Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
NGUYỄN VĂN NGHĨA
HOÀN THIỆN CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
TẠI HUYỆN PHỔ YÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 60.62.01.15 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. TRẦN CHÍ THIỆN THÁI NGUYÊN - 2014
Thái Nguyên, tháng………năm 2014
Tác giả luận văn Nguyễn Văn Nghĩa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT vi
DANH MỤC BẢNG vii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH viii
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu của đề tài 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
3.1. Đối tượng nghiên cứu 2
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài 2
4. Đóng góp của luận văn 3
5. Cấu trúc luận văn 3
Chƣơng 1.
4
1.1. Thu hồi đất, GPMB và các vấn đề liên quan 4
2.2.3. Phương pháp xử lý thông tin 34
2.2.4. Phương pháp phân tích số liệu 34
2.2.5. Hệ thống chỉ tiêu sử dụng 34
Chƣơng 3. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở
HUYỆN PHỔ YÊN 49
3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 49
3.1.1. Điều kiện tự nhiên 49
3.1.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội 53
3.2. Thực trạng bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư 62
3.2.1. Thực trạng công tác bồi thường, GPMB và tái định cư ở huyện Phổ Yên . 62
3.2.2. Tình hình thực hiện công tác GPMB 02 dự án 66
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
v
Chƣơng 4. GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở
HUYỆN PHỔ YÊN 92
4.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp để thực hiện tốt
công tác GPMB ở huyện Phổ Yên trong những năm tới 92
4.1.1. Quan điểm về chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng 92
4.1.2. Định hướng chung 93
4.1.3. Mục tiêu, nhiệm vụ 95
4.2. Giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác GPMB để thực thi các dự án
kinh tế - xã hội ở huyện Phổ Yên 96
4.2.1. Nhóm giải pháp về hoàn thiện khung pháp lý và các chính sách liên
quan tới công tác giải phóng mặt bằng 96
4.2.2. Nhóm giải pháp về cơ chế tài chính, tạo nguồn vốn hình thành quỹ cho
công tác giải phóng mặt bằng 98
4.2.3. Nhóm giải pháp về hỗ trợ và tái định cư phục vụ cho công tác giải
phóng mặt bằng 100
UBND
: Ủy ban nhân dân
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
vii
DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1. Điều tra thu thập số liệu 32
Bảng 3.1: Tình hình biến động đất đai huyện Phổ Yên giai đoạn 2008 - 2010 51
Bảng 3.2. Kết quả phát triển kinh tế xã hội huyện Phổ Yên giai đoạn 2005
đến 2012 54
Bảng 3.3: Giá trị sản xuất và cơ cấu kinh tế Phổ Yên giai đoạn 2006-2012 57
Bảng 3.4. Kết quả thực hiện các mục tiêu xã hội huyện Phổ Yên 61
Bảng 3.5: Kết quả bồi thường, GPMB dự án đã giao đất, cho thuê đất tại
huyện Phổ Yên giai đoạn 2007-2012 65
Bảng 3.6. Khái quát về 02 dự án nghiên cứu trên địa bàn huyện Phổ Yên 67
Bảng 3.7. Qui mô của dự án Khu dân cư Hồng Diện 70
Bảng 3.8. Qui mô dự án Nút giao Yên Bình huyện Phổ Yên 73
Bảng 3.9. Xác định đối tượng được bồi thường và không được bồi thường 74
Bảng 3.10. Ý kiến của người có đất bị thu hồi trong việc xác định đối tượng
và điều kiện được bồi thường 75
Bảng 3.11. Tổng hợp bồi thường, hỗ trợ về đất của 2 dự án 77
Bảng 3.12. Tổng hợp bồi thường tài sản, cây cối, vật kiến trúc trên đất 02
dự án 79
Bảng 3.13. Tổng hợp kinh phí hỗ trợ theo chính sách qui định của 02 dự án 81
Bảng 3.14. Tổng hợp số hộ đã bố trí tái định cư 82
Bảng 3.15. Tổng hợp kết quả đạt được của 02 dự án 84
Bảng 3.16. Sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của phần đất nông nghiệp 86
Bảng 3.17. Sử dụng phần đất dân cư dịch vụ 86
Khó khăn chủ yếu của công tác GPMB là việc xác định giá trị bồi thường. Giá trị
bồi thường thường thấp hơn so với thực tế. Do vậy nó đã tác động rất lớn đến
tâm lý người dân, họ luôn cảm thấy mức bồi thường như vậy là chưa thoả đáng.
Động chạm trực tiếp đến quyền lợi của người dân thì họ không tự nguyện
chuyển đi, không ủng hộ công tác bồi thường GPMB cũng là điều dễ hiểu.
Cùng với sự phát triển của cả nước về kinh tế - xã hội, tỉnh Thái
Nguyên nói chung, huyện Phổ Yên nói riêng trong thời gian qua đã có nhiều
công trình, dự án được thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của
toàn tỉnh, toàn huyện nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp
phần nhỏ vào sự nghiệp phát triển của cả nước. Nhiều công trình, dự án đã
hoàn thành đi vào hoạt động đem lại nhiều thành tựu về kinh tế - xã hội cho
tỉnh nhà. Tuy nhiên có những dự án đã hoàn thành, các công trình đã đưa vào
sử dụng, nhưng vẫn còn rất nhiều đơn thư khiếu nại. Nguyên nhân chính có
phải là mức bồi thường chưa thoả đáng hay ở một nguyên nhân chủ quan nào
khác? Công tác bồi thường GPMB không chỉ là di dời dân ra khỏi khu vực
giải toả mà phải có kế hoạch cụ thể trong công tác tái định cư và hỗ trợ phát
triển kinh tế, ổn định đời sống sau tái định cư.
Xuất phát từ những vấn đề trên và nhận thấy được tầm quan trọng của
công tác GPMB, tác giả tiến hành nghiên cứu đề tài: “Hoàn thiện công tác
g m tại huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên”.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
2
2. Mục tiêu của đề tài
2.1. Mục tiêu chung
góp phần hoàn thiện công tác GPMB trên địa bàn huyện, đảm bảo nhanh,
đúng tiến độ và đúng chính sách của Nhà nước.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- t thực tiễn về công tác
xây dựng dự án phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện Phổ Yên.
3.2.3. Phạm vi thời gian nghiên cứu
- Thời gi : G 2008 - 2012
4. Đóng góp của luận văn
- .
-
huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên.
5. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn được chia làm 4 chương là:
Chƣơng 1
;
Chƣơng 2: Phương pháp nghiên cứu;
Chƣơng 3: ;
Chƣơng 4
. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
4
Chƣơng 1 1.1. Thu hồi đất, GPMB và các vấn đề liên quan
1.1.1. Thu hồi đất và bồi thường giải phóng mặt bằng
1.1.1.1. Khái niệm về thu hồi đất
Theo Điều 4 - Luật đất đai năm 2003 thì “thu hồi đất là việc Nhà nước ra
năng suất lao động cao, cũng như thu nhập cao hơn.
1.1.1.3. Cơ chế thu hồi đất
Thu hồi đất để phục vụ cho việc xây dựng khu cụm công nghiệp, khu
dân cư, cơ sở hạ tầng công cộng là vấn đề kinh tế - xã hội lớn, nhưng lại phải
tính đến lợi ích cơ bản của những người dân bị thu hồi đất. Qua đó, Nhà nước
ta đã ban hành Luật đất đai năm 2003, Nghị định số 181, 197, 198, 17, 84, 69
và hàng loạt chính sách vĩ mô hướng vào giải quyết cơ bản về đất nói chung
và vấn đề thu hồi đất nông nghiệp nói riêng để đảm bảo giữa lợi ích chung
của xã hội và lợi ích của hộ nhân dân, nhằm giải quyết vấn đề nông nghiệp,
nông dân, nông thôn.
Khi Nhà nước thu hồi đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phải tiến hành
bồi thường, hỗ trợ để GPMB. Người bị thu hồi đất loại nào thì được bồi thường
bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi
thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tại thời điểm có quyết
định thu hồi. Trường hợp thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất
mà không có đất để bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì ngoài việc được bồi
thường bằng tiền, người bị thu hồi đất còn được Nhà nước hỗ trợ ổn định đời sống
và sản xuất, đào tạo chuyển đổi ngành nghề, bố trí việc làm.
1.1.1.4. Bản chất của việc bồi thường, giải phóng mặt bằng
Giải phóng mặt bằng là quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên
quan đến di dời nhà cửa, cây cối và các công trình xây dựng trên phần đất
nhất định được quy định cho việc thực hiện một dự án, công trình mới trên
đó. GPMB là quá trình đa dạng và phức tạp, nó thể hiện khác nhau đối với
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
6
mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi
ích của toàn xã hội.
- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất
thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế xã hội
mà trong đó GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án xây dựng cơ sở hạ tầng
có được triển khai thực thi hay không.
Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau
như: Tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của những
người dân trong diện bị giải toả Nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời
gian tiến hành thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ để GPMB.
Thu hồi đất, bồi thường GPMB thực hiện đúng tiến độ đề ra sẽ tiết
kiệm được thời gian và việc thực hiện dự án có hiệu quả. Ngược lại, thu hồi
đất, bồi thường GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng của các
công trình, ảnh hưởng đến việc sử dụng lao động cũng như chi phí cho dự án,
có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng.
Về mặt kinh tế của dự án: Thực hiện thu hồi đất, bồi thường GPMB
được thực hiện tốt sẽ giảm tối đa chi phí cho công tác GPMB, có điều kiện tập
trung vốn đầu tư cho các công trình khác. Thu hồi đất, bồi thường GPMB kéo
dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn
đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư. Đối với các dự
án đầu tư sản xuất kinh doanh do không đáp ứng được tiến độ đầu tư vì vậy
nhiều dự án mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp. Còn đối với các
dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị
ngắt quãng gây ra sự lãng phí rất lớn và ảnh hưởng tới chất lượng công trình.
Đặc biệt, các nhà đầu tư trong nước có nguồn vốn hạn hẹp thì việc quay vòng
vốn là cần thiết để đảm bảo tận dụng cơ hội đấu thầu của các công trình khác.
1.1.2. Giá đất và định giá đất
1.1.2.1. Giá đất
Tại điều 12 Luật Đất đai năm 1993 đã công nhận đất “có giá’’. Lần đầu
tiên được coi là “có giá” làm thay đổi hẳn quan niệm cũ đã ngự trị trong suốt
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
9
sự hình thành và vận động của giá đất nhưng ảnh hưởng lớn nhất là: Mục đích
sử dụng, độ màu mỡ của đất, vị trí hình thể, địa hình, điều kiện tự nhiên, kinh
tế - xã hội, môi trường, tình trạng pháp lý, quan hệ cung cầu, sự khan hiếm,
lòng ham muốn và chính sách đầu tư của Nhà nước.
1.1.2.2. Định giá đất
Là những phương pháp kinh tế nhằm tính toán lượng giá trị của đất đai
bằng hình thái tiền tệ tại một thời điểm xác định khi chúng tham gia trong một
thị trường nhất định. Đất đai là tài sản, vì vậy về nguyên tắc việc định giá đất
cũng như định giá các tài sản thông thường. Mặt khác, đất đai là một tài sản
đặc biệt, nên giá đất ngoài các yếu tố về không gian, thời gian, kinh tế, pháp
luật chi phối, nó còn bị tác động bởi các yếu tố tâm lý xã hội. Vì vậy, như trên
đã trình bày thì giá đất chỉ có thể là sự ước tính về mặt giá trị mà không có thể
tính đúng, tính đủ như các tài sản thông thường khác.
1.1.3. Tái định cư
Tái định cư được hiểu là quá trình bồi thường, hỗ trợ các thiệt hại về
đất đai và tài sản, di chuyển, tái định cư, ổn định và khôi phục cuộc sống cho
những người dân bị thu hồi đất để xây dựng các dự án nhằm mục đích phát
triển. Tái định cư còn bao gồm hàng loạt các hoạt động nhằm hỗ trợ cho
những người bị ảnh hưởng do việc thực hiện dự án gây ra, khôi phục và cải
thiện mức sống tạo điều kiện phát triển những cơ sở kinh tế và văn hoá - xã
hội của hộ bị thu hồi đất và cộng đồng. Nói tóm lại, tái định cư là nhằm giảm
nhẹ các tác động xấu về kinh tế, văn hoá xã hội đối với một bộ phận dân cư bị
thu hồi đất, đã gánh chịu vì sự phát triển chung. Vì vậy, các dự án tái định cư
cũng được coi là các dự án phát triển và phải được thực hiện như các dự án
phát triển khác. Tuy nhiên, trên thực tế đã triển khai nhiều dự án xây dựng
khu tái định cư để di dân khi Nhà nước thu hồi đất, bước đầu ổn định đời sống
cho những người phải di chuyển chỗ ở do bị thu hồi đất, song quá trình thực
người khác thì khoản tiền đó được tiêu dùng trong một khoảng thời gian nhất
định sau đó dẫn đến thất nghiệp, ảnh hưởng đến cuộc sống gia đình, đôi khi
có người mắc vào tệ nạn xã hội. Vì vậy, vấn đề tạo công ăn việc làm cụ thể
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
11
cho thu nhập ổn định là mục tiêu phấn đấu trong mọi thời kỳ phát triển. Nó
tạo điều kiện ổn định cuộc sống gia đình, ổn định xã hội, tạo điều kiện thúc
đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển.
Nội dung cơ bản của các chủ trương chính sách trên là: hướng vào tiếp
tục giải phóng tiềm năng lao động, đất đai khu vực nông nghiệp, nông thôn
tạo động lực mới cho nông dân phát triển kinh tế hộ gia đình, trang trại, làng
nghề, doanh nghiệp nhỏ và vừa ở nông thôn. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu
lao động nông nghiệp, nông thôn đáp ứng yêu cầu cơ cấu kinh tế theo hướng
CNH - HĐH, hội nhập; nâng cao chất lượng nguồn lực, sức mạnh cạnh tranh
của lao động nông thôn, nông dân; tạo việc làm đầy đủ cho lao động nông
thôn, nông dân, nhất là vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất, nâng cao giá
trị việc làm cho nông dân.
Các chính sách vĩ mô này góp phần quan trọng, tạo thế chủ động, tích
cực để giải quyết vấn đề thu nhập, đời sống việc làm cho người lao động nông
thôn nói chung, cho lao động nông nghiệp khi bị thu hồi đất nói riêng. Ngoài
các chính sách trên, Nhà nước đã ban hành một số chính sách hỗ trợ người lao
động như Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ quy định
việc hỗ trợ nông dân khi thu hồi đất nông nghiệp được hỗ trợ trực tiếp kinh
phí dạy nghề để chuyển nghề; Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004
của Chính phủ về bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất
(thay thế Nghị định 22/1998/NĐ-CP); Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày
27/01/2006 của Chính phủ về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị
định hướng dẫn thi hành luật đất đai; Chỉ thị số 11/2006/CT-TTg ngày
Hộ nông dân do bị thu hồi đất không còn đất sản xuất hoặc chỉ còn lại
một phần, sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ không đúng mục đích nên sẽ dẫn
tới việc dư thừa lao động, mặt khác một số lao động do không có khả năng
chuyển đổi việc làm dẫn tới thất nghiệp.
1.2.1.2. Tác động về thu nhập
* Tác động tích cực
- Khi thu hồi đất thì do được nhận tiền bồi thường nên một số hộ có khả
năng đầu tư cho phát triển kinh tế nhờ đó thu nhập của họ cũng tăng lên.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
13
- Khi các ngành nghề truyền thống của địa phương được khôi phục phát
triển và tận dụng được lượng lao động dư thừa, nên thu nhập của các hộ này
được tăng lên.
- Nhiều loại hình dịch vụ phát triển, có cơ hội về việc làm mới nhờ đó
nâng cao thu nhập cho hộ nông dân.
* Tác động tiêu cực
- Khi thu hồi đất thì những hộ mất đất do không chuyển đổi được việc
làm sẽ không có việc làm từ đó dẫn tới thu nhập ngày càng thấp.
- Mặc dù kinh tế xã hội phát triển nhưng bộ phận nông dân do nhượng
đất nên không có khả năng tự cung cấp các nhu cầu thiết yếu cho đời sống
hàng ngày nên phải mua, dẫn tới mặc dầu thu nhập cao hơn trước, nhưng cuộc
sống về vật chất lại thấp hơn trước đây do chi tiêu tăng nhanh hơn thu nhập.
1.2.2. Tác động gián tiếp tới hộ
1.2.2.1. Về mặt xã hội
* Tác động tích cực
- Thay đổi bộ mặt văn hoá của địa phương.
- Thay đổi nếp sống của cộng đồng theo hướng tốt lên.
- Các hộ nông dân có điều kiện tiếp xúc với phương tiện thông tin đại
* Tác động tích cực
- Khi thu hồi đất quy hoạch khu dân cư để giao đất có thu tiền sẽ tạo ra
nguồn thu ngân sách chủ yếu cho địa phương để xây dựng cơ sở hạ tầng phục
vụ sản xuất, đời sống của nhân dân.
- Khi thu hồi đất quy hoạch khu, cụm công nghiệp tạo ra nguồn thu từ
các khoản thuế của các doanh nghiệp cho ngân sách địa phương.
* Tác động tiêu cực
Nếu chỉ đạo, quản lý việc thu tiền sử dụng đất không tốt dẫn tới những
tồn đọng tiền sử dụng đất, sử dụng không đúng mục đích làm thất thoát tiền
vốn của Nhà nước.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu
15
1.3. Chính sách bồi thƣờng ở một số nƣớc trên thế giới
Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan
trọng, cơ bản nhất của mọi hoạt động đời sống kinh tế xã hội. Khi Nhà nước
tiến hành thu hồi đất để phục vụ cho các mục đích phát triển của quốc gia đã
làm thay đổi toàn bộ đời sống kinh tế của các hộ, người bị ảnh hưởng không
những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng gia tăng.
Đặc biệt, ở nước đang phát triển như Việt Nam, người dân chủ yếu sống bằng
nghề nông nghiệp do vậy đất đai và các chính sách liên quan đến thu hồi đất,
GPMB là vấn đề sống còn của họ. Dưới đây là một số kinh nghiệm, chính
sách bồi thường của một số tổ chức tài trợ và một số nước trên thế giới sẽ
phần nào giúp ích cho Việt Nam khi thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ
và tái định cư trong công tác GPMB.
1.3.1. Chính sách, bồi thường thiệt hại và tái định cư ở các tổ chức tài trợ
(WB và ADB)
Theo Ngân hàng Thế giới (WB) và Ngân hàng Phát triển châu Á
(ADB) thì bản chất của việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước
có những kiến nghị biện pháp giải quyết, sao cho công tác tái định cư đạt
được mục tiêu cuối cùng là giải quyết những vướng mắc nảy sinh.
1.3.2. Chính sách bồi thường, GPMB ở một số nước trên thế giới
Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực quan
trọng nhất, cơ bản của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội. Khi Nhà nước
thu hồi đất phục vụ cho các mục đích của quốc gia đã làm thay đổi toàn bộ
đời sống kinh tế của hàng triệu hộ dân và người dân, người bị ảnh hưởng
không những không hạn chế về số lượng mà còn có xu hướng ngày càng tăng.
Đặc biệt, ở những nước đang phát triển, người dân chủ yếu sống bằng nghề
nông nghiệp đó là vấn đề sống còn của họ. Dưới đây là một số kinh nghiệm
quản lý đất đai của các nước trên thế giới sẽ phần nào giúp ích cho Việt Nam
chúng ta, đặc biệt trong chính sách bồi thường GPMB.
1.3.2.1. Trung Quốc
Hiến pháp Trung Quốc quy định có 2 hình thức sở hữu đất đai: Sở hữu
Nhà nước và sở hữu tập thể. Vì đất đai thuộc sở hữu Nhà nước nên khi thu hồi
đất, kể cả đất nông nghiệp tùy từng trường hợp cụ thể, Nhà nước sẽ cấp đất
Copyright: Tài liệu đại học ©