GÓP MỘT Ý NHỎ ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾT LÀM BÀI TẬP
LỊCH SỬ
THỰC NGHIỆM TIẾT 45 – MÔN LỊCH SỬ 7
A. PHẦN ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Tầm quan trọng của vấn đề
Nói đến tiết làm bài tập thì chắc hẳn mỗi giáo viên chúng ta đều nghĩ ngay đến
một tiết dạy hệ thống lại, ôn lại , kiểm tra lại các kiến thức đã học dưới dạng những
bài tập. Tiết làm bài tập là bước “nghỉ chân” để giáo viên và học sinh cùng nhớ lại
những kiến thức đã học trong những bài qua, chương qua. Để chuẩn bị cho một tiết
kiểm tra hoặc bước sang một chương mới. Đối với môn lịch sử cũng vậy tiết làm
bài tập đóng một vai trò hết sức quan trọng trong việc củng cố kiến thức cũ. Tuy
nhiên một tiết làm bai tập lịch sử thường ôm trọn một lượng kiến thức khá lớn của
cả một chương hay cũng có khi là hai chương. Chính vì lẽ đó việc thực hiện tốt, có
hiệu quả một tiết làm bài tập là rất khó. Đặc biệt trong môi trường giáo dục hiện
nay học sinh rất thờ ơ với môn lịch sử. Việc gây hứng thú trong một tiết dạy bài
mới đã khó chứ chưa nói tới một tiết làm bài tập. Chính vì vậy việc đổi mới
phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng là một vấn đề lớn thu hút
sự quan tâm không chỉ những người làm công tác dạy học mà cả các ngành, các
cấp Trung ương và Địa phương. Vấn đề đặt ra là làm thế nào biến tư tưởng đổi mới
đó vào thực tiễn dạy học nhằm nâng cao chất lượng bộ môn lịch sử ?
Một trong những yêu cầu hiện nay của đổi mới phương pháp dạy học lịch sử là
phải đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá. Vì vậy thông thường trước những tiết
kiểm tra định kỳ ở lịch sử lớp 6,7,8 thường trong phân phối chương trình có những
tiết làm bài tập lịch sử. Theo tôi thiết nghĩ việc sắp xếp phân phối chương trình như
thế là để giáo viên có thời gian đưa ra các dạng bài tập lịch sử, rồi hướng dẫn các
bước thực hiện trước tiên là giúp các em củng cố, nhớ lại các kiến thức đã học đặc
1

biệt là những sự kiện lịch sử quan trọng trong từng chương và còn để các em khỏi
bỡ ngỡ khi gặp các dạng bài tập, câu hỏi trong lúc kiểm tra.

Về phía học sinh sự chuẩn bị bài ở nhà của các em còn sơ sài, khả năng nắm bắt,
đánh giá sự kiện lịch sử của học sinh còn thấp, chưa hiểu sâu được bản chất của sự
kiện, vấn đề lịch sử. Do đó, trong quá trình làm bài tập các em còn gặp nhiều khó
khăn, không khí giờ học chưa sôi nổi và hiệu quả còn thấp.
Để khắc phục những mặt còn tồn tại, giáo viên lịch sử phải thể hiện vai trò chủ
động, mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy của thầy và nhận thức của trò. Nhằm
phát huy tối đa tính chủ động sáng tạo của học sinh qua giờ học lịch sử, góp phần
từng bước nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn lịch sử trong nhà trường hiện
nay. Một trong những vấn đề cần được quan tâm là đổi mới cách thức tổ chức và
hướng dẫn học sinh làm bài tập lịch sử.
3 Phạm vi đề tài
-Đặc điểm và các kĩ năng cần rèn luyện trong làm bài tập lịch sử
-Một số giải pháp nâng cao hiệu quả tiết dạy làm bài tập lịch sử
- Kết quả đạt được
B NỘI DUNG
I ĐẶC ĐIỂM VÀ CÁC KĨ NĂNG CẦN RÈN LUYỆN TRONG LÀM BÀI
TẬP LỊCH SỬ
1. Đặc điểm của kiểu bài làm bài tập Lịch sử
Trong dạy học lịch sử kiểu bài làm bài tập lịch sử thường được sử dụng khi
hoàn thành việc học tập một bài, một phần, một chương. Mục đích của kiểu bài này
nhằm củng cố, khắc sâu các kiến thức lịch sử, ghi nhớ sự kiện lịch sử quan trọng
liên quan đến nội dung một bài học, hoặc một chương. Đồng thời rèn luyện cho học
3

sinh các kĩ năng làm quen với các dạng bài tập lịch sử, kĩ năng đọc hiểu yêu cầu bài
tập và làm bài tập.
Như chúng ta đã biết, trong chương trình lịch sử các kiến thức chỉ được học
một lần nhất định và không lặp lại, sau mỗi bài học, kiến thức lịch sử ngày càng
nhiều lên nếu không được củng cố và khắc sâu thường xuyên bằng các dạng bài tập
thì học sinh khó có thể ghi nhớ hết nội dung cơ bản cũng như các sự kiện lịch sử

II.MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TIẾT DẠY
LÀM BÀI TẬP LỊCH
1. Yêu cầu
1.1* Đối với giáo viên
Khâu quan trọng đầu tiên để tạo nên sự thành công trong tiết dạy đó là khâu
chuẩn bị, nếu giáo viên lập kế hoạch chu đáo, phù hợp là đã thành công một nửa
quá trình dạy học. Vì đây là quá trình kiến tạo hoạt động dạy của thầy và học của
trò nhằm đạt được mục tiêu bài học, đồng thời cũng là yếu tố để phát huy tính tích
cực của học sinh trong học tập. Để tổ chức tốt một tiết làm bài tập lịch sử, giáo
viên ngoài xác định mục tiêu cụ thể ,lập kế hoạch hoạt động của thầy và trò giáo
viên cần có dự kiến như (các dạng bài tập,nhiệm vụ sẽ giao bài tập cho cá nhân,
nhóm, lớp giải quyết, thời gian cho các hoạt động, các tình huống có thể xảy ra và
khả năng giải quyết các dạng bài tập ).Giáo viên chuẩn bị kĩ hệ thống câu hỏi và
các dạng bài tập, đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học như: bản đồ lược đồ ,tranh ảnh,
sơ đồ, bảng phụ….
*1.2 Đối với học sinh
5

Trong giờ làm bài tập học sinh phải là người chủ động nắm vững kiến thức, tự
tổ chức, tự điều khiển quá trình học tập của mình
- Trước hết học sinh phải chuẩn bị,xem lại toàn bộ kiến thức trong chương vừa học,
làm lại những bài tập trong sách giáo khoa và sách bài tập lịch sử.
- Tích cực tham gia phát biểu, làm bài tập, nhận xét bổ sung ý kiến của bạn, hợp tác
với bạn cùng học để lĩnh hội thông tin, giúp đỡ nhau trong học tập, phát biểu ý kiến
của mình,hay nêu những thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề chưa
rõ,tự đánh giá được quá trình học tập của mình cũng như của bạn và cho điểm.
2. Các giải pháp cụ thể
Việc xây dựng và sử dụng các dạng bài tập lịch sử có vai trò quan trọng đối với
quá trình hình thành, củng cố tri thức lịch sử cho học sinh. Là một trong những
biện pháp phát triển năng lực nhận thức độc lập, đặc biệt là tư duy sáng tạo của các

………… trúc chẻ , tro bay (Trà Lân )
………… máu chảy thành sông , tanh trôi vạn dặm (Ninh Kiều )
………… thây chất đầy nội , nhơ để ngàn năm (Tốt Động )
………… thây chất đầy đường (Lạng Giang, Lạng Sơn )
………… máu trôi đỏ nước (Xương Giang, Bình Than )
+Dạng câu ghép đôi: Được trình bày dưới dạng một bảng thống kê gồm hai cột:
Cột thời gian- cột sự kiện được trình bày không đúng, học sinh phải nối cột thời
7

gian với sự kiện sao cho đúng.Tuy nhiên giữa cột thời gian và sự kiện không nên
đều nhau cần có sự chênh lệch
Ví dụ: Hãy nối thời gian cột A với sự kiện cột B để có nội dung đúng về các sự
kiện tiêu biểu trong chương IV.
A B
Năm
1406
Lê Thánh Tông biên soạn bộ luật Hồng Đức
Năm
1407
Lê Lợi lên ngôi vua ở Đông Đô đặt quốc hiệu là
Đại Việt
Năm
1418
Khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo bùng nổ
Năm
1427
Cuộc kháng chiến nhà Hồ thất bại
Năm
1428
Khởi nghĩa Lam Sơn toàn thắng

1011

Lược đồ khởi nghĩa Lam Sơn (1418 – 1427)

Lược đồ khởi nghĩa Lam Sơn (1418 – 1527)
*Bài tập vận dụng bản đồ tư duy : Bản đồ tư duy còn gọi là sơ đồ tư duy, lược đồ
tư duy,là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt
những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề … bằng cách kết hợp
việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết với sự tư duy tích cực. Bản đồ
tư duy có vai trò quan trọng trong dạy học lịch sử đặc biệt là các tiết làm bài tập
lịch sử, bởi sử dụng bản đồ tư duy giúp học sinh sáng tạo hơn, tiết kiệm thời gian,
ghi nhớ tốt hơn, nhìn thấy bức tranh tổng thể, phát triển nhận thức, tư duy, tự học
tập tích cực hay nói một cách khác giúp học sinh có phương pháp học hợp lý và có
hiệu quả đối với bộ môn.
Lịch sử là bộ môn cung cấp một lượng kiến thức rất lớn trong một khoảng
thờigian hạn hẹp. Vì thế mô hình hóa kiến thức lịch sử sẽ giúp các em dễ học,dễ nhớ,
khắc sâu kiến thức. Bản đồ tư duy trong dạy học lịch sử còn giúp học sinh hiểu
được bản chất, quy luật phát triển của lịch sử: Lịch sử bao giờ cũng phát triển đi
lên, cái xuất hiện sau thường tiến bộ hơn cái trước nó. Quy luật không có cái gì tự
nhiên sinh ra hay mất đi mà bao giờ cũng kèm theo những căn nguyên nhất định.
Do đó hệ thống hóa kiến thức giúp học sinh so sánh, đánh giá, lí giải vấn đề nhờ
vậy mà hiểu được lịch sử, phát triển tư duy lô gich trong nhận thức lịch sử. Với
cách ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh, các mạng lưới liên tưởng ( các nhánh) đã
12

huy động chức năng của bộ não, khai thác tiềm năng vô tận của bộ não.Ví dụ khi
dạy tiết làm bài tập chương IV có thể làm vận dụng bản đồ tư duy sau

phải huy động được nhiều học sinh cùng làm việc, giáo viên luôn chú ý thu hút tất
cả học sinh tham gia làm bài tập.
+ Các câu hỏi, bài tập phải phù hợp với nội dung cơ bản của việc học tập, giáo viên
phải có đáp án thật chuẩn và chính xác.
+ Lựa chọn và ước lượng số lượng bài tập sao cho thích hợp với thời gian một tiết
học ( không quá nhiều và cũng không quá ít ).
+ Khi đưa ra câu hỏi, bài tập cần dự kiến câu trả lời của học sinh, từ đó định ra tiêu
chuẩn đánh giá bằng thang điểm thật chính xác.
+ Bài tập tránh đọc thuộc sách giáo khoa và bài giảng của giáo viên để hướng học
sinh tới hoạt động tư duy độc lập, cũng cần tránh tình trạng giáo viên ra một loạt
bài tập học sinh làm độc lập một mình, giở sách vở chép còn giáo viên làm việc
14

riêng. Như vậy biến giờ làm bài tập thành một tiết tự học của học sinh không có
hiệu quả
+ Trong tiết học làm bài tập lịch sử tránh không khí lớp học căng thắng như biến
giờ làm bài tập thành một tiết kiểm tra bài cũ.Muốn hiệu quả giáo viên cần có
nhiều dạng bài tập khác nhau, kích thích hứng thú, say mê trong tiết học đồng thời
tạo không khí giờ học thân thiện, gần gũi, thoải mái vừa phát huy tư duy độc lập
sáng tạo của học sinh, vừa xây dựng mối quan hệ hợp tác như thông qua hoạt động
nhóm, tổ chức trò chơi tiếp sức hoặc giải ô chữ
+ Động viên, khích lệ và kịp thời khen ngợi thái độ học tập, làm việc của học sinh,
tạo khí thế phấn khởi giúp các em tự tin hơn trong học tập và trình bày những vấn
đề lịch sử.
+Ngoài ra giáo viên cần hướng dẫn và ra bài tập về nhà cho học sinh. Bài tập ở nhà
có tác dụng giúp cho học sinh có thói quen học tập ngoài giờ, hình thành ban đầu kĩ
năng phân bố, sắp xếp thời gian một cách hợp lí giữa nghỉ ngơi, giải trí và học tập.
Đồng thời giúp học sinh nắm vững kiến thức ở lớp, dần hình thành kĩ năng tự học
một mình có hiệu quả. Giáo viên chú ý tránh khi ra bài tập về nhà quá nhiều, bài
tập dưới dạng đọc thuộc, học vét, học sinh không muốn làm hoặc có làm chỉ mang

đại nhà Lê (Trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa – giáo dục ), bản đồ tư duy
về hai chủ đề chính : Khởi nghĩa Lam Sơn và sự thịnh vượng của triều đại nhà Lê Sơ
C. Tiến trình lên lớp:
1.Kiểm tra bài cũ: Có thể lồng ghép vào nội dung làm bài tập.
16

2.Giới thiệu bài: ( 2phút) Chúng ta vừa tìm hiểu xong nội dung chương IV,để giúp
các em hệ thống lại những kiến thức đã học, hôm nay chúng ta sẽ làm quen với một
số dạng bài tập lịch sử.
3.Làm bài tập:
Cách thức tổ chức theo lớp học chia làm 4 hoạt động. Mỗi một hoạt động tương
ứng với một thời gian nhất định
Hoạt động 1 : Làm nhanh các dạng bài tập trắc nghiệm .
*Mục tiêu cần đạt: Học sinh nắm các kiến thức và kĩ năng sau
- Nguyên nhân cơ bản khiến cuộc kháng chiến của nhà Hồ thất bại.
- Các chính sách cai trị của nhà Minh đối với nước ta.
- Những thắng lợi tiêu biểu trong khởi nghĩa Lam Sơn.
- Rèn luyện cho học sinh kĩ năng làm các dạng bài tập trắc nghiệm, kĩ năng phán
đoán nhanh và ghi nhớ những trận thắng tiêu biểu.
* Tổ chức thực hiện : Thời gian cho hoạt động 8phút
Giáo viên treo bài tập lên bảng hoặc chiếu lên máy, học sinh phát hiện nhanh và
trả lời. Để tăng phần hứng thú học tập giáo viên có thể chia lớp làm hai đội cử đại
diện lên viết đáp án. Đội nào ghi được hiều đáp án hơn sẽ thắng cuộc. Sau đó giáo
viên công bố đáp án và cho điểm. Đây là hoạt động đầu tiên nên với dạng bài tập
trắc nghiệm có tác dụng kích thích sự hứng thú, khởi đầu sôi động của tiết học .
Bài tập 1 : Nguyên nhân cơ bản khiến nhà Hồ thất bại trong kháng chiến chống
quân Minh:
A.Nhà Hồ không có sự chuẩn bị chu đáo, lực lượng yếu C. Quân Minh mạnh
B.Không được nhân dân ủng hộ D. Nhà Hồ không có tinh thần kháng
chiến

Giáo viên hướng dẫn học sinh chú ý khi tường thuật nhìn vào bảng chú giải về
các kí hiệu như:
Doanh trại quân ta, mũi tên quân ta mai phục, quân ta hành quân tiến quân,doanh
trại quân địch, quân địch tiến quân, quân địch rút chạy. Nhớ các địa danh quan
trọng như: Tốt Động, Chúc Động, Ninh kiều, Cao Bộ. Trong tường thuật học sinh
phải nêu bật được âm mưu của quân Minh và chiến lược, sách lược của ta. Giọng
tường thuật ở trận này nhanh, mạnh thể hiện tinh thần chiến đấu quyết liệt của quân
ta và niềm tự hào chiến thắng, đồng thời thấy sự thất bại của quân Minh trong âm
mưu giành lại thế chủ động trên chiến trường. Để thực hiện tốt dạng bài tập này
giáo viên có thể hướng dẫn cho học sinh về nhà chuẩn bị trước. Sau khi học sinh
tường thuật xong, giáo viên gọi học sinh khác nhận xét , giáo viên bổ sung và cho
điểm
19

20

Lược đồ trận Tốt Động – Chúc Động
. Hoạt động 3: Bài tập nhận thức
* Mục tiêu cần đạt: Học sinh nắm được các kiến thức và kĩ năng sau:
- Nghệ thuật đánh giặc trong khởi nghĩa Lam Sơn một trong những nguyên nhân
quan trọng quyết định thắng lợi của khởi nghĩa Lam Sơn.
- Sự phát triển thịnh vượng của nhà nước phong kiến Lê Sơ trên các lĩnh vực:
Chính trị, kinh tế, quân sự, văn hóa – giáo dục.
- Rèn luyện cho học sinh các kĩ năng : Phân tích, chứng minh một vấn đề lịch sử
21

* Tổ chức thực hiện: <Thời gian tiến hành hoạt động 15 phút >
Thông qua hoạt động nhóm thảo luận các vấn đề quan trọng và then chốt trong
nội dung chương IV. Giáo viên chia làm 4 nhóm hoạt động và giao nhiệm vụ cụ thể
cho từng nhóm.

Hình luật với nội
dung bảo về nhà
vua, giai cấp thống
trị, bảo vệ sản xuất
Bộ luật Hồng Đức, ngoài
nội dung bảo vệ giai cấp
thống trị và nền sản xuất thì
bộ luật Hồng Đức có điểm
tiến bộ: Bảo vệ chủ quyền
quốc gia, giữ gìn văn hóa
dân tộc, đặc biệt là bảo vệ
quyên lợi của phụ nữ.
Kinh tế - Nông nghiệp:
Ruộng đất công
chiếm ưu thế,
ruộng đất tư chủ
yếu (điền trang ,
thái ấp)
- Thủ công nghiệp:
Xưởng thủ công
nhà nước và trong
nhân dân phát
triển.
- Thăng Long là
trung tâm buôn bán
sầm uất.
-Nông nghiệp: Phép quân
điền, đặt các cơ quan
chuyên trách (diện tích đất
trồng được mở rộng, chú

Trãi, lê lợi, Lê Thánh Tông… Giáo viên thu bài về nhà chấm.
Để khắc sâu hơn nội dung chương IV giáo viên cho học sinh trưng bày bản đồ
tư duy đã được chuẩn bị ở nhà đó là hai chủ đề : Khởi nghĩa Lam Sơn và sự thịnh
vượng của triều đại nhà Lê. Mặc dù hoạt động chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn
nhưng có tác dụng lớn, qua trưng bày sản phẩm bản đồ tư duy, học sinh phấn khởi
và có phần tự hào về sản phẩm mình tạo ra,từ đó củng cố niềm tin vào bản thân và
quyết tâm hơn nữa trong học tập và rèn luyện để tạo ra nhiều sản phẩm vừa có chất
lượng vừa đẹp về hình thức, giúp các em học tốt hơn bộ môn. Giáo viên chấm, cho
điểm và lựa chọn một số sản phẩm có chất lượng trao giải.
Hoạt động 4 : Tổ chức trò chơi :Tiếp sức .
* Mục tiêu cần đạt: Học sinh nắm được các kiến thức và kĩ năng sau:
- Ghi nhớ các nhân vật lịch sử và danh dân văn hóa thời Lê Sơ
- Ghi nhớ các tướng giặc bị bắt và giết trong khởi nghĩa Lam Sơn.
- Rèn luyện kĩ năng ghi nhớ sự kiện, nhân vật lịch sử.
* Tổ chức thực hiện: <Thời gian cho hoạt động 7 phút)
Đây là họat động cuối cùng của tiết học tạo không khí thoải mái , sôi nổi , lôi
cuốn sự tham gia đông đảo của học sinh có tác dụng kích thích hứng thú, say
mê,yêu thích môn học. Giáo viên chia làm hai nhóm với hai nội dung.
-Trò chơi tiêp sức chia làm 2 nhóm
Nhóm1: Kể tên các nhân vật lịch sử và danh nhân văn hoá thời Lê Sơ.
24

Nhóm 2 : Kể tên các tướng giặc bị bắt và bị giết trong khởi nghĩa Lam Sơn Các
nhóm cử đại diện lên bảng viết các nhân vật , tướng giặc sau đó thành viên trong
nhóm Lên bổ sung.Viết được 1 nhân vật được 1 điểm
Nhóm 1 : Kể tên các nhân vật lịch sử và danh nhân văn hoá ( lê Lợi, Lê Lai,
Nguyễn Trãi Nguyễn Chích, Lê Sát, Bùi Bị, Lê Khôi, Nguyễn Xí, Ngô Sĩ Liên,
Lương Thế Vinh, Lê Thánh Tông ……)
Nhóm 2 : Tên tướng giặc bị bắt và bị giết : (Trần Hiệp, Lý lượng, Lý Đằng, Liễu
Thăng, Lương Minh, Lý khánh, Thôi Tụ, Hoàng Phúc….) Nhóm nào ghi được