PHẦN 3: TRIẾT HỌC MÁC
Câu 1:
1. Phân tích những nội dung chủ yếu của thế giới quan duy
vật biện chứng?
2. Anh chị hãy làm rõ ý nghĩa phương pháp luận trong quá
trình vận dụng lý luận thế giới quan duy vật biện chứng vào
trong hoạt động thực tiễn? Liên hệ với lĩnh vực công tác và học
tập của bản thân?
Đáp án:
Thế giới quan là toàn bộ những quan điểm, quan niệm của
con người về thế giới, về bản thân con người, về cuộc sống và con
người trong thế giới ấy.
- Nội dung của thế giới quan phản ánh 3 phần:
+ Một là, con người với tư cách là chủ thể
+ Hai là, thế giới với tư cách là khách thể
+ Ba là, quan hệ giữa con người và thế giới
- Kết cấu của thế giới quan gồm:
+ Tri thức
+ Niềm tin
+ Lý tưởng
1
Ba yếu tố này hòa nhập vào nhau, trong đó tri thức là cơ sở để
hình thành thế giới quan, nhưng tri thức chỉ gia nhập vào thế giới
quan khi nó trở thành niềm tin định hướng cho hoạt động của con
người. Lý tưởng là sự phát triển cao nhất của thế giới quan.
Các hình thức cơ bản của thế giới quan (3 hình thức)
- Thế giới quan huyền thoại (thần thoại): Có từ xã hội công xã
nguyên thủy, là một hình thức thế giới quan có nội dung pha trộn
một cách không tự giác giữa thực & ảo. Là hình thức thế giới
quan dựa vào những ông thần, ông tiên do con người tưởng tượng
ra từ khát vọng của mình. Nhưng nó còn rất hư ảo, phi hiện thực.

nhằm mục đích giải thích thế giới và cải tạo thế giới. Thế giới
quan triết học ra đời vào xã hội chiếm hữu nô lệ.
Khái quát lịch sử phát triển của TGQ duy vật
Cùng với sự hình thành và phát triển của triết học, TGQDV đã
trải qua những giai đoạn phát triển của XH loài người. Sự phát
triển đó có thể chia ra thành 3 giai đoạn sau:
3
- Thế giới quan duy vật Cổ đại: chủ nghĩa duy vật thời kỳ này
nói chung là đúng đắn nhưng mang tính vật ngây thơ, chất phác vì
chủ yếu dựa vào các quan sát trực tiếp, chưa có cơ sở khoa học
- Thế giới quan duy vật cận đại (thế giới quan thế kỷ 17 - 18,
thế giới quan máy móc siêu hình): Nhìn sự vật động trong sự cô
lập, tĩnh tại không vận động không phát triển. Thế giới quan này
dựa vào tư duy siêu hình là chủ yếu. Một số đại diện như: Bêcơn,
Đềcác, Hôn bách,
- Thế giới quan duy vật biện chứng: Do Mác và Ăng ghen sáng
lập, Lênin phát triển. TGQDVBC là đỉnh cao trong lịch sử phát
triển TGQDV trong triết học. Sự hình thành TGQDVBC được
trang bị bởi những tiền đề (chính là những tiền đề hình thành Triết
học Mác)
Nội dung khoa học của TGQDVBC
a) Quan điểm duy vật về thế giới
- Chủ nghĩa duy vật biện chứng cho rằng bản chất của thế giới
là vật chất, thế giới thống nhất ở tính vật chất và vật chất là thực
tại khách quan. Tính thống nhất của thế giới vật chất được thể
hiện như sau:
+ Thứ nhất, chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế
giới vật chất nó tồn tại khách quan vô hại, vô tận không sinh ra,
không mất đi.
4

(khác với con vật - hoạt động theo bản năng).
- Sản xuất vật chất là cơ sở của sự tồn tại & phát triển của xã
hội.
- Phương thức sản xuất giữ vai trò quyết định các quá trình
sinh hoạt chính trị, xã hội & tinh thần. Tồn tại xã hội quyết định ý
thức xã hội (trước Mác, người ta thường lấy ý thức xã hội để giải
thích tồn tại xã hội - nghĩa là họ đứng trên lập trường duy tâm để
tiếp cận với đời sống xã hội/ Triết học Mác đã lấy tồn tại xã hội để
giải thích ý thức xã hội, những tư tưởng xã hội không thể giải
thích một cách khác đi nếu không xuất phát từ trong đời sống vật
chất trong xã hội, nghĩa là triết học Mác đứng trên lập trường duy
vật triệt để để giải thích tồn tại xã hội).
- Triết học Mác đã coi sự phát triển của xã hội là một quá trình
lịch sử tự nhiên, nó phát triển từ thấp đến cao cụ thể là từ xã hội
cộng sản nguyên thủy -> chiếm hữu nô lệ -> phong kiến -> tư bản
6
chủ nghĩa -> cộng sản chủ nghĩa. Quá trình này bị chi phối bởi
những quy luật khách quan của xã hội như: quy luật quan hệ sản
xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, quy
luật về mối quan hệ giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng
- Về vai trò của quần chúng nhân dân lao động: Nếu như trước
Mác, người ta không thấy được vai trò của quần chúng nhân dân
làm nên lịch sử. Triết học Mác, đã khẳng định quần chúng nhân
dân là người sáng tạo chân chính ra lịch sử & là chủ thể sáng tạo
ra lịch sử, là người quyết định sự phát triển của lịch sử, đặc biệt
trong XH cận & hiện đại thì Mác còn vạch ra vai trò, xứ mệnh to
lớn của giai cấp công nhân trong sự nghiệp cải tạo xã hội cũ &
xây dựng xã hội mới tốt đẹp hơn.
NHỮNG NGUYÊN TẮC PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG

8
Bệnh này là do quá đề cao ý trí, niềm tin, tình cảm mà không
dựa trên tri thức. Nguyên nhân của bệnh này là:
+ Sự yếu kém về mặt nhận thức khoa học & phương pháp lý
luận, lấy nhiệt tình thay cho sự hiểu biết.
+ Do ảnh hưởng của tâm lý của nền văn hóa dân tộc, tư duy
phương đông của nền sản xuất nhỏ.
+ Hậu quả của cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp
9
10