MỤC LỤC

Nội dung

Trang

1. Mở đầu

2

1.1. Lý do chọn đề tài

2

1.2. Mục đích nghiên cứu

3

1.3. Đối tượng nghiên cứu

3

1.4. Phương pháp nghiên cứu

3

1.4.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận

3

1.4.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn


2.3.1. Sử dụng đồ dùng trực quan phong phú, sinh động, hợp vệ sinh,
thẩm mỹ hấp dẫn trẻ. Ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy .

8

2.3.2. Tổ chức các trò chơi, câu đố nhằm tạo sự hứng thú cho trẻ hoạt
động khám phá khoa học.

8

2.3.3. Đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng những câu hỏi mở để
kích thích tính tích cực, sáng tạo của trẻ.

10

2.3.4.Tôn trọng và lắng nghe mọi ý kiến của trẻ, coi trẻ là trung tâm
của mọi hoạt động.

11

2.3.5. Xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động .

12

2.3.6. Tổ chức các hoạt động cho trẻ được trải nghiệm, kích thích
sáng tạo của trẻ .

14



3.2. Bài học kinh nghiệm.

18

3.3. Kiến nghị

19

1. MỞ ĐẦU:

2


1.1. Lý do chọn đề tài :
Giáo dục mầm non luôn hướng tới giáo dục trẻ phát triển toàn diện. Mỗi
một môn học đem lại cho trẻ mục tiêu phát triển khác nhau. Nếu như môn Thể
dục giúp trẻ phát triển các vận động của cơ thể như bật, nhảy, bò, trườn, trèo…
và một số vận động tinh thì môn Toán giúp trẻ nhận biết hình khối, màu sắc, đo
dài, ngắn, cao, thấp và nhận biết chữ số; môn Văn học giúp trẻ phát triển ngôn
ngữ và cảm nhận được tính nhân văn trong câu truyện, những lời thơ mang tính
giáo dục cao nhưng vẫn rất mượt mà, êm ái…thì môn học Khám phá môi trường
xung quanh lại giúp trẻ nhận biết tìm hiểu khám phá thế giới xung quanh một
cách toàn diện. Tuy ở mức độ sơ đẳng nhưng với tuổi mầm non những kiến thức
ấy rất quan trọng, nó thúc đẩy sự tìm tòi khám phá hiểu biết về môi trường xung
quanh ở giai đoạn tiếp theo, đặt nền móng cho trẻ bước vào trường Tiểu học.
Nội dung tìm hiểu khám phá môi trường xung quanh của trẻ mầm non gắn
với các chủ đề rất phong phú và đa dạng. Nội dung bao gồm làm quen với môi
trường xã hội (gồm làm quen với những người gần gũi và cuộc sống xã hội; làm
quen với đồ vật; làm quen với các PTGT ) và làm quen với thiên nhiên (gồm TG

-Phương pháp quan sát
-Phương pháp đàm thoại
-Phương pháp thực hành
2.Nội dung:
2.1. Cơ sở lý luận:
Từ sơ khai của lịch sử loài người, con người đã biết phát huy tính tích cực
chủ động, sáng tạo. Đó là khi con người biết tìm ra lửa để sưởi ấm và làm chín
thức ăn, biết dùng đá để tạo ra những công cụ thô sơ để săn bắn, biết dùng gỗ và
lá cây để làm nhà tránh mưa, tránh nắng…Trong thời đại công nghiệp mới,
Đảng ta luôn phát huy tinh thần tích cực, tính chủ động, sáng tạo trong công việc
của người lao động.
“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học;
bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”
(Điều 28, Luật giáo dục Việt Nam năm 2005)
Vậy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của là gì?
Theo nghĩa từ điển: Tích cực là một trạng thái tinh thần có
tác dụng khẳng định và thúc đẩy . Với trẻ mầm non, một bậc học còn
non nhất, thấp nhất, sơ đẳng nhất nhưng cũng chính là nền móng vững chắc tạo
tiền đề cho những bậc học tiếp theo. Tính tích cực của trẻ có thể hiểu đó là trẻ
thích thú chủ động tiếp xúc, hoạt động khám phá tìm hiểu các đối tượng gần gũi
xung quanh. Trẻ chủ động, độc lập, tự tin thực hiện nhiệm vụ được giao hay tự
chọn. Trẻ sử dụng thao tác tư duy như phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại,...
vào giải quyết các nhiệm vụ nhận thức của mình để hoàn thành công việc được
tốt.
Đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về đặc điểm phát triển của trẻ em
như công trình nghiên cứu của Nguyễn Quang Uẩn, Nguyễn Ánh Tuyết, Hoàng
Thị Phương…Dựa trên những công trình nghiên cứu đó, người nghiên cứu tổng
hợp được các đặc điểm phát triển chung của trẻ em như sau: Cơ thể, các hệ cơ

thông qua hoạt động thực tiễn :
Năm học 2017-2018 tôi được phân công chủ nhiệm nhóm lớp 5-6 tuổi A3.
Lớp có sỹ số là 30 trẻ, trong đó có 3 cháu là người dân tộc thiểu số, tất cả đều đã
qua lớp mẫu giáo nhỡ nên đã có một số kỹ năng cơ bản. Đa số trẻ ngoan ngoãn,
mạnh dạn, hồn nhiên, đạt yêu cầu về phát triển thể chất, phát triển nhận thức,
phát triển ngôn ngữ, và tình cảm xã hội, biết cảm thụ cái hay cái đẹp trong cuộc
sống xung quanh trẻ.
Năm 2008, Bộ Giáo dục và đào tạo đã phát động phong trào thi đua xây
dựng “Trường học thân thiện - Học sinh tích cực”
Nội dung giáo dục có ban hành bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi thông qua 4
lĩnh vực - 28 chuẩn- 120 chỉ số với yêu cầu giáo viên lồng ghép các chỉ số này
vào mục tiêu từng chủ đề sao cho phù hợp để qua đó dạy trẻ các kiến thức và kỹ
năng cần thiết, chuẩn bị về tâm thế và thể chất cho trẻ 5 tuổi lên lớp một.
Trong quá trình phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ tại
trường mầm non tôi gặp những khó khăn và thuận lợi như sau:
2.2.1. Thuận lợi :

5


Trường tôi là trường chuẩn quốc gia nên luôn được sự hướng dẫn và chỉ
đạo sát sao về chuyên môn của phòng giáo dục. Không gian trường, lớp rộng rãi,
thuận tiện cho trẻ tham gia trải nghiệm, khám phá.
Trẻ mẫu giáo lớn mạnh dạn, tự tin, thông minh, thích tìm tòi khám phá
các sự vật, hiện tượng xung quanh. Trẻ khoẻ mạnh và rất hào hứng , sôi nổi với
các hoạt động do cô tổ chức, lĩnh hội nhanh các kiến thức cô giáo truyền đạt.
Bản thân là một giáo viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ đạt chuẩn,
luôn yêu nghề mến trẻ, nhiệt tình trong công việc, luôn tự học tập, nghiên cứu,
tìm tòi những phương pháp đổi mới trong quá trình giảng dạy, chịu khó học hỏi,
sách báo và ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy.



Bảng 1: Kết quả khảo sát đầu năm học 2017 – 2018 (đơn vị: %)

Nội dung
Trẻ hứng thú, tích cực
tham gia khám phá
Trẻ nắm được kiến thức,
kĩ năng.

Số trẻ,
tỉ lệ %
17 trẻ
56,7%
20 trẻ
66,7%

Nội dung
Trẻ không hứng thú, thụ
động tham gia hoạt động
Trẻ chưa nắm được kiến
thức, kĩ năng.

Số trẻ,
tỉ lệ %
13 trẻ
43,3%
10 trẻ
33,3%


7


năng, kỹ xảo lao động, được bồi dưỡng phẩm chất yêu lao động, yêu thiên
nhiên, có ý thức trách nhiệm trong công việc được giao.

Cô và trẻ hoạt động ở góc thiên nhiên
Bên cạnh đó các tiết hoạt động khám phá MTXQ được tôi đầu tư thiết kế
bài giảng bằng Power Point. Tôi sưu tầm tranh ảnh của đối tượng tìm hiểu giống
nhất, đẹp nhất để cho trẻ quan sát và những đối tượng để mở rộng kiến thức cho
trẻ rất phong phú. Ví dụ ở bài tìm hiểu một số con vật sống trong rừng tôi sưu
tầm tranh con Hổ, con Khỉ, con Voi, con Gấu cho trẻ quan sát và tìm hiểu. Ngoài
ra tôi còn sưu tầm nhiều tranh về các con vật khác để mở rộng cho trẻ hiểu trong
rừng còn có nhiều loài động vật khác nữa. Thức ăn, thói quen, tập tính của
chúng cũng được tôi giới thiệu bằng những hình ảnh rõ nét trên màn hình nên trẻ
rất hứng thú.
2.3.2. Tổ chức các trò chơi, câu đố nhằm tạo sự hứng thú cho trẻ hoạt động
khám phá khoa học về MTXQ.
Đối với trẻ mầm non thì việc “Chơi mà học- học mà chơi” sẽ giúp trẻ tiếp
thu những kiến thức một cách dễ dàng và sâu sắc nhất. Sau thời gian trò chuyện,
đàm thoại với cô trẻ được hoạt động, được tham gia vào các trò chơi hứng thú.
Qua đó, trẻ không chỉ ngồi nghe cô nói và trả lời các câu hỏi của cô mà trẻ còn
có cơ hội để bộc lộ những hiểu biết của mình thông qua các trò chơi. Ngoài ra
trò chơi còn có tác dụng củng cố, bổ sung và phát triển thêm các tri thức mà trẻ
vừa lĩnh hội, tái tạo lại biểu tượng đã học thông qua những hoạt động thực tiễn.
Do đó trò chơi củng cố trong giờ hoạt động khám phá là rất quan trọng. Trò chơi
càng phong phú đa dạng bao nhiêu thì các tri thức trẻ lĩnh hội càng sâu sắc và trẻ
càng nhớ lâu bấy nhiêu.
Với mỗi hoạt động khám phá MTXQ tôi đều lựa chọn áp dụng trò chơi
sao cho phù hợp nhất, vừa củng cố kiến thức cho trẻ lại vừa phát triển ngôn ngữ,

để gây hứng thú, củng cố bài và phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo của
trẻ.
Ví dụ chủ đề Giao thông tôi đố trẻ:
Ngã tư quy định ba đèn
Xe đến dừng lại hỏi là đèn chi ?
( Đèn đỏ )
Xe con đang chạy như phi
Tín hiệu báo chậm đèn gì hỏi con ?

9


( Đèn vàng )
Đèn đỏ xe dừng lại rồi
Đèn gì xe chạy con thời đoán xem ?
( Đèn xanh )
Hay ở hoạt động tìm hiểu một số con vật nuôi trong gia đình tôi đố trẻ :
Con gì ăn no

Con gì có cánh

Bụng to mắt híp

Mà lại biết bơi

Mồm kêu ụt ịt

Ngày xuống ao chơi

Nằm thở phì phò.

nguyên liệu, cách làm…các sản phẩm (cô khái quát bổ xung kiến thức ) và tôi
cho trẻ về từng nhóm tự làm sản phẩm (gói nem chua).
2.3.4.Tôn trọng và lắng nghe mọi ý kiến của trẻ, coi trẻ là trung tâm của
mọi hoạt động:
10


Thực hiện chương trình đổi mới dạy học lấy trẻ làm trung tâm, để phát
huy tính tích cực hứng thú của trẻ tôi luôn tôn trọng và lắng nghe mọi ý kiến của
trẻ. Với phương pháp cũ, giáo viên là người chủ đạo, trẻ làm theo cô giáo nhưng
theo phương pháp đổi mới dạy học lấy trẻ làm trung tâm thì trẻ là trung tâm của
mọi hoạt động. Từ đó, mọi ý kiến của trẻ đều được tôi ghi nhận, tôi khuyến
khích trẻ được bày tỏ quan điểm của mình theo cách hiểu của trẻ. Câu trả lời dù
đúng, dù chưa đúng tôi vẫn đón nhận và hoan nghênh các con đã tích cực tham
gia thảo luận và phát biểu ý kiến. Cuối cùng, tôi sẽ khái quát lại vấn đề theo kiến
thức chuẩn giáo dục mầm non.
Ở hoạt động tìm hiểu một số luật lệ giao thông tôi cho trẻ được bày tỏ ý
kiến của mình về các luật lệ giao thông mà trẻ biết. Trẻ có thể kể :
- Khi đi trên đường phải đội mũ bảo hiểm.
- Ngồi trên xe phải ngồi ngay ngắn.
- Đi đường về phía bên tay phải.
- Khi có đèn đỏ thì dừng lại, đèn xanh mới được đi.
Cô bổ xung cho trẻ: Trẻ em khi ra đường phải có người lớn đi cùng.
2.3.5. Xây dựng môi trường cho trẻ hoạt động:
Sau khi tham dự hội thi xây dựng môi trường dạy học lấy trẻ làm trung
tâm do phòng giáo dục Thọ Xuân tổ chức, trường tôi đã tích cực học hỏi và đã
xây dựng môi trường trong và ngoài lớp học phù hợp với yêu cầu giáo dục hiện
nay.
*Môi trường ngoài lớp học: Môi trường ngoài lớp học là yếu tố góp phần
tích cực trong các hoạt động nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục toàn diện

bản đồ có sẵn.
Ở góc Kỹ năng sống tôi chủ đề Bản thân tôi đã chuẩn bị các loại quần áo,
mũ, lược, khẩu trang, bàn chải, giày dép trẻ em cho trẻ thực hành kỹ năng tự
phục vụ bản thân như tự mặc, cởi, gấp quần áo, tự đánh răng, chải đầu buộc tóc,
biết cách buộc dây giày…tôi còn vẽ, cắt những khuôn mặt có biểu tượng cảm
xúc khác nhau như vui, buồn, giận dữ…để cho trẻ dán vào bảng tùy theo tâm
trạng của mình.
Hay ở chủ đề Giao thông tôi đã tạo nền cho bức tranh, sau đó cô và trẻ cùng
cắt dán các loại PTGT bằng xốp có dán dấp dính phía sau, sau đó trẻ sẽ thực
hiện dán hình PTGT vào đúng đường dành cho từng loại phương tiện.

Phụ lục 2: Xây dựng môi trường trong và ngoài lớp học tại lớp A3
Một môi trường sạch sẽ, an toàn, có sự bố trí khu vực chơi và học trong
lớp và ngoài trời phù hợp, thuận tiện có ý nghĩa to lớn không chỉ đối với sự phát
triển thể chất của trẻ, mà còn thỏa mãn nhu cầu nhận thức, mở rộng hiểu biết của
trẻ, kích thích trẻ hoạt động tích cực, sáng tạo. Môi trường giao tiếp cởi mở, thân
thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với môi trường xung quanh sẽ

12


tạo cơ hội cho trẻ được chia sẻ, giãi bày tâm sự, nguyện vọng, mong ước của trẻ
với cô, với bạn bè nên hiệu quả hoạt động cũng cao hơn.
2.3.6. Tổ chức các hoạt động cho trẻ được trải nghiệm, kích thích sáng tạo
của trẻ :
Chúng ta vẫn thường nghe câu “Học đi đôi với hành” .Quả đúng như vậy,
“học” về lý thuyết để trang bị kiến thức cho người học. Còn “hành” là việc vận
dụng lý thuyết để thực hành, trải nghiệm. Qua thực hành, trải nghiệm sẽ phát
triển tư duy cho người học.
Với trẻ tuổi mầm non, trẻ rất hiếu động và thích tìm tòi khám phá, trẻ luôn

Qua những hoạt động như vậy tôi thấy trẻ rất hào hứng, tích cực hoạt
động. Trẻ say mê hứng thú và cô phải chủ động kết thúc hoạt động của trẻ. Mọi
thắc mắc của trẻ như được giải đáp khi trẻ được trải nghiệm, được hoạt động
thực tiễn. Khi cho Thỏ ăn, trẻ biết được Thỏ ăn lá cây, có đôi tai tinh, mắt tròn
và rất nhanh nhẹn. Khi tưới nước cho cây, trẻ hiểu ra rằng nước có một tầm quan
trọng đặc biệt đối với sự sống của con người cũng như đối với động thực vật.
2.3.7. Phối hợp với cha mẹ trẻ cùng thực hiện :
Phối hợp với cha mẹ trẻ để cùng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng
tạo của trẻ trong hoạt động KPMTXQ cũng là một biện pháp rất cần thiết. Hơn
ai hết, cha mẹ trẻ là người hiểu về con mình nhất. Trẻ hiếu động hay nhút nhát,
trẻ tự ti hay mạnh dạn phụ huynh đều hiểu. Ngay từ cuộc họp phụ huynh đầu
năm học tôi đã mạnh dạn đề xuất một số giải pháp để nâng cao chất lượng giáo
dục trẻ trong đó có giải pháp phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của trẻ
trong các môn học. Được phụ huynh đồng tình ủng hộ, qua những giờ đón trả trẻ
tôi đã trao đổi về mức độ tiếp thu các môn học, nêu bật được việc kích thích trẻ
chủ động, sáng tạo trong hoạt động học có vai trò ý nghĩa rất quan trọng. Tôi đã
phối hợp với phụ huynh để cùng dạy trẻ như:
- Cho trẻ tìm hiểu về gia đình, ông bà nội ngoại, bố mẹ, anh chị em của
trẻ.
- Giúp trẻ tìm hiểu một số nội quy, quy định khi tham gia giao thông.

15


- Dạy trẻ tác dụng của các loại thực phẩm, các nhóm chất dinh dưỡng đối
với sự phát triển cơ thể trẻ.
- Cha mẹ cho trẻ đi tham quan dã ngoại, thăm các khu di tích lịch sử, khu
du lịch của địa phương.
- Cha mẹ cho trẻ được ăn và nói cho trẻ biết một số nghề truyền thống và
đặc sản ở địa phương (Thọ Xuân- Thanh Hóa) như bánh gai, bánh răng bừa,

Số trẻ,
tỉ lệ %

Trẻ hứng thú, tích cực 27 trẻ
tham gia khám phá
90%

Trẻ không hứng thú, thụ3 trẻ
động tham gia hoạt động 10%

Trẻ nắm được kiến thức, 28 trẻ
kĩ năng.
93,3%

Trẻ chưa nắm được kiến2 trẻ
thức, kĩ năng.
6,7%

2.4.2. Hiệu quả đối với giáo viên:
16


Từ việc nghiên cứu và áp dụng sáng kiến nhằm phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của trẻ trong hoạt động KPMTXQ tôi và các đồng nghiệp
nhận thấy rõ sự chuyển biến trong nhận thức và hành động của trẻ, trẻ tích cực
hơn, nhiệt tình hứng thú hơn trong các hoạt động ,tạo các điều kiện thuận lợi để
tiến hành các hoạt động giáo dục khác từ đó mang lại kết quả giáo dục tốt hơn .
2.4.3. Hiệu quả đối với nhà trường :
Thực hiện việc áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và có sự tương tác phối
hợp với phụ huynh học sinh tôi nhận thấy phụ huynh cảm thấy yên tâm hơn, hài

17


mình. Mạnh dạn dám nghĩ, dám làm, khắc phục mọi khó khăn để thực hiện
thành công ý tưởng của mình. Phát huy sức mạnh tổng hợp của nhà trường, giáo
viên, phụ huynh trong công tác giáo dục và hình thành các kỹ năng trải nghiệm,
khám phá cho trẻ.
Qua việc áp dụng các biện pháp trên tôi nhận thấy sự biến chuyển rõ rệt ở
trẻ thông qua kết quả khảo sát cuối năm. Điều đó cho thấy những biện pháp trên
rất có hiệu quả, thiết thực, có tính khả thi và có thể mở rộng.
3.3. Kiến nghị:
Với ý nghĩa thiết thực và tầm quan trọng của việc phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo của trẻ hoạt động phám phá khoa học MTXQ, tôi có một số
kiến nghị như sau :
Một là, cần tổ chức nhiều hơn nữa các cuộc hội thảo, các lớp tập huấn ,
các giờ dạy mẫu để các trường đưa giáo viên đi tham quan học tập.
Hai là, cần có chính sách hợp lý về đội ngũ giáo viên bởi hiện nay vẫn còn
một số trường thiếu giáo viên đứng lớp; cần xây dựng thêm phòng học để số trẻ/
cô/ lớp đủ theo chuẩn của Bộ GD-ĐT thì mới đáp ứng được chất lượng giáo dục
theo chuẩn mầm non.
Trên đây là một số biện pháp đã giúp tôi thực hiện có hiệu quả việc phát
huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ 5-6 tuổi trong hoạt động
KPMTXQ. Song trong quá trình thực hiện không thể tránh khỏi những hạn chế
thiếu sót. Tôi mong rằng hội đồng khoa học các cấp sẽ góp ý cho tôi sẽ tiếp tục
nghiên cứư, đi sâu tìm hiểu sáng kiến này để đạt hiệu quả tốt hơn trong công
việc giảng dạy của mình nhằm giúp phát triển của tư duy trẻ, góp phần hình
thành và hoàn thiện nhân cách trẻ.
Thọ Xuân,ngày 19 tháng 3 năm
2018
Xác nhận của hiệu trưởng nhà trường