc và giáo dục
trẻ, tôi cũng đã linh hoạt trong việc thay đổi luật chơi, thay đổi tên trò chơi nhằm
thu hút trẻ và hấp dẫn trẻ vào các trò chơi.

12


- Ví dụ: Trò chơi “Đổi chỗ” có thể thay tên là “Bão thổi”, “Gió thổi”, “Tìm
bạn”... Trò chơi “Kéo co” có thể đổi tên là “Kéo pháo”. Cho trẻ cùng cô làm những
đồ chơi để chơi ngoài trời như: quả cầu làm từ dây nilon và nắp nhựa, sưu tập lá
khô cùng đếm và so sánh đoán xem đó là lá gì, những lốp xe hơi bị hỏng có thể tận

ngày của cây xanh trong trường và phân loại theo nhóm có hoa, nhóm không có
hoa, nhóm ăn quả... Qua những trò chơi này cũng giúp trẻ mở rộng mối quan hệ
với thế giới xung quanh, biết cách chăm sóc cây xanh, bảo vệ cây xanh, rèn cho trẻ
cách giao tiếp lịch sự với mọi người.

Hình ảnh trẻ đang nhặt lá
Hoạt động giúp trẻ phát triển vận động: Chơi với các đồ chơi có sẵn trong
trường. Thông qua hoạt động leo trèo trên các thiết bị, dụng cụ vận động ngoài trời
14


như: cầu trượt, các vận động bò – trườn – trèo, tung – ném – chuyền – bắt, leo qua
các bậc tam cấp, gốc cây, nhảy lò cò... rèn cho trẻ sự khéo léo, nhanh nhẹn của đôi
bàn tay, bàn chân, giáo dục trẻ không leo trèo những nơi nguy hiểm, chơi vừa sức
mình...

Hình ảnh trẻ đang chơi cầu trượt
Kết quả: Qua quá trình tổ chức các nội dung chơi ngoài trời như vậy, tôi
thấy trẻ lớp tôi rất hứng thú và tích cực tham gia vào các hoạt động.
3. Nhiệm vụ của giáo viên trong tổ chức hoạt động chơi ngoài trời
- Đảm bảo an toàn và các điều kiện đảm bảo sức khỏe cho trẻ
- Đảm bảo nguyên tắc tổ chức cho trẻ chơi: tính tự nguyện, tính phát triển,
tính giáo dục. Đảm bảo cơ hội tham gia cho mọi trẻ. Hỗ trợ trẻ lập nhóm bạn chơi.
Khuyến khích trẻ tự khởi xướng trò chơi/ hoạt động, tự giải quyết vướng mắc khi
chơi và biết nhờ sự trợ giúp lúc cần thiết.
- Giáo viên cần linh hoạt thay đổi và điều chỉnh kế hoạch để đáp ứng nhu cầu
của trẻ và những gì diễn ra trong thực tiễn, đặc biệt là linh hoạt thực hiện về mặt
nội dung và thời gian. Nếu trẻ quá chăm chú và say sưa vào nội dung nào, có thể
dành thêm thời gian và thông báo với trẻ về khoảng thời gian đó. Hoặc có thể bỏ
qua nội dung tiếp theo nếu cả lớp thực sự đang chơi sôi nổi, hứng thú.

2

Kỹ năng quan sát
Kỹ năng chơi vận động

3

Kỹ năng chơi tự do

Số trẻ
khảo sát
38

Kết quả
TL% CĐ
97
1

Đạt
37

38

37

97

1

3

Như vậy khi ứng dụng các biện pháp, hình thức mới cho thấy kết quả của
trẻ lần 2 tăng lên rất cao. Tôi nhận thấy đa số cháu đã trở nên nhanh nhẹn, chủ
16


động trong mọi hoạt động rõ rệt, cụ thể là các cháu có tính nhút nhát như : Cháu
Hà, Hương, Quỳnh…, đến gần cuối năm học các cháu trở nên mạnh dạn và tự tin
hơn trong giao tiếp, hoạt bát hơn và không còn rụt rè nhút nhát như lúc đầu năm
học, hơn thế nữa nhận thức của các cháu về thế giới xung quanh cũng phát triển rõ
rệt, cháu chăm học hơn và luôn chủ động trong mọi hoạt động khám phá về thế
giới xung quanh.
Mặt khác trong quá trình chơi trẻ đã thể hiện được khả năng thiết lập mối
quan hệ với bạn chơi như:
Có thái độ vui vẻ với bạn khi chơi.
Tham gia dễ dàng khi được rủ cùng chơi.
Biết quan tâm hứng thú của bạn.
Chia sẻ và đổi đồ chơi cho bạn.
Thực hiện các quy tắc trong trò chơi chung.
Bên cạnh đó trẻ còn có một số biểu hiện khả năng tự lực giải quyết các vấn đề
nảy sinh khi chơi như:
Tìm kiếm, thay thế đồ chơi còn thiếu.
Tự phân công nhiệm vụ trong khi chơi.
Biết đề nghị tham gia nhóm chơi một cách phù hợp.
Giải quyết xung đột một cách phù hợp.
Có thể thể hiện sự tức giận bằng lời nói thay cho hành động.
Biết tìm kiếm sự trợ giúp của người lớn khi cần thiết.
* Về phía giáo viên

17



với các bạn, khả năng tự kềm chế, nhường nhịn bạn, biết chơi cùng bạn và giúp đỡ
bạn. Đó là niềm vui không chỉ dành cho các bậc cha mẹ mà còn là niền vui lớn của
cô giáo mầm non, của những người làm công tác giáo dục.
II. KIẾN NGHỊ
Mong các cấp lãnh đạo quan tâm, xây dựng qui mô sân trường hơn nữa để
nhà trường có diện tích sân chơi rộng rãi, thoáng mát, tạo điều kiện cho các hoạt
động của trường được tổ chức các trò chơi vận động ngoài trời cho trẻ đạt kết quả
cao hơn
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG
ĐƠN VỊ

Nga Hải, ngày 10 tháng 4 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội
dung của người khác.
Người viết sáng kiến

Mai Thị Nhung

19


20


TÀI LIỆU THAM KHẢO
-TS. Trần Thị Ngọc Trâm- TS.Lê Thu Hương- PGS.TS. Lê Thị Ánh Tuyết
(Đồng chủ biên): Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non

C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ…………………………………….……….19
I.

Kết

luận………………………………………………………………….,

…..19
II. Kiến nghị………………………………………………………………….....19