TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
PHÒNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đề tài nhóm 6 :
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp
cổ đại và những giá trị, hạn chế của nó.

Sinh viên thực hiện : Dương Quang Hiếu
Giáo viên hướng dẫn: TS. Bùi Văn Mưa
STT : 57
Lớp : Đêm 5 – Khóa 21
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
TP. Hồ Chí Minh - tháng 1, 2012
SVTH: Dương Quang Hiếu 2 Lớp cao học: K21- Đêm 5
MỤC LỤC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1
PHÒNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC 1
1
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
LỜI MỞ ĐẦU
Triết học Hy Lạp cổ đại ra đời trong bối cảnh diễn ra sự chuyển biến lâu
dài và sâu sắc các mối quan hệ xã hội. Đó là sự ra đời của xã hội có giai cấp đầu
tiên trong lịch sử - chế độ chiếm hữu nô lệ. Sự thuận lợi về thiên nhiên, địa lý đã
tạo điều kiện cho Hy Lạp nhanh chóng phát triển tất cả các lĩnh vực, mở rộng
bang giao, tiếp nhận nhiều giá trị văn hoá. Vì vậy, nơi đây đã hội tụ đầy đủ
những điều kiện để tư duy con người có dịp bay bổng, để thoả sức sáng tạo ra
những giá trị triết học có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong lịch sử tư tưởng của
nhân loại.
Nền triết học Hy Lạp cổ đại có rất nhiều triết gia nổi bật như: Hêraclít,
Zenon, Đêmôcrít, Xôcrát, Platông, Arixtốt…Trong đó, hai triết gia đã có những
đóng góp quan trọng vào kho tàng triết học Hy Lạp cổ đại là Xôcrát [Socrate

- Thời kỳ thứ ba (từ thế kỷ thứ III TCN)
Xuyên suốt ba thời kỳ ấy là cuộc đấu tranh giữa chủ nghĩa duy vật và chủ
nghĩa duy tâm mà đỉnh cao là cuộc đấu tranh giữa đường lối duy vật của Đê-mô-
crít và đường lối duy tâm của Platông.
Trường phái triết học duy tâm khách quan được xây dựng bởi Xôcrát và
Platông hình thành trong thời kỳ thứ hai của lịch sử triết học Hy Lạp cổ đại. Đây
là thời kỳ chế độ chiếm hữu nô lệ phát triển đến hình thức cao và cũng là thời kỳ
phồn vinh nhất của triết học cổ đại Hy Lạp. Thời kỳ này đối tượng nghiên cứu
của triết học được mở rộng sang các vấn đề về kết cấu của vật chất, nhận thức
luận và đời sống chính trị. Trường phái duy tâm khách quan thể hiện lập trường
chính trị của tầng lớp chủ nô bảo thủ chống lại nền dân chủ Athen và hệ thống
triết học duy vật của trưởng phái nguyên tử luận. [1, trang 105]
SVTH: Dương Quang Hiếu 5 Lớp cao học: K21- Đêm 5
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
II. NHỮNG TƯ TƯỞNG CƠ BẢN
1. Triết gia Xôcrát
1
:
Xôcrát khác với các nhà triết học khác, ông không hướng về nghiên cứu
giới tự nhiên. Ông dành phần lớn công sức nghiên cứu triết học về nhân bản, về
con người và về đạo đức, ông đã nói với các học trò rằng không nên đặt vấn đề
nghiên cứu tự nhiên, vì giới tự nhiên đã được thần thánh an bài cả rồi, nếu cố
công khám phá giới tự nhiên là xúc phạm đến thần thánh, thần thánh ở khắp mọi
nơi, có sức mạnh kỳ diệu, sáng tạo ra thế giới, có thể nhìn thấy tất cả, nhưng
không thích con người phát hiện ra mình. [9]
Do vậy Xôcrát cho rằng triết học không có gì khác hơn là sự nhận thức
của con người về chính bản thân mình, từ đây con người trở thành một trong
những chủ đề trọng tâm nghiên cứu về triết học. Xôcrát tìm cách khám phá ra các
chân lý chung cho con người trong các cuộc đàm thoại, theo ông để có cuộc đàm
thoại, những người tham gia cuộc đàm thoại phải có “ngôn ngữ chung” nhất

Hai là “đỡ đẻ” đây là thủ pháp đi liền với thủ pháp thứ nhất, và được thực
hiện sau khi tiến hành thủ pháp “mỉa mai”, bởi vì sau khi làm cho đối phương
tranh luận thấy được cái sai của mình thì cần phải giúp đỡ họ tìm ra lối thoát
bằng cách đạt tới tri thức đúng, từ bỏ quan điểm sai.
Ba là “quy nạp” mục đích của yếu tố này là từ những cái riêng lẻ khái quát
lên thành cái chung, có ý nghĩa phổ biến, nghĩa là từ những hành vi đạo đức cụ
thể, riêng lẻ phải phân tích, so sánh để tìm ra cái thiện phổ biến của mọi hành vi
đạo đức.
Bốn là “xác định”, chủ yếu chỉ ra những hành vi đạo đức thuộc loại nào,
chúng có phụ thuộc và quan hệ với nhau như thế nào.
Bốn bước này quan hệ chặt chẽ với nhau trên bước đường tìm kiếm tri
thức chân thật giúp con người sống đúng với tư cách và phận sự của mình trong
đời sống xã hội.
Về chính trị, Xôcrát chủ trương việc trị nước không nên do nhiều người
mà phải do những nhà thông thái có tài năng và đạo đức, nói một cách khác là do
một số quý tộc. Chủ trương đó rõ ràng là trái với nguyên tắc cơ bản của chế độ
dân chủ của Aten. [5, trang 245]
Chủ nghĩa duy tâm của Xôcrát thể hiện trước hết việc tách các khái niệm
ra khỏi chủ thể nhận thức. Khái niệm trong cách hiểu của ông chỉ là kết quả của
những nỗ lực tinh thần, không đơn giản là hiện tượng chủ quan, mà là một hiện
thể khách quan siêu thoát nào đó của lý tính. Khái niệm tồn tại tự thân và không
SVTH: Dương Quang Hiếu 7 Lớp cao học: K21- Đêm 5
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
lệ thuộc vào tồn tại của sự vật, con người. Ông đã phác thảo nên những nét đầu
tiên của chủ nghĩa duy tâm khách quan để Platông về sau đưa nó lên trình độ một
hệ thống.
2. Triết gia Platông
2
:
Platông chịu ảnh hưởng bởi ba nguồn gốc tư tưởng: tư tưởng của Xôcrát

viễn, bất biến, không phân chia được và chỉ được nhận thức duy nhất bằng lý
tính. Ông cho rằng thế giới ý niệm có vô vàn ý niệm, trong số tất cả các ý niệm
thì ý niệm phúc lợi là cao nhất - nó là ý niệm của các ý niệm. Theo Platông, vật
chất nói chung cũng tồn tại vĩnh viễn, nó là căn nguyên tạo ra chất liệu cụ thể của
mỗi sự vật, làm cho chúng đa dạng, biến đổi không ngừng; các ý niệm là bản
chất chung của mọi sự vật, là cơ sở thống nhất toàn vũ trụ, là linh hồn đem lại
sinh khí cho toàn vũ trụ; còn các con số là một dạng bản chất độc lập đặc biệt
chiếm vị trí trung gian ở giữa ý niệm và sự vật cảm tính, sự khác nhau giữa các
sự vật là do khác nhau về quan hệ toán học, do những con số quyết định. Như
vậy, tuy đứng trên lập trường duy tâm khách quan trong quan niệm về thế giới,
coi sự vật chỉ là cái bóng của ý niệm nhưng ông đã thực hiện một bước tiến trong
việc chuyển triết học từ tư duy ẩn dụ tới tư duy khái niệm, giải thích một hiện
tượng ở mức độ khái niệm, tư duy lý luận [7].
- Quan điểm về nhận thức: Lý luận nhận thức và học thuyết về linh hồn
của Platông được xây dựng trên cơ sở bản thể luận duy tâm khách quan mà cốt
lõi của chúng là học thuyết về ý niệm và học thuyết về sự tồn tại độc lập của linh
hồn bất tử. Ông cho rằng, nhận thức cảm tính không phải là nguồn gốc của tri
thức chân thực, mà tri thức chân thực - nhận thức ý niệm - chỉ có thể đạt được
bằng nhận thức lý tính và thể hiện trong khái niệm. Theo ông, mọi tri thức phải
có tính khái quát cao. Sự nhận thức của con người không phải là sự phản ánh thế
giới vật chất mà là sự hồi tưởng của linh hồn bất tử, hồi tưởng lại những gì mà
linh hồn bất tử đã quên đi khi nằm trong thế giới ý niệm. Linh hồn bất tử vốn
thuộc về thế giới ý niệm, khi đó nó biết hết tất cả những gì thuộc về thế giới ý
niệm nhưng vì thế giới ý niệm luôn vận động nên linh hồn bất tử vận động xuống
mặt đất, nhập vào con người, biến con người từ một thực thể bất động vô tri, vô
giác thành một cơ thể năng động và có tri giác. Nhưng cũng từ đó linh hồn bất tử
quên hết những gì biết được ở thế giới ý niệm, khi nó hồi tưởng những gì đã biết
tạo ra sự nhận thức. Quan niệm này của Platôn có một số yếu tố hợp lý khi ông
đề cao vai trò của tư duy, sự tác động trở lại của tư duy đối với vật chất nhưng do
ông đề cao quá theo hướng tuyệt đối hoá nên trở thành duy tâm; đồng thời khi

thủ công (có nhiệm vụ tạo ra vật chất nuôi sống xã hội, có phẩm chất cần cù, chịu
khuất phục và chế ngự dục vọng). Ông cho rằng giai cấp nô lệ không thuộc một
SVTH: Dương Quang Hiếu 10 Lớp cao học: K21- Đêm 5
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
đẳng cấp nào hết vì họ không phải là con người, họ chỉ là một động vật biết nói
tiếng người, là một công cụ biết nói, họ không có một quyền nào khác ngoài
quyền được tự do làm nô lệ cho người khác.
Quan điểm về chính trị - xã hội của Platông chứa đầy tính bảo thủ và mâu
thuẫn. Bởi vì, ông vừa đòi hỏi phải xóa bỏ tư hữu vừa bảo vệ cho bằng được chế
độ đẳng cấp và sự bất bình đẳng trong xã hội; vừa kêu gọi phải xây dựng cho
bằng được nhà nước cộng hòa lý tưởng, lại vừa ra sức bảo vệ cho bằng được lợi
ích và địa vị của tầng lớp chủ nô quý tộc chống lại nhà nước dân chủ Aten. [1,
trang 109]
SVTH: Dương Quang Hiếu 11 Lớp cao học: K21- Đêm 5
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
CHƯƠNG 2: NHỮNG GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ
NGHĨA DUY TÂM KHÁCH QUAN HY LẠP CỔ ĐẠI
I. NHỮNG GIÁ TRỊ
1. Xây dựng nên những khái niệm về chuẩn mực đạo đức chung của
con người:
Xôcrát thường nhấn mạnh câu châm ngôn: “Người ơi, hãy tự biết mình”
3
.
Học thuyết của ông đưa tới niềm tin rằng mọi đức hạnh đều qui về một mối, đó là
cái thiện, hoặc sự tự am hiểu bản ngã - “cái tôi” chân chính của ta - cùng những
cứu cánh của nó qua quá trình diễn tiến cuộc đời mình. Rồi tới lượt tri thức tùy
thuộc vào bản tính hoặc yếu tính của vạn vật đúng như chúng hiện hữu [8].
Quan điểm của Xôcrát thường được mô tả bằng lập trường cho rằng mục
đích của tri thức là đức hạnh - tri thức và đức hạnh là một - khiến con người
không thể làm điều sai trái một cách chủ tâm.

[1, trang 176].
3. Hình thành nền tảng triết lý cho Thiên Chúa giáo:
Quan niệm về con người và linh hồn của Platông được những người theo
Thiên Chúa giáo rất ngưỡng mộ. Thêm vào đó, những huyền thoại mà Platông đã
đề ra như ý niệm về thiên đàng và địa ngục được Thiên Chúa giáo áp dụng làm
nền tảng triết lý cho mình. Dân chúng châu Âu hoàn toàn chấp nhận sự cai trị
này mà không cần dùng đến vũ lực. [6, trang 19]huyền thoại
4. Tạo động lực thúc đẩy phát triển khoa học:
Triết gia Platông và chủ nghĩa duy tâm khách quan của ông đã có ảnh
hưởng vô cùng sâu sắc đến nền triết học nói riêng và sự phát triển văn hóa Châu
Âu nói chung. Đặc biệt là nhận thức luận, triết học toán học và tư tưởng giáo dục
toán học của ông, dưới điều kiện xã hội Hy lạp đương thời, đã có một tác dụng
thúc đẩy mạnh mẽ đối với sự hình thành của khoa học và sự phát triển của toán
SVTH: Dương Quang Hiếu 13 Lớp cao học: K21- Đêm 5
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
học. Vào TK 3 TCN, Platông đã thành lập học phái của mình ở Athens. Platông
rất coi trọng toán học. Ông chủ trương bồi dưỡng khả năng tư duy logic thông
qua môn hình học, bởi vì hình học mang lại cho con người ấn tượng trực quan,
thể hiện sự trừu tượng của quy luật Logic trong các hình cụ thể.
Những học trò của Platông cũng góp phần không kém vào việc phát triển
sơ khai nền toán học. Chẳng hạn như Eudoxus, người đã sáng tạo ra “Phép so
sánh”, Arixtốt cũng là một nhà triết học cổ đại, đặt nền móng về logic hình thức.
Tư tưởng logic của ông đã mở ra con đường cho hệ thống logic chặt chẽ trong bộ
môn hình học sau này [5, trang 165].
Như vậy, có thể nói Platông - một nhà triết học vĩ đại đã có ảnh hưởng
không những là triết học, mà những tác phẩm của ông cũng là động lực thúc đẩy
khoa học phát triển.
5. Hình thành tư tưởng tiến bộ trong quan niệm về chính trị - xã hội:
Platông chủ trương một chính thể quý tộc dân chủ. Nhóm người lãnh đạo
sẽ là những nhóm người ưu tú, bất kể xuất thân. Dù là con của vua chúa hay thứ

liền với thế giới ý niệm, Arixtốt cho rằng hạnh phúc thật sự của con người phải
gắn liền với cuộc sống trần gian, gắn liền với bản tính tự nhiên của mình. Hạnh
phúc của con người không chỉ bị chi phối bởi các yếu tố chủ quan như sự khôn
ngoan của lý trí, đức hạnh trong hành vi, sự khoái lạc trong trạng thái…mà còn bị
chi phối bởi các điều kiện khách quan như tiền bạc, sức khỏe, tình bạn, xã hội
công bằng…Như vậy, theo Arixtốt, đời sống đạo đức, hạnh phúc của con người
không nằm trong thế giới ý niệm trên trời, mà nằm trong thế giới hiện thực, dưới
đất, nơi trần gian; đồng thời, chúng cũng phụ thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh,
nhu cầu của từng người trong cộng đồng xã hội. [1, trang 114]
3. Quan niệm về chính trị - xã hội chứa đầy tính bảo thủ và mâu
thuẫn:
Nhiều người cho rằng, thuật chính trị của Platông thiếu sự mềm dẻo và tế
nhị. “nó đề cao trật tự mà không đề cao sự tự do, nó thích cái đẹp nhưng không
biết nuôi dưỡng các nghệ sĩ”. [6, trang 22]
SVTH: Dương Quang Hiếu 15 Lớp cao học: K21- Đêm 5
Chủ nghĩa duy tâm khách quan Hy Lạp cổ đại GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
Trong các tác phẩm của Platông có thể thấy Platông đặt gánh nặng quá lớn
lên vai giới lãnh đạo quốc gia: họ phải hoàn toàn quên đi quyền lợi riêng tư và
luôn luôn chú trọng lo cho nhân dân được an lạc. Một nhà lãnh đạo công bằng
không bao giờ lo cho quyền lợi cá nhân bởi vì ông ta biết là hạnh phúc của riêng
ông ta không thể tách rời khỏi hạnh phúc của nhân dân. Trong thế giới hôm nay,
đi kiếm một cá nhân được như vậy thật không khác gì mò kim dưới đáy bể. [2,
trang 24]
Chúng ta cũng có thể thấy được là chính thể do Platông đưa ra xem
thường ý kiến của dân vô giáo dục và sẵn sàng bóp chết tự do cá nhân để lo cho
mục đích chung của quốc gia. Song song đó, Platông cũng đã đánh giá sai về bản
tính của con người khi ông kết luận là chỉ có ba động lực (ý thích, tinh thần, và lý
trí) chi phối các sinh hoạt của nhân loại. Khả năng cũng như tư cách của con
người về nhiều mặt không thể bị đóng khung trong một số quy tắc tiền định (như
sĩ, nông, công, thương), và sự khác biệt về kiến thức có thể được vượt qua một

(tài liệu dùng cho học viên cao học và nghiên cứu sinh không thuộc chuyên
ngành triết học của trường Đại học kinh tế thành phố Hồ Chí Minh), 2011.
[2] Dương Thành Lợi - Triết lý Quốc Trị Tây Phương, 1994.
[3] Đinh Ngọc Thạch - Lịch sử triết học phương Tây (dùng cho học viên cao
học không thuộc chuyên ngành triết học của trường Đại học Khoa học xã hội và
Nhân văn – Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh), 2010.
[4] Tô Mộng Vi - Tìm lại nền văn minh Hy Lạp cổ đại, Nguyễn Kim Dân biên
dịch, NXB Lao động, 2010.
[5] Vũ Dương Minh chủ biên - Lịch sử văn minh thế giới cổ đại, NXB Giáo Dục
Việt Nam, 2011.
[6] Will Durant - Câu chuyện triết học, Trí Hải và Bửu Đích biên dịch, NXB
Văn hóa thông tin, 2008.
*Các trang web:
[7] Nguyễn Minh Trường - Khái lược những nét cơ bản về Triết học Hy Lap cổ
đại
/>[8] Nguyễn Ước - Ba mươi triết gia Triết gia Tây Phương
/>m=module2&v=detailarticle&id=84&ia=14873
[9] Thích Trí Huệ - Cuộc đời và cái chết của triết gia Xôcrát
/>chet-cua-triet-gia-Xôcrát.html
SVTH: Dương Quang Hiếu 18 Lớp cao học: K21- Đêm 5