CÁN CÂN THƯƠNG MẠI CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN GẦN ĐÂY
1. Quan điểm về thương mại của Trường phái kinh tế Trọng thương.
Trường phái kinh tế trọng thương đánh giá cao vai trò của tiền tệ, coi tiền tệ là tiêu
chuẩn cơ bản của của cải, nhà nước càng nhiều tiền thì càng giàu . Chúng ta cần lưu ý
rằng vào thời kỳ này, người ta sử dụng tiền được làm từ các kim loại quý như vàng, bạc,
đồng... Do vậy, sở hữu nhiều kim loại quý cũng tương đương với có nhiều của cải. Hàng
hóa được xem như phương tiện làm tăng khối lượng tiền tệ.
Tích lũy tiền tệ, của cải phải thông qua hoạt động thương mại, mà trước hết là ngoại
thương . Các nhà kinh tế trọng thương cho rằng: nội thương là hệ thống ống dẫn, ngoại
thương là hệ thống máy bơm. Muốn tăng của cải phải có ngoại thương nhập dẫn của cải
qua nội thương. Do vậy, chính sách kinh tế được thiết kế hướng tới mục tiêu xuất siêu.
Trường phái trọng thương chỉ chú ý đến xuất khẩu, họ cho rằng cần tập trung hoàn toàn
vào xuất khẩu, vì xuất khẩu là nguồn mang lại kim loại quý. Còn nhập khẩu thì rất hạn chế,
đặc biệt là các sản phẩm đã hoàn chế và hàng hóa xa xỉ phẩm. Chủ nghĩa trọng thương chủ
trương chính sách bảo hộ mậu dịch (chế độ thuế quan bảo hộ) nhằm bảo hộ cho giới doanh
thương quốc nội trên thị trường nước ngoài và tạo ra những hạn chế đối với giới giao
thương ngoại quốc trên thị trường trong nước. Chính sách bảo hộ mậu dịch làm tăng khả
năng cạnh tranh của quốc gia, ưu tiên mở rộng sản xuất các mặt hàng xuất khẩu. Kết quả
khả quan của giao thương được đánh giá bằng sự vượt trội lượng hàng xuất đối với lượng
hàng nhập, bằng lượng vàng ròng thu được, dẫn đến sự hình thành khái niệm cân đối
thương mại chủ động.
Trường phái trọng thương cho rằng tích lũy tiền tệ, của cải chỉ thực hiện được dưới sự
giúp đỡ của nhà nước cho nên nhà nước phải nắm độc quyền ngoại thương, thông qua việc
tạo điều kiện pháp lý cho các công ty thương mại độc quyền buôn bán với nước ngoài.
2. Quan điểm về thương mại của Trường phái kinh tế Cổ điển.
Các nhà kinh tế Cổ điển cho rằng, cơ sở để các nước giao thương với nhau là dựa trên “lợi
thế tuyệt đối”(Adam Smith), “lợi thế so sánh”( David Ricardo).
Về lợi thế tuyệt đối, Adam Smith tranh luận rằng: Lợi thế tuyệt đối là lợi thế đạt được
trong trao đổi thương mại quốc tế khi mỗi quốc gia tập trung chuyên môn hoá vào sản xuất
và trao đổi những sản phẩm có mức chi phí sản xuất thấp hơn hẳn so với các quốc gia khác
và thấp hơn mức chi phí trung bình của quốc tế thì tất cả các quốc gia đều cùng có lợi.

độ sẵn có của các yếu tố sản xuất. Các yếu tố sản xuất mà lý thuyết này đề cập là: đất đai,
lao động và tư bản. Trên cơ sở lý thuyết về lợi thế tương đối hai ông đã phân tích ảnh
hưởng của các yếu tố sản xuất tiềm tàn đến thương mại và giải thích các động thái thương
mại xuất phát từ sự khác nhau về mức độ sẵn có của các yếu tố sản xuất. Một quốc gia sẽ
chuyên môn hóa sản xuất và xuất khẩu những mặt hàng mà việc sản xuất chúng sử dụng
nhiều yếu tố sản xuất mà nước đó tương đối dư thừa và rẻ, đồng thời sẽ nhập khẩu những
mặt hàng khi sản xuất chúng đòi hỏi nhiều yếu tố sản xuất mà nước đó tương đối khan
hiếm và đắt. Cụ thể một quốc gia tương đối du thừa lao động, nhưng lại thiếu vốn sẽ sản
xuất và xuất khẩu những mặc hàng cần nhiều lao động và nhập khẩu những mặt hàng cần
nhiều vốn. Hai ông cho rằng trong trường hợp này, quan hệ thương mại làm lợi cho hai
quốc gia tham gia vào trao đổi.
3. Quan điểm về thương mại trong lý thuyết kinh tế vĩ mô hiện đại:
Cán cân thương mại là một mục trong tài khoản vãng lai của cán cân thanh toán quốc
tế. Cán cân thương mại ghi lại những thay đổi trong xuất khẩu và nhập khẩu của một
quốc gia trong một khoảng thời gian nhất định (quý hoặc năm) cũng như mức chênh
lệch (xuất khẩu trừ đi nhập khẩu) giữa chúng. Khi mức chênh lệch là lớn hơn 0, thì cán
cân thương mại có thặng dư. Ngược lại, khi mức chênh lệch nhỏ hơn 0, thì cán cân
thương mại có thâm hụt. Khi mức chênh lệch đúng bằng 0, cán cân thương mại ở trạng
thái cân bằng.
Cán cân thương mại còn được gọi là xuất khẩu ròng hoặc thặng dư thương mại. Khi cán
cân thương mại có thặng dư, xuất khẩu ròng/thặng dư thương mại mang giá trị dương.
Khi cán cân thương mại có thâm hụt, xuất khẩu ròng/thặng dư thương mại mang giá trị
âm. Lúc này còn có thể gọi là thâm hụt thương mại. Tuy nhiên, cần lưu ý là các khái niệm
xuất khẩu, nhập khẩu, xuất khẩu ròng, thặng dư/thâm hụt thương mại trong lý luận
thương mại quốc tế rộng hơn các trong cách xây dựng bảng biểu cán cân thanh toán
quốc tế bởi lẽ chúng bao gồm cả hàng hóa lẫn dịch vụ.