Thế giới nhân vật trong “Gào thét”,
“Bàng hoàng” của Lỗ Tấn
Từ đầu đến cuối, Lỗ Tấn vẫn nuôi hy vọng về những “con đường” và
chính cái hy vọng đó đã làm nên sức sống, sự gắn kết của những án văn
chương không chỉ tồn tại một thời mà là mãi mãi.
I: Mở đầu
1. 1. Lỗ Tấn_con người và sự nghiệp
Người ta thường nói: cây đắng sinh trái ngọt. Có lẽ phải trải qua
những đắng cay con người mới biết trân trọng và biết tạo ra những vị
ngọt cho cuộc đời. Nếu “tài mệnh tương đối” là một qui luật thì thật
dễ dàng để lí giải sự ưu ái của đời giành cho những thiên tài. Thiên
tài, phải chăng như Tản Đà từng nói là những “trích tiên” bị trời đày ải
dưới nhân gian để rồi đem tài năng của mình cứu vớt nhân gian. Vậy
Lỗ Tấn có được xem là một trong số những “trích tiên” đó không?
Ngày 25 tháng 9 năm 1881, cậu bé Chu Thụ Nhân (tên thật của Lỗ
Tấn) chào đời tại Thiệu Hưng, tỉnh Chiết Giang trong một gia đình
quan lại sa sút. Cậu có một tuổi thơ sống trong sung túc, ấm no,
song cái thời hoàng kim ấy chẳng được bao lâu khi gia đình họ Chu
liên tiếp gặp những tai họa. Ông nội của Lỗ Tấn là Chu Giới Phù đã
từng làm trong viện hàn lâm, sau liên quan tới một vụ án trường thi
mà bị bắt rồi bị giết. Cha của Lỗ là Chu Bá Nghi cũng đỗ tú tài song
không ra làm quan, vì phẫn uất trước xã hội, ông chìm trong rượi chè
và lâm bệnh nặng rồi không lâu cũng qua đời. Cuộc sống của gia
đình họ Chu đã túng quẫn nay càng túng quẫn hơn.
Thủa nhỏ Lỗ Tấn học ở quê, năm 18 tuổi thì lên Bắc Kinh học Thủy
Sinh Đường (nơi đào tạo nghề hàng hải), sau đó lại thi vào Khoáng
Học Đường rồi sang Nhật học ngành Y với mong muốn chữa bệnh
cho người nghèo như cha ông ngày trước. Nhưng khi trở về Trung
Quốc, ông bàng hoàng nhận ra, căn bệnh mà người dân đất nước
ông đang mắc phải không phải là căn bệnh thể xác mà chính là căn
bệnh tinh thần, sự u mê trầm trọng của người dân Trung Quốc bị bủa

như AQ, có người khờ khạo, điên rồ như Khổng Ất Kỉ, người thì bị
khuất phục, bị chế nhạo, khinh bỉ như thím Tường Lâm…người tốt
có, kẻ xấu xa có, người quân tử có và kẻ tiểu nhân cũng nham
nhảm…nhưng có điều những người này đều là những con bệnh. Họ
đều mắc một loại bệnh giống nhau, họ bị tiêm nhiễm bởi chẳng còn
chút sức đề kháng nào trong xã hội tù túng, đầy rẫy những bất công
kia. Và nhiệm vụ của Lỗ là chỉ cho họ biết mặt ngang mũi dọc của cái
con vi_rút đang gặm nhấm họ ấy mà để họ loại bỏ nó.
2. 2. Nhân vật người nông dân
Với một giọng điệu lạnh lùng, hóm hỉnh, thâm trầm, mộc mạc, giản
dị…đơn giản từ cái tên nhân vật cho đến cách dùng từ chẳng chút
điển cố, điển tích gì ấy vậy mà hiểu được những lời của Lỗ thực là
khó. Mất cả một tuần ngồi nghiền ngẫm Gào thét và Bàng hoàng, có
lẽ trước tiên chúng ta cũng nên đi lí giải sao lại có cái tựa đề lạ thế?
Ai Gào thét cơ chứ? Gào thét cái gì vậy? Bàng hoàng gì cơ chứ? Là
Lỗ Tấn hay là những nhân vật của ông? Phải chăng có như Chí
Phèo của ta gào thét quằn quại trong vũng máu mà hỏi đời: “Ai cho
ta lương thiện?”. Khám phá thế giới nhân vật của Lỗ Tấn cũng là
cách đi tìm nguồn cơn tạo nên bi kịch cho những con người khốn khổ
ấy.
Người nông nhân trong những câu chuyện của Lỗ đa phần đều là
những cố nông. Họ là một AQ “cù bơ cù bất”, một Nhuận Thổ bị cái
đông con và đói nghèo biến thành đần độn, tham lam và xấu xa, một
thím Tường Lâm bị khinh bỉ bởi lấy hai đời chồng, một cô nàng “Tây
Thi đậu phụ” bỗng chốc biến thành một con mụ “compa” xấu xí, tham
lam,lừa lọc…Lỗ dường như am hiểu tường tận những khổ đau mà
người nông dân phải chịu. Trong những bất hạnh đến với những con
người bé nhỏ ấy, ngòi bút tài tình của văn sĩ họ Lỗ ấy đã chỉ cho
chúng ta cả những ưu, nhược của những người nông dân ấy.
Đối với một người sớm được tiếp xúc với cuộc sống lầm than, nghèo

Trung Hoa.
3. 3. Nhân vật người trí thức
Một nạn nhân khác của cái thời đen tối ấy chính là những người
trí thức mà trong đó có phần của tác giả. Hơn ai hết ông hiểu
được bi kịch cuả những trí thức, cả những trí thức cũ và những trí
thức mới họ đều không thoát khỏi vòng vây của sự nghèo nàn vật
chất. Một lão Khổng Ất Kỉ, nếu như trước đây thì hẳn là rất được
kính trọng bởi có chữ nghĩa, ấy vậy mà giờ ngay cả thằng oắt con
hầu bàn cũng khinh bỉ lão. Những “chi, hồ, giả, dã” của lão chẳng
còn ích gì trong thời buổi này và người ta mặc kệ lão lê lết, cười
nhạo lão. Khổng Ất Kỉ chính là nạn nhân tiêu biểu nhất cho những
trí thức phong kiến ngày đó.
Còn với những trí thức mới, tuy có khá khẩm hơn nhưng cũng
chẳng tránh khỏi căn bệnh quái ác kia. Họ ban đầu là những con
người chịu ảnh hưởng của những luồng tư tưởng mới ở phương
Tây. Họ hăng say lao vào cải cách xã hội làm cho xã hội sống sôi
động hẳn lên. Nhân vật Hạ Du đã làm xôn xao cả xã hội với
những phản kháng mãnh liệt, nhân vật trong Truyện cái đầu tóc
cũng cho thấy một cái nhìn mới mẻ, táo bạo của những con người
cấp tiến. Anh chàng điên trong Nhật kí người điêngặp ai cũng chất
vấn “ăn thịt người có nên không” và cái mơ ước phá tan xã hội
“người ăn thịt người” luôn thường trực trong đầu óc anh ta…Ở cả
những trí thức mới và những trí thức cũ, họ đều có khả năng nhận
ra sự bất bình thường của xã hội, họ đều muốn cứu vớt cái xã hội
ấy, nhưng con đường mà họ chọn lại là cách vẽ ra một “Gia đình
hạnh phúc” ở một tỉnh A nào đó. Họ trốn tránh, chùn bước trước
cái cùng quẫn về vật chất. Phương Huyền Xước lúc trước hào
hứng ủng hộ thanh niên nhưng sau lại chịu thỏa hiệp và làm ngơ
trước cảnh những thanh niên bị đàn áp. Lã Vĩ Phủ lại chấp nhận
trở về với cái mà anh ta ghét cay ghét đắng là dạy sách Mạnh Tử

nghiệp của thím và cuối cùng thím chết trong đói và rét giữa cái
không khí vui tươi của ngày cầu phúc. Rồi đến cô Ái, dù cô có cất
cao giọng mà chửi bố chồng là “thằng chó già”, chồng là “thằng chó
đểu” thì rốt cục cô vẫn chẳng lấy được sự công bằng cho những uất
ức, tủi nhục của mình, bởi cụ Thất, cái con người béo lùn ấy chính là
trở ngại lớn nhất của cô. Người ta phán cô sao cô đành chịu. Và cả
Tử Quân nữa cuộc sống hạnh phúc mà nàng mơ ước cùng Quyên
Sinh chỉ diễn ra trong một thời gian rồi nàng đành phải quay trở lại
với con mắt ghẻ lạnh của người đời và sự hà khắc của ông bố. Đó là
bi kịch của người phụ nữ không có quyền về kinh tế. Tất cả những
bi kịch tinh thần đều xuất phát từ những bi kịch vật chất.
III: Kết luận
Những nhân vật trong truyện của Lỗ đều là những con người bất
hạnh, họ chịu sự giày vò của miếng cơm, manh áo, họ bị xã hội cướp
đi những điều vốn dĩ một con người bình thường phải có và rồi chỉ
biết giãy rụa trong vũng bùn lầy của những bi kịch. Họ chính là
những nguyên mẫu ngoài đời mà Lỗ đã kì công cóp nhặt tạo nên họ.
Nhà văn đã chỉ ra những con vi_rút quái ác gặm nhấm cuộc sống
của họ biến họ thành những quái thai của đời. Họ ở đây không chỉ là
những người nhà văn gặp, chứng kiến mà nhà văn cũng đã trải
nghiệm. Bi kịch của những nhân vật cũng chính là bi kịch mà nhà văn
của chúng ta mắc phải. Ông tuy là vị bác sĩ tài ba tìm ra căn nguyên
nhưng chính ông cũng không tránh khỏi bị lây nhiễm.
Nhân vật của Lỗ chẳng mấy ai đầy đủ hình dạng, đôi khi ông chỉ gọi
là “anh mặt lưỡi cày”, “anh trán rộng”…họ chỉ hiện lên với nét phác
họa đơn sơ nhưng đó đều là những điểm nhấn nhằm diễn tả tình
cách của họ. Chủ yếu họ hiện ra qua những hành động, lời nói và đôi
khi là sự biểu thị nét mặt (AQ lườm). Những câu chuyện khá cô đúc,
chẳng mấy dài dòng, tình tiết lại hết sức đơn giản. Nhưng cái lôi cuốn
của Lỗ chính là sự tinh tế ở cách nhìn nhận và đánh giá vấn đề. Một