ĐẶT VẤN ĐỀ
Viêm phổi là hiện tượng nhiễm khuẩn của nhu mô phổi bao gồm viêm
phế nang, ống và túi phế nang, tiểu phế quản tận cùng hoặc viêm tổ chức kẽ
của phổi [2]
Có nhiều thể viêm phổi khác nhau, trong đó có viêm phổi sặc dầu là
tình trạng bệnh nhân hít vào thanh quản và đường hô hấp dưới các chất như
dầu diesel, dầu hoả, dầu mazut gây lên các tổn thương ở phổi. Các tổn thương
này phụ thuộc vào số lượng và đáp ứng của bệnh nhân đối với chất hít và só
lần bệnh nhân bị sặc. Bệnh có thể gặp ở những người dùng thuốc nhỏ mũi có
tinh dầu, giọt dầu lọt vào phổi, người hít phải dầu diesel, dầu hoả, dầu mazut,
xăng [2]
Trong những nguyên nhân gây viêm phổi sặc dầu nói trên thì nguyên
nhân hàng đầu là do hít phải dầu diesel gặp ở những người lái máy công trình,
sau đó là những nguyên nhân khác như uống nhầm dầu mazut, xăng.
Ngày nay do xu hướng phát triển chung của xã hội nên ngày càng có
nhiều công trình xây dựng được triển khai, cùng với nó thì nhiều công ty tư
nhân cũng được thành lập, tình trạng viêm phổi do sặc dầu có xu hướng gia
tăng. Nguyên nhân chính do nhiều công ty tư nhân vẫn chưa đáp ứng đủ dụng
cụ, trang bị làm việc cho công nhân, bên cạnh đó là ý thức chủ quan và sự bất
cẩn của những người thợ lái máy không sử dụng các dụng cụ, trang thiết bị có
sẵn để hút dầu mà tự hút bằng miệng gây hậu quả nghiêm trọng cho cơ thể.
Hàng năm tại Mỹ có từ 2 triệu tới 3 triệu trường hợp viêm phổi và cứ
10.000.000 người được khám bệnh thì có 500.000 người phải vào viện và
45.000 người chết. Tỷ lệ tử vong do viêm phổi mắc phải ở cộng đồng phải
nhập viện là 14%. Tại Nhật Bản cứ 100.000 người tử vong, thì có 57 – 70


người tử vong là do viêm phổi, và là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ
tư [2,14]
Theo các tài liệu gần đây nhất tại Mỹ người ta ứơc tính sơ bộ có từ 5 –
15% trường hợp viêm phổi hít trong số 4,5 triệu người bị viêm phổi mắc phải

nang. Mũi, miệng, hầu và thanh quản được xếp là đường hô hấp trên. Đường hô
hấp dưới bắt đầu từ khí quản đến phế quản và các tiểu phế quản [6], [15].Tất cả
các nhánh phế quản tạo thành đường dẫn khí có chức năng đưa khí hít vào
đến vùng trao đổi khí của phổi. Về đường dẫn khí không chứa phế nang, nó
không có vai trò trong việc trao đổi khí và tạo nên khoảng chết giải phẫu với
thể tích 150ml [6], [15].
Các phế nang là nơi thực sự diễn ra sự trao đổi khí. Vùng chứa phế
nang gọi là vùng hô hấp. Ở người trưởng thành có khoảng 300 triệu phế nang
với diện tích trao đổi khí lên đến 70-120 m2 [6].
1.1.1. Cây phế qun
1.1.1.1 Kh quản
Khí quản hình trụ, mặt sau không có sụn, dài khoảng 13 – 15cm, đi
từ thanh quản đến chỗ chia đôi trong trung thất, chạy chếch ra sau và sang
phải. . Khí quản được phân chia thành hai đoạn: khí quản vùng cổ và khí
quản vùng ngực
* Khí quản vùng cổ
Từ sụn nhẫn đến bờ trên xương ức, hoặc bờ trên đốt sống ngực D2. Mặt
trước là tuyến giáp, eo tuyến giáp nằm trên sụn 2,3 và 4 của khí quản


Thuỳ bên tiếp giáp với mặt bên của khí quản. Tĩnh mạch tuyến giáp
nằm ở phần dưới, đổ máu vào tĩnh mạch vô danh bên trái, nhìn chung các tĩnh
mạch xa thành khí quản và không nguy hiểm với các thủ thuật nội soi
* Kh quản vùng ngực
Khí quản ngực dài hơn khí quản cổ, nằm ở 1/3 trên của lồng ngực và
liên quan rất chặt chẽ với các mạch máu của trung thất. Đây là vùng có nguy
cơ bị thủng và chảy máu khi soi phế quản và thực hiện các kỹ thuật can thiệp
1.1.1.2. Carina
Ở tận cùng, khí quản chia thành 2 phế quản gốc phải và trái, phần nhô
lên ở giũa hai nơi phân chia gọi là carina



Phổi gồm hai lá phổi phải và phổi trái, phổi phải lớn hơn phổi trái, mỗi
lá phổi được chia thành các thuỳ và phân thuỳ phổi tương ứng với các phế
quản phân thuỳ. Phổi phải có 10 phân thuỳ, phổi trái có 9 phân thuỳ
Phân thuỳ đỉnh của thuỳ dưới (số 6) còn gọi là đỉnh Fowler và phế quản
tương ứng phân thuỳ số 6 gọi là phế quản Neelson. Phân thuỳ 4 – 5 của thuỳ
trên trái gọi là phân thuỳ lưỡi (lingula). Đây là vị trí thường gặp của Viêm
phổi và giãn phế quản
Thuỳ và phân thuỳ phổi bên phải
- Thuỳ trên: 1. Phân thuỳ đỉnh; 2: Phân thuỳ sau; 3: Phân thuỳ trước
- Thuỳ giữa: 4. Phân thuỳ sau ngoài; 5. Phân thuỳ trước trong
- Thuỳ dưới: 6. Phân thuỳ đỉnh; 7. Đáy trong; 8. Đáy trước; 9. Đáy ngoài;
Thuỳ và phân thuỳ phổi bên trái
- Thuỳ trên: 1. Phân thuỳ đỉnh; 2. Phân thuỳ sau (1+2); 3. Phân thuỳ
trước 1,2,3 gọi là thuỳ đỉnh nhộng trên (Culmen); 4. Phân thuỳ lưỡi trên; 5.
Phân thuỳ lưỡi dưới
- Thuỳ dưới: 6. Phân thuỳ đỉnh; 8. Đáy trước; 9. Đáy ngoài; 12. Đáy sau
Các thùy của phổi được ngăn cách nhau bởi các rãnh liên thùy. Phổi
phải có rãnh liên thuỳ lớn và b|. Rãnh liên thùy lớn ngăn cách thùy trên và
giữa với thùy dưới. Rãnh liên thùy b| ngăn cách thùy trên và thùy giữa. Trên
thực tế, rãnh liên thùy lớn bắt đầu ở phía sau ngang mức xương sườn 5 hoặc
khoang gian sườn 5, sau đó chạy xuống dưới và ra trước, kết thúc tại điểm
giao giữa cơ hoành và sụn sườn 6. Rãnh liên thùy nhỏ bắt đầu từ rãnh liên
thùy lớn ở ngang mức xương sườn 6 ở phía sau, chạy ra trước va kết thúc ở
sụn sườn 6,7 [1].
Phổi trái: Rãnh liên thùy bắt đầu ở phía sau ở khoang gian sườn 3, chạy
xuống và ra trước, kết thúc ở ngang mức sụn sườn 6 [1].



ngoài phế cầu Gram dương, các vi khuẩn Gram âm ngày càng đóng vai trò
quan trọng; sự ra đời của sulfamid (1938) và các kháng sinh khác [14]. Trong
những năm gần đây, bất chấp sự phát triển của các biện pháp mới trong chẩn đoán


và việc xuất hiện nhiều thuốc mới trong điều trị, tỷ lệ viêm phổi vẫn tiếp tục gia
tăng (Từ năm 1979-1994 tổng tỷ lệ chết do viêm phổi tăng 59% ở Mỹ [2].
45858?1@A
Tình hình viêm phổi hiện đã và đang trở thành vấn đề sức khoẻ trên toàn
cầu, song khó có thể biết chính xác tỷ lệ của viêm phổi mắc phải ở cộng đồng
trên toàn thế giới. Hàng năm có khoảng 2 triệu đến 3 triệu trường hợp viêm
phổi ở Mỹ và cứ 10.000.000 người được khám bệnh thì có 500.000 người
phải vào viện và 45.000 người chết [1]. Tỷ lệ chết do viêm phổi phải nhập
viện là 14%, nhưng tỷ lệ này tăng lên đến 20-50% ở những bệnh nhân viêm
phổi cần nằm điều trị tại khoa điều trị tích cực, đứng hàng thứ 6 trong số các
nguyên nhân gây tử vong [1]. Tại Nhật Bản, cứ 100.000 người tử vong, thì có
57-70 người tử vong là do viêm phổi và theo thống kê thì tỷ lệ tử vong do
viêm phổi đứng hàng thứ tư trong số các nguyên nhân gây tử vong [2].
Tại Việt Nam, viêm phổi chiếm 12% bệnh phổi [14]; tại Viện Quân Y
103 trước năm 1985, số bệnh nhân viêm phổi cấp tính vào điều trị chiếm 1/5-
1/4 tổng số bệnh nhân khoa phổi [2]; tại khoa Hô Hấp bệnh viện Bạch Mai từ
năm 1996- 2000, có 345 (9,57%) [14] bệnh nhân viêm phổi vào điều trị.
Ở các nước khác trên thế giới cũng chưa có một thống kê nào có ý
nghĩa về việc nghiên cứu dịch tễ học của viêm phổi hít, viêm phổi sặc dầu
Theo Nitya Nand và cộng sự (2011)[21] viêm phổi sặc dầu là một bệnh
hiếm gặp, có thể gây biến chứng xẹp phổi, apcer phổi. Nhóm báo cáo về một
ca lâm sàng một bệnh nhân nam 32 tuổi ở Ấn Độ là công nhân lái máy sau sự
cố hít phải dầu diesel sau 2 ngày bệnh nhân thấy khó thở tăng dần, đau ngực
bên trái, ho đờm tăng dần đờm trắng, không mùi, ho có máu, không buồn
nôn, không nôn. Khám thấy: sốt, khó thở, tần số thở 26 lần/phút, mạch 120

phổi (P), trong đó có trường hợp con tổn thương thuỳ đáy bên trái [22]
Theo Puneet Khann, S.C. Devgan và cộng sự (2003) Viêm phổi sặc dầu
là một trong những bệnh hiếm gặp, có thể gọi đây là tai nạn trong quá trình
hút dầu từ các t|c dầu. Vào năm 1897 Hamilton đã lần đầu tiên mô tả một
trường hợp tử vong do hít phải dầu. E2FEEG4HII/7J8KK<L
:*D2D2M +FNOP/G=Q25D


:48 +FN&2RC8 +F
N'< +FN/GP&S59&7D%D
&/&-&T++N--5 Tác giả cũng mô tả
một trường hợp Viêm phổi sặc dầu là bệnh nhân nam 50 tuổi, là nông dân sau
khi hút dầu từ t|c gây sặc vào phổi. Sau 3 ngày bệnh nhân thấy khó thở,
không cò cử, đau ngực phải, ho đờm. Khám thấy: bệnh nhân sốt, mạch 104
lần/phút, HA: 102/68 mmHg, tần số thở 32 lần/phút. X|t nghiệm: BC 14 G/l,
chụp X quang phổi thấy hình ảnh đám mờ đồng nhất thuỳ dưới phổi phải.
KMĐM: pH 7,32 pCO
2
: 52mm Hg, pO
2
: 56mmHg. Điện tâm đồ bình thường
Ở Việt Nam chưa có tác giả nào nghiên cứu về viêm phổi sặc dầu[20].
4585<56U/*%
1.2.3.1 Các đường vào phổi của vi sinh vật gây bệnh
V5=+F"W
+ Các vi khuẩn bình thường cư trú ở vùng hầu họng, trong những điều
kiện thuận lợi, chúng được hít vào đường thở. Bình thường ở người lớn khoẻ
mạnh 1ml dịch hầu họng có khoảng 10
8
vi khuẩn kỵ khí và 10

V=+F*7/W
Một số vi khuẩn (P. aeruginosa, K. pneumoniae, S. aereus) có thể tới
phổi theo đường bạch huyết; chúng thường gây viêm phổi hoại tử và áp xe
phổi, với nhiều ổ nhỏ đường kính dưới 2cm.
Hai đường lan truyền khác của vi khuẩn từ ngoài vào phổi là nhiễm
khuẩn trực tiếp khi đặt nội khí quản và vết thương ngực nhiễm khuẩn từ đó
lan từ vùng kế cận đến phổi[2]
1.2.3.2 Cơ chế bảo vệ của phổi
Khi có vật lạ vào phổi, nắp thanh quản đóng lại theo phản xạ. Từ thanh
quản đến tiểu phế quản tận có cùng lớp niêm mạc bao phủ bởi các tế bào hình
trụ với lông chuyển, những tế bào hình đài tiết ra chất nhầy với các vật lạ đã


dính kết lên các phế quản lớn, rồi từ đó phản xạ ho sẽ tống các vật lạ ra ngoài.
Các globulin miễn dịch có vai trò bảo vệ đường hô hấp có tác dụng làm
ngưng kết vi khuẩn, trung hoà độc tố vi khuẩn, làm giảm khả năng bám dính
của vi khuẩn vào niêm mạc. Trong phế nang có nhiều đại thực bào ăn vi
khuẩn, bạch cầu đa nhân trung tính và tiểu cầu cũng có khả năng này
Những người nghiện thuốc lá, thiếu oxy, thiếu máu, rối loạn về bạch
cầu bẩm sinh, chức năng thực bào tại phế nang bị suy giảm, hội chứng suy
giảm miễn dịch mắc phải tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn gây bệnh[2]
4585XY2
- Viêm phổi mắc phải ở cộng đồng
- Viêm phổi mắc phải ở bệnh viện
Bệnh nhân đang nằm điều trị tại bệnh viện > 72h xuất hiện các triệu
chứng: sốt, ho, khạc đờm mủ, đờm xanh, đờm vàng, đau ngực, khó thở. Nếu
bệnh nhân đang thở máy hút dịch phế quản thấy dịch phê quản tăng lên,
chuyển màu thành màu đục hoặc vàng xanh, bệnh nhân thở nhanh, suy hô hấp
- Viêm phổi không điển hình
- Viêm phổi do phế cầu

formaldehyde, benzene và niken) có khả năng đóng góp vào sự đột biến trong
các tế bào có thể dẫn đến ung thư. Trong thực tế, tiếp xúc lâu dài với diesel
đặt ra nguy cơ ung thư cao nhất của bất kỳ chất gây ô nhiễm không khí độc
hại được đánh giá bởi OEHH. 6D2(U C  7   
[-.DU&,@ 9+F"&
3 *%\]:^+*%E/05_8H`
45<5<!%+N;(a%7
Ngày nay mặc dù có sự phát triển cao của các ngành khoa học kỹ thuật,
song hiện tượng hút xăng dầu bằng miệng vẫn còn khá phổ biến ở nước ta
cũng như một số nước k|m phát triển. Hiện tượng này do nhiều công ty tư
nhân thiếu dụng cụ, trang bị làm việc cho công nhân, bên cạnh đó là sự tuỳ
tiện, bất cẩn của những người lái máy công trình gây hậu quả nghiêm trọng
cho cơ thể.


!345X23;*b%
1.4 Lâm sàng
Diễn biến từ từ không có khởi phát cấp tính rõ rệt
45X54!M[(
Sau khi sặc, hít phải dầu vào cây phế quản có thể dẫn đến những hậu
quả khác nhau: từ không có bất kỳ một dấu hiệu lâm sàng nào cho đến xuất
hiện hội chứng hô hấp tiến triển cấp tính, suy hô hấp và gây tử vong
45X58 %[2
Sốt: Sốt thành cơn hay sốt liên tục cả ngày, kèm theo r|t run hoặc
không. Nhiệt độ có thể lên tới 40- 41
0
C; có những trường hợp chỉ sốt nhẹ 38-
38,5
0
C.

Viêm phổi thuỳ điển hình: Đám mờ hình tam giác, đáy quay ra ngoài
đỉnh quay vào trong, không có dấu hiệu xẹp phổi.
Tổn thương phổi dạng lưới, nốt mờ rải rác hai trường phổi.
Tràn dịch màng phổi.
Hình rãnh liên thuỳ dày.
Hiện X quang phổi thường quy vẫn là x|t nghiệm rất có giá trị trong
chẩn đoán viêm phổi, tuy nhiên âm tính giả gặp với tỷ lệ khá cao (30- 40%);
những trường hợp nghi ngờ cần chụp cắt lớp vi tính.[7]
45d586Z\,&^
Cho giá trị chẩn đoán cao hơn X quang phổi thường quy, có thể chẩn
đoán được những trường hợp mà X quang phổi thường quy bỏ sót. Tuy nhiên
không phải là chỉ định cho tất cả mọi trường hợp. Tuy nhiên nhờ kỹ thuật này
mà có thể phát hiện được hình ảnh hoại tử trong vùng thâm nhiễm, hình ảnh
hang và tràn dịch màng phổi khu trú. CT còn giúp phát hiện các bất thường
của phổi và màng phổi
Hội chứng lấp đầy phế nang: Đám mờ hình tam giác, trong có hình phế
quản- hơi; không có dấu hiệu xẹp phổi.
Tổn thương phổi dạng lưới, nốt.
Tràn dịch màng phổi.
Hình rãnh liên thuỳ dày.
Nếu có bơm thuốc cản quang thấy vùng tổn thương ngấm thuốc k|m. [8]
45d5<$
Thay đổi trong công thức bạch cầu: số lượng tăng (> 10 G/L); hoặc giảm
(< 4,5 G/L); hoặc bạch cầu đa nhân trung tính tăng >85%; hay bạch cầu non
chưa trưởng thành >15%.


45d5XfM\D
Thường tăng trong các nhiễm khuẩn nói chung.
45d5d5g^D

Dịch phế quản có thể được lấy qua phương pháp soi phế quản
YD%.D7W
Các biện pháp phát hiện kháng nguyên vi khuẩn trong đờm và trong các
dịch khác của cơ thể đã được nghiên cứu từ > 70 năm với rất nhiều kỹ thuật:
Điện di miễn dịch, ngưng kết hạt latex, miễn dịch huỳnh quang ở Châu Âu
các kỹ thuật này hầu như rất phổ biến, theo một số nghiên cứu thì giá trị phát
hiện Legionella pneumophila trong nước tiểu với độ nhạy và độ đặc hiệu đạt
≈ 70%, phát hiện kháng nguyên S. pneumoniae đạt 60% [22]. Tuy nhiên ở
Việt Nam hầu hết các kỹ thuật này chưa được áp dụng
1.6 Điều trị
45I54gD
Điều trị Viêm phổi sặc dầu chủ yếu điều trị theo kháng sinh theo kinh
nghiệm, ít nhất tại thời điểm ban đầu. những kháng sinh được chọn phải có
phổ rộng phủ được nhiều loại bệnh nguyên. Trong phác đồ điều trị đòi hỏi
phải giải quyết ngay tình trạng co thắt và tình trạng thiếu oxy
45I58O2(7
Liệu pháp oxy qua mặt lạ hoặc qua dây oxy mũi là một thánh phần của
điều trị và hết sức cần thiết để tránh đặt nội khí quản thở máy[14]
45I5<'M2/05
 Soi phế quản ống soi mềm là một thủ thuật xâm nhập được sử dụng để
quan sát đi qua mũi, hầu họng, thanh quản, dây thanh âm, cây phế quản. Nó
được sử dụng trong chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lý ở phổi, trong đó có
tác dụng điều trị tức thời để hút đờm và làm sạch phế quản trong điều trị
Viêm phổi sặc dầu


Theo Johnson J và cộng sự (2003) đã đề xuất soi phế quản trong viêm
phổi hít có thể làm hạn chế nhanh chóng của tổn thương nhu mô phổi, đặc
biệt trong những trường hợp lượng dịch hít vào quá nhiều. Do vậy nội soi phế
quản được chỉ định tuyệt đối trong trường hợp làm sạch cây phế quản trong dị

2
≤ 200 [1]
45i58ek
Biến chứng xẹp một thuỳ phổi do đờm gây tắc phế quản thường ít biểu
hiện và khó chẩn đoán về mặt lâm sàng, thường chỉ có các triệu chứng sốt


nhẹ, khó thở, đau ngực, nhịp tim nhanh với các triệu chứng của bệnh Viêm
phổi gây xẹp phổi
+ Cử động xương sườn bên xẹp k|m hơn bên đối diện, khe liên sườn
hẹp, mỏm tim lệch
+ Gõ đục vùng phổi xẹp, cơ hoành cùng bên có thể được phát hiện cao
hơn khi gõ
+ Nghe phổi thấy RRPN giảm, có ral ở vùng phổi xẹp
+ X quang phổi thường có giá trị chẩn đoán xẹp phổi mà trên lâm sàng
không rõ ràng:
Hình ảnh đám mờ một vùng phổi.
Mất thể tích phổi có thể thấy qua việc dịch chuyển vị trí rãnh liên thuỳ,
tập trung hình ảnh các mạch máu, tăng sáng bên phổi lành
Trung thất, khí quản di lệch về phía phổi xẹp, khe liên sườn hẹp hơn
bên đối diện, cơ hoành nâng cao
+ Chụp CT scaner phổi cho ph|p chẩn đoán chính xác hơn.Vùng phổi
xẹp có đậm độ mô mềm, tăng quang mạnh, đồng nhất sau tiêm thuốc cản
quang, co k|o các nhánh mạch máu ở vùng phổi xẹp gần nhau, k|o các rãnh
màng phổi, trung thất, rốn phổi về phía phổi xẹp, nâng cao vòm hoành, Phân
biệt với ung thư trung thất, phổi là u nằm ở vùng trung tâm còn phổi xẹp ở
vùng ngoại biên [8]
+ Soi phế quản bằng ống mềm cho ph|p đánh giá tình trang, nguyên
nhân, mức độ tắc nghẽn đường thở và giúp điều trị xẹp phổi do tắc nghẽn
45i5<PE 

Đối tượng nghiên cứu là những bệnh nhân đến khám và điều trị nội trú
tại Trung tâm hô hấp Bệnh viện Bạch Mai được chẩn đoán Viêm phổi sặc dầu
từ 8/2004 – 8/2012 với số lượng bệnh nhân là 16 (n = 16)
2.2 Chọn mẫu
Phương pháp chọn mẫu thuận tiện, lấy tất cả các bệnh nhân đủ tiêu chuẩn
85854lcA*%
Những bệnh nhân có
* Tiền sử: Sặc dầu diesel, dầu mazút


* Lâm sàng: Có triệu chứng của Viêm phổi sau sặc dầu: đau ngực, sốt,
ho, khó thở
Khám: RRPN giảm hoặc hội chứng đông đặc phổi hoặc ral nổ, ẩm ở phổi
* Cận lâm sàng
X quang phổi: Có hình ảnh đám mờ dạng đông đặc phế nang thuỳ
dưới hoặc một bên phổi, có khi cả 2 bên
* Có đầy đủ hồ sơ bệnh án
2.3 Phương pháp nghiên cứu
85<54/./[
Nghiên cứu mô tả, hồi cứu và tiến cứu
85<5856D*+,/[
Bệnh nhân vào Khoa Hô Hấp- Bệnh viện Bạch Mai, từ tháng 8 năm
2004 đến tháng 8 năm 2012, được chẩn đoán là Viêm phổi do sặc dầu, sẽ
được thu thập số liệu làm bệnh án theo mẫu thống nhất (phụ lục I) dựa trên các
thông tin được ghi nhận trong các bệnh án tại phòng lưu trữ hồ sơ BV – BM
đối với bệnh án hồi cứu. Còn với bệnh nhân tiến cứu khi vào Khoa Hô Hấp
được định hướng chẩn đoán là Viêm phổi sặc dầu, sẽ được hỏi bệnh, thăm
khám lâm sàng, làm các x|t nghiệm cận lâm sàng cần thiết để chẩn đoán bệnh
và theo dõi trong quá trình điều trị
85<5<Y+UDf%&DD

- Hành chính: Họ và tên, tuổi, giới, nghề nghiệp, địa chỉ

