B GIÁO DCăVẨăẨOăTO
TRNGăI HC KINH T TP. HCM
************** NGUYN THU THY NHăHNG CA HÀNH VI CÔNG DÂN
T CHCăN KT QU LÀM VIC CÁ NHÂN
TI CÁC DOANH NGHIP CÓ VNăUăTă
NHT BN KHU VC KINH T TRNGăIM
PHÍA NAM
Chuyên ngành: Qun tr kinh doanh
Mã s: 60.34.05

LUNăVNăTHC S KINH T
NGIăHNG DN KHOA HC:
TS. NGUYN HU LAM
CHNGă3:ăTHUăTHP VÀ X LÝ D LIU 23

3.1 Thit k nghiên cu 23
3.2ăPhngăphápăchn mu và x lý d liu 24
3.2.1ăPhngăphápăchn mu 24
3.2.2ăPhngăphápăx lý d liu 25
3.3 Kimăđnh h s Cronbach Alpha 25
3.3.1ăThangăđoăOCB 25
3.3.2ăThangăđoăCIPD 26
3.4 Phân tích nhân t khám phá (EFA) 26
3.4.1ăThangăđoăOCB 26
3.4.2ăThangăđoăCIPD 28
3.5ăiu chnh li mô hình nghiên cu 30
3.5.1 Mô hình nghiên cu mi 30
3.5.2 Gi thuyt nghiên cu sau khi hiu chnh mô hình 31

3.6 Tóm ttăChngă3 32
CHNGă4:ăKT QU NGHIÊN CU 34
4.1 Phân tích nhăhng caăOCBăđi vi kt qu làm vic cá nhân 34
4.1.1 Kimăđnh các gi đnh hi quy tuyn tính 36
4.1.2ăánhăgiáămcăđ phù hp ca 3 mô hình hiăquyăđi vi mu nghiên cu
37
4.1.3 Kimăđnhăđ phù hp caă3ămôăhìnhăđi vi tng th 38
4.1.4 Kt qu phân tích hi quy 38
4.2 S khác bit v OCB giaăcácătrìnhăđ hc vn 42
4.3 S khác bit v OCB gia các v trí công vic 42
4.4 S khác bit OCB theo thi gian làm vic 44

PH LC 9: KT QU MÔ HÌNH HI QUY 1 73
PH LC 10: KT QU MÔ HÌNH HI QUY 2 74
PH LC 11: KT QU MÔ HÌNH HI QUY 3 75
PH LC 12: KIMăNH PHNGăSAIăCA PHNăDăKHỌNGăI 76
PH LC 13: KIMăNH PHNăDăCịăPHỂNăPHI CHUN 78
PH LC 14: PHÂN TÍCH SÂU S KHÁC BIT OCB THEO V TRÍ CÔNG
VIC 80
PH LC 15: S KHÁC BIT OCB THEO GII TÍNH 81

DANH MC CÁC BNG
Bng 3.1: Kt qu Cronbach Alpha caăthangăđoăOCB 26
Bng 3.2: Kt qu phân tích nhân t thangăđoăOCB 27
Bng 3.3: Kt qu phân tích nhân t thangăđoăCIPD 29
Bng 4.1: Ma trn h s tngăquanăgia các bin thành phn 35
Bng 4.2: H s mô hình hi quy 1 39
Bng 4.3: H s ca mô hình hi quy 2 40
Bng 4.4: H s ca mô hình hi quy 3 41
Bng 4.5: Kt qu phân tích ANOVA giaăcácătrìnhăđ hc vn 42
Bng 4.6: Kt qu phân tích ANOVA gia các v trí công vic 43
Bng 4.7: S khác bit OCB theo thi gian làm vic 44
Bng 4.8: Tóm tt kt qu phân tích hi quy tuynătínhăxemăxétătácăđng ca OCB
đn Kt qu làm vic cá nhân 45
Bng 4.9: Tng hp các gi thuyt nghiên cuăđc chp nhn 46


Nam. Qua kimăđnhăđ tin cy và phân tích nhân t, 26 binăquanăsátăđc gi li
đ đoă lng 5 thành phn ca OCB: Phm hnhă nhơnă viênă (DL1);ă Lngă tơmă
(DL2); Làm vicăđngăđi (DL3); Lch thipă(DL4);ăúngămc (DL5) và 3 thành
phn ca kt qu làm vicăcáănhơn:ăNngăsut ậ chtălng (KQ1); Mc tiêu cá

2
nhân và s đóngăgópăvƠo hotăđng ca t chc (KQ2); Phát trin bn thân (KQ3).
T đó,ămôăhìnhănghiênăcuăđcăđiu chnh, các gi thuyt nghiên cuăcngăđc
điu chnh cho phù hp.
Các gi thuyt nghiên cuă đc kimă đnh thông qua phân tích hi quy
tuyn tính bi nhm xem xét nhăhng caăcácănhómăOCBăđn kt qu làm vic cá
nhân. Ngoài ra, mt s phơnătíchăkhácăcngăđc thc hin nhmăđánhăgiáăs khác
bit v OCB theo trìnhăđ hc vn, v trí công vic, thi gian làm vic và gii tính.
Kt qu nghiên cu cho thyăOCBătácăđngăđn kt qu làm vic cá nhân
thông qua 2 thành phn: Phm hnhănhơnăviên;ăLngătơmăvƠăs khác bit ch xy
ra gia các v trí công vic.
Nghiên cu có nhngăđóngăgópănhtăđnh: th nghimătngăđi thành công
thangăđoăOCBătheoăquanăđim Organ (1988) và góp phn b sung mt nghiên cu
ng dng thc tin v OCB ti Vit Nam. Ngoài ra, s khác bit v OCB gia các
v trí công vicăđƣăđc khám phá trong lunăvnănƠy.
Bên cnhăđó,ănghiênăcuăcngăcònămt s hn ch nh:ăLy mu thun tiên,
các mô hình hi quy tuyn tính có mcăđ gii thích thp, nhiu bin quan sát ca
OCB b loi b.


Trong thi k đi mi ca Vit Nam, các thành phn kinh t nc ngoài
chim mt v trí quan trngăđi vi các hotăđng phát trin kinh t.ăTrongăđó,ăNht 1
Thân Nhân Trung (1418 - 1499), t là Hu Ph,ăngi làng Yên Ninh, tng thuc xã Hoàng Ninh,
huyn Vit Yên, tnh BcăGiang,ănhƠăthăVităNam,ăPhóăđôăNguyênăsúyăTaoăđƠnăNh thp bát tú ca vua
Lê Thánh Tông

4
BnăđcăđánhăgiáălƠămt trong nhngăđi tác chinălc nht trong quan h hp tác
kinh t vi VităNam.ăHnăna, cùng chung ngun gc ngh trngălúaănc t ôngă
NamăÁ,ăngi Nht BnăvƠăngi Vit Nam có nhngăđimătngăđngătrongăvnă
hóa,ătínhăcách.ăDoăđó,ăVit Nam không ch đnăthun tip nhn ngun vn t Nht
Bn mà còn có th tip thu nhng phong cách làm vic, phngăthc qun lý con
ngiăđ áp dng phù hp viăconăngiăvƠămôiătrng ti Vit Nam.
Gnăđơy,ătrênăth gii, mt trong nhng khía cnh ca hành vi hp tác trong t
chcăđc gii chuyên môn và các nhà qun tr tp trung nghiên cu là hành vi
công dân t chc OCB (Organizational citizenship behavior). Tuy nhiên, ti Vit
Nam,ăđơyălƠămt khái nim mi và có rt ít các nghiên cuăliênăquanăđn hành vi
công dân t chc. NhngăhƠnhăviănƠoăđc gi là hành vi công dân t chc? Hành
viăđóănhăhngăđn kt qu làm vic cá nhân trong mt t chcănhăth nào? Có
th rút ra bài hc nào trong vic qunălỦăconăngiăđi vi các doanh nghip Nht
Bn tiămôiătrng Vit Nam. Vi nhngălỦădoătrên,ătôiăđƣăla chn vnăđ nghiên
cuăắnhăhng ca hành vi công dân t chcăđn kt qu làm vic cá nhân trong
các doanh nghip có vnăđuăt Nht Bn khu vc kinh t trngăđim phía NamẰ.
1.2 Mc tiêu nghiên cu

1.5 Kt cu ca lunăvn
Ngoài phn m đu và kt lun, lunăvnăđc kt cu thành 5 chng:
Chngă1:ăTng quan
Chngă2:ăCăs lý thuyt và mô hình nghiên cu
Chngă3:ăPhngăpháp nghiên cu
Chngă4: Kt qu kho sát
Chngă5:ăTho lun kt qu và kt lun

6
CHNGă2:ăCăS LÝ THUYT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CU
ChngănƠyăs gii thiu khái nim OCB và các nghiên cu có liên quan
đn hành vi OCB, t đóăđaăraămôăhìnhănghiênăcu và các gi thuyt nghiên cu.
2.1 Hành vi công dân t chc (OCB)
2.1.1 Khái nim v hành vi công dân t chc
Nmă 1983,ă thut ng OCB lnă đu tiên xut hin trong nghiên cu ca
Smith,ă Organă vƠă Neară ắOrganizatională citizenshipă behaviour:ă Itsă natureă andă
antecedentsẰă trênă tp chí Journal of Applied Psychology. Mcă dùă đnhănghaă ca
Smith và các cng s (1983)ăchaătht s rõărƠngănhngăh đƣăc gngăđaăraăcácă
đcăđim caăOCBănh:ăhp tác, hu ích, thin chí.
Nmă1988,ăOrganăđƣălƠmărõăbn cht caăOCBăhnăthôngăquaăđnhănghaă
sau: ắOCBălƠăhƠnhăviămangătínhăcáănhơn,ăt nguyn,ăkhôngăđc tha nhn mt
cách trc tip và rõ ràng trong các hotăđngăkhenăthngăthôngăthngănhngăli
có tác dngăthúcăđy hiu qu hotăđng ca t chc. Hành vi này không xut phát
t yêu cu mnh lnh,ăđcăđim ca công vic hay s tha thun trong công vic.Ằ
Daă trênă đnhă nghaă ca Smith (1983) và Organ (1988), Podsakoff,
Mackenzie và Hui (1993) cho rng,ăhƠnhăviăđc gi là OCB cn phi tha mãn 3
điu kin sau:

viăgiúpăđ (helping). Dù vi tên gi nào thì bn cht ca hành vi TnătìnhălƠăđemăli
li ích cho mt cá nhân c th nh:ăgiúpăđ nhân viên mi vào làm vic, h tr
đng nghipăđangăgpăkhóăkhnătrongăcôngăvic.
- Hành vi tuân th quy đnh (generalized complicance): Mt s nhà nghiên cu còn
s dng cách giăhƠnhăviălngătơmă(conscientiousness)ăđ nhn mnh ý thc t

8
nguyn caăchínhăngiălaoăđng. Vic tuân th cácăquyăđnh trong t chc không
chu s tácăđng hay ép buc nào t bên ngoài mà t bnăthơnăngiălaoăđng cho là
cn thit và mun thc hin.ă óălƠănhngă hƠnhă đng c th,ăthngă xuyênănh:ă
tuân th thi gian làm vic, tích cc tham gia các cuc hp, nghiêm túc trong gi
làm vic, không nói chuyn phim hay ngh quá gi cn thit. Chính vì vy, hành vi
nƠyăkhôngătácăđngăđn mt cá nhân c th nhngăliăcóăỦănghaărt quan trngăđn
hotăđng chung ca mt nhóm, mt b phn hay mt t chc.
- Hành vi cao thng (sportsmanship):ă đm bo hiu qu hot đngăchung,ăđôiă
khiăngi qun lý cn thit phi thc hin mt s thayăđiătrongăcăcu, hotăđng
ca t chcănhăthayăđi thi gian làm vic, b trí li v trí công vic, cách thc tin
hành hotăđngầăiu này có th s dnăđn ny sinh các ý kin phn đi, bt bình,
thm chí kin tng.ăSongăđi viăngi có ý thc v hƠnhăviăcaoăthng thì cho dù
h không thc s hài lòng viăthayăđiăđóănhngăítănht h cngăth hinătháiăđ
tích cc, gt b điu không thaămƣnăđóăvƠăhngăđn li ích chung ca t chc.
- Phm hnh nhân viên (civic virtue): Trong mt nghiên cu v quyn công dân
trong t chc,ăGrahamă(1986a)ăđƣăđaăraăhƠnhăviăphm hnhănhơnăviênăđ nóiăđn
s cng hin t nguyn caăcáănhơnăngi tham gia trong mt t chc.ăóălƠătácă
phong ca nhngăngi có ý thc trách nhim, làm vicătheoăphngăchơm,ăchínhă
sách ca t chc.ăi viăKonovskyăvƠăOrgană(1996),ăđóălƠănhng hotăđng liên
tcăvƠăthngăxuyênănhătìmăđc các tài liuăliênăquanăđn công vic, tham gia các

hƠnhă viă giúpă đ hngă đn mt cá nhân c th nhă cpă trên,ă đng nghip hoc
khách hàng còn Tuân th quyăđnh th hin  khía cnh chp nhn và tuân theo các
quy tc, chun mc đƣă đcă quyăđnh trong t chc,ăcóăỦănghaăh tr gián tip

10
công vic ca nhiuăngi. MôăhìnhănƠyăcngăđc s dng trong nhiu nghiên cu
nhăGeorgeă(1991);ăFarth,ăPodsakoffăvƠăOrgană(1990);ăOrganăvƠăKonovskyă(1989).
2.1.3.2 Mô hình ca Organ (1988)
Nmă1988,ăOrganăđƣătng hp li các nghiên cuăOCBătrcăôngăvƠăđaăraă
thangăđoăvi 5 thành phn: (1) Tn tình (altruism):ăgiúpăđ đng nghip; (2) Lch
thip (courtesy): tho lun viăđng nghipătrcăkhiăhƠnhăđng; (3) Cao thng
(sportmanship): sn sàng b qua nhng vnăđ phin toái không cn thitămƠăngi
laoă đng khó tránh khi trong quá trình làm vic; (4) Lng tâm
(conscientiousness): th hin s cn cù, tuân th quyăđnh và tích cc tham gia làm
vic ttăhnăsoăvi yêu cu; và (5) Phm hnh nhân viên (civic virture): có trách
nhim tham gia và dn thân vào t chc.
2.1.3.3 Mô hình ca Van Dyne, Graham và Dienesch (1994)
Phát trin t khái nim OCB ca Organ (1988),ăGrahamă(1991)ă đƣă nhn
mnh trách nhim xã hi,ătăcáchăcôngădơnăcaăngiălaoăđng trong hành vi OCB.
Theoăđó,ăhìnhănh “ngi công dân trong t chc” không ch làm vic mn cán, có
lngătơmămƠăcònărtănngăđng, t ch, có ting nói trong t chc. Da trên quan
đim ca Graham, Van Dyne và các cng s (1994)ăđƣăxácăđnhăđcămôăhìnhăđoă
lng OCB có 5 thành phn: (1) Trung thành (loyalty): chân thành, n lcăthúcăđy
hotăđng ca t chc; (2) Phc tùng (obedience): tôn trng và n lc tuân theo các
quyă đnh,ă phngă chơmă hotă đng ca t chc; (3) óng góp mang tính xụ hi
(social participation): Hành vi hp tác, liên kt gia cá nhân vi nhau trong mt t
chc; (4) óng góp mang tính cá nhân (advocacy participation): hành vi ch đng

là s hiu bit ca cá nhân v tính nghiêm túc trong quá trình làm vicăđ đtăđc

12
kt qu; (3) nhn thc ca ngi lao đng v s công bng trong các đóng góp, n
lc đi vi công vic gia các cá nhân (interactional justice). Trongă đó,ă nhiu
nghiên cuăđƣănhn mnhătácăđng ca nhn thc v s công bng trong th tc,
quy trình làm vicăđi vi OCB nhănghiênăcu ca Niehoff và Norman (1993),
LeeăvƠăAllenă(2002).ăNghaălƠ,ănuăngiălaoăđng cho rng h thng t chc và
cách làm vic trong t chcălƠăđúngăđnăvƠăđm bo tính công bng thì h có xu
hng thc hinăhƠnhăviăOCBăhn.ăS tácăđng này có th không d dƠngăđc
nhn bitănhngăliăcóăỦănghaălanătruyn t cp qunălỦăđn nhân viên.
2.1.4.2 Phong cách lãnh đo
Mt trong nhng yu t tácăđng trc tipăđn hành vi OCB là phong cách
lƣnhă đo (Tanaka, 2004). Thc t có nhiuă phongă cáchă lƣnhă đo, nhngă mt s
nghiên cuăđƣăch ra rng phong cách h tr (supportive leadership) miăthúcăđy
hành vi OCB. Kt qu nghiên cu ca Smith và các cng s (1983), Podsakoff
(1990) cho thy cp trên càng quan tâm, h tr cpădi thì nhân viên càng có ý
thc thc hinăhƠnhăviăOCBăhnă.
Hnăna, mi quan h gn bó gia cp trên và cpădi s to ra hiu ng
ttăđi vi nhân viên. Nu cp trên sn sàng cung cp cho cpădi nhng thông tin
cn thit hayătraoăđi v suyăngh,ăcáchăgii quyt công vic thì càng khích l cp
di n lc làm vic hiu qu, gn bó vi t chc. Vì vy,ămôiătrng làm vic chú
trng xây dng các mi quan h nhăvy s khinăngiălaoăđngăcóăxuăhng thc
hinăhƠnhăviăOCBăhnă(Hofmann,ăMorgesonăvƠăGerrans,ă2003;ăHuiăvƠăcácăcng s,
1999; Masterson, Lewis, Goldman và Taylor, 2000).
2.1.4.3 S tha mãn trong công vic
Nhiu nghiên cuăđƣăch ra rngăkhiăngiălaoăđng tha mãn vi công vic

14
n lc vì t chc ca mình. Ngay c Schollă(1981),ăO’ReillyăvƠăChatmană(1986)ă
cngăcóăcáchălp lun thuyt phc rng s tn tâm vi t chc là mt trng thái ca
tơmălỦăhnălƠănhng hành vi th hin ra bên ngoài và ch có s tn tâm caăngi
laoăđng da trên s đng nht vi t chc, tha nhn các giá tr ca t chc mi
duyătrìăđc nhng hành vi t nguynăđóngăgópăchoăt chcănhăOCB.
2.1.4.6 S dn thân trong công vic (job involvement)
Trong các nghiên cu v t chc, mc dù dn thân trong công vic (job
involvement) đc xem là mt trong nhngătháiăđ quan trng nhtăđ thc hin
công vicănhngăcácăphơnătíchătng hp (meta-analyses) li phát hin ra rng không
có mi liên h nào hoc có mi quan h rt yu gia yu t dn thân vi vic thc
hin công vic (Brown, 1996). Có th hiuă đc kt lun này bi vì công vic
thngăđc thc hin không phi da vào vicăngiălaoăđng cm thy công vic
nhăth nào mà ch cnăc vào công ngh ca quy trình thc hin công vic (Organ,
1977).ăiu này có th suy lun rng dn thân trong công vic ch có quan h vi
hành vi t nguyn t chính miăcáănhơnănhăOCB?ăDiefendorff,ăBrown,ăKaminăvƠă
Lord (2002) thông qua nghiên cu khám phá caămìnhăđƣăxácăđnh dn thân trong
công vic có nhăhngăđn 4 trong 5 nhân t thangăđoăOCBăca Organ (1988).
Gnăđơy,ăCohenă(2006),ăDimitriades (2007), Chughtai (2008), Chen và Chiu (2009)
đƣăs dng d liu ca ngiălaoăđng ti mt s ncăđ phân tích nhăhng ca
yu t dn thân vào công vicăđn OCB. Mc dù Cohen (2006) không tìm thy s
nhăhngăđángăk nào ca dn thân trong công vicăđi viăOCB,ănhngăcácănhƠă
nghiên cu khác li tìm thy nhăhng tích cc ca yu t này trên mt s thang
đoăca OCB.

15



hotăđng ca t chcăhn.
Nghiên cu ca Ueda (2009), trng đi hc Seikei
Nghiên cu ca tác gi nhm kimăđnh mi quan h gia yu t dn thân
trong công vic (job involment), s tn tâm v mt tình cm vi t chc (affective
organizational commitment) và yu t ch nghaătp th (collectivism)ăđi vi OCB.
iătng kho sát là các ging viên và công nhân viên chc ti mtătrngăđi hc
 Nht Bn. Mi quan h nƠyăđc th hinănhăsau:
- Tháiăđ dn thân trong công vic có quan h vi hành vi có Phm hnh nhân
viênăvƠăgiúpăđ đng nghip trong mt t chc. Tuy nhiên trong nghiên cu này,
tác gi cngăchaătìmăthy mi quan h gia dn thân công vic vi yu t Cao
thng.
- S gn bó v mt tình cm có quan h dngăvi thành phnăCaoăthng và
giúpăđ ngi khác.
- Thành phn Ch nghaătp th ch nhăhngăđn Phm hnh nhân viên và hành
viăgiúpăđ đng nghip.
2.1.6 Vai trò caăOCBăđi vi t chc
Khi tìm hiu nguyên nhân khin cho nhân viên có th làm vic ttăhnăsoă
vi yêu cu ca t chc, Katz (1964) cho rng nhng hành vi dn thân, t nguyn
miăđemăli hiu qu hotăđng nói chung ca t chc. Hành vi này không xut
phát t nhim v công vicăvƠăcngăkhôngăđemăli phnăthng nƠoăchoăngi lao
đng,ăhƠnhăviăđóăkhôngătrc tip to ra s lan truyn trong t chcănhngăli liên
quanăđnă ắs sng còn và hiu qu hotă đng ca t chcẰ. Khái nimăOCBăđƣă
đc Organ xây dng t nmă1988ănhngăphi đn nhiuănmăsauăvaiătròăca OCB
miăđc các nhà nghiên cu khngăđnh thông qua các nghiên cu thc chngănhă

17

trongătngălai.ăTrongăsuyănghăca nhiuăngi,ălngăchaăphi là la chn duy
nhtăđ h chp nhn công vic. Mtămôiătrng làm vic phát huy tinh thn hp
tác, cng hin và ci m s đemăli nhiu s thaămƣnăchoăngiălaoăđngăđ ht
lòng tn tâm vi công vic.
Cuc hpălƠăniăcungăcp nhiu thông tin liênăquanăđn tình hình hotăđng
hay nhngăthayăđi sp ti ca t chc. Vì vyăkhiăngiălaoăđng ch đng và tích
cc tham gia cuc hp thì h cóăđiu kin nm btărõăhnăhotăđng ca t chc và
kp thi ng phó vi miăthayăđi. Bi vì hiu rõ hotăđng ca t chc, nm rõ sn
phm cung cpănênăngiălaoăđng có kh nngăđápăng tt các yêu cu,ăđemăli s
tha mãn cho khách hàng (Morrison, 1995). Coole (2003) khngăđnh mt t chc
hotă đng càng hiu qu thì yu t Phm hnh nhân viên trong t chcă đóă cƠngă
đcăđ cao.
2.2 Thc hin công vic (performance)
Theoă đnhă nghaă ca Brumbrach (Armstrong, 2006), thc hin công vic
(performance)ămangăỦănghaălƠăhƠnhăviăthc hin và kt qu công vic. Hành vi y
đc thc hin bi tngăcáănhơnăvƠăđemăli kt qu c th. Mc dù hotăđng ca
conăngi nhm to ra kt qu nhngăchínhănhng hotăđng y cng là sn phm
ca n lc v mt trí lc, th lcăđi vi công vic và có th đcăđánhăgiáătáchăbit
khi kt qu công vic.
Công vicăđt kt qu cao nu nó đc thc hin thông qua nhng hành vi
phù hp,ăđc bit là hành vi t nguyn và s dng hiu qu các kin thc, k nngă
và kh nngăcaăconăngi.
Vy làm th nƠoăđ có th bităđc công vicăđƣăđtăđcăđn mcăđ

19
nào? Có nhiu cách xácăđnhăđc kt qu nh:ăđánhăgiáăt nhngăngi qun lý, t
khách hàng hay t chính nhngăngiălaoăđng. Dù vi cách thcănƠoăthì,ăđánh giá