Vận dụng kiến thức liên môn giữa môn Địa lý, Văn học và ứng dụng Công nghệ thông tin
để học tốt bài học Lịch sử
(Ngày 25/12/2013 - 08:21:32)
Bài dự thi đạt giải nhì cấp tỉnh VDKT LM dành cho học sinh THPT năm học 2012 - 2013

1. Tên tình huống
Vận dụng kiến thức liên môn giữa môn Địa lý, Văn học và ứng dụng Công nghệ thông tin
để học tốt bài học Lịch sử: “Bài 19: Những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm trong
các thế kỉ X – XV”.
2. Mục tiêu giải quyết tình huống
Việc vận dụng kiến thức liên môn với môn Văn học, Địa lý và ứng dụng Công nghệ
thông tin làm cho hiệu quả của bài học Lịch sử nói riêng, môn học Lịch sử nói chung
được nâng cao. Giúp cho học sinh học bài với niềm say mê, hứng thú. Đồng thời làm cho
các em hình dung được một cách chân thực, sinh động về những cuộc đấu tranh của nhân
dân ta trong lịch sử gắn liền với truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông ta từ xa
xưa. Qua đó giúp hình thành ở các em thái độ biết ơn, biết quý trọng những con người,
những vị anh hùng dân tộc có công dựng nước và giữ nước; đồng thời tự hào hơn về
truyền thống vẻ vang, hào hùng của dân tộc một thời.
3. Tổng quan về những nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống
Như chúng ta đã biết, công cuộc đổi mới hiện nay đòi hỏi giáo dục phổ thông phải đào
tạo những con người toàn vẹn, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước. Mỗi môn học trong nhà trường phổ thông với đặc trưng của mình đều phải góp
phần đào tạo thế hệ trẻ. Trong đó, môn học Lịch sử với đặc trưng riêng, phù hợp, có giá
trị đặc biệt với việc đào tạo, xây dựng phẩm chất, nhân cách con người. Mặc dù vậy, môn
học Lịch sử hiện nay chưa được các bạn học sinh quan tâm đúng mức. Vì Lịch sử là
những gì đã xảy ra trong quá khứ, từ rất xa xưa; những gì còn lại ngày nay chỉ là những
ghi chép đơn giản, chung chung, thậm chí còn nhiều thiếu sót. Hiện nay, học sinh chỉ
được biết đến kiến thức lịch sử thông qua sách báo, vở, bài giảng của giáo viên… Phần
nhiều những kiến thức lịch sử đó không được tái hiện một cách sinh động mà rất mờ
nhạt, chung chung, khó hiểu. Từ đó học sinh cảm thấy chưa có hứng thú với môn học; tạo
ra tâm lý suy nghĩ cho học sinh: “Quá khứ là những gì đã xảy ra, chẳng cần nhớ lại mà

5. Thuyết minh quá trình giải quyết tình huống:
Trải qua hơn năm thế kỉ vươn lên xây dựng đất nước, nhân dân ta còn phải tiến hành
hàng loạt các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ độc lập của Tổ quốc. Sự nghiệp
giữ nước vĩ đại đó không chỉ làm nên những trang sử hào hùng cảu dân tộc mà còn góp
phần to lớn phát huy truyền thống yêu nước quý báu của dân tộc Việt Nam. Đầu thế kỉ X,
nhân dân Việt Nam đã giành được quyền tự chủ, lật đổ hoàn toàn chế độ đô hộ một nghìn
năm của phong kiến phương Bắc. Nhưng chẳng bao lâu sau chiến thắng Bạch Đằng, nhân
dân ta phải đương đầu với hai cuộc xâm lược của nhà Tống.
Đầu tiên là ở thời Tiền Lê vào năm 981. Năm 980,
được tin vua Đinh Tiên Hoàng và con trưởng là Đinh Liễn bị ám hại, vua mới lên thay
còn nhỏ tuổi, nước Đại Cồ Việt gặp nhiều khó khăn, nhà Tống chớp ngay cơ hội này kéo
sang xâm lược nước ta. Biết được âm mưu của nhà Tống, thập đạo tướng quân Lê Hoàn
lập tức được Thái hậu Dương Vân Nga và quần thần nhà Đinh tôn lên làm vua để lãnh
đạo cuộc kháng chiến. Năm 981, quân Tống chia hai đường thủy bộ kéo sang nước ta.
Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Lê Hoàn, quân ta đã đánh tan quân Tống ngay trên vùng
Đông Bắc của tổ quốc. Cuộc kháng chiến hoàn toàn thắng lợi. Để hiểu hơn kiến thức ở
nội dung này, ta sử dụng kiến thức liên môn để có thể hình dung rõ hơn các trận đánh và
ý nghĩa của cuộc kháng chiến.
Sử dụng bản đồ Địa lý với nguồn tài liệu từ mạng Internet để hình dung được rõ hơn về
các trận đánh quyết định ở vùng Đông Bắc. Cụ thể là chiến thắng Chi Lăng (ở Lạng Sơn)
và đặc biệt là chiến thắng Bạch Đằng, chỉ rõ địa hình và vị trí chiến lược của con sông
này. Tiếp đó, bằng kiến thức liên môn Văn học, với việc tìm hiểu tác phẩm “Đại Việt sử
kí toàn thư”, chúng ta có thể hiểu thêm về ý nghĩa của cuộc kháng chiến này: “Năm
1005, khi Lê Hoàn mất, một số đại thần nhà Tống xin vua Tống sai quân sang đánh nước
ta một lần nữa, vua Tống đã trả lời: “Họ Lê thường vẫn sai con vào chầu, không thiếu
trung thuận, nay nghe tin mới chết, chưa có lời thăm viếng đã vội đem quân sang đánh,
như vậy không đáng là bậc vương giả”. Như vậy, thắng lợi của cuộc kháng chiến chống
Tống thời Tiền Lê đã làm cho nhà Tống phải nể phục, cho thấy được tinh thần độc lập, tự
chủ, yêu hòa bình, đạo lý hòa hiếu, không chịu khuất phục trước kẻ thù xâm lược dù
trong hoàn cảnh khó khăn cũng không có gì có thể thay đổi được.

Bước vào thế kỉ XIII, quân dân nhà Trần tiếp tục công cuộc xây dựng và phát triển đất
nước đã lại phải đối mặt với ba lần quân Mông – Nguyên sang xâm lược trong suốt ba
mươi năm. Dưới sự chỉ đạo tài tình sáng suốt của các vua Trần và nhà quân sự thiên tài
Trần Quốc Tuấn, quân dân Đại Việt đã làm nên những chiến thắng lẫy lừng, vang dội.
Trong lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên thứ hai, Trần Hưng Đạo đã viết
“Hịch tướng sĩ” để khơi dậy tinh thần yêu nước, ý chí quyết tâm đánh giặc của binh sĩ:
“Ta thường tới bữa quên ăn, nửa đêm vỗ gối, ruột đau như cắt, nước mắt đầm đìa, chỉ
căm tức chưa xả thịt, lột da, nuốt gan, uống máu quân thù…”. Bài hịch đã tác động sâu
sắc tới tư tưởng, tinh thần và ý chí của binh sĩ. Một nét nổi bật trong chiến thuật chiến
lược của nhà Trần trong cả ba lần kháng chiến chống quân Mông – Nguyên đó chính là
kế sách “vườn không nhà trống”. Để hiểu về thuật ngữ này, ta có thể ứng dụng công nghệ
thông tin, mạng Internet để tra cứu thuật ngữ để hiểu hơn về bản chất cũng như ý nghĩa,
kết quả của kế sách này: khi giặc tiến vào kinh thành thì triều đình và nhân dân đã bỏ
kinh thành chạy sang các vùng khác khiến giặc trong thành thiếu thốn lương thực rơi vào
thế “tiến thoái lưỡng nan”, quân ta từ bên ngoài đánh úp, giặc rơi vào đường cùng.
Trong cả ba lần kháng chiến chống Mông – Nguyên, chiến thắng Bạch Đằng là chiến
thắng vang dội, có tính chất quyết định.
Ngoài sử dụng kiến thức bản đồ Địa lý, chúng ta cũng có thể thấy được vài nét sinh động
về chiến thắng này qua tác phẩm “Phú sông Bạch Đằng” của Trương Hán Siêu:
“Bạch Đằng nhất trận hỏa công
Tặc binh đại phá, máu hồng đỏ sông”
Hai câu thơ đã phần nào cho thấy sự oanh liệt, vang dội của chiến thắng Bạch Đằng, chỉ
cần một trận hỏa công cũng làm cho quân giặc tan tác, máu hồng đỏ sông.
Cuối thế kỉ XIV, nhà Trần suy vong, Hồ Quý Ly cướp ngôi và lập ra nhà Hồ năm 1400.
Nhà Hồ không được lòng dân nên đã để nước ta rowivafo tay giặc Minh. Hàng loạt các
cuộc khởi nghĩa đã nổ ra trong thời thuộc Minh nhưng đều thất bại, duy chỉ có cuộc khởi
nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi, Nguyễn Trãi lãnh đạo đã giành được thắng lợi cuối cùng. Để
hiểu về cuộc khởi nghĩa Lam Sơn và diễn biến của nó, chúng ta có thể sử dụng lược đồ
(hình ảnh trên mạng Internet) đồng thời qua tác phẩm “Bình Ngô đại cáo” của Nguyễn
Trãi.

Những câu thơ đã thể hiện rõ tấm lòng nhân đạo của quân ta “mở đường hiếu sinh” cho
giặc. Việc làm đó vừa khiến cho giặc nể phục, coi trọng ta mà cũng không dám sang xâm
lược nước ta nữa. Mùa xuân năm 1428, khởi nghĩa thắng lợi, Nguyễn Trãi viết “Cáo bình
Ngô” khẳng định:
“Xã tắc từ đây bền vững
Giang sơn từ đây đổi mới”
Có thể thấy rằng rõ ràng những kiến thức môn Văn học, Địa lý và việc ứng dụng công
nghệ thông tin giúp ta có thể hình dung một cách sống động, chân thực về tất cả các cuộc
kháng chiến của nhân dân ta. Điều này sẽ giúp môn Lịch sử sẽ hứng thú hơn, lôi cuốn
hơn… và hiệu quả học tập môn học sẽ được nâng cao.
6. Ý nghĩa của việc giải quyết tình huống
Với việc kết hợp kiến thức liên môn sẽ làm cho bài học lịch sử sống động hơn, cụ thể và
chân thực hơn, giúp gia tăng sự hứng thú với môn học Lịch sử. Đồng thời cũng từ đó
giúp chúng ta thêm ý thức và tự hào về truyền thống của dân tộc, tự hào về những trang
sử vẻ vang hào hùng của cha ông trong quá khứ. Qua đó cũng ý thức hơn về việc vận
dụng một cách linh hoạt kiến thức các môn học khác nhau để giải quyết những tình
huống được đặt ra trong học tập cũng như trong cuộc sống.