TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM
PHÒNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đề tài số 2:
“NÉT TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT GIỮA
NHO GIA VÀ ĐẠO GIA”
HVTH: Phạm Thị Lánh
STT: 48
Nhóm: 3
Lớp: Cao học Đêm 1 – K20
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
Tp. Hồ Chí Minh, 2011
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: TRIẾT HỌC VÀ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC 1
PHƯƠNG ĐÔNG 1
1.1.Khái lược bức tranh Triết học về Thế giới 2
1.2.Triết học Phương Đông – Triết học Trung Quốc cổ trung đại 2
CHƯƠNG 2: SỰ TƯƠNG ĐỒNG GIỮA NHO GIA VÀ ĐẠO GIA 4
2.1. Nét tương đồng trong lịch sử hình thành và phát triển 4
2.2. Nét tương đồng về quan điểm 4


 !!"#$%
&'()!*+,-./
0123!),4/
CHƯƠNG 3: SỰ KHÁC BIỆT GIỮA NHO GIA VÀ ĐẠO GIA 9
3.1. Nét khác biệt trong lịch sử hình thành và phát triển 9
3.2. Nét khác biệt trong quan điểm 12



4. Phương Pháp Nghiên Cứu
><4[232=267!"[$!<H!\=!
]CJ2).M232=2!"C9H!C=!23
2=2#R!F#+!4^232=22*!8_J2^232=2'M!
9=
CHƯƠNG 1: TRIẾT HỌC VÀ TƯ TƯỞNG TRIẾT HỌC
PHƯƠNG ĐÔNG
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 1
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
1.1. Khái lược bức tranh Triết học về Thế giới
H!'B9,-.!)5R#7!E23GRF23
F9C9EC`0aaa8C`0a!>R
G-!QO1!=!'+bC=!1H!I'169
F)5.[!36EMcH!!"!=!#F
).!d(IK)5#$!O!2M $'.!<!d(
'QQ!I!<,-.#9FBI!<!9B9!.!M!.'ZQ
F(7Q).!=!!Q7M[[?[#V
==#?I!Q((cH!#F7M"!#V#$!O!<
!9B1I1+*Ie!<!9B9O
f 2=(!<H!#F 2=(9951H!
X3FH!X3GR[9'1C7'+#V IC
,-.IgQ)F 2=(!<1H!!Q C=!X3
2=(H!h9?i65!S2=(C9H!
!"^!eX3GR!+ =!'.!<!*+I![j#!Ik
H!h.iI!"1R=9!QlG.I1!*+8'?9'"!
,-.!Q&M![m2=(X3GRX3K
H!!#F9?'.S6(7CEg$"!I'==!<
!9B
1.2. Triết học Phương Đông – Triết học Trung Quốc cổ trung đại
1H!P9!_'?'BF9BCD='.n!'.!)5R

9FG?9#FB2=H!#I'J!KFF2=(
9BLI>M!G#FB'?'J!E2QI"!
'J!2_!$2I1H!E'H!!<)Ks)Q22S6'_,-
.ICr!2!K?#9?#?!6O#>QFg)H!EFg)
=!2p)'BI!9BF!eH#FBht=!!4Ig)Fg)
Si^ht=!)Ig)F'i9'Q!Q%H!2=##Fu)
[3I9IG?9I\W!IX=2Fv
9FG?9Z?nB&M!!_'?I'J!9F7#!
F!QE.I#[F'1gQS!<&M!Q
F1M!23GRQ!\W![m!QO1'()
C=!67!EB2=H!'-eJ2F).1M
;!<B2=H!F9#b !R=9FgQJ
Cw6&M!I'J!1').M!>x#!$07
)I$tEI=]IPF&M!I]F9I>)2!k
2.2. Nét tương đồng về quan điểm
2.2.1. Khởi nguyên vũ trụ
Quan niệm về đạo:>EB2='1'1!$2'C6r
Zn'?9
G?9'(!d!=#*7'M!<'-!Qn!CC#$2'+I
CRICR[7ICRgICRE)G?9!Q(7)[
23[7cRF50RIKG?9#F#*!<B'OI#*RK
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 4
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
P5IKG?9#F#*5KI#F)y?$h0R['+!
<I5[?$!)oi
]-94!9sG?9?$I'"!ROI6E9Z?$0?$
B'?9)F'J!IB'"!)F(7FC)O'#F#q!?$
1'?9. “Đạo sinh chi, đức súc chi, vật hình chi, thế thành chi. Thị dĩ vạn vật
mạc bất tôn đạo nhi quý đức. Đạo chí tôn, đức chí quý, phù mạc chi mệnh nhi
thường tự nhiên. Cố đạo sinh chi, đức súc chi, đình chi, độc chi, dưỡng chi, phú chi.

>9!9B#F!<(!<'MJ!"cF9.)8#R!M
rK)e16E!9BF)M75!9BF,-.,
F*)'C9H! G!*#F[o'
CY)2=(1$"!#$I#F,!< CY)2=(C
IC9H!9g)X3z9?{
2.2.3. Tư tưởng thực chứng luận
_4F9Q!*)'O'1#VEIZ
M!!<'(K)!_[ 5!r!!9#V#$'?9'"!!<)KI
_4!9s?$CRn6QT9).$ CRK!N
#?'J!>q!Q(6rW2F9G?97)!<]-9
41'?9cĐạo vừa mang tính khách quan (vô vi), vừa mang tính phổ biến.
>EB2='1T9!<b[)c\?47MQH!
[)!<923[7F$"!#$^G?9K
'1!9[nJI!9C!" $!(]-94!9s
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 6
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
“Không cần ra cửa mà biết thiên hạ, không cần nhòm qua khe cửa mà biết đạo
trời”.
2.2.4. Quan điểm chính trị xã hội
\.'()3'Z9'()!*+!<9FG?9#F!9
sM!#V#FM!'J!).=!+
&'(),-.!<G?9F9!Q).Y3'Zw129
!=!MI'Q#FG?9C!9BMCRE?9In6w*)#)I
+C`'(CR#F))O'"!9C'Q9!C!9BM
2E!n) !I'1K)F)KCR)M!'n=2[!9B
C=!  >=!  H!  '    !'1  s)  '  $2    E  
5O'1 !j,-.B'?'WIE5)o[9,-
.'F'!9B').#ME9=T9!=!!=!C=!
2.2.5. Về phương châm xử thế
>9BMFF'.[ !=!r!!36EIJ2#e

_4'-'+I7'*FE*!6.]!CZ)!QKinh ThiI
Kinh ThưIKinh LễIKinh DịchIKinh Xuân ThuFKinh Nhạc01?!6+
O#?!!d!eg)6.CB'J!H#FNgũ kinhfC_4
)OIH!e!<R$2J2!=!#B[?'(9?!MLuận ngữPH!e,Or!
O!<_4#Fgf)I!eH#Fg4I[ F9#BS)F9?
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 9
Khổng
Tử
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
=!Đại họcf'QI!=.!<_4#F_>O2I!eH#F4
!MTrung Dung
GBChiến Quốc (480-221 TCN)I[96O'Z16E*!9B)F9
6+!F@2=I9'Q2=!<4F2=!<\?4#F)?
OMạnh Tử (372 - 298 TCN) '-!Q1'QQ2'=C(!9 2=(!<
9<~'!=!)FFH!e!<R!Y2
F=!Mạnh Tử~'-CY2#?).'9?KF90K$I
9_8\?!e'J!H#F9<9S
fC`LaLI9=9'-$ F!}ICR!e"!M5
Đạo gia#F).B2=H!&M!I#O!<2?)mĐạoI).
2?)m)F1E!<QI'J!KF).=K[FI
$21F9#J!_C=!
G?9'BF2=( !Nn!MBL'!MB>
&M!ZM!!<G?9,O2=n5'()1
#$I'+IFI)[3Iv+!k
ZM!#+!4'J!,=!$!<G?9!Q(Cd"!!R
C=!2p)Đạo đức kinh!<]-94,O7T91ILão
Tử (khoảng 580- 500 TCN)-B!f#FB=#$2G?9
PH!G?9!<R'J!RK6F9!MĐạo đức kinhf=!
Đạo đức kinh!d!QC9EK!5I'J!2J/!3F
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 10

HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 11
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
G'!M'BGRP=z8A>{IPhát triển và chuyển hóa Đạo giáozn
'S'B)&M!'!M'BG?zA8:%A{IPhân nhánh Đạo giáo thành
các tông phái zn'S'BM'!M'Bz:%A8%@{IĐạo giáo thăng
trầm trong đời Minh và Thanhz%@8:{
3.2. Nét khác biệt trong quan điểm
3.2.1. Khởi nguyên vũ trụ
5H!6E(#$F56[+!!<!Q
(,T) _4'"'()H!!<v+!T9!<
CFK!<I!<?$#Fthái cực=! !!"' 
).g# !.?)F2F#Nf 3=!5# !)8
[3)F"J"J3R6==F6==
?$0$#F 6'_!QM!j 6'_)8[3
T9_4I!Q).$ 1E!<)FCR(9=Cw
5(7!<Q\WC=!I(U!=CR(=O|C!QCE
g$5K!Q(4'_F>!Q!<]$5Q)C)H
 #=K'T9!9'B•?9c
_4Q: “Chẳng biết mệnh trời, thì biết lấy gì để làm người. Chẳng biết
Lễ thì biết lấy gì để lập thân. Chẳng thể phân biệt lời phải trái, thì biết lấy gì để biết
người.” (Luận ngữ, XX:3).
G]-94IK'J!R7)'Q#FĐạo9!3I=!hG?9
'"!CiR: “Hữu vật hỗn thành, tiên thiên địa sinh. Tịch hề, liêu hề, độc
lập nhi bất cải, chu hành nhi bất đãi, khả dĩ vi thiên hạ mẫn. Ngô bất tri kỳ danh, tự
chi kỳ đạo, cường vị chi danh viết đạo”. ~[oE!Q).6S}'.'J!K
F!!EB'OH#FG?9G?9KCROITCRUIr)
CR'J!IQFCr2I6=I62EIQ#F!=?CR!QK
?I!=JCR!QKJIQ#Fh})!3iI#F!=})3
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 12
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa

3.2.2. Thế giới quan – Nhân sinh quan
G()C=!67U7O9'()!<B2=#F
1O'1$2F,O
09I!9BT9'()Nhập thếc#FMFF'.
CRT9 I#F'T)=2'WV!*!<)KF9 $Ik!9BMF
#F)T9!p) !!9)H9?!*+F,-.ztam cươngIngũ
thườngItam tòngItứ đức{G(FB4I!9B!2E
‚ 'F9?9‚I2E‚‚_4'W).#9?Tam Cương, Ngũ Thường,
Tam Tòng, Tứ Đức'(#F)!p) !!9)H9?!*+F,-
. Tam cươngFngũ thường#F#|'?9'"!)F)2ET9Tam tòngFTứ
đức#F#|'?9'"!)F52ET9_4!9sB9,-.5
'J!tam cương, ngũ thường, tam tòng, tứ đứcK,-.'J!6K
J!#?IG?97)!9BMT9r! Xuất thếc #F
MI9?'.T9#| IS2=!ICR#F)= ICRE
?9ICReY2=6E*!<)KFJ!6E*!< 
CR!72F9$ !< I!d#F)!9[96I,3!M)?
)F#ebIC!9[CR6ICR)M]-94'-q7$
M[F!9!9B#Fctừ ái, cần kiệm, khiêm nhường, khoan dung.]-94[ 
9F9FF91g)R72 Vô vi: Làm mà như không làm, như thế
có đặng không. Ông cũng viết rằng nước tuy mềm mại uyển chuyển nhưng có thể
chảy đến bất cứ nơi nào, và với một khối lượng lớn thì có thể làm lở cả đất đá. Như
vậy vô vi có thể ví von với cách hành xử của nước, thuận theo tự nhiên.(chương 2 và
3 Đạo đức kinh)
3.2.3. Những tư tưởng biện chứng
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 14
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
>R#9!<]-94!*#F'-H!Q5#V!<
1MgQR7223)cG?9!•2E!=KC=!9F
 2?)mQ#VRH ^!eG"!!*#F 2?)mQ#$
)[36'__4F]-94'12$"!M!<g)R

được việc thiên hạ. Không dòm ngoài cửa mà thấy được Ðạo Trời. Càng ra xa,
càng biết ít. Bởi vậy, Thánh nhơn không đi mà biết, không thấy mà hiểu, không làm
mà nên”. !Q(Qs!g6E#M2!$!<]-94IHT9#M
23I#F)*[)!<bt?6r'S6s).C=7)'J!6?
!E)$6s !=!9W!!O2$).#$!"J2#$#VIFZ6?#O
5=9W!5VC!<)K1 !,-.=C"9W!7?
'(#F)!3!")!9C=7)'-'J!#$2…OJ!#?I_
4'W!3#$2#$ =!=!,-. !F !O2$5
1M'J!#19!q
3.2.4. Quan điểm chính trị - xã hội
 †'9?,-.#9?#?! c
X3"!!<F9I'"'S#F_4IZ)!E\?4FIK
).)W)9)M#?2?)F<I[Kr!
R2=2[!'.29CF>^'ZB)WC=!I=?9O!
=+)\9'J!,-.!R$I!_qI'1!9'"!*x#
#VP
>e23"!!<G?9I'"'S#F]-94IZ)!E4FI
K6F6=!I!M2=$ ,-.756sF*!! !I9W! 'W
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 16
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
)K9Fe,-.'QI6sF! !I'p=I)[#=
?!•? Lão Tử bảo rằng: “Giai binh giả bất tường chi khí”. (Quân lực
mạnh, là thứ chẳng lành), và rằng: "Dĩ Đạo tá nhân chủ giả, bất dĩ binh cưỡng
thiên hạ". (Kẻ biết dùng Đạo mà phò chúa, thì chẳng lấy chiến tranh làm phương
tiện, để cưỡng bức thiên hạ).
6 L[ !c
_4!<3,[ !#cB42EF'?9I"!#F
2E#F)I#F)!*+.[!<!R7!F'J!!R"!QF
"tề gia, trị quốc, bình thiên hạ". Tức là phải hoàn thành những việc nhỏ - gia đình,
cho đến lớn - trị quốc, và đạt đến mức cuối cùng là bình thiên hạ (thống nhất thiên

Đạo) (Đạo đức kinh, chương 48); "Tri giả bất ngôn, ngôn giả bất tri". (Người có
học vấn chẳng bao giờ nói, kẻ hay nói mới là người không hiểu biết) (Đạo đức kinh,
chương 56).
[ 0O'1!O2c
&7)1!O2!<9OUFI'?9!d#F'?9!<B
4I#F!<!O2M+c>*[#F)} $2E'J!H'q
!<QI)}B2E#F)'q!"!2$!<)K"Danh không chính thì lời
không thuận, lời không thuận tất việc không thành" (sách Luận ngữ). _4Q
1>E>R: "Quân quân, thần thần, phụ phụ, tử tử - Vua ra vua, tôi ra
tôi, cha ra cha, con ra con" (sách Luận ngữ).J!#?IG?9CR'WW
O'1!O2I'()H"$T9#| 
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 18
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
3.2.5. Quan điểm trong phương châm xử thế
9K7),[ ,-.!*['()}B)}'•!O2
,=!'+U[2$!<)K)F !7>eG?9K7),[ 
,-.6K'•ICR267BICR#F)7?
_4'ewB+K?#F6$!=!=!2p)!O
'?9'"!nhân, lễ, nghĩa, trí, … K]-94!<36$!=+K
?6s#| !<'?9R_4!<3,[ ,-.'?
'ZIK]-94!<3,Q6w)HF6.!1)W'?9'"!I2=2#$'M
!9B'(E#?!9!9B6E* M!Q!<Q]-94)3
!',-.1B'?<!O2=!I)3!!R#$2!=!,-
.'(e!9BF9'?9z {
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 19
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
CHƯƠNG 4: NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA HỌC THUYẾT
NHO GIA VÀ ĐẠO GIA ĐẾN XÃ HỘI VIỆT NAM
4.1. Sự du nhập các tư tưởng Triết Học vào Việt Nam
BCDtr!.!6r'S6s ,)#J!!<FP=g)A!!R

C1)-)*g'.I=?9[o'#I6E9<9!EC
#o!*+
9=9=6E9<CR25!=)73[o'
6+!=)73[7
&'()!9BB25!<9=9'-C1)-) 2=
(F'QQ2!<B25
LT)[#F5Bƒ9ƒ!S'J!61!g[rF
C
4.2.2. Ảnh hưởng của Nho giáo trong thời kD sau Cách mạng tháng 8
9=9'J!07)QI"!!<9=9'QQ2'=C(F97!
!<!M51MM'y2!<[.!IQ#F5
_'+q!'p 2=(!<'O!
>=!M*!! !!<9=9'-'J!PZ>*\5KF2=
2!!9 72!=!)?!<[.!I6!?7!#9?6w!=!'()
#?!$!<9=9
H)C5!<9=9o!eZ?9,-.F

.[=9[!!<9=9#F[?'"!F[?Fo!e!QVb'
FF!F'J!H
HVTH: Phạm Thị Lánh_Đêm 1_K20 XT 21
Nét tương đồng và khác biệt giữa Nho gia và Đạo gia GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
4.3. Đạo gia và những tác động đến xã hội Việt Nam
G?9=9)$2F907)n!MC`aaf=!G?9?Cc
hfCP=]G6gFI,-.zP9{M#9?I!d!Q'O†9
>#F_B23tr!!?#=?O'RI2S1#F!=!
'?9‡#72Y2BT9!=!+gi1#?&M!
!+'1*23$z>9t1'BGBn#mK)()7I
H!r'"!=!#9)?!'(7ZF07){
G?9=9!<3CR)F9'BM,-.z,O{C
F9'07)KG?9=9!e'J![m#F)C*!M=26"!z$2{