BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH



DƯƠNG CAO THỤC UYÊN

 
!"#$%&'#"$
()*
LUẬN VĂN THẠC SĨ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY ÂM
NHẠC
+, /
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH



DƯƠNG CAO THỤC UYÊN

 
!"#$%&'#"$
()*
Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp giảng dạy âm nhạc
Mã số: 60 14 01 11
LUẬN VĂN THẠC SĨ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY ÂM
NHẠC
Người hướng dẫn khoa học:
TS. PHẠM NGỌC DOANH
+, /
 
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng
tôi, luận văn đảm bảo tính trung thực và chưa từng được công

- $  ,  &)-    $  !/         
- ,0   
12 -$  !/- 0     
  (   (     *           
   &         
1.2.2.1. Đội ngũ giáo viên 27
1.2.2.2. Về số lượng học sinh 29
1.2.2.3. Về cơ sở vật chất 29
   $  &"   $ -$         
  - ,0     3
# $   $ &"  -$          
3
.      $ $   -$         
    
1.3.2.1. Hoạt động học tập của học sinh Trung học cơ sở 31
1.3.2.2. Đặc điểm của sự phát triển trí tuệ lứa tuổi học sinh Trung học cơ sở 32
#  $'&)-    -$               
4        
! $'&)-    -$         
1.4.1.1. Chương trình phân môn Tập đọc nhạc ở khối lớp 6 gồm có: 34
1.4.1.2. Chương trình phân môn Tập đọc nhạc ở khối lớp 7 gồm có: 37
12 )   56. - , $        
-$   - ,0      7
# 8)   56. - ,      7
DEFGHI860123.>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>/-
#,>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>/.
JJK>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>/.
 !>>>>/.
"#>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>/.
      ,  &)             

GV : Giáo viên
HS : Học sinh
TĐN : Tập đọc nhạc
THCS : Trung học cơ sở
CNH-HĐH : Công nghiệp hóa- Hiện đại hóa
GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo
<=
.>ST586U2VWIXD
Giáo dục là một hoạt động xã hội có mục đích nhằm đào tạo, bồi dưỡng
con người có những hiểu biết và phẩm chất cần thiết để có thể tham gia vào
hoạt động thực tiễn, góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp hơn. Do vậy, sự nghiệp
giáo dục và đào tạo phải được chú trọng đầu tư, phát triển toàn diện hơn ngay
từ bậc phổ thông. Chính vì lẽ đó, từ năm 1993 môn Âm nhạc đã được Bộ
Giáo dục và Đào tạo đưa vào giảng dạy, nhưng vì nhiều lý do đến năm 2002
Âm nhạc mới trở thành môn học chính thức trong các trường tiểu học và
Trung học cơ sở (THCS) trong cả nước.
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật gắn liền mọi khoảnh khắc, mọi giai
đoạn của đời người, từ lúc chào đời đến khi giã từ cuộc sống. Đó là những
khúc hát ru thuở ban đầu; những bài đồng dao khi khôn lớn, những bài hát
vui, dí dỏm trong các trò chơi trẻ thơ; những bài hát giao duyên, tỏ tình khi
trưởng thành; những bài ca sinh hoạt; những bài nhạc hiệu xuất trận; những
bài hát trong lao động học tập và những khúc hát tiễn đưa con người trở về
với cát bụi.
Âm nhạc rất gần gũi trong đời sống tập thể, từ xóm thôn đến làng xã.
Từ xa xưa, khi biết lao động, con người thường hợp sức nhau lại để cùng
nhau xây dựng nhà cửa, bảo vệ xóm làng và phát triển đời sống với mục
đích giúp nhau đạt hiệu quả trong đời sống lao động, vui chơi giải trí. Những
câu hò điệu hát phát sinh với ý nghĩa giáo dục tinh thần tập thể tương trợ,
gắn bó với nhau, khích lệ nhau vượt qua những khó khăn. Để gây tình đoàn
kết, tiếng đàn tiếng hát còn vang dội trong những ngày hội gia đình, những

Tại trường THCS Thủy Dương, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên
Huế, chất lượng học phân môn Tập đọc nhạc của học sinh THCS còn vô cùng
hạn chế. Rất ít học sinh có thể đọc được cao độ và tên của nốt nhạc vì thời lượng
học môn Âm nhạc trong chương trình không nhiều và đối tượng là đại trà. Học
sinh cũng ko hứng thú nhiều với giờ học Tập đọc nhạc. Chính vì thế, khả năng
học môn Tập đọc nhạc của các em càng hạn chế. Bên cạnh đó, với đặc thù của
địa phương, kinh phí hạn hẹp, cơ sở vật chất của các trương trên địa bàn còn
thiếu thốn, giáo viên giảng dạy môn Âm nhạc của trường cũng chưa có nhiều cơ
hội để tham gia giao lưu, học tập, trao đổi các phương pháp giáo dục mới phù
hợp với điều kiện nhà trường, dẫn đến chất lượng dạy và học môn Âm nhạc nói
chung và phân môn Tập đọc nhạc nói riêng còn nhiều hạn chế và bất cập.
Để có được giờ day Tập đọc nhạc theo mong muốn thì chúng ta phải
lựa chọn phương pháp phù hợp với phân môn, phù hợp với khả năng của bản
thân, của học sinh và điều kiện của nhà trường
Với những lý do nêu trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Nâng cao chất
lượng giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc ở trường THCS Thủy Dương, thị
xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế ” làm đề tài nghiên cứu của mình.
,>Y86Z[236D:28\F8]4VWIXD
Từ trước đến nay, việc tìm hiểu, đổi mới phương pháp giảng dạy để
nâng cao chất lượng phân môn Tập đọc nhạc ở các trường THCS đã được
nhiều giáo sinh chọn làm đề tài nghiên cứu khóa luận tốt nghiệp và sáng kiến
kinh nghiệm như:
- Sáng kiến kinh nghiệm của Giáo viên Đinh Thị Loan (Trường THCS
Trúc Lâm, Thanh Hóa - 2006), với đề tài: “ Một số biện pháp nâng cao hiệu
quả dạy phân môn Tập đọc nhạc ở lớp 6 đối với vùng khó”.
- Sáng kiến kinh nghiệm của Giáo viên Tống Thị Lệ (Trường THCS
Phú Bài - Thừa Thiên Huế - 2013), với đề tài: “ Một số phương pháp giúp học
sinh học tốt phân môn Tập đọc nhạc lớp 7 ”.
3
- Sáng kiến kinh nghiệm của Giáo viên Nguyễn Thị Kiều Hương

^>78ID:F236D:28\F
Từ khảo sát thực tế việc giảng dạy và học tập phân môn Tập đọc nhạc ở
trường Trung học cơ sở Thủy Dương, tìm ra những ưu, nhược điểm, qua đó
đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học phân
môn Tập đọc nhạc cho học sinh ở Trung học cơ sở Thủy Dương.
/>_DI0`23aXb6cdaD236D:28\F
* Đối tượng nghiên cứu:
Nội dung, chương trình đào tạo phân môn Tập đọc nhạc ở trường
Trung học cơ sở Thủy Dương.
Giáo trình giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc bậc Trung học cơ sở.
Giáo án và phương pháp giảng dạy phân môn Tập đọc nhạc của các
giáo viên trường Trung học cơ sở Thủy Dương đang áp dụng hiện nay.
Khả năng, hiệu quả tiếp thu chương trình học cùng mức độ rèn luyện
của học sinh trường Trung học cơ sở Thủy Dương.
* Phạm vi nghiên cứu:
Thực trạng việc giảng dạy và học tập phân môn Tập đọc nhạc ở trường
Trung học cơ sở Thủy Dương, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế.
Khảo sát thực tế thông qua các giờ lên lớp của giáo viên hiện đang
giảng dạy bộ môn Âm nhạc phân môn Tập đọc nhạc ở trường Trung học cơ
sở Thủy Dương, thị xã Hương Thủy, tỉnh Thừa Thiên Huế.
O>60123b6eb236D:28\F
Trong luận văn tôi sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Sưu tầm và nghiên cứu những tài
liệu có liên quan để phân tích, đánh giá.
5
- Phương pháp thực nghiệm: Áp dụng nội dung và phương pháp mới
vào thử nghiệm tại các lớp trường Trung học cơ sở Thủy Dương, từ đó đưa ra
những phương pháp tốt và phù hợp nhất cho việc giảng dạy phân môn Tập
đọc nhạc.
- Phương pháp tổng hợp: Điều tra, quan sát, so sánh, phân tích, đối

Với các phương tiện diễn tả đó, âm nhạc có sức mạnh vô cùng to lớn trong
việc thể hiện một cách tinh tế thế giới nội tâm của con người. Âm nhạc đã
trực tiếp tác động vào lĩnh vực tình cảm của con người ở những tâm trạng vui,
buồn, phấn khởi…khác nhau.
Âm nhạc có thể mang đến cho người nghe những giá trị cao đẹp của
cuộc sống và tâm hồn con người thông qua các hình tượng âm nhạc điển hình
và những quan điểm thẩm mỹ tích cực của tác phẩm Chính vì vậy, âm nhạc
có thể dùng làm phương tiện để hướng học sinh đến những chuẩn mực đạo
đức, từ đó hình thành suy nghĩ, thái độ, hành vi ứng xử đúng đắn trong cuộc
sống. Việc yêu cầu học sinh phải cố gắng điều chỉnh cho đúng với nhịp độ,
tốc độ trong âm nhạc, diễn xuất các kỹ thuật, sắc thái, tình cảm…sẽ giúp các
em rèn luyện tính nhịp nhàng, cẩn thận và sâu sắc. Những học sinh vội vàng,
hấp tấp phải sử dụng âm nhạc mang tính chất khoan thai, đều đặn để dần
mang lại sự điềm đạm; Với những học sinh chậm chạp, ủ rũ, thiếu tự tin sẽ
được rèn luyện bằng âm nhạc vui tươi, linh hoạt, sôi nổi Cứ như thế, âm nhạc
có đủ các yếu tố để rèn luyện tính cách cho học sinh.
7
Âm nhạc trong xã hội chúng ta được nuôi dưỡng bằng cội nguồn văn
hóa âm nhạc dân gian các dân tộc Việt Nam, môn học âm nhạc trong nhà
trường là phương tiện tích cực để hình thành ở học sinh một tâm hồn trong
sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, tư duy sáng tạo, làm cho các em nhanh
nhẹn và sống lạc quan yêu đời. Âm nhạc góp phần phát triển những tố chất
sinh lý, những phẩm chất tâm lý của lứa tuổi học sinh, tạo điều kiên để các em
phát triển hoàn chỉnh, cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất. Có thể nói, âm
nhạc có vai trò rất to lớn đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của
con người nói chung cũng như học sinh phổ thông nói riêng.
Trước yêu cầu đổi mới giáo dục và xây dựng con người mới hài hoà
phát triển toàn diện về nhân cách, âm nhạc đã được quan tâm và đưa vào dạy
học một cách nghiêm túc trong các trường phổ thông với mục tiêu được xác
định cụ thể. Điều này cho thấy vai trò của âm nhạc trong giáo dục học sinh đã

Giáo dục âm nhạc là một hình thức giáo dục nghệ thuật mang tính đặc
thù. Nó có khả năng liên kết, sử dụng cũng như hỗ trợ, xen lồng vào tất cả các
hình thức nội dung giáo dục khác làm cho chúng đạt đến hiệu quả cao trong
việc thực hiện những yêu cầu mục tiêu giáo dục. Nhưng với nhiệm vụ, chức
năng chủ yếu của mình, giáo dục âm nhạc trước hết thể hiện mục tiêu, yêu
cầu giáo dục nổi trội của mình là giáo dục thẩm mĩ. Mục tiêu và nhiệm vụ của
môn âm nhạc ở trường THCS là trang bị cho học sinh một số kiến thức về kỹ
năng ca hát, đọc và nghe nhạc; về lý thuyết âm nhạc ở mức độ đơn giản để
một chừng mực nào đó, các em có thể tham gia vào các hoạt động âm nhạc
của cộng đồng. Hình thành cho học sinh những hiểu biết sơ đẳng về cái hay,
cái đẹp trong nghệ thuật âm nhạc đồng thời mở mang vốn hiểu biết về truyền
thống âm nhạc dân tộc Việt Nam, tinh hoa âm nhạc thế giới, góp phần bồi
9
dưỡng tình cảm, tạo không khí vui tươi lành mạnh, làm phong phú thế giới
tinh thần nhằm phát triển hài hòa, toàn diện nhân cách học sinh.
Âm nhạc là sự sáng tạo và kết hợp tài tình giữa những mô hình tiết tấu
đặc biệt, màu sắc hòa thanh hài hoà, giai điệu uyển chuyển từ đó tạo nên một
hình tượng âm nhạc đẹp, khiến tâm hồn phấn chấn và sở thích thẩm mỹ thêm
phong phú. Một tác phẩm âm nhạc có tính truyền cảm, trước tiên là vì tác phẩm
ấy có một hình tượng âm nhạc sinh động và giàu cảm xúc. Hình tượng âm nhạc
không đơn thuần là sự miêu tả đơn thuần của phong cảnh, mà nó là một hình
thức vận động kết cấu âm nhạc mang đậm tình cảm nồng cháy của nhạc sĩ,
dung hòa trong ý nghĩa tiềm ẩn của hình tượng thẩm mỹ, bao hàm trong tình
cảm thẩm mỹ mà nhạc sĩ đã truyền tải và thể hiện, kích thích khả năng cảm
nhận sinh động và có tính định hướng cho người nghe.
Môn âm nhạc ở trường THCS gồm nhiều phân môn như: Âm nhạc
thường thức, Học hát, Tập đọc nhạc, Nhạc lý. Mỗi phân môn có một vai trò
nhất định. Ví dụ, với phân môn Học hát: Hoạt động ca hát có vị trí quan trọng
trong đời sống con người; bài hát phản ánh một cách hình tượng những khái
niệm sâu sắc về cuộc sống, thiên nhiên, con người và tất cả các mối quan hệ, tư

người. Giúp học sinh thông qua học tập hiểu rõ kiến thức về âm nhạc, nắm
bắt được kỹ năng âm nhạc nhất định, khi sống trong môi trường âm nhạc học
sinh sẽ có một quá trình thẩm thấu tự nhiên, dùng lý thuyết để tìm hiểu, vì nét
trữ tình nên rung động, cảm nhận bằng trái tim và thực hành theo sự hướng
dẫn. Được bồi dưỡng và hun đúc bằng cái đẹp, làm cho tâm hồn thêm trong
sáng, tình cảm thêm phong phú.
Âm nhạc đóng góp quan trọng vào quá trình hình thành nhân cách, trí
tuệ con người Việt Nam. Thông qua âm nhạc, các em cảm thụ rõ ràng quê
11
hương đất nước, hình ảnh bờ tre, ruộng lúa, biển rộng, sông núi,… hiện hữu
với vẻ đẹp gần gũi, thân thuộc. Không chỉ vậy, mối quan hệ gia đình đầy ý
nghĩa và bền chặt khi hát lên những bài hát về tình yêu thương bố mẹ, ông bà,
anh chị em. Sự gắn bó huyết thống, ruột thịt có ảnh hưởng lớn đến các em, tạo
nên sự ổn định, vững vàng tâm lý từ lúc còn thơ đến tuổi trưởng thành, làm
nền tảng cho mối quan hệ, ứng xử xã hội mai sau.
Khi tham gia trực tiếp vào hoạt động âm nhạc, các em sẽ tự điều chỉnh
hành vi, tìm đến lẽ phải, chân lý, rút ra những bài học về lối sống có văn hóa,
từ đó phẩm chất cá nhân: tính cách, năng lực được bộc lộ và sớm hình thành.
Có thể thấy, âm nhạc học đường không chỉ trong giờ học mà còn diễn ra mọi
lúc mọi nơi, như hoạt động vui chơi theo nhóm, trong tập thể với bạn bè cùng
lứa, qua đó tính tích cực, sáng tạo của trẻ em sớm phát triển. Nói tóm lại, để
hình thành nhân cách tốt, ngay từ khi cắp sách tới trường, môi trường giáo dục
trong đó giáo dục nghệ thuật trong đó có âm nhạc đóng vai trò quan trọng sự
trưởng thành của trẻ em. Giáo dục tính nhân văn, vì cộng đồng, hoàn thiện bản
thân và trở thành người có tài năng, đem lại lợi ích cho xã hội. Giáo dục nhân
cách, định hình lối ứng xử theo chuẩn mực đạo lý truyền thống Việt Nam.
Bằng âm nhạc, các em được giáo dục toàn diện trí- đức- thể- mỹ, sớm phát huy
lối tư duy chủ động, tinh thần tự giác.
Âm nhạc đóng vai trò đặc biệt trong giáo dục, bởi sự tác động và ảnh
hưởng lớn đến quá trình hình thành nhân cách, phát triển trí tuệ mỗi con

thuật mà còn là bộ môn nhân học, bởi vì đối tượng của âm nhạc là con người.
Carl Orff đã nói: “Âm nhạc bắt nguồn từ con người”. Người xưa có câu “phàm
âm chi khởi, do nhân tâm sinh giã” (phàm là âm nhạc thì đều bắt nguồn từ trái
tim con người). Vì vậy, việc tiến hành đào tạo con người toàn diện, nhân tài của
mọi thời đại không thể coi nhẹ tác dụng của giáo dục âm nhạc.
13
Giúp các em nhanh chóng phát triển tư duy tưởng tượng, suy luận theo
phương pháp liên hệ, so sánh giữa thế giới trong nghệ thuật với cuộc sống
hàng ngày.
Song song với các môn tự nhiên, xã hội, học nhạc giúp các em tăng
cường thụ cảm về thế giới nội tâm, đời sống tinh thần phong phú, nhanh
chóng phát triển, mở mang trí tuệ.
Cảm thụ âm nhạc tốt giúp trí tuệ hình thành phản ứng chuỗi giai đoạn,
có thể đạt tới khả năng dự đoán trước, tổng hợp thành ý nghĩa, năng lực bản
thân. Khác với các ngành khác, trong âm nhạc ngoài việc hình thành tri thức
và kỹ năng thực hành còn gắn với sự rung cảm. Vì vậy, đánh giá nhận thức
của người học âm nhạc không chỉ về mặt tư duy thuần tuý mà ở đó không thể
thiếu phương diện cảm xúc. Một khi học sinh có cảm xúc trong âm nhạc thì ở
các em sẽ phát huy sự tưởng tượng, sự sáng tạo và từ đây kích thích các em
sự hứng thú say mê học tập.
1.1.1.4. Âm nhạc là phương tiện góp phần phát triển thể chất học sinh
Tình cảm là một trong những hình thức thể hiện sự vận động của cuộc
sống, cũng chính là “động cơ khởi động” nội bộ xúc tiến hình thành sự phát
triển bình thường của thể chất. Mác từng nói: “một tâm trạng vui vẻ còn tốt
hơn mười thang thuốc bổ trong việc giải tỏa những mệt mỏi và đau buồn về
sinh lý”. Âm nhạc là nghệ thuật của cảm xúc, nó thông qua những giai điệu
mềm mại làm hưng phấn thần kinh, điều tiết cảm xúc, giảm bớt áp lực, chữa
trị các chứng bệnh tâm lý. Thực tế đã chứng minh, thể thao rèn luyện sức
khỏe, còn âm nhạc lại đánh thức tâm trạng vui tươi của con người, mặc dù có
sự khác biệt trong hình thức vận động sinh lý, nhưng lại có ý nghĩa chung

1.1.2. Vai trò, ý nghĩa của phân môn tập đọc nhạc và các phương pháp, kỹ
năng cơ bản dạy học phân môn tập đọc nhạc.
1.1.2.1. Vai trò, ý nghĩa của phân môn tập đọc nhạc:
Các bộ môn nghệ thuật đều có những đặc thù riêng của nó. Với hội hoạ
là màu sắc, múa là hình thể còn đặc thù của âm nhạc là âm thanh. Trong âm
nhạc, mỗi bộ môn chuyên ngành cũng mang một nét riêng biệt về cách học,
cách trình bày, do đó mà vai trò của từng môn học cũng rất khác nhau. Môn
tập đọc nhạc ( Đọc- ghi nhạc, xướng âm) giữ vai trò vô cùng quan trọng và có
ý nghĩa quyết định đối với quá trình học tập, kết quả học tập, thưởng thức và
biểu diễn âm nhạc. Tập đọc nhạc rèn luyện các kỹ năng nghe, đọc, ghi cao độ,
trường độ, tiết tấu, luyện tập các khía cạnh của âm nhạc như: nhanh, chậm, to,
nhỏ, vui buồn Đây là môn học mang tính thực hành, rèn luyện thẩm định sự
đúng sai khi nghe các yếu tố diễn tả của âm nhạc là nhịp, phách, quãng.
1.1.2.2. Các phương pháp dạy học phân môn tập đọc nhạc:
Tập đọc nhạc là môn học có tính đặc thù của chuyên ngành âm nhạc
nên trong hoạt động dạy và học phải sử dụng các phương pháp mang tính đặc
thù của chuyên ngành. Đó là các phương pháp thuyết trình, phương pháp trình
bày tác phẩm, phương pháp thực hành luyện tập và phương pháp kiểm tra,
đánh giá.
a/ Phương pháp thuyết trình
Đây là phương pháp giảng dạy có vai trò quan trọng, không thể thiếu
trong mọi hoạt động dạy học. Riêng trong phân môn tập đọc nhạc, phương
pháp thuyết trình được sử dụng để hỗ trợ cho các phương pháp khác tạo nên sự
trao đổi giao tiếp giữa thày và trò. Phương pháp thuyết trình được sử dụng khi
tóm tắt, củng cố nội dung kiến thức bài học, hướng dẫn HS rèn luyện kỹ năng:
+ Giới thiêu nội dung, yêu cầu của bài học
+ Hướng dẫn nội dung, mục tiêu rèn luyện kỹ năng.
16
+ Phân tích các yếu tố khó và hướng dẫn HS thực hiện, sửa sai.
+ Bên cạnh đó, GV còn dùng phương pháp vấn đáp để trao đổi, gợi mở