Một số biện pháp phát huy tính tích cực chủ động trong việc dạy - học phân môn luyện từ và câu ở lớp 2&3.
MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CHỦ ĐỘNG
TRONG VIỆC DẠY- HỌC PHÂN MÔN LUYỆN TỪ VÀ CÂU Ở LỚP 2&3
I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Trong sách giáo khoa Tiếng việt Tiểu học (chương trình cũ) nội dung về
từ và câu được dạy trong 2 phân môn Từ ngữ và Ngữ pháp. Nhưng hiện nay, để
nhằm thể hiện rõ hơn mối quan hệ chặt chẽ giữa từ và câu trong việc sử dụng từ
để đặt câu, mở rộng vốn từ nên nội dung từ và câu được tích hợp trong một phân
môn mới đó là Luyện từ và câu. Phân môn Luyện từ và câu là phân môn quan
trọng của môn Tiếng việt, nhằm mở rộng vốn từ, cung cấp những hiểu biết sơ
giản về từ loại và về kiểu cấu tạo của các từ thông qua vốn từ các em sẵn có các
từ mới học. Đồng thời rèn kỹ năng nói, viết thành câu, dùng một số dấu câu khi
viết, cung cấp những mẫu câu cần thiết đế học sinh vận dụng trong giao tiếp và
học tập.
Đối với học sinh lớp 2,3 do vốn sống, vốn từ của các em còn quá ít, phân
môn này lại rất mới mẻ với các em, đặc biệt là đối với học sinh lớp 2. Mà chúng
ta đã biết từ ngữ Việt Nam rất phong phú, như nhiều người thường nói “ Phong
ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam”. Bởi vậy làm cho các em hiểu đúng
đắn về từ, câu để có thể phát triển một cách đồng đều về mọi mặt là một việc
không dễ.
Chính vì nhận thức trên, chúng tôi nghĩ rằng muốn học sinh học tốt phân
môn Luyện từ và câu giai đọan đầu ở bậc tiểu học, không gì hơn phải thiết kế
và giảng dạy sao cho tiết học diễn ra nhẹ nhàng, tự nhiên, hiệu quả cao mà vẫn
đảm bảo được nguyên tắc học sinh là nhân vật trung tâm, phát huy được tính chủ
động tích cực của từng học sinh, của tập thể học sinh trong giờ học.
Năm học 2006-2007, Ban giám hiệu phân công chúng tôi giảng dạy ở lớp
2 và lớp 3. Qua một năm thực hiện chương trình, chúng tôi nhận thấy học sinh
lúng túng, thụ động, thực hành sai ở 4 dạng bài tập sau:
Một là Dạng bài tập tạo lập từ và câu.
Hai là Dạng bài tập sử dụng dấu câu.
Trang 1

áp dụng biện pháp dạy - học. Vào đầu tháng 10, chúng tôi tiến hành khảo sát
Trang 2
Một số biện pháp phát huy tính tích cực chủ động trong việc dạy - học phân môn luyện từ và câu ở lớp 2&3.
chất lượng phân môn Luyện từ và câu của học sinh, và nhận thấy rằng: các em
tìm từ theo chủ điểm còn chậm, dùng từ đặt thành câu chưa phù hợp, còn đơn
điệu, nhận biết từ chỉ sự vật được so sánh và từ so sánh còn sai nhiều. Các em
chỉ biết được những từ ngữ đơn giản thường giao tiếp hàng ngày như ông, bà,
bố, mẹ, ăn, uống, đi, đứng, chạy, nhảy,…trong khi đó học phân môn Luyện từ
và câu yêu cầu các em tìm từ ngữ theo chủ điểm, dùng từ đặt câu theo ngữ cảnh,
theo kiểu câu, cách sử dụng dấu câu, nhận diện các biện pháp tu từ so sánh nhân
hóa….Bởi vậy khi tiếp cận phân môn này số đông các em thụ động, không mấy
hứng thú, rụt rè khi phát biểu, tiếp thu chậm,ngôn từ sử dụng hạn hẹp…
Do đó yêu cầu đặt ra của chúng tôi là phải làm thế nào để giúp học sinh
ham thích học phân môn Luyện từ và câu, không những nắm được yêu cầu cơ
bản mà học sinh dễ dàng tiếp thu thực hành các dạng bài tập chúng tôi đã nêu ở
phần đầu một cách chủ động, sáng tạo.
Cụ thể: số học sinh 2 lớp được khảo sát là 70 em, kết quả phân loại như
sau:
Xếp loại Tổng số học sinh đạt Tỷ lệ
Giỏi 15 21,4
Khá 13 18,6
Trung bình 29 41,4
Yếu 13 18,6
Từ những lý do trên và tình hình thực tế của lớp chúng tôi phụ trách, để
khắc phục tình trạng trên chúng tôi xin trình bày những biện pháp đã áp dụng
vào dạy - học phân môn Luyện từ và câu trong năm học 2006-2007 và 2007-
2008 như sau:
III/ NHỮNG BIỆN PHÁP ĐÃ ÁP DỤNG
Sau vài tiết dạy phân môn Luyện từ và câu ở lớp, chúng tôi đã nắm rõ
được lực học của các em, từ đó phân loại theo đối tượng học sinh (khá, giỏi,

Với bài tập này chúng tôi sẽ vẽ sẵn bức tranh ngộ nghĩnh vào bảng phụ
(như trang sau).
Hình ảnh ngộ nghĩnh nhằm kích thích hứng thú học tập cho học sinh,
giúp tiết học diễn ra nhẹ nhàng, đạt hiệu quả cao hơn.
Trước hết học sinh nêu và hiểu yêu cầu bài. Giáo viên kết hợp giới thiệu
hình ảnh và làm mẫu như hình ảnh ông mặt trời bao gồm tập hợp những từ chỉ
Trang 4
Một số biện pháp phát huy tính tích cực chủ động trong việc dạy - học phân môn luyện từ và câu ở lớp 2&3.
đồ dùng học tập (giáo viên viết từ bút vào một tia nắng của mặt trời). Hình ảnh
mặt người bao gồm những từ chỉ hoạt động của học sinh (viết từ đọc). Bông hoa
gồm những từ chỉ tính nết của học sinh (viết từ chăm chỉ).
Tương tự học sinh cả lớp tìm từ và phát biểu theo 3 nhóm trên. Giáo viên
ghi lần lượt vào nhóm thích hợp. Sau đó một vài học sinh nêu lại tất cả các từ
vừa tìm được.
 Bài tập 3: Hãy viết một câu nói về người hoặc cảnh trong mỗi bức tranh
sau:
Ở bài này mức độ yêu cầu khó hơn đó là tạo lập câu, điểm tựa về nội
dung để đặt câu là 2 bức tranh trên. Chúng tôi dành thời gian để học sinh hiểu
yêu cầu đề rồi giới thiệu.
Bức tranh 1:
+ Bức tranh này gồm các chi tiết nào? học sinh nêu giáo viên ghi nhanh
lên bảng (ví dụ như cây cối, các bạn, cây hoa,…).
+ Các bạn làm gì? (đi chơi trong vườn hoa, xem hoa, trò chuyện trong
vườn hoa,…).
+ Cây, hoa thế nào? (nở rất đẹp, xanh um, nở rực rỡ,…).
- Giáo viên dựa vào các chi tiết có trong tranh để đặt câu mẫu.Ví dụ giáo
viên vừa chỉ vào một bạn gái trong tranh và nói: “Cô đặt tên cho bạn này là Huệ
và chúng ta thấy Huệ cùng các bạn đang dạo chơi trong vườn hoa nên cô đặt câu
như sau: Huệ cùng các bạn vào vườn hoa.” Giáo viên viết câu mẫu lên bảng.
- Tương tự các em sẽ dựa vào những chi tiết vừa nêu để đặt thành câu

theo cách tương tự với những từ hỏi cụ thể như: “ Ở đâu? Khi nào? Làm gì?...Do
vậy khi tiến hành các biện pháp dạy học các bài tập sử dụng dấu phẩy, giáo viên
Trang 6
Một số biện pháp phát huy tính tích cực chủ động trong việc dạy - học phân môn luyện từ và câu ở lớp 2&3.
cần sử dụng thích hợp các tên gọi và đặt điểm của thành phần câu hay từ loại
như vừa nêu.
Sau đây chúng tôi xin trình bày một số biện pháp tổ chức cho học sinh
thực hiện các bài tập sử dụng dấu trong câu:
* Cách 1: Giáo viên đặt những câu hỏi phù hợp để giúp học sinh phát
hiện ra chỗ cần đặt dấu câu theo yêu cầu.
Ví dụ: Có thể đặt dấu phẩy vào những chỗ nào trong mỗi câu sau?
a, Lớp em học tập tốt lao động tốt.
b, Cô giáo chúng em rất yêu thương quý mến học sinh.
c, Chúng em luôn kính trọng biết ơn thầy giáo cô giáo.
(Tiếng việt 2/tập 1/trang 67)
- Để giúp học sinh nhận diện được những cụm từ/ từ cấn phân cách bằng
dấu phẩy, giáo viên đặt câu hỏi: “ Lớp em làm gì?” (cho câu a), “Cô giáo chúng
em như thế nào?” (cho câu b), “ Chúng em như thế nào đối với thầy cô?” (cho
câu c). Một câu hỏi được hỏi nhiều lần; số lần hỏi phù hợp với số lượng yếu tổ
cần phân cách dấu phẩy. Với câu a sau khi học sinh đã trả lời được “học tập tốt
lao động tốt” thì giáo viên nhanh tay ghi riêng bộ phận đó lên bảng rồi hướng
dẫn tiếp.Theo các em ta nên đặt dấu phẩy vào chỗ nào trong bộ phận này?, học
sinh lần lượt nêu ý kiến. Giáo viên tổng hợp lại và sử dụng một bìa cứng nhỏ có
viết sẵn dấu phẩy ( viết bằng mực đỏ) cùng học sinh thử nghiệm lại bằng cách
đặt dấu phẩy lần lượt vào sau những bộ phận “học”, “học tốt”, “ học tập tốt”,
“học tập tốt lao động”, …rồi hỏi các em cảm thấy thế nào khi đặt dấu phẩy vào
sau những bộ phận ấy.Học sinh nêu ý kiến, giáo viên chốt lại; Chúng ta sẽ đặt
dấu phẩy sau cụm từ “Học tập tốt” bởi vì “ học tập tốt” và “lao động tốt” là 2
hoạt động của lớp em nên đặt dấu phẩy để ngăm cách 2 hoạt động nêu trên,
- Tiến hành tương tự với câu (b) và (c).

.Câu b.
Câu b có mô hình tương tự mô hình tổng quát của câu a: “Vì sao? và ai?
…………..làm gì?”.
Ở câu này giáo viên đề nghị học sinh vận dụng mô hình trên tìm ra chỗ
cần đặt dấu hỏi.
. Câu c.
Trang 8