Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
––––––––––––––––––––––– NGÔ THÙY DƢƠNG TỔ CHỨC BỒI DƢỠNG KỸ NĂNG CHĂM SÓC
TÂM LÝ HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
HUYỆN NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THỊ TÍNH

THÁI NGUYÊN – 2014 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn với tiêu đề “Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng
chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu học huyện Nguyên Bình, tỉnh
Cao Bằng” hoàn toàn là kết quả nghiên cứu của chính bản thân tôi và chưa

cha mẹ học sinh của các đơn vị trường mà tác giả điều tra khảo sát, cảm ơn các
đồng nghiệp, các bạn bè và gia đình đã tạo điều kiện, động viên và giúp đỡ tác
giả hoàn thành bản luận văn này.
Xin trân trọng cảm ơn ./. Thái Nguyên, ngày tháng 4 năm 2014
Tác giả
Ngô Thùy Dƣơng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

MỤC LỤC

Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục các chữ viết tắt iv
Danh mục các bảng v
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
3.1. Khách thể nghiên cứu 3
3.2. Đối tượng nghiên cứu 3
4. Nhiệm vụ nghiên cứu 3
5. Giả thuyết khoa học 3

1.4.2. Vai trò của Trưởng phòng Giáo dục và chuyên viên phòng giáo dục
đối với việc tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo
viên tiểu học 35
Kết luận chương 1 36
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG BỒI DƢỠNG KỸ NĂNG CHĂM SÓC
TÂM LÝ HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC HUYỆN
NGUYÊN BÌNH, TỈNH CAO BẰNG 37
2.1. Phát triển kinh tế, văn hóa, giáo dục của Huyện Nguyên Bình 37
2.1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên 37
2.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội 37
2.1.3.Tình hình phát triển giáo dục và tổ chức bồi dưỡng đội ngũ giáo viên 38
2.2. Tổ chức khảo sát 41
2.2.1. Mục tiêu khảo sát 41
2.2.2. Nội dung khảo sát 42

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

2.2.3. Đối tượng khảo sát 42
2.2.4. Phương pháp khảo sát 42
2.3. Thực trạng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh của giáo viên tiểu học tại
huyện Nguyên Bình 43
2.3.1. Thực trạng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh về giao tiếp, quan
hệ xã hội 43
2.3.2. Thực trạng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh trong học tập của
giáo viên 46
2.3.3. Thực trạng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh về mặt xúc cảm,
tình cảm 49
2.3.4. Đánh giá chung về kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh của giáo viên
tiểu học huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng 50
2.4. Thực trạng tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý cho giáo viên

3.2.2. Huy động nguồn lực xây dựng lực lượng báo cáo viên bồi dưỡng kỹ
năng chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu học 66
3.2.3. Chỉ đạo đổi mới phương pháp và hình thức bồi dưỡng theo hướng
phát huy vai trò chủ thể của giáo viên tham gia bồi dưỡng 68
3.2.4. Xây dựng các chế độ hỗ trợ về tài chính, cơ sở vật chất cho hoạt
động bồi dưỡng nâng cao kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên
tiểu học huyện Nguyên Bình 71
3.2.5. Chỉ đạo tổ chức hội thi giáo viên giỏi, xử lý tình huống thông minh
thể hiện kĩ năng chăm sóc tâm lý học sinh 73
3.2.6. Tăng cường kiểm tra, giám sát quá trình bồi dưỡng và đánh giá kết
quả bồi dưỡng 76
3.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp 78
3.3. Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 80
3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 80
3.3.2. Nội dung khảo nghiệm 80

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3.3.3. Phương pháp khảo nghiệm 80
3.3.4. Kết quả khảo nghiệm 80
Kết luận chương 3 83
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 84
1. Kết luận 84
2. Một số khuyến nghị 86
TÀI LIỆU THAM KHẢO 88
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu


chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu học huyện Nguyên
Bình, tỉnh Cao Bằng 56
Bảng 2.8: Thực trạng về những khó khăn trong công tác bồi dưỡng kỹ năng
chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu học huyện Nguyên
Bình tỉnh Cao Bằng 57
Bảng 2.9: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi, tính hiệu quả của các biện pháp
bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu học
trên địa bàn huyện Nguyên Bình 81
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nhân loại đã bước vào thế kỷ XXI với sự phát triển nhanh chóng của khoa
học và công nghệ. Kinh tế tri thức đang ngày càng mở rộng, với quá trình toàn
cầu hoá có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân
tộc, mỗi cộng đồng, mỗi gia đình và mỗi cá nhân.
Trước sự phát triển đó, Nghị quyết trung ương 2 khóa VIII đã xác định “
Muốn tiến hành công nghiệp hóa – hiện đại hóa thắng lợi phải phát triển mạnh
Giáo dục - Đào tạo, phát huy nguồn lực con người, yếu tố cơ bản của sự phát
triển và bền vững”. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI cũng đã
khẳng định lại "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng
chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong
đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ
quản lý giáo dục là khâu then chốt”. Ngày 13 tháng 06 năm 2012, Thủ tướng
Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020, Chiến lược
đã chỉ rõ: "Củng cố, hoàn thiện hệ thống đào tạo giáo viên, đổi mới căn bản và
toàn diện nội dung và phương pháp đào tạo, bồi dưỡng nhằm hình thành đội

lẽ Cao Bằng là một tỉnh miền núi còn rất nhiều khó nhăn về cả cơ sở vật chất
lẫn đội ngũ giáo viên. Đời sống của nhân dân ở vùng sâu vùng xa đang còn là
vấn đề nóng của tỉnh Cao Bằng, tâm lý cha mẹ và học sinh chưa thích đến
trường, học sinh chưa sẵn sàng đi học và tích cực học tập.
Thực tế cho thấy, công tác bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh cho
giáo viên tiểu học nói chung của tỉnh Cao Bằng và giáo viên huyện Nguyên Bình
nói riêng chưa được quan tâm đúng mức. Chính vì vậy, tôi đã chọn và nghiên cứu
đề tài: "Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu
học huyện Nguyên Bình -Tỉnh Cao Bằng" làm đề tài nghiên cứu.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu và đề xuất biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm
lý học sinh cho giáo viên tiểu học huyện Nguyên Bình -Tỉnh Cao Bằng nhằm
góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên Tiểu học trên địa bàn.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động bồi dưỡng kỹ năng sư phạm cho giáo viên tiểu học
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh cho giáo
viên tiểu học huyện Nguyên Bình -Tỉnh Cao Bằng
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý
học sinh cho giáo viên tiểu học .
- Khảo sát thực trạng tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh
cho giáo viên tiểu học ở Huyện Nguyên Bình Tỉnh Cao Bằng.
- Đề xuất biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh
cho giáo viên tiểu học huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.
5. Giả thuyết khoa học

- Nghiên cứu thực tế, tổng kết kinh nghiệm về bồi dưỡng kỹ năng chăm
sóc tâm lý học sinh cho giáo viên tiểu học.
- Phương pháp xin ý kiến chuyên gia nhằm khảo nghiệm tính hiệu quả,
tính khả thi của các biện pháp đề xuất.
6.2.3. Phương pháp bổ trợ
Chủ yếu dùng để thống kê, phân tích, tổng hợp và xử lý các số liệu thu
thập được.
7. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học
sinh cho giáo viên tiểu học
Chương 2: Thực trạng tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học
sinh cho giáo viên tiểu học ở huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng.
Chương 3: Các biện pháp tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học
sinh cho giáo viên tiểu học huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƢỠNG KỸ NĂNG
CHĂM SÓC TÂM LÝ HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các công trình nghiên cứu của một số nước trên thế giới
* Nƣớc ngoài:
Ở Liên Xô trước đây, đã có nhiều tác giả nghiên cứu về nghề dạy học như:
"Chuẩn bị cho sinh viên làm công tác giáo dục ở trường phổ thông" của N.L
Bôndưrep. Tác giả đã nhấn mạnh vai trò của kỹ năng sư phạm đối với nghề dạy
học và ông đã khẳng định: “Những kỹ năng đó chỉ được hình thành và củng cố
trong hoạt động thực tiễn của người thầy giáo". N.M Iacốplep trong cuốn:

Florida) và Donald. P. Kauchak (Đại học Utah) viết đã đưa ra nhận xét tổng
quát về các mô hình và chiến lược dạy học; “Dạy học theo nhóm” của Phlippe
Meirieu nêu hiệu quả của việc dạy học theo nhóm (NXB Chronique Sociale
năm 1996); "Giáo viên rèn luyện tâm lý" của Jacques Nimier. Tác giả đã nêu
vấn đề: không phải việc đào tạo tâm lý chỉ làm ở các trường sư phạm mà đủ. Cả
cuộc sống nghề nghiệp của họ sau này, người giáo viên vẫn phải luôn luôn tự
rèn luyện mình; "Những cơ sở của hoạt động giảng dạy” của tập thể tác giả:
E.De.corte; T.Geerlings - J.peters; N.Lágerweij - R.Vandenberghe (NXB
Deboeck - xuất bản lần thứ 3) đã nêu cơ sở của giảng dạy là gì? và nội dung,
mục tiêu, chức năng của việc đánh giá công tác giảng dạy cũng như sản phẩm
và quá trình của hoạt động giảng dạy; "Hướng dẫn giáo viên" của:
J.M.Deketele; M.Chastrette; D.Cros; P.Mettelin và J.Thomas đã hướng dẫn kỹ
thuật sử dụng các mục tiêu sư phạm và vấn đề kiểm tra đánh giá hay các dạng
hội thảo trong đào tạo (NXB De.Bocck U.niverists 1995); Đặc biệt cuốn "Đào
tạo giáo viên về nghiệp vụ" của Marguerite. Altet (ĐH tổng hợp Nantes). Từ sự
biện chứng sư phạm tác giả đã phân tích vai trò của người thầy trên góc độ:
Nhà giáo là một nhà chuyên nghiệp và đào tạo nghề nghiệp theo cách nào?
v.v và v.v

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Như vậy, các nhà khoa học ở nước ngoài đã quan tâm không ít đến vấn đề
đào tạo, bồi dưỡng giáo viên. Tuy nhiên, hầu hết các công trình kể trên mới chỉ
đề cập đến kỹ năng giảng dạy và kỹ năng giáo dục nói chung chưa có công
trình nào đi sâu nghiên cứu vấn đề bồi dưỡng NLSP cho giáo viên - đặc biệt là
giáo viên Tiểu học.
1.1.2. Những công trình nghiên cứu trong nước
Nghiên cứu trong nước về đào tạo, bồi dưỡng giáo viên đã có nhiều công
trình nghiên cứu như tác giả Nguyễn Thị Tuyết Chinh (2008) Nghiên cứu về Tổ
chức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên (đề tài luận văn thạc sĩ). Nguyễn

Có thể nói một cách tổng quát, bồi dưỡng giáo viên là quá trình tác động
của các nhà quản lý giáo dục thông qua hệ thống chức năng và công cụ quản
lý tới tập thể giáo viên, tạo điều kiện, cơ hội cho giáo viên tham gia vào các
loại hình hoạt động khác nhau dạy học - giáo dục - học tập trong và ngoài nhà
trường để cập nhật bổ sung kiến thức, kỹ năng chuyên môn nghiệp vụ, bồi
dưỡng tư tưởng tình cảm nghề nghiệp nhằm nâng cao phẩm chất và năng lực
đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sự nghiệp giáo dục và đào tạo.
Hoạt động bồi dưỡng giáo viên thường bao gồm các loại hình sau:
+ Hoạt động chuẩn hoá và nâng chuẩn cho giáo viên theo cấp học.
+ Hoạt động bồi dưỡng cập nhật thực tế những vấn đề của cuộc sống ảnh
hưởng tới môi trường sư phạm.
+ Hoạt động bồi dưỡng cập nhật tại cơ sở giáo dục, nhà trường hoặc
tập thể sư phạm.
+ Hoạt động tự bồi dưỡng của bản thân giáo viên bằng nhiều hình thức
khác nhau…
1.2.3. Kỹ năng chăm sóc tâm lý, bồi dưỡng kỹ năng chăm sóc tâm lý học sinh
cho giáo viên tiểu học
i. Khái niệm kỹ năng
Có rất nhiều quan niệm khác nhau về kỹ năng:
V.A.Kruchexki quan niệm: “Kĩ năng là các phương thức thực hiện hoạt

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

động – những cái mà con người đã nắm vững”. Vì vậy người có kĩ năng là
người đã nắm vững phương thức hành động trong một tình huống nhất định.
Ông đã tách kĩ năng ra khỏi kết quả hành động trong quá trình xem xét nó.
A.G.Côvaliôv quan niệm: “Kĩ năng là những phương thức thực hiện hành
động thích hợp với mục đích và những điều kiện hành động”. Ông cũng không
đề cập đến kết quả của hành động. Theo ông kết quả của hành động phụ thuộc vào
nhiều yếu tố, trong đó quan trọng hơn cả là năng lực của con người, chứ không

kết quả mong đợi bằng cách lựa chọn và áp dụng những cách thức hành động
phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh và phương tiện nhất định.
ii. Chăm sóc tâm lý
Chăm sóc tâm lý là quá trình tác động có chủ đích của chủ thể đến đối
tượng nhằm giúp đối tượng vượt qua những rào cản về tâm lý trong cuộc sống
cũng như khi tham gia vào các hoạt động ở một lĩnh vực nào đó .
Chủ thể thực hiện những tác động trong quá trình chăm sóc tâm lý là những
người có trách nhiệm về phương diện quản lý hoặc những người có quan hệ
huyết thống, quan hệ tình cảm đối với người được chăm sóc tâm lý. Họ có thể là
người lớn trong gia đình trẻ, nhà quản lý của một đơn vị, tổ chức, giáo viên và có
thể là mỗi người chúng ta trong mối quan hệ với bạn mình. Tương ứng với
những quan hệ nói trên đối tượng của hoạt động, quá trình chăm sóc tâm lý sẽ
được xác định cụ thể.
Chăm sóc tâm lý là một quá trình vì nó đi từ những hiểu biết của chủ thể
về đối tượng đến việc phát hiện những vướng mắc, rào cản tâm lý của đối
tượng để từ đó có những tác động can thiệp phù hợp. Chăm sóc tâm lý bao gồm
cả hoạt động tư vấn và hướng dẫn nhưng đó là những hoạt động hướng dẫn tư
vấn để thực hiện những can thiệp tích cực trên lĩnh vực thái độ, tình cảm của
đối tượng được chăm sóc. Chăm sóc tâm lý dựa trên nền tảng của sự hiểu biết
và tình cảm giữa chủ thể và đối tượng của hoạt động này.
Phạm trù chăm sóc tâm lý còn khá mới mẻ, trong trường học chăm sóc
tâm lý chính là những tác động từ giáo viên, nhà quản lý đến học sinh giúp

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

người học vượt qua những trạng thái tâm lý không tích cực như sự căng thẳng,
sự tức giận, mất động cơ, mục đích…cho đến những rào cản về giới trong học
tập, trong các mối quan hệ…,chăm sóc cho những nhóm đối tượng có khó khăn
về đạo đức, trí tuệ. Người thực hiện hoạt động chăm sóc tâm lý phải có am hiểu
về tâm lý lứa tuổi đối tượng và có đầy đủ đặc điểm yêu cầu đối với người

lực sở trường của cá nhân, điểm mạnh và điểm yếu từ đó giúp người học tự
điều chỉnh để hoàn thiện nhân cách. Nhờ có kỹ năng tự nhận thức người học
mới có thể cảm thông, chia sẻ với người khác, biết thực hiện đúng quyền và
bổn phận của mình trong gia đình, nhà trường và xã hội. Kỹ năng tự nhận
thức là kỹ năng quan trọng nhất cho việc tự học, tự lập, tự thân vận động.
- Kỹ năng khích lệ: Kỹ năng thể hiện sự hiểu biết, thông cảm và chấp nhận
đối tượng, kỹ năng tập trung vào điểm mạnh của đối tượng, kỹ năng tìm điểm
tích cực nhìn nhận tình huống theo cách khác, kỹ năng tập trung vào những
điểm cố gắng mới, tiến bộ mới.
- Kỹ năng tự điều chỉnh và điều chỉnh hành vi của người khác: Khả năng
kiểm soát cảm xúc, không để bản thân rơi vào những trạng thái tâm lý tiêu cực
hay có những quyết định thiếu cẩn thận, suy nghĩ chín chắn trước khi hành
động, thoải mãi với những thay đổi. Do đó giáo viên cần có kĩ năng tự điều
chỉnh và điều chỉnh hành vi của người khác.
- Kỹ năng xác định mục tiêu: Khả năng biết mình cần đạt được điều gì,
mong muốn gì và cách để thực hiện những mong muốn đó. Trong chăm sóc
tâm lý học sinh, giáo viên cần hiểu học sinh, giúp học sinh tự điều chỉnh để đạt
được mục tiêu của hoạt động chăm sóc tâm lý đó là có được trạng thái tâm lý
tốt nhất.
- Kĩ năng giải tỏa tâm lý căng thẳng cho học sinh: Trong học tập, sinh hoạt
người học thường bị rơi vào trạng thái căng thẳng do áp lực của việc học tập
hay thực hiện các mối quan hệ, giáo viên là người giúp học sinh thực hiện giải
thoát khỏi trạng thái căng thẳng để loại bỏ tình trạng trầm cảm, hoặc rối nhiễu
hành vi.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

Trong nhà trường, chăm sóc tâm lý chính là những tác động từ giáo viên,
nhà quản lý đến học sinh, giúp học sinh vượt qua những trạng thái tâm lý không
tích cực như sự căng thẳng, sự tức giận, mất động cơ, mục đích cho đến những

nêu trên hiện nay được tiến hành trong điều kiện mới, thuận lợi và khó khăn
đan xen lẫn nhau:
Việc tổ chức dạy học tất cả các môn học nói chung và chăm sóc tâm lý cho
học sinh nói riêng diễn ra trong điều kiện kinh tế thị trường: Kinh tế thị trường,
một mặt tạo ra những chuyển biến mới về cơ cấu lao động, sản phẩm, dịch vụ,
thúc đẩy cải tiến kỹ thuật, quản lý sản xuất, tăng năng suất lao động, cải thiện
đời sống. Mặt khác, xuất hiện những mặt trái gây tác động ngược chiều ảnh
hưởng tới việc tổ chức dạy học nói chung và tâm lý học sinh nói riêng, cụ thể:
- Không ít bậc phụ huynh bận làm ăn, sao nhãng hoặc khoán trắng con cho
giáo viên, nhà trường hoặc quá nuông chiều con dẫn tới sự chia sẻ giữa trẻ và
cha mẹ là hạn chế, điều này dẫn tới các hiện tượng tâm lý ở trẻ như trầm cảm
hay rối nhiễu tâm lý.
- Những tiêu cực và tệ nạn phát sinh, phát triển trong cơ chế thị trưởng đã
tác động đến tâm hồn trẻ thơ, gây khó khăn cho công tác giáo dục. Sự thiếu an
toàn khi trẻ tham gia vào môi trường xã hội đây cũng là một yếu tố tạo nên
những nét tâm lý không tích cực ở trẻ.