ĐẶT VẤN ĐỀ
Đột quỵ não là nguyên nhân đứng hàng thứ ba dẫn đến tử vong
sau bệnh tim mạch và ung thư, là nguyên nhân hàng đầu để lại di
chứng và tàn phế trên thế giới trong đó trên 80% là đột quỵ nhồi
máu não.
Hàng năm tại Hoa Kỳ có 700.000 người mắc đột quỵ não trong số
đó có khoảng 200.000 người là do tái đột quỵ não. Thống kê cho thấy
cứ 500.000 bệnh nhân đột quỵ não mới có khoảng 14% sẽ bị tái đột
quỵ não trong vòng một năm. Nhưng vấn đề điều trị dự phòng trước
và sau đột quỵ não thực sự cần thiết để làm giảm gánh nặng do đột
quỵ gây nên.
Khi tái đột quỵ não xẩy ra, tiên lượng sẽ nặng nề hơn nhiều so
với lần đột quỵ não đầu tiên do có sự kết hợp của các di chứng lần
đột quỵ não trước (liệt, rối loạn ngôn ngữ vận động, các biến đổi tâm-
sinh lý sau đột quỵ và tình trạng sa sút trí tuệ ) do các tổn thương cũ
và mới có thể ở một hoặc hai bên bán cầu. Đây cũng chính là nguyên
nhân làm gia tăng tỷ lệ tử vong và tàn phế cũng như di chứng của tái
đột quỵ não. Thăm khám lâm sàng không thể phân biệt nhồi máu não
hay chảy máu não. Những kỹ thuật tiên tiến về hình ảnh cắt lớp vi
tính, cộng hưởng từ sọ não đều có thể loại trừ tổn thương chảy máu
não, nhận biết cục máu đông gây thuyên tắc mạch máu não, xác định
vùng trung tâm nhồi máu và phân biệt nó với vùng mô não tranh tối
tranh sáng mà có khả năng hồi phục xung quanh trong đó chụp cắt
lớp vi tính được thực hiện đầu tiên để chẩn đoán đột quỵ não nhanh
hơn, thuận tiện hơn và giá thành thấp hơn chụp cộng hưởng từ.
1
Mong muốn tìm hiểu những yếu tố liên quan, tiên lượng của các
bệnh nhân tái đột quỵ nhồi máu não từ đó giúp điều trị tích cực, dự
phòng tái phát cho các bệnh nhân này chúng tôi tiến hành nghiên cứu
đề tài:
" Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, hình ảnh học thần kinh và một

tròn, các ổ khuyết có hình tròn hoặc hình bầu dục, đường kính
≤1,5cm,vị trí phù hợp với vùng phân bố của động mạch não.
Giai đoạn mạn: Ổ giảm tỷ trọng thu nhổ, bờ rõ, tỷ trọng giảm
xuống gần bằng tỷ trọng dịch.
Chụp cộng hưởng từ sọ não: Các chuỗi xung chụp CHT nhồi
máu não cấp tính: FLAIR, T2*, TOF, Diffusion, Perfusion. FLAIR
phân biệt các tổn thương khác, FLAIR và T2* loại trừ chảy máu.
TOF: xác định vị trí mạch máu tắc. Diffusion: Vùng nhồi máu không
hồi phục. Perfusion: Vùng giảm tưới máu. Mismatch PW/DW: Vùng
nguy cơ nhồi máu.
CHT là phương pháp có độ nhậy cao hơn hẳn CLVT trong chẩn
đoán xác định nhồi máu não. Với chuỗi xung khuyếch tán (Diffusion)
và bản đồ ADC cho phép phát hiện được 90% trong 1 giờ đầu, nói
chung có thể phát hiện được vùng nhồi máu ngay từ những phút đầu
tiên. Chỉ âm tính giả khi tổn thương quá nhỏ và thường ở hố sau.
NMN cấp thường đồng tín hiệu trên ảnh T1, tăng tín hiệu trên
T2 ở khu vực dưới vỏ và mất sự khác biệt tủy – vỏ não.
3
Giai đoạn bán cấp có hình giảm tín hiệu trên T1 (tối) và tăng
tín hiệu trên T2 (sáng).
Giai đoạn mạn tính ổ NMN có tín hiệu của dịch giống như giai
đoạn bán cấp nhưng cường độ tín hiệu giảm mạnh hơn trên T1 và
tăng mạnh hơn trên T2, riêng trên ảnh T2W FLAIR tín hiệu có thể
tăng hoặc giảm.
1.3. Tái đột quỵ nhồi máu não
1.3.1. Định nghĩa: Tái đột quỵ NMN được định nghĩa tương tự như
đột quỵ não nói chung theo TCYTTG với tiêu chí thêm: phải có thiếu
sót thần kinh mới hoặc suy giảm thiếu sót thần kinh trước đây không
được coi là do phù nề, nhồi máu chuyển dạng, tồn tại trên 24 giờ,
được xác định bằng hình ảnh học (CLVT, CHT sọ não và không có

- Các yếu tố nguy cơ thuộc nhóm có thể biến đổi được: Tăng
huyết áp, rung nhĩ, đái tháo đường, tăng lipid máu, hút thuốc lá Các
yếu tố nguy cơ mới: tăng đông máu, yếu tố viêm mạn tính như
protein phản ứng C độ nhậy cao (Hs-CRP), nồng độ homocystein
cao, lạm dụng thuốc, bệnh lý xơ hóa cơ.
1.4. Dự phòng đột quỵ não
Theo khuyến cáo của TCYTTG, dự phòng đột quỵ não gồm
hai cấp: dự phòng cấp I (khi chưa xảy ra đột quỵ) và dự phòng cấp II
(dự phòng tái đột quỵ não)
Dự phòng cấp I: chủ yếu là giáo dục, chăm sóc sức khỏe ban
đầu tại cộng đồng, trọng điểm dự phòng và điều trị các yếu tố nguy
cơ như THA, xơ vữa động mạch, bệnh tim và cơn thiếu máu não
thoáng qua. Thay đổi chế độ dinh dưỡng, kiểm soát cân nặng
5
Dự phòng cấp II: Điều trị các yếu tố nguy cơ như THA, đái
tháo đường, tăng cholesterol máu và điều trị dự phòng tái đột quỵ.
Kiểm soát tốt huyết áp sẽ giảm tỷ lệ đột quỵ tái phát, tỷ lệ tử vong
cũng như biến chứng tim mạch. Đối với bệnh nhân nhồi máu não có
rối loạn lipid máu cần dùng nhóm statin để điều chỉnh cholesteol,
dùng thuốc chống kết tập tiểu cầu. Điều trị phấu thuật lấy cục nghẽn,
bóc mảng vữa xơ trong lòng mạch trước não.
CHƯƠNG 2
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1. Đối tượng nghiên cứu
2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân:
200 BN NMN điều trị tại Khoa Thần kinh Bệnh viện Việt Tiệp
Hải Phòng từ tháng 10 năm 2010 đến tháng 10 năm 2012.
- Nhóm nghiên cứu : n= 96. Nhập viện Khoa Thần kinh với chẩn
đoán xác định tái đột quỵ NMN
- Nhóm chứng: n=104. Nhập viện Khoa Thần kinh với chẩn

hiện đúng quy trình kỹ thuật. Mẫu máu được gửi ngay lên phòng xét
nghiệm, quay ly tâm tách phần huyết tương và bảo quản ở 0
o
C.
Các xét nghiệm sinh hóa máu, công thức máu lấy máu đúng quy
trình, làm vào ngày thứ hai sau vào viện.
2.2.3. Xử lý số liệu: Ứng dụng phần mềm SPSS11.5.
7
CHƯƠNG 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Đặc điểm chung của bệnh nhân nghiên cứu
Kết quả nghiên cứu theo biểu đồ 3.1. cho thấy lứa tuổi mắc
nhiều nhất là trên 60 tuổi. Tuổi trung bình nhóm tái đột quỵ NMN là
67,5; nhóm NMN lần đầu là 65.
Kết quả nghiên cứu theo biểu đồ 3.2. tỷ lệ nam/nữ của nhóm
tái đột quỵ cao hơn nhóm NMN lần đầu (1,7/1 và 1,2/1). Giới tính là
một yếu tố liên quan đến tái đột quỵ NMN
3.2. Kết quả mô tả đặc điểm lâm sàng
Kết quả nghiên cứu theo biểu đồ 3.6. là hoàn cảnh xẩy ra đột
quỵ não khi thức không có gắng sức chiếm tỷ lệ cao nhất ở cả hai
nhóm (50%) tái đột quỵ NMN và (60,6%) NMN lần đầu, xẩy ra khi
gắng sức có sự khác nhau ở hai nhóm: nhóm tái đột quỵ NMN cao
hơn nhóm NMN lần đầu 10,97 lần.
Kết quả nghiên cứu theo bảng 3.2. cho thấy bệnh nhân tái đột
quỵ NMN có khởi phát nặng dần lên chiếm tỷ lệ là 36,5% cao hơn
nhóm NMN lần đầu 19,2% (OR= 2,41). Triệu chứng lâm sàng liệt
nửa người và liệt mặt trung ương gặp tỷ lệ cao nhất cả hai nhóm với
tỷ lệ 99% và 97,1%. Tình trạng rối loạn ý thức của bệnh nhân tái đột
quỵ NMN (27,1%) cao hơn nhóm NMN lần đầu (11,5%) với OR=
2,85. Rối loạn ngôn ngữ ở nhóm tái đột quỵ NMN (79,2%) cao hơn

lệ %
1 43 44,8 61 58,7 104 52,0
OR=0,57; p=0,05
2 40 41,7 26 25,0 66 33,0
OR=2,14; p= 0,012
≥3 6 6,3 2 1,9 8 4,0
OR= 3,4; p=0,11
Tổng 96 100% 104 100% 200 100%
Bệnh nhân có trên hai YTNC ở nhóm tái đột quỵ NMN cao gấp 2,14
nhóm NMN lần đầu.

Biểu đồ 3.7. Mức độ rối loạn ý thức theo thang điểm Glasgow.
9
Bệnh nhân có rối loạn ý thức ở nhóm tái đột quỵ NMN cao hơn nhóm
NMN lần đầu với OR=2,85.
Bảng 3.5. Mức độ khiếm khuyết thần kinh của bệnh nhân nhồi
máu não theo thang điểm NIHSS.
Số điểm
(NIHSS)
Tái đột quỵ não NMN lần đầu
Chung
Số bệnh
nhân
Tỷ lệ
%
Số bệnh
nhân
Tỷ lệ
%
Số bệnh

(OR)
Có điều
trị
Không
điều trị
Có điều
trị
Không
điều trị
n
Tỷ
lệ %
n
Tỷ
lệ %
n
Tỷ
lệ %
n
Tỷ
lệ %
THA 53 55,2 25
26,04
25
24,04
42 40,4 3,56
ĐTĐ 24 25,0 1 1,0 21 20,2 6 5,8 1,32
RL lipid máu 25
26,04
26 27,08 15 14,42 43

≥ 3 45 46,9 15 14,4 60 30,0
OR= 5,24; p= 0,00001
12
Tổng 96 100 104 100 200 100
Bệnh nhân có trên ba ổ tổn thương ở nhóm tái đột quỵ NMN
cao hơn nhóm NMN lần đầu (OR=5,24).
Theo kết quả nghiên cứu bảng 3.12. hình ảnh cắt lớp vi tính
và cộng hưởng từ sọ não (vị trí động mạch chi phối): NMN động
mạch não giữa là chủ yếu và tổn thương hai mạch máu nhóm tái đột
quỵ NMN (35,4%) cao hơn NMN lần đầu (21,1%) và cao gấp hai lần
(OR= 2,02) so với tổn thương một mạch máu.
Bảng 3.13. Đặc điểm hình ảnh cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ sọ
não của tái đột quỵ nhồi máu não
STT Hình ảnh n = 96 Tỷ lệ %
1 Nang dịch 31 32,3%
2 Teo não cục bộ 7 7,29
3 Giãn não thất 7 7,29
4 Giãn rãnh cuộn não 4 4,17
5 Chuyển dịch đường giữa do co kéo 2 2,08
6 Hình tam giác 3 3,12
7 Hình chữ nhật 2 2,08
8 Hình thang 11 11,46
9 Hình khác 49 51,04
Hình dạng ổ giảm tỷ trọng điển hình: hình thang là 11,46%,
hình khác là 51,04%. Hình ảnh nang dịch hóa là nhiều nhất.
Theo kết quả nghiên cứu bảng 3.14. đặc điểm hình ảnh cắt
lớp vi tính và cộng hưởng từ sọ não của nhồi máu não lần đầu:
Hình dạng ổ nhồi máu hình tam giác là 11,54%, hình chữ nhật là
0,965, hình thang là 4,82% và hình khác là 61,52%.
13

Bệnh nhân có mức Hs-CRP >3mg/L bị tái đột quỵ não trên hai lần
cao hơn nhóm Hs-CRP ≤3mg/L với OR=3,22.
Bảng 3.27. so sánh tổn thương của những bệnh nhân có
nồng độ Hs-CRP trên 3mg/L.
Đặc điểm
Tái đột quỵ não
(n=65)
NMN lần đầu
(n=54)
n Tỷ lệ % n Tỷ lệ %
Số ổ tổn
thương
≥ 2 52 80,0 23 42,6
1 13 20 31 57,4
OR= 5,39; p= 0,00002
KT ổ tổn
thương
> 20 mm 40 61,5 19 35,2
≤ 20 mm 25 38,5 35 64,8
OR= 2,95; p= 0,0042
Điểm
NIHSS
≤ 20 44 67,7 50 92,6
> 20 21 32,3 4 7,4
OR= 5,97; p= 0,0009
15
Bệnh nhân có mức Hs-CRP trên 3mg/L ở nhóm tái đột quỵ
NMN có điểm NIHSS, tổn thương trên phim chụp cắt lớp não cao
hơn nhóm NMN lần đầu.
CHƯƠNG 4

Bệnh nhân rối loạn ý thức có điểm Glasgow dưới 9 điểm ở nhóm tái
đột quỵ NMN cao hơn 2,85 lần so với NMN lần đầu.
Bệnh nhân có điểm NIHSS trên 20 ( khiếm khuyết thần kinh
nặng) ở nhóm tái đột quỵ NMN cao hơn NMN lần đầu (OR= 6,6).
Không có bệnh nhân tái đột quỵ NMN có điểm NIHSS dưới 4.
Triệu chứng co giật gặp ở số bệnh nhân không nhiều nhưng
chênh lệch 11,98 lần giữa tái đột quỵ NMN và NMN lần đầu. Rối
loạn ngôn ngữ có tỷ lệ rất cao khác biệt ở cả hai nhóm (79,2% tái đột
quỵ NMN) và (54,8% NMN lần đầu) (OR= 3,13). Kết quả nghiên
cứu của chúng tôi cũng phù hợp với tác giả Xu G nghiên cứu tại
Trung quốc thấy tái đột quỵ trong năm đầu tiên là chủ yếu và triệu
chứng lâm sàng đã thay đổi nặng nề hơn nhiều so với lần đầu
Những bệnh nhân bị tái đột quỵ não khác bên với lần đột quỵ
não đầu dễ được nhận thấy, bệnh nhân bị giảm khả năng vận động,
rối loạn ngôn ngữ và thường có hội chứng giả hành tủy gây rối loạn
nuốt. Điều nay làm cho khả năng sống sót và phục hồi sẽ khó khăn
hơn nhiều những bệnh nhân tái đột quỵ não cùng bên với lần đầu.
4.3. Các yếu tố nguy cơ và tình trạng kiểm soát yếu tố nguy cơ
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy các yếu tố nguy cơ
gây tái đột quỵ nhồi máu não theo thứ tự là tăng huyết áp, rung nhĩ,
rối loạn lipid máu và đái tháo đường.
Kết quả trên cũng tương tự của Semi Demirci: tăng huyết áp là
yếu tố nguy cơ cao nhất ở cả hai nhóm đột quỵ não lần đầu và tái đột
17
quỵ não có ý nghĩa thống kê ( p<0,001). Những yếu tố nguy cơ khác
như tăng lipid máu, đái tháo đường, hút thuốc lá và rung nhĩ, đặc biệt
là rung nhĩ tăng lên cùng với tuổi (p<0,001). Theo Peter các yếu tố
nguy cơ nhồi máu não lần lượt là tăng huyết áp, đái tháo đường, hút
thuốc lá và bệnh lý tim mạch, theo Jorgensen những yếu tố tiên lượng
của tái đột quỵ NMN là cơn thiếu máu não thoáng qua, rung nhĩ, giới

phải là nguy cơ gây tái đột quỵ nhồi máu não và Ralph L.Sacco,
Robert Adams nhận xét bệnh đái tháo đường là yếu tố nguy cơ với
nhồi máu não nhưng đối với tái đột quỵ nhồi máu não còn chưa được
báo cáo nhiều. Như vậy đái tháo đường có phải là nguy cơ độc lập
cho tái đột quỵ nhồi máu não hay không còn có sự không thống nhất
giữa các nghiên cứu.
Rung nhĩ: Có 6 bệnh nhân rung nhĩ của nhóm tái đột quỵ
NMN chiếm 6,3% và 1,9% nhóm NMN lần đầu và sự khác biệt này
có ý nghĩa (OR=3,4). Phù hợp với nhiều nghiên cứu trong và ngoài
nước rung nhĩ là yếu tố chỉ báo mạnh cho đột quỵ não.
Thuốc lá: Trong nghiên cứu của chúng tôi 13,54% bệnh nhân
có hút thuốc lá trong nhóm tái đột quỵ NMN và 20,07% có hút thuốc
lá nhóm NMN lần đầu. Kết quả nghiên cứu của Vũ Anh Nhị thấy
20% hút thuốc ở nhóm NMN tái phát và 80% ở nhóm không tái phát.
Theo Vũ Anh Nhị và Graeme J.Hankey hút thuốc lá không phải là
yếu tố tiên lượng lâu dài của tái đột quỵ NMN và Larry B. Goldsstein
cũng cho rằng hút thuốc không gây tái đột quỵ NMN (p=1.00) .
Những nghiên cứu trên cho thấy hút thuốc lá là một yếu tố không liên
quan đến tái đột quỵ NMN. Có khả năng những bệnh nhân trong
nhóm nghiên cứu của chúng tôi không hút thuốc trực tiếp nhưng có
thể hút thuốc thụ động đã làm kết quả xác định thuốc lá có là yếu tố
nguy cơ tái đột quỵ NMN hay không cũng khác so với nhiều tác giả.
19
Sự kết hợp của các yếu tố nguy cơ trên bệnh nhân tái đột
quỵ nhồi máu não: Tăng huyết áp kết hợp rối loạn lipid máu làm
nguy cơ tái đột quỵ tăng lên 2,13 lần. Bejot Y tại Dijon (Pháp) thấy
THA kết hợp rối loạn lipid máu tăng nguy cơ tai biến NMN 2,23 lần .
Tăng huyết áp kết hợp đái tháo đường máu làm nguy cơ tái đột
quỵ tăng lên 1,99 lần. Tỷ lệ bệnh nhân mắc ĐTĐ không kèm THA ở
nhóm tái đột quỵ NMN chỉ có 7,3% và ở nhóm lần đầu có 11,54%.

4.4.1. Hình ảnh cắt lớp vi tính và cộng hưởng từ sọ não
Bệnh nhân có trên hai ổ tổn thương trên phim chụp não ở
nhóm tái đột quỵ NMN cao gấp năm lần nhóm NMN lần đầu.
Kích thước ổ tổn thương trên 20 mm ở nhóm tái đột quỵ NMN
(52,1%) cao hơn NMN lần đầu là (47,9%). NMN lần đầu thường có
tổn thương kích thước nhỏ, không có đè ép nhiều vào các cấu trúc
xung quanh. Với tái NMN tổn thương mới có thể trùng lên hoặc riêng
rẽ với tổn thương cũ làm cho kích thước ổ nhồi máu lớn hơn kèm
theo hình ảnh co kéo não thất và rãnh cuộn não giãn rộng.
Trong nghiên cứu chúng tôi thấy nhồi máu não thuộc khu vực
cấp máu của động mạch não giữa chiếm ưu thế. Điều này cũng phù
hợp với nhiều nghiên cứu thấy nhồi máu não do tổn thương chủ yếu
thuộc khu vực động mạch não giữa, NMN ở người châu Á thường do
huyết khối các mạch máu trong sọ mà biểu hiện hay gặp nhất là khu
vực động mạch não giữa vì đây là động mạch chi phối phần lớn khu
vực bán cầu đại não. Vì vậy mắc tái đột quỵ NMN sẽ có xu hướng
tổn thương nhiều chỗ và nhiều mạch máu hơn lần đầu.
4.4.2. Nồng độ Hs-CRP
Có nhiều yếu tố nguy cơ khác đối với tái đột quỵ não mới được
phê chuẩn và đang được bàn luận trong đó Hs-CRP là một dấu ấn
sinh học có tính tiên lượng cao đối với tái đột quỵ não. Nhiều nghiên
cứu cung cấp bằng chứng rằng cơ chế viêm đóng vai trò trung tâm
21
trong sinh bệnh học và tiến triển của mảng xơ vữa động mạch, mảng
bám vỡ, huyết khối và đột quỵ não. Trong nghiên cứu chúng tôi nồng
độ Hs-CRP trung bình trong huyết tương của nhóm tái đột quỵ NMN
17,876 ± 31,738 mg/L cao hơn nhiều so với nhóm NMN lần đầu là
10,0348 ± 22,08979mg/L. Điều này phù hợp với Roudbay SA (Iran)
nồng độ Hs-CRP trung bình ở bệnh nhân nhồi máu não chung là
18,92 ±11,28 mg/L.

Lứa tuổi mắc nhiều nhất là trên 60 tuổi, tỷ lệ nam / nữ là 1,7/1.
NMN xẩy ra khi gắng sức ở nhóm tái đột quỵ NMN cao gấp
10,71.
Triệu chứng lâm sàng hầu hết là liệt nửa người (trên 98%).
Nhóm tái đột quỵ NMN có điểm NIHSS trên 20 ở cao gấp 6,6 lần,
mức độ rối loạn ý thức cao gấp 2,85 lần, rối loạn ngôn ngữ gấp 3,13
lần so nhóm NMN lần đầu. Có 39,6% tái đột quỵ NMN xẩy ra sau
NMN lần đầu từ một đến năm năm (trong năm đầu là 36,5%) và
81,3% cùng bên với tổn thương lần trước.
- Hình ảnh học thần kinh:
Nhóm tái đột quỵ NMN có từ hai ổ tổn thương trở lên cao hơn
5,24 lần, kích thước ổ tổn thương trên 20mm nhiều hơn nhóm NMN
lần đầu. Tổn thương chủ yếu thuộc vùng cấp máu của động mạch não
giữa (trên 60%), nhóm tái đột quỵ NMN có tổn thương hai mạch máu
cao hơn 2,23 lần.
2.Các yếu tố nguy cơ và yếu tố liên quan của tái đột quỵ nhồi máu
não
- Các yếu tố nguy cơ ở bệnh nhân tái đột quỵ nhồi máu não
Tăng huyết áp là nguy cơ cao nhất, trong đó nhóm tái đột quỵ
NMN cao gấp 2,39. Có trên 53% bệnh nhân có rối loạn ít nhất một
23
thành phần lipid máu, chủ yếu là tăng triglycerid và giảm HDL. Kết
hợp tăng huyết áp và tăng lipid máu thì nhóm tái đột quỵ NMN cao
gấp 2,13 lần. ĐTĐ: 26% nhóm tái đột quỵ NMN và 26% nhóm NMN
lần đầu (OR= 1,32). Nếu kết hợp giữa đái tháo đường và tăng huyết
áp thì tái đột quỵ NMN cao gấp 1,99 lần. Rung nhĩ và bệnh lý tim
mạch ở bệnh nhân tái đột quỵ NMN cao hơn ba lần. Thuốc lá không
là yếu tố nguy cơ liên quan đến tái đột quỵ NMN.
- Kiểm soát yếu tố nguy cơ của bệnh nhân tái đột quỵ nhồi
máu não