BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
PHẠM THỊ NGỌC
HỆ THỐNG NHÂN VẬT NỮ VÀ NAM THUỘC TẦNG
LỚP CHỦ TRONG TÁC PHẨM HỒNG LÂU MỘNG
CỦA TÀO TUYẾT CẦN KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Sơn La, năm 2014
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƢỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC
PHẠM THỊ NGỌC
HỆ THỐNG NHÂN VẬT NỮ VÀ NAM THUỘC TẦNG
Phạm Thị Ngọc MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Lịch sử vấn đề 2
2.1. Ở Trung Quốc 2
2.2. Ở Việt Nam 3
3. Đối tượng, phạm vi, mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5
3.1. Đối tượng nghiên cứu 5
3.2. Phạm vi nghiên cứu 5
3.3. Mục đích nghiên cứu 5
3.4. Nhiệm vụ nghiên cứu 5
4. Phương pháp nghiên cứu 6
4.1. Phương pháp khảo sát văn bản 6
4.2. Phương pháp so sánh 6
4.3. Phương pháp phân tích 6
5. Đóng góp của khóa luận 6
6. Cấu trúc của khóa luận 6
CHƢƠNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 7
1.1. Tác giả Tào Tuyết Cần và Cao Ngạc 7
1.1.1. Tác giả Tào Tuyết Cần 7
1.1.2. Tác giả Cao Ngạc 8
1.2. Tác phẩm Hồng lâu mộng 8
1.2.1. Quá trình sáng tác tác phẩm Hồng lâu mộng 8
1.2.2. Hoàn cảnh ra đời tác phẩm Hồng lâu mộng 9
1.2.3. Khái quát về nội dung và nghệ thuật tác phẩm Hồng lâu mộng 10
1.3. Một số vấn đề lí luận 13
1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
1.1. Hồng lâu mộng là một kiệt tác của nền văn học Trung Quốc. Người
Trung Hoa say mê đọc và bình luận về Hồng lâu mộng đến nỗi nói: “Khai đàm
bất thuyết Hồng lâu mộng, độc tận thi thƣ diệc uổng nhiên” (chuyện trò không
nói Hồng lâu mộng thì đọc hết thi thư cũng vô ích). Ở Trung Quốc có hẳn một
ngành chuyên nghiên cứu về Hồng lâu mộng đó là ngành Hồng học. Chưa có
tiểu thuyết cổ điển nào của Trung Quốc có được vinh dự ấy. Sự ra đời của Hồng
lâu mộng đánh dấu một bước phát triển vượt bậc của tiểu thuyết cổ điển Trung
Quốc. Lỗ Tấn nhận xét: “Điểm khác biệt của Hồng lâu mộng với các cuốn tiểu
thuyết trƣớc đây là dám tả thật không che đậy. Bởi vậy các nhân vật đƣợc miêu
tả ở đây đều là nhƣng con ngƣời thật. Nói chung sau khi Hồng lâu mộng ra đời,
cách viết và cách tƣ duy truyền thống hoàn toàn bị phá vỡ” [14, II, 675]. Tác
phẩm miêu tả hơn bốn trăm nhân vật, mỗi người một vẻ, vô cùng hấp dẫn và
sinh động, trong số đó hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ là các
nhân vật được Tào Tuyết Cần chú trọng xây dựng: Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại
Ngọc, Tiết Bảo Thoa là những nhân vật trung tâm tác phẩm, xoay quanh mối
tình tay ba giữa ba người. Tuy nhiên, bên cạnh đó tác giả cũng chú trọng
miêu tả các nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ khác một cách hết sức
sinh động, chi tiết từ chân dung, tính cách, tài năng… Chọn đề tài này giúp tôi
hiểu sâu sắc hơn hệ thống nhân vật trong Hồng lâu mộng và tài năng sáng tạo
nghệ thuật của Tào Tuyết Cần.
1.2. Hồng lâu mộng được rất nhiều độc giả yêu mến. Tác phẩm đã được
mộng sở dĩ trở thành đỉnh cao của tác phẩm hiện thực chủ nghĩa của Trung
Quốc, điều đó có quan hệ mật thiết với việc tác giả đã dám đi vào con đƣờng mà
ngƣời trƣớc chƣa đi, ra sức đạt tới sự mới mẻ độc” [ 20, 259].
Trong cuốn Lịch sử văn học Trung Quốc, tập 2, các nhà nghiên cứu thuộc
viện khoa học xã hội Trung Quốc đã đánh giá cao tài xây dựng nhiều nhân vật
cùng một lúc và tài miêu tả tính cách của các nhân vật tạo nên sự sinh động, nhất
quán trong xây dựng nhân vật và hệ thống xây dựng nhân vật như sau: “Trong
Hồng lâu mộng, Tào Tuyết Cần miêu tả nhiều nhất là phụ nữ, mà chủ yếu lại là
những thiếu nữ giống nhau hoặc na ná nhƣ nhau về độ tuổi, hoàn cảnh sống,
cách sống. Rõ ràng điều đó làm cho việc miêu tả gặp rất nhiều khó khăn. Nhƣng
Tào Tuyết Cần không những có thể miêu tả đƣợc hết sức rõ ràng cá tính của
từng ngƣời mà đến cả những tính cách gần giống nhau, chỉ khác ở những nét
đặc trƣng hết sức tinh tế cũng đƣợc ông khắc họa rõ ràng, tỉ mỉ. Thí dụ tính ôn
3
hòa thuần hậu, dịu dàng của Bình Nhi khác với tính ôn hòa thuần hậu của Tập
Nhân; tính phóng khoáng bộc trực của Sử Tƣơng Vân khác với tính phóng
khoáng bộc trực của chị Ba Vƣu; Lâm Đại Ngọc và Diệu Ngọc đều quen tính kiêu
kì, cô độc, nhƣng họ lại có điểm khác nhau, một ngƣời nhập thế, còn ngƣời kia xuất
thế. Tính kiêu kì, cô độc của Lâm Đại Ngọc khiến ngƣời ta cảm thấy nóng, nhƣng
cũng tính này ở Diệu Ngọc lại làm cho ngƣời ta thấy lạnh” [13, 676].
Trong cuốn Khái yếu lịch sử văn học Trung Quốc, tác giả Thạch Xương
Du chú ý tới bi kịch tình yêu và hôn nhân trong tác phẩm cùng tính chất hiện
thực của tác phẩm mà ít chú ý tới nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật. Đánh
giá về tác phẩm Hồng lâu mộng, tác giả cho rằng: “Tiểu thuyết Hồng lâu mộng
miêu tả sự suy vong của một đại gia đình quý tộc, miêu tả bi kịch tình yêu, hôn
nhân của Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại Ngọc và Tiết Bảo Thoa trong đại gia đình đó.
Bi kịch trong Hồng lâu mộng phản ánh mối xung đột không thể điều hòa giữa yêu
cầu của nam nữ thanh niên thời đó đối với tự do cá tính và chế độ phong kiến. Bộ
tiểu thuyết này đã nắm đúng vấn đề trọng đại nhất ở thời kì cuối chế độ Phong
nét. Có nhân vật chỉ vài phác họa cũng để lại ấn tƣợng cho ngƣời đọc. Điều
đáng chú ý là phần đông nhân vật là thiếu nữ, tuổi xấp xỉ, hoàn cảnh sống, quá
trình giáo dục cũng tƣơng tự, nhƣng tính cách lại hết sức khá nhau. Tào Tuyết
Cần không những rất tài hoa trong việc miêu tả những nhân vật có tính cách đối
lập mà còn rất tinh tế miêu tả những tính cách giống nhau. Các nhân vật vừa
“Phạm vào nhau lại tránh nhau rất xa” (Lời Kim Thánh Thán nói về nhân vật
Thủy hử) [ 16, 154].
Trong đề tài nghiên cứu khoa học Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tác
phẩm Hồng lâu mộng của Tào Tuyết Cần, tác giả Hà Thị Hải cũng đã đề cập đến
một số biện pháp xây dựng hệ thống nhân vật như: bút pháp “Song quản tề hạ”,
sử dụng phép “Bàng sấn”, đặt nhân vật trong quan hệ huyết thống, sử dụng con
số để liên kết hệ thống nhân vật. Tác giả cũng đưa ra những nhận xét như sau:
“Tác giả Hồng lâu mộng chú trọng, dồn tâm sức và bút lực vào việc khắc họa
hình tƣợng những ngƣời phụ nữ, đặc biệt là mƣời hai cô gái đẹp trong phủ Giả.
Đó là mƣời hai cô gái không chỉ tuyệt đẹp mà còn thông minh, tài giỏi, cá tính
rõ nét. Có thể gọi là mƣời hai cô gái tài mạo song toàn. Hệ thống nhân vật mƣời
hai cô gái đẹp này hoàn toàn tƣơng phản với những nhân vật nam trong tác
phẩm cả về trí tuệ, tài năng và tính cách. Mƣời hai cô gái đẹp này không những
tài thơ, khả năng hội họa, thƣởng thức tuồng kịch đều vƣợt trội hơn những
ngƣời đàn ông mà đến khả năng quản lí kinh tế, sự thông tuệ nam nhân ít sánh
kịp” [6, 73]. 5
Nhìn chung, theo dòng chảy của thời gian, với nhiều góc độ tiếp nhận, các
nhà nghiên cứu đã đạt được những thành quả rất đáng trân trọng trong việc
nghiên cứu hệ thống nhân vật trong Hồng lâu mộng. Tuy nhiên, những tài liệu
mà chúng tôi bao quát được chưa có chuyên luận nào đề cập cụ thể, tỉ mỉ đến sự
giống và khác nhau giữa hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ cũng
Chúng tôi dựa vào việc khảo sát, thống kê, phân loại một số dữ liệu cần
thiết, cụ thể để phân tích, chứng minh cho những nhận định, đánh giá trong khóa
luận. Thống kê, phân loại những chi tiết để làm sáng tỏ những nét về nguồn gốc
xuất thân, ngoại hình, tính cách, tài năng tương đồng và khác biệt giữa hệ thống
nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ, thống kê những chi tiết gắn với các thủ
pháp nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ trong
Hồng lâu mộng.
4.2. Phƣơng pháp so sánh
Đây là phương pháp quan trọng nhất để tìm ra những điểm tương đồng và
khác biệt giữa hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ. So sánh đồng
đại, so sánh lịch đại, đặt các nhân vật trong mối quan hệ đa chiều để làm nổi bật
sự sinh động, hấp dẫn và tính chân thực của các nhân vật.
4.3. Phƣơng pháp phân tích
Chúng tôi phân tích những đặc điểm về nguồn gốc xuất thân, ngoại hình,
tính cách, tài năng và các thủ pháp nghệ thuật được tác giả sử dụng khi xây dựng
hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ và phân tích nhân vật theo đặc
trưng thể loại.
5. Đóng góp của khóa luận
Khóa luận chỉ ra một cách cụ thể, chi tiết những điểm tương đồng và khác
biệt giữa hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ cùng một số biện pháp
nghệ thuật xây dựng hai hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ, giúp
bạn đọc hiểu thêm về tài năng sáng tạo nghệ thuật của Tào Tuyết Cần.
6. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, khóa luận bao gồm ba chương:
Chương 1. Những vấn đề chung
Chương 2. Những điểm giống và khác nhau giữa hệ thống nhân vật nữ và
nam thuộc tầng lớp chủ trong Hồng lâu mộng
Chương 3. Một số biện pháp nghệ thuật xây dựng hệ thống nhân vật nữ và
nam thuộc tầng lớp chủ trong Hồng lâu mộng
Tuy nhiên thời gian này ngắn ngủi vì cha mắc tội, bị cách chức, bị tịch biên gia
sản, nên khi ông trưởng thành, gia đình phải dời về ngoại ô phía tây Bắc Kinh
sinh sống. Lúc này, gia đình Tào Tuyết Cần sống nghèo khổ, ông đã phải làm đủ
nghề như: dạy học, vẽ tranh để kiếm sống, trải qua cuộc sống “ăn cháo và mua
chịu rƣợu” [16, 133].
8
Gia đình quý tộc đã ảnh hưởng đến Tào Tuyết Cần ở hai mặt chủ yếu: Mặt
thứ nhất, trên con người ông để lại nhiều dấu vết giai cấp khó xóa mờ, khiến ông
quyến luyến không thể cắt đứt được với giai cấp của mình, đặc biệt là thế giới
quan của ông nhuốm rất đậm màu sắc hư vô và bi quan; mặt thứ hai, cũng là mặt
quan trọng hơn, gia đình ông từ chỗ cực thịnh đến chỗ cực suy, sự thay đổi to
lớn ấy không thể không dẫn đến sự thay đổi trong tư tưởng và tình cảm của ông.
Cuộc sống nghèo khổ giúp ông nhận thức bản chất xấu xa và tội ác của giai cấp
xuất thân, khiến ông phải hồi tưởng lại một cách đau xót và sâu sắc về những
điều mình đã trải qua. Nhưng chính hoàn cảnh, cuộc sống, sự thay đổi, thịnh suy
của xã hội lại cung cấp vốn kiến thức dồi dào cho việc sáng tác của Tào Tuyết
Cần sau này. Ông mất khoảng năm 1763 vì căn bệnh lao.
1.1.2. Tác giả Cao Ngạc
Bản thảo dở dang Tào Tuyết Cần để lại chỉ 80 hồi đặt tên là Thạch đầu kí.
Người viết tiếp 40 hồi sau là Cao Ngạc, tự Lan Thự (Lan Sử), biệt hiệu Hồng lâu
mộng ngoại sử, đỗ cử nhân năm Mậu Thân - Càn Long 53 (1788), làm quan Nội
các Trung thư rồi Thị Độc, Giang Nam ngự sử hình khoa cấp sự trung. Cao
Ngạc là tác giả của các sách: Lại trị tập yếu, Lan thự văn tồn, Lan Thự tập nghệ.
1.2. Tác phẩm Hồng lâu mộng
1.2.1. Quá trình sáng tác tác phẩm Hồng lâu mộng
Hồng lâu mộng ra đời như là một bản tổng kết, một bức tranh sinh động về
hiện thực đời sống xã hội mà Tào Tuyết Cần đã trải qua. Xuất thân trong gia đình
“hào môn vọng tộc” nhưng đã sa sút đến mức cùng cực, ông viết Hồng lâu mộng
khi cả gia đình phải rau cháo qua ngày ở ngoại ô phía tây Bắc Kinh. “Để viết tiểu
kiến nhà Thanh tận hưởng của cải bóc lột của nhân dân, còn nhân dân lao động
cần cù, chất phác lại vô cùng cực khổ. Những người nông dân đã trở thành tá
điền quanh năm làm việc mà vẫn cực khổ. Mâu thuẫn giữa bọn thống trị đời
Thanh và nhân dân lao động ngày càng sâu sắc, nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân
nổ ra. Tầng lớp thị dân nổi lên, lực lượng này chưa thoát khỏi sự ràng buộc của
xã hội phong kiến về tư tưởng, kinh tế. Vì thế, trong xã hội lúc bấy giờ, ngoài
mâu thuẫn giữa nông dân với giai cấp địa chủ còn tồn tại mâu thuẫn giữa lực
lượng thị dân với quý tộc phong kiến.
Thời kì này nhiều nhà tư tưởng có đề xướng dân chủ, đòi tự do tư tưởng,
giải phóng cá tính như: Hoàng Tôn Hy, Cố Viên Vũ, Vương Phu Chi, Đường
Chú Vạn, Tào Tuyết Cần xuất thân từ giai cấp trên, gia đình quan lại, quý tộc
nhưng ông đứng trên lập trường của tầng lớp thị dân để chống lại chế độ phong
kiến. Ông xây dựng hàng loạt những nhân vật xuất thân quý tộc nhưng lại hướng
10
vào cuộc sống tự do, giải phóng cá tính, có tư tưởng dân chủ mới như Giả Bảo
Ngọc, Lâm Đại Ngọc.
1.2.3. Khái quát về nội dung và nghệ thuật tác phẩm Hồng lâu mộng
1.2.3.1. Khái quát về nội dung Hồng lâu mộng
Hồng lâu mộng viết về câu chuyện tình duyên trắc trở nhưng không đơn
giản là bi kịch tình yêu tay ba. Tác giả có căn cứ vào cuộc đời riêng nhưng tác
phẩm không phải là “tự truyện” cũng không phải là sự sụp đổ của một gia đình
quý tộc do “miệng ăn núi lở”, “thu ít chi nhiều”. Ý nghĩa khách quan của tác
phẩm lớn hơn nhiều, âm vang sâu nặng của tác phẩm gợi cho người đọc những
vấn đề thời đại.
Trước tiên, tác phẩm phản ánh sự suy tàn tất yếu của chế độ phong kiến
Trung Quốc. Điều này được thể hiện qua sự phân chia giai cấp và mâu thuẫn của
xã hội phong kiến. Trong xã hội có sự phân chia giai cấp rõ rệt. Giai cấp quý tộc
là giai cấp thống trị xã hội có quyền quyết định số phận của những giai cấp
khác. Tuy nhiên, trong lòng giai cấp quyền quý này lại chứa đựng những cơn
xã hội phong kiến đời Thanh. Tất cả cuộc sống thối nát của giai cấp quý tộc đều
được Tào Tuyết Cần đề cập một cách rộng rãi và sâu sắc. Những giá trị hiện
thực trên đã đem lại sức sống lâu dài cho tác phẩm. Vì vậy, không chỉ người dân
Trung Quốc yêu thích Hồng lâu mộng mà đông đảo bạn đọc trên thế giới cũng
đón nhận và yêu thích kiệt tác này.
1.2.3.2. Khái quát về nghệ thuật Hồng lâu mộng
Hồng lâu mộng là tiểu thuyết hiện thực xuất sắc, được xếp vào hạng một
trong tứ đại kì thư Trung Hoa. Tác phẩm đã “kế thừa kinh nghiệm sáng tác của
các tác giả thời đại trƣớc, bằng tƣ duy nghệ thuật mới mẻ và tài năng sáng tạo,
Tào Tuyết Cần tạo ra đứa con tinh thần của mình - Hồng lâu mộng. Tác phẩm
trở thành tập đại thành cho những tiến bộ nghệ thuật của tiểu thuyết hiện
thực Trung Quốc thế kỉ XIV - XVIII. Nó phá vỡ tƣ tƣởng và cách viết truyền
thống, đƣa tiểu thuyết cổ điển phát triển theo hƣớng gần gũi với tiểu thuyết
hiện đại” [16, 152]. Bút pháp hiện thực đạt đến trình độ điêu luyện trong khi
miêu tả, tác giả bám sát cuộc sống thường ngày, miêu tả chi tiết, không cường
điệu tô vẽ. Cuộc sống trong Hồng lâu mộng hiện lên vô cùng bình di, đời
thường và đó chính là sức hút của tác phẩm. Đọc tác phẩm ta không hề cảm
thấy bàn tay đẽo gọt của nhà văn mà chỉ theo dáng dấp vốn có tràn lên mặt
giấy một cách tự nhiên. Đó chính là vẻ đẹp thuần phác, kết quả của sự rèn
luyện khắc khổ mới có được.
12
Nghệ thuật xây dựng nhân vật và xây dựng nhiều nhân vật cùng một lúc là
thành tựu to lớn của Hồng lâu mộng. Hồng lâu mộng là một tác phẩm có số
lượng nhân vật đông đúc nhưng các nhân vật đều có máu thịt, có cá tính rõ nét.
Có nhân vật chỉ vài phác họa cũng để lại ấn tượng cho người đọc. Tào Tuyết
Cần không những tài hoa trong việc miêu tả những nhân vật có tính cách đối lập
mà còn rất tinh tế miêu tả những tính cách giống nhau. Các nhân vật vừa “phạm
vào nhau lại tránh nhau rất xa”.
Hồng lâu mộng với kết cấu đồ sộ gồm 120 hồi. Tác giả đề cập đến mọi
1.3. Một số vấn đề lí luận
1.3.1. Nhân vật văn học
Trong tác phẩm văn học, con người chính là nhân vật, hay nói cách khác
nhân vật “là con ngƣời đƣợc miêu tả trong văn học bằng phƣơng tiện văn học”
[10, 277]. Chính vì vậy, con người tồn tại trong cuộc sống đa dạng và phức tạp bao
nhiêu thì nhân vật trong tác phẩm văn học cũng đa dạng và phức tạp bấy nhiêu.
Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy ước lệ, không thể đồng nhất nó
với con người có thật trong cuộc sống, thường mang những dấu hiệu để ta dễ nhận
ra. Đó có thể là tên gọi: Chí Phèo, Lang Rận, Trương Chi, đến các dấu hiệu tiểu
sử, nghề nghiệp hoặc đặc điểm riêng như: chàng mồ côi, thằng ngốc, thằng bồi
tiêm, dự báo trước tương lai của nhân vật cũng như diễn biến câu chuyện.
Nhân vật văn học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học.
Nhân vật văn học có thể có tên riêng: Giả Bảo Ngọc, Lâm Đại Ngọc, Tiết Bảo
Thoa cũng có thể xuất hiện với tên chung chỉ nghề nghiệp: bác lái đò, chị hàng
nước, anh nông dân, xuất hiện với tên chung chỉ giới: anh chỉ nam giới, chị chỉ
nữ giới hoặc xuất hiện với tên gọi theo đơn vị, chức vụ chỉ xã hội: thầy thơ lại,
viên quản ngục, ông quan huyện, Nhân vật văn học có thể là những con vật
trong truyện cổ tích, đồng thoại, thần thoại, bao gồm cả quái vật lẫn thần linh,
ma quỷ. Đây là những con vật nhưng mang nội dung và ý nghĩa của con người.
Khái niệm nhân vật văn học có khi được sử dụng như một ẩn dụ, không chỉ con
người cụ thể nào, mà chỉ một hiện tượng nổi bật nào đó trong tác phẩm. Ví dụ
nhân dân là nhân vật chính trong Chiến tranh và hòa bình của L. Tônxtôi, đồng
tiền là nhân vật chính trong Ơgiêni Grăngđê của Banzắc
Nhân vật văn học được miêu tả bằng nhiều hình thức khác nhau. Có thể
nhân vật được miêu tả đầy đặn cả ngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách, có tiểu sử
như trong tác phẩm tự sự và kịch. Chẳng hạn nhân vật Chí Phèo, Thị Nở của
Nam Cao, hồn Trương Ba, da hàng thịt trong tác phẩm cùng tên của Lưu Quang
14
Vũ. Hoặc ngược lại đó là những người thiếu hẳn nét đó, chỉ có giọng điệu, tiếng
vật đem lại cho hình thức nghệ thuật của tác phẩm sự thống nhất và tính chỉnh
15
thể” [18, 522]. Chức năng kiến trúc này của nó đặc biệt quan trọng khi các sự
kiện do nhà văn miêu tả không có mối liên hệ nhân quả trực tiếp với nhau. Ví dụ
trong tiểu thuyết Anna Karenina có sự rời rạc trong các số phận nhân vật gây khó
hiểu cho người đọc nhưng thực chất tác phẩm của ông xây dựng trên các mối liên
hệ nội tại giữa các nhân vật chứ không phải trên sự quen biết của chúng.
Hệ thống nhân vật cũng chính là hệ thống hình tượng nhân vật trong tác
phẩm văn học. Hệ thống hình tượng là toàn bộ mối quan hệ qua lại của các yếu
tố cụ thể, cảm tính tạo nên hình tượng nghệ thuật mà trung tâm là mối quan hệ
của các nhân vật.
Nói đến hệ thống nhân vật là nói đến sự tổ chức các quan hệ nhân vật cụ
thể của tác phẩm. Các mối quan hệ thường thấy của các nhân vật là “đối lập, đối
chiếu, tƣơng phản, bổ sung” [10, 300].
Sự phản ánh hiện thực trong các mâu thuẫn, xung đột và sự vận động dẫn
đến việc tổ chức các nhân vật đối lập. Đó là sự đối lập giữa thiện và ác, tốt và
xấu, giữa thống trị và bị trị, xâm lược và chống xâm lược, bóc lột và bị bóc lột.
Dĩ nhiên, quan hệ đối lập ở đây không phải chỉ là một phạm trù xã hội học. Nó
gắn liền với sự đối lập của các cá nhân về phương diện địa vị, cá tính, nhân
phẩm, chẳng hạn như dũng cảm và hèn nhát, trung thực và gian dối, trung thành
và phản bội, Ta dễ dàng thấy đối lập đó trong các quan hệ giữa Lí Thông và
Thạch Sanh, Tấm và Cám, Lục Vân Tiên và Trịnh Hâm, chị Dậu và lũ quan sai,
Mị, A Phủ và bố con thống lí Pá Tra, Đó là sự đối lập về nhân cách, lí tưởng,
lẽ sống. Cái khéo của tác giả là làm cho các nhân vật đối lập, thù địch có quan
hệ với nhau, ràng buộc nhau ở phương diện nào đấy, và do đó mà càng thêm đối
lập gay gắt. Quan hệ đối lập thường loại trừ nhau một mất, một còn và thường là
cơ sở để tạo thành các tuyến nhân vật của tác phẩm.
Quan hệ đối chiếu, tương phản làm nổi bật sự đối lập và khác biệt của các
nhân vật. Đó là thầy trò Đôn Kihôtê và Santro Panxa của Xervantes: một người
Tiểu kết
Hồng lâu mộng chính là đứa con tinh thần của Tào Tuyết Cần và đứa con
tinh thần này hiện lên vô cùng hấp dẫn, cuốn hút người đọc bởi rất nhiều lí do.
Trước tiên là nội dung phản ánh cuộc sống xã hội rộng lớn. Bằng tài năng của
mình Tào Tuyết Cần đã vẽ lên một bức tranh sống động về một xã hội phong
kiến thối nát, đồi trụy, bất công qua bước đường từ thịnh đến suy của gia đình
họ Giả. Hơn nữa số lượng nhân vật đông, hơn 400 nhân vật mà không nhân vật
nào giống nhân vật nào. Đây chính là tài năng của ông trong nghệ thuật xây
dựng hệ thống nhân vật. Đồng thời kết cấu trong tác phẩm Hồng lâu mộng vô
17
cùng chặt chẽ. Mỗi tình tiết, chương, đoạn thay đổi, phát triển như một dòng
nước uốn lượn, ta chỉ gặp sự lưu loát, chứ không hề thấy gượng gạo, đứt đoạn,
chắp vá. Hồng lâu mộng đã kế thừa xuất sắc truyền thống tốt đẹp của tiểu thuyết
cổ điển Trung Quốc, và lại vượt hơn hẳn bất cứ tác phẩm nào trước đó. Đặc sắc
của Hồng lâu mộng chủ yếu thể hiện ở sự điêu luyện, tự nhiên và giàu sức biểu
cảm. Tổ chức không - thời gian của tác phẩm bằng những nguyên tắc nghệ thuật
cổ điển làm cho tác phẩm trở nên hấp dẫn, sinh động, mang một phong vị, màu
sắc riêng của nhân dân Trung Hoa. Việc tìm hiểu khái niệm nhân vật và hệ
thống nhân vật giúp ta có những cơ sở lí luận chắc chắn, chính xác để phân tích,
đánh giá hệ thống nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ trong tác phẩm Hồng
lâu mộng một cách khách quan, không mang tính võ đoán.
Người mà chúng tôi nhắc tới đầu tiên là Giả mẫu, chẳng khác gì một thái
thượng hoàng. Giả mẫu vốn là người họ Sử, tên đầy đủ là Sử Thái Quân (chồng
là Giả Đại Thiện). Họ sử là một trong bốn họ có thế lực nhất ở Kim Lăng. Giả
mẫu sinh ra hai người con trai. Người con trai cả là Giả Xá, tập tước nhất đẳng
tướng quân, vợ là Hình phu nhân. Giả Liễn là con của Giả Xá và Hình phu nhân.
Nghênh xuân là con của Giả Xá và vợ lẽ. Người con thứ hai của Giả mẫu là Giả
Chính, vợ là Vương phu nhân. Giả Châu, Nguyên Xuân, Giả Bảo Ngọc là con
của Giả Chính và Vương phu nhân. Còn Thám Xuân và Giả Hoàn là con của
Giả Chính và vợ lẽ (dì Triệu). Giả Trân là con trai của Giả Kính - chỉ thích luyện
đan nên Giả Trân tập tước, vợ là Vưu Thị, có con trai là Giả Dung, vợ là Tần
Thị. Tích Xuân là em ruột của Giả Trân bên phủ Ninh.
19
Vương Hy Phượng vốn là tiểu thư Vương phủ, một trong những đại gia
đình bậc nhất đất Kim Lăng, là cháu ruột của Vương phu nhân.
Giống Vương Hy Phượng, Tiết Bảo Thoa, Tiết Bàn xuất thân dòng dõi thi
thư. Họ Tiết cũng là một họ lớn, giàu có, danh giá ở đất Kim Lăng “gia tài họ
Tiết có hàng trăm vạn, hiện giữ việc lĩnh tiền trong kho mua hàng của nhà vua”
[3, I, 75]. Cha Tiết Bảo Thoa, Tiết Bàn mất sớm, mẹ là Tiết phu nhân vốn họ
Vương, em ruột của Vương Tử Đằng và là chị em cùng mẹ với Vương phu nhân.
Nói về nguồn gốc xuất thân không chỉ Vương Hy Phượng, Tiết Bảo Thoa,
Tiết Bàn xuất thân dòng dõi mà trong tác phẩm, Tào Tuyết Cần còn miêu tả
nhiều nhân vật xuất thân cành vàng lá ngọc. Đó là những cô tiểu thư, những
chàng công tử phủ Giả, ngoài ra còn phải kể đến Lâm Đại Ngọc, Lí Hoàn, Sử
Tương Vân,
Lâm Đại Ngọc là con gái Lâm Như Hải và Giả Mẫn, cháu gọi Giả mẫu
bằng bà ngoại. Họ Giả là một trong bốn họ có quyền thế ở đất Kim Lăng (Giả,
Sử, Vương, Tiết). Lâm Như Hải là người Cô Tô, đỗ thám hoa được bổ làm Tuần
diêm ngự sử thành Duy Dương.
Lí Hoàn vốn là tiểu thư của Lí gia, một nhà danh hoạn đất Kim Lăng,
Ngoại hình là hình dáng, vẻ bề ngoài của nhân vật. Ngoại hình của nhân
vật cũng góp phần bộc lộ, thể hiện những quá trình nội tâm của nhân vật.
Hầu hết các nhân vật nữ và nam thuộc tầng lớp chủ trong tác phẩm Hồng
lâu mộng đều có ngoại hình đẹp.
Trước hết, họ giống nhau ở chỗ đều có khuôn mặt, dáng vẻ bề ngoài đẹp,
ưa nhìn. Một Lâm Đại Ngọc hiện lên với vẻ đẹp mỏng manh, yếu đuối, thướt
tha: “Đôi lông mày điểm màu khói lạt, dƣờng nhƣ cau mà lại không cau, đôi
con mắt chứa chan tình tứ, dƣờng nhƣ vui mà lại không vui. Má hơi lũm, có vẻ
âu sầu, ngƣời hơi mệt, trông lại tha thƣớt. Lệ rớm rƣng rƣng, hơi ra nhè nhẹ. Vẻ
thƣ nhàn, hoa rọi mặt hồ, dáng đi đứng, liễu nghiêng trƣớc gió” [3, I, 62]. Đại
Ngọc đẹp đến nỗi một người xinh đẹp, sắc sảo như Phượng Thư cũng phải cất
tiếng khen: “Trong thiên hạ lại có ngƣời đẹp nhƣ thế này! Bây giờ cháu mới
đƣợc thấy” [3, I, 54].
Trong phủ Giả, một tiểu thư xinh đẹp không kém gì Đại Ngọc đó là Tiết
Bảo Thoa. Nàng hiện lên với vẻ đẹp khỏe khoắn, mập mạp, tràn đầy sức sống
“môi không tô mà đỏ, mày không kẻ vẫn xanh, mặt nhƣ mâm bạc, mắt sáng long
lanh” [3, I, 131].
Đúng vậy, các cô tiểu thư đài các, cành vàng lá ngọc này đã làm cho vườn
hoa họ Giả thêm rực rỡ, sáng chói.
Copyright: Tài liệu đại học ©