Không gian văn hóa xã Vĩnh Hào, huyện Vụ
Bản, tỉnh Nam Định

Ngô Thanh Mai

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn ThS Chuyên ngành: Việt Nam học; Mã số 60 31 60
Người hướng dẫn: PGS.TSKH. Nguyễn Hải Kế
Năm bảo vệ: 2012 Abstract. Nghiên cứu các đặc trưng văn hóa làng là nghiên cứu những sáng tạo văn
hóa của cha ông, trong quá trình thích nghi, biến đổi với môi trường tự nhiên và môi
trường xã hội. Những đặc trưng của không gian văn hóa của các làng ở xã Vĩnh Hào
được tạo nên bởi những con người nông dân biết thích nghi và biến đổi với môi trường
tự nhiên của một vùng “tứ thủy hồi trào” thể hiện trong các ngành nghề sản xuất, trong
các công trình kiến trúc, trong đời sống tâm linh…Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, lịch
sử hình thành các làng xã Vĩnh Hào vùng chiêm trũng ở châu thổ Nam sông Hồng
(qua trường hợp 5 làng ở xã Vĩnh Hào, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định). Chỉ ra những
đặc trưng văn hóa chung và riêng ở 5 làng xã Vĩnh Hào về văn hóa sản xuất, văn hóa
vật thể và văn hóa tinh thần trong tương quan với các làng xã xung quanh.

Keywords. Việt Nam học; Không gian văn hóa; Nam Định.
1.2.1.5. Tài nguyên thiên nhiên…………………………………………… … 24
1.2.2. Điều kiện kinh tế, xã hội…………………………………………………….28
1.3. Lịch sử hình thành các làng xã Vĩnh Hào ……….31
6

1.4. Ý nghĩa tên Nôm các làng ở Vĩnh Hào…………………………………… 38
Tiểu kết chƣơng 1 42
CHƢƠNG 2 : NHỮNG ĐẶC TRƢNG VỀ VĂN HÓA SẢN XUẤT
CỦA CƢ DÂN XÃ VĨNH HÀO, HUYỆN VỤ BẢN, TỈNH NAM ĐỊNH 44
2.1. Nghề nông trồng lúa nƣớc – nghề chính của nhân dân Vĩnh Hào 44
2.2. Xã Vĩnh Hào có nhiều ngành nghề phụ 47
2.2.1. Các nghề thủ công 47
2.2.1.1. Nghề đan gàu sòng, gầu dây, nong nia của làng Hồ Sen………………….48
2.2.1.2. Nghề đan cót ở làng Si………………………………… ……………… 48
2.2.1.3. Nghề làm gối mây ở làng Tiên Hào………………………………… 49
2.2.1.4. Nghề thợ mộc……………………………………………… ……………51
2.2.1.5. Nghề đan thuyền nan………………………………………………………52
2.2.1.6. Nghề làm gạch ngói và nghề thợ xây…………………… ………………52
2.2.2. Nghề dạy học và nghề làm thuố…………………………………………… 54
2.2.2.1. Nghề dạy học………………………………… ………………………….54
2.2.2.2. Nghề làm thuốc……………………………………………………………54
2.2.3. Nghề buôn bán 55
2.3. Hiện trạng phát triển các ngành kinh tế chính của địa phƣơng 58
2.3.1. Nông nghiệp 58
2.3.1.1. Ngành trồng trọt………………………………………………………… 58
2.3.1.2. Ngành chăn nuôi………………………………………………………… 62
2.3.1.3. Nuôi trồng thủy sản……………………………………………………… 63
2.3.2. Các nghề thủ công cổ truyền 65
Tiểu kết chƣơng 2 69
CHƢƠNG 3: NHỮNG CÔNG TRÌNH KIẾN TRÚC TÔN GIÁO TÍN

4.3.3. Lễ tiết riêng ở một số làng 119
4.4. Nghi lễ vòng đời ngƣời 121
4.4.1. Từ sơ sinh đến trước tuổi trưởng thành 121
4.4.2 Tuổi trường thành: 122
4.4.3 Tuổi trung niên và tuổi già 126
4.4.4. Khép kín vòng đời 127
Tiểu kết chƣơng 4 128
KẾT LUẬN 125
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 128
133

Reference
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đào Duy Anh, Việt Nam văn hóa sử cương, NXB Văn hoá thông tin, Hà Nội,
2006
2. Trần Lê Bảo, Khu vực học và nhâp môn Việt Nam học, NXB Giáo dục, Hà Nội,
2009
3. Trần Lâm Biền, Một con đường tiếp cận lịch sử, Trần Lâm Biền, NXB Văn hoá
dân tộc, Hà Nội, 2000
4. Trần Lâm Biền, Đồ thờ trong di tích của người Việt, NXB Văn hóa thông tin, Hà
Nội, 2003
5. Bùi Hạnh Cẩn, Minh Nghĩa, Việt Anh, Trạng Nguyên, Tiến Sĩ, Hương Cống Việt
Nam, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội, 2001
6. Phan Huy Chú, Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, NXB Giáo dục, Hà Nội,
2008
7. Phan Đại Doãn chủ biên, Kinh nghiệm tổ chức quản lý nông thôn Việt Nam trong
lịch sử, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1994
8. Phan Đại Doãn, Làng xã Việt Nam – một số vấn đề kinh tế văn hóa xã hội, NXB
Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2010
9. Trần Mỹ Giống, Các nhà khoa bảng Nam Định thời phong kiến, Hội Văn học

24. Lê Xuân Quang, Tuyển câu đối (thờ), xuất bản Sở văn hoá thông tin Nam Định,
Nam Định, 1998
25. Chu Hữu Quý, Nguyễn Kế Tuấn chủ biên,Con đường công nghiệp hoá, hiện đại
hoá nông nghiệp và nông thôn, NXB Chính trị Quốc gia,Hà Nội, 2001
26. Bùi Văn Tam, Văn hoá làng trên đất Thiên Bản vùng đồng bằng sông Hồng,
Giải thưởng hội văn nghệ dân gian Việt Nam, 1997
27. Bùi Văn Tam, khảo cứu, biên soạn, Tục thờ thần nông nghiệp nét đẹp văn hoá,
NXB Văn hoá dân tộc, Hà Nội, 2002
28. Bùi Văn Tam, Dấu ấn Nho học trên đất Thiên Bản xưa, Tư liệu lịch sử văn hoá
huyện Vụ Bản
29. Bùi Văn Tam, Tiến sĩ Lại quận công Phạm Đình Kính (1669-1787) làng Vĩnh
Lại, xã Vĩnh Hào, huyện Vụ Bản, Tư liệu lịch sử huyện Vụ Bản, 2003
30. Bùi Văn Tam, Ngọc phả anh cả ngoài làng Đại vương công thần Triều Đình,
Tư liệu lịch sử huyện Vụ Bản, 1998
31. Bùi Văn Tam, Văn hoá dòng họ - một mảng văn hoá dân gian quan trọng, 1996
135

32. Bùi Văn Tam, Nhan đề Ba vị Tế tửu tỉnh Nam, 2005. - Số 243. - tr. 36 Xưa và
nay
33. Lịch sử đảng bộ và nhân dân xã Vĩnh Hào, Ban chấp hành đảng bộ, Uỷ ban
nhân dân xã Vĩnh Hào, 2006
34. Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định, Địa chí tỉnh
Nam Định, Hà Nội, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, 2003
35. Ban nghiên cứu lịch sử đảng Bộ Hà Nam Ninh, Sơ thảo lịch sử đảng bộ Nam
Định 1945-1954, Hà Nam Ninh, 1976
36. Trần Ngọc Thêm, Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, NXB tổng hợp Thành phố
Hồ Chí Minh, 2007
37. Ngô Đức Thịnh, Về tín ngưỡng lễ hội cổ truyền, NXB Văn hoá thông tin, Hà
Nội, 2007
38. Ngô Đức Thịnh, Văn hóa vùng và phân vùng văn hóa ở Việt Nam, NXB Khoa