Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

HOÀNG THỊ PHƢƠNG HOA

BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC
CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƢỜNG THCS
THÀNH PHỐ HẠ LONG
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC THÁI NGUYÊN - 2013

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết
quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình
nào khác.

Tác giả luận văn
Hoàng Thị Phƣơng Hoa

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

ii
LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành và trân trọng nhất, tác giả luận văn xin bày tỏ
lòng biết ơn sâu sắc đến:
- Khoa sau Đại học Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên.
- Các Thầy, Cô giáo đã tham gia giảng dạy, quản lý và giúp đỡ lớp học
trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Danh mục các sơ đồ vi
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 3
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài 3
5. Giả thuyết khoa học 3
6. Nhiệm vụ nghiên cứu 4
7. Phương pháp nghiên cứu 4
8. Cấu trúc luận văn 5
Chƣơng 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CÔNG TÁC GIÁO
VIÊN CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƢỜNG THCS 6
1.1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu 6
1.2. Những khái niệm cơ bản của đề tài 8
1.2.1. Quản lý 8
1.2.2. Quản lý giáo dục 11
1.2.3. Quản lý nhà trường 12
1.2.4. Quản lý công tác chủ nhiệm lớp 13
1.3. Cơ sở lý luận về quản lý công tác chủ nhiệm lớp 13
1.3.1. Chức năng, nhiệm vụ, nội dung công tác của giáo viên chủ nhiệm
lớp ở trường THCS 13

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

iv
1.3.2. Mục tiêu của quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trường THCS 18
1.3.3. Nội dung quản lý công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng ở
trường THCS 19
1.3.4. Nguyên tắc, phương pháp quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt
động chủ nhiệm lớp ở trường THCS 31

2.3.2. Các biện pháp chỉ đạo quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu
trưởng trường THCS thành phố Hạ Long 54
2.3.3. Thực trạng kiểm tra đánh giá công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp
ở trường THCS thành phố Hạ Long 59
2.3.4. Những khó khăn của cán bộ quản lý trong quản lý công tác của giáo
viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS thành phố Hạ Long 62
2.4. Tồn tại, thiếu sót trong công tác chủ nhiệm lớp và quản lý công tác
chủ nhiệm lớp ở trường THCS thành phố Hạ Long 64
Kết luận chƣơng 2 66
Chƣơng 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP
CỦA HIỆU TRƢỞNG Ở TRƢỜNG THCS THÀNH PHỐ
HẠ LONG 67
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 67
3.1.1. Đảm bảo tính pháp lý 67
3.1.2. Đảm bảo tính thực tiễn 68
3.1.3. Đảm bảo tính kế thừa 69
3.1.4. Đảm bảo tính đồng bộ 70
3.1.5. Đảm bảo tính khả thi phù hợp với tình hình thực tế của nhà trường 70
3.1.6. Phát huy vai trò tự quản lý của giáo viên chủ nhiệm lớp 70
3.2. Các biện pháp quản lý công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường
trung học cơ sở thành phố Hạ Long. 71
3.2.1. Nhóm biện pháp nâng cao nhận thức về công tác giáo viên chủ
nhiệm lớp 71
3.2.2. Nhóm biện pháp nâng cao năng lực công tác cho đội ngũ giáo viên
chủ nhiệm lớp 73

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

vi
3.2.3. Nhóm biện pháp bổ trợ 80

TNTP : Thiếu niên tiền phong
TNCS : Thanh niên cộng sản
THCS : Trung học cơ sở
THPT : Trung học phổ thông
BCHTW : Ban chấp hành Trung Ương Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

v
DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1. Thực trạng nhận thức về chức năng, nhiệm vụ của công tác
chủ nhiệm lớp ở trường THCS 45
Bảng 2.2. Kết quả khảo sát CBQL và GV nhận thức về vị trí giáo dục
của giáo viên chủ nhiệm 46
Bảng 2.3. Kết quả khảo sát thực trạng nội dung công tác của GVCN 48
Bảng 2.4. Thực trạng về giữ mối liên hệ công tác giữa GVCNL với
Hiệu trưởng 49
Bảng 2.5. Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng kết quả đạt được GVCN 50
Bảng 2.6. Thực trạng về những khó khăn trong công tác chủ nhiệm lớp
của GVCNL 51
Bảng 2.7. Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng công tác lập kế hoạch
chủ nhiệm lớp của giáo viên chủ nhiệm 52
Bảng 2.8. Thực trạng quản lý công tác lập kế hoạch chủ nhiệm lớp của
giáo viên chủ nhiệm 53
Bảng 2.9. Thực trạng chỉ đạo các nội dung công tác chủ nhiệm lớp của
hiệu trưởng trường THCS thành phố Hạ Long 54
Bảng 2.10. Các biện pháp chỉ đạo bồi dưỡng nâng cao năng lực cho giáo
viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS thành phố Hạ Long 58

Các nghiên cứu lý luận cho thấy công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên
chủ nhiệm có một vai trò vô cùng quan trọng trong thực hiện mục tiêu giáo dục
toàn diện học sinh. Học sinh THCS là lứa tuổi có sự thay đổi về cơ thể, về sinh
lý, tâm lý, rất nhạy cảm, rất thích cái mới nhưng chưa đủ tri thức và bản lĩnh
nên dễ bị ảnh hưởng các tác động tiêu cực trong đời sống xã hội, nhất là sự tác
động của mặt trái cơ chế thị trường. Giáo viên chủ nhiệm lớp là người thay thế
hiệu trưởng quản lý và giáo dục toàn diện tập thể học sinh một lớp học. Để giáo
viên thực tốt chức năng nhiệm vụ quan trọng đó đòi hỏi hiệu trưởng cần có
những biện pháp quản lý phù hợp nhằm trợ giúp giáo viên thực hiện đúng chức
năng, nhiệm vụ của người giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS.
Những năm gần đây dư luận xã hội rất bức xúc khi chứng kiến nhiều vụ
bạo lực học đường xảy ra do thiếu kĩ năng sống đã dẫn đến lối sống lệch lạc
trong một bộ phận học sinh. Điều đó làm cho hình ảnh nhà trường xấu đi trong
cách nhìn nhận của xã hội. Một trong những nguyên nhân không nhỏ là do các
nhà trường chưa dành sự quan tâm thoả đáng đến hoạt động của đội ngũ GVCN
lớp, những người có vai trò quan trọng, trực tiếp đến việc hình thành và phát
triển nhân cách cho các em học sinh.
Thành phố Hạ Long là trung tâm của tỉnh Quảng Ninh. Các điều kiện
thuận lợi về kinh tế xã hội đã giúp cho sự nghiệp GD thành phố Hạ Long phát
triển nhất so với các TP, thị xã, huyện trong tỉnh. Thành phố Hạ Long các
trường THCS đủ đáp ứng nhu cầu học tập của con em cán bộ, công nhân và

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

2
nhân dân. Được sự chỉ đạo của Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT trong những năm
học vừa qua các trường THCS ở thành phố Hạ Long đã thực hiện nhiều biện
pháp xây dựng và duy trì nền nếp, kỷ cương, nâng cao chất lượng, hiệu quả
giáo dục toàn diện HS. Một trong các biện pháp đã được triển khai là tăng
cường vai trò của đội ngũ GVCN lớp trong việc GD toàn diện cho học sinh trên

cứu của luận văn này.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn công tác chủ nhiệm lớp, thực trạng
quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng ở trường THCS Thành phố Hạ
Long, trên cơ sở đó đề xuất một số biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở
các trường THCS thành phố Hạ Long, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục
toàn diện học sinh.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động chủ nhiệm lớp của giáo viên chủ nhiệm và hoạt động quản lý
công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng ở trường THCS
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng ở các
trường THCS Thành phố Hạ Long.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài
4.1. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Một số biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng
trường THCS thành phố Hạ Long.
4.2. Giới hạn về khách thể khảo sát: Đề tài tiến hành khảo sát họat động quản
lý công tác chủ nhiệm lớp của Hiệu trưởng trường THCS tại 3 trường THCS
thành phố Hạ Long.
5. Giả thuyết khoa học
Hiệu quả của công tác chủ nhiệm lớp và chất lượng giáo dục toàn diện
học sinh các trường THCS ở thành phố Hạ Long chưa cao một trong những
nguyên nhân do Hiệu trưởng chưa tìm được các biện pháp quản lý hoạt động
chủ nhiệm lớp của giáo viên một cách hiệu quả. Nếu đánh giá đúng thực trạng

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

4

+ Bảng hỏi hiệu trưởng, phó hiệu trưởng về công tác quản lý họat động
chủ nhiệm lớp và những biện pháp quản lý có hiệu quả đối với họat động chủ
nhiệm lớp của giáo viên trong trường.
- Phương pháp phỏng vấn:
+ Phỏng vấn GV để làm rõ thực trạng công tác QL chủ nhiệm lớp của
hiệu trưởng.
- Phương pháp chuyên gia: xin tư vấn thêm từ các chuyên gia có kinh nghiệm
về công tác chủ nhiệm lớp, và CBQL có kinh nghiệm QL công tác chủ nhiệm lớp.
- Nghiên cứu sản phẩm: phân tích những sáng kiến về công tác chủ
nhiệm và kế hoạch công tác chủ nhiệm của một số GV.
7.3. Các phương pháp bổ trợ
Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ
các bảng hỏi thu thập được
8. Cấu trúc luận văn
Cấu trúc luận văn được chia làm ba phần như sau:
Phần 1. Phần mở đầu
Phần 2. Kết quả nghiên cứu bao gồm có ba chương
- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu
trưởng ở trường THCS
- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng
trường THCS thành phố Hạ Long.
- Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng
trường THCS thành phố Hạ Long.
Phần 3. Kết luận và khuyến nghị
Ngoài phần chính văn còn có phần danh mục tài liệu tham khảo và phần
phụ lục.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

6

7
các mục đích của nhóm (tổ chức) với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn
ít nhất. Với tư cách thực hành thì QL là một nghệ thuật, còn với kiến thức thì
QL là một khoa học".
Trong báo cáo (1996) với nhan đề “Học tập: Một kho báu tiềm ẩn"của
UNESCO đã xem xét vấn đề GD suốt đời như là việc học tập dựa trên bốn trụ
cột lớn: “Học để biết; Học để làm; Học để cùng chung sống; Học để cùng tồn
tại”. Đây chính là định hướng cốt lõi cho GD học sinh trong các trường
THCS,THPT. Vấn đề GD để làm gì? GD cái gì? và GD như thế nào?.
Trong tác phẩm “Phương pháp công tác chủ nhiệm lớp"(NXB Giáo dục
Matxcơva,1984), Bôn - đư - rép N.I. đã trình bày những phương pháp cơ bản
về cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp ở các trường PT.
Từ định hướng trên, các nước phát triển đã chỉ ra những nội dung GD
cho HS trung học mà có liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp. Những nội dung
GD học sinh như: GD kĩ năng sống, GD những giá trị sống, GD hướng
nghiệp… Theo quan điểm của UNESCO đã cho rằng GD trung học là giai đoạn
mà thế hệ trẻ lựa chọn cho mình những giá trị cần thiết cho cuộc sống cũng như
con đường chuẩn bị bước vào hoạt động nghề nghiệp và cuộc sống sau này.
Đặc biệt, cuốn tài liệu tập huấn kĩ năng cơ bản trong tham vấn (Unicef 2005)
cũng đưa ra những cách thức tham vấn cho HS lứa tuổi thanh niên. Như vậy,
người GV cần tổ chức các họat động khác nhau để HS có thể tham gia được dễ
dàng và học được rất nhiều thứ từ đó.
Ở Việt Nam, nhiều tác giả cũng đã quan tâm nghiên cứu vấn đề quản lý
và quản lý trong GD. Các tác giả cũng đưa ra những quan niệm của mình:
"Quản lý là những hoạt động có phối hợp nhằm định hướng và kiểm soát quá
trình tiến tới mục tiêu"(PGS.TS Trần Quốc Thành); hay "Quản lý là một quá
trình định hướng, QL một hệ thống nhằm đạt được những mục tiêu nhất định.
Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của hệ thống mà người QL

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

9
quản lý là một hoạt động bao trùm mọi mặt đời sống xã hội. Quản lý là nhân tố
không thể thiếu được trong đời sống và sự phát triển của xã hội. Loài người đã
trải qua nhiều thời kỳ phát triển với nhiều hình thái xã hội khác nhau nên cũng
trải ra nhiều hình thức quản lý khác nhau. Các triết gia, các nhà chính trị từ thơì
cổ đại đến nay đều rất coi trọng vai trò của quản lý trong sự ổn định và phát
triển của xã hội. Nó là một phạm trù tồn tại khách quan và là một tất yếu lịch sử.
Theo C. Mác: "Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung
nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự
chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chúc năng
chung phát sinh từ vận động của toàn bộ cơ thể khác với sự vận động của khí
quan độc lập của nó. Một người độc tấu vĩ cầm tự điều khiểu lấy mình, còn một
dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng "[14.tr105]
Trong quá trình tồn tại và phát triển của quản lý, đặc biệt trong quá trình
xây dựng lý luận về quản lý, khái niệm quản lý được nhiều nhà lý luận đưa ra, nó
thường phụ thuộc vào lĩnh vực hoạt động, nghiên cứu của mỗi người. Chẳng hạn:
Theo Nguyễn Quốc Chi- Nguyễn Thị Mỹ Lộc: “Hoạt động quản lý là
tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến
khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức
vận hành và đạt được mục đích của tổ chức"[15]
Quản lý có thể hiểu theo cách lý giải: Quản lý = Quản +lý
Quản: là việc coi sóc, giữ gìn duy trì hệ ở trạng thái “ổn định”ư
Lý: là việc sửa sang, sắp xếp đổi mới hệ vào thể “phát triển”
Nếu người đứng đầu tổ chức chỉ lo việc “quản"tức là chỉ lo việc coi sóc,
giữ gìn thì tổ chức dễ trì trệ, nếu người đứng đầu tổ chức chỉ quan tâm đến việc
“Lý"tức là chỉ lo việc sắp xếp, đổi mới mà không đặt trên nền tảng của sự ổn
định thì sự phát triển tổ chức không bền vững. Trong “Quán”phải có “Lý”,


Môi trường quản lý

Mục tiêu quản lý

Chủ thể quản lý

Khách thể quản lý

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

11
Hiện nay quản lý thường được định nghĩa rõ hơn: Quản lý là quá trình
đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng của các hoạt động (chức
năng) kế hoạch hoá, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra
1.2.2. Quản lý giáo dục
Quản lý GD là một loại hình quản lý của xã hội, quản lý nhà nước về
giáo dục đào tạo. Là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực nhà
nước đối với các hoạt động giáo dục và đào tạo, do đó các cơ quan quản lý GD
của nhà nước từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện chức năng, nhiệm
vụ do nhà nước uỷ quyền nhằm phát triển sự nghiệp GD và ĐT, duy trì trật tự,

thống GD nhằm làm cho hoạt động GD đạt được mục tiêu đã định.
1.2.3. Quản lý nhà trường
Trường học là đơn vị cơ sở của ngành giáo dục đào tạo. Quản lý nhà
trường là một phần quan trọng trong quản lý giáo dục. Có nhiều khái niệm về
quản lý trường học, ở đây xin nêu hai định nghĩa tiêu biểu:
Theo M.I.Konđacop: "Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy và
học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác để
dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục"[16-tr.112]
Tác giả Nguyễn Ngọc Quang cho rằng: "Quản lý nhà trường là quản lý hệ
thống xã hội sư phạm chuyên biệt, hệ thống này đòi hỏi tác động những tác động
có ý thức, có khoa học và có hướng dẫn của chủ thể quản lý trên tất cả các mặt
của của đời sống nhà trường để đảm bảo sự vận hành tối ưu xã hội - kinh tế và tổ
chức sư phạm của quá trình dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên".[24-tr22]
Như vậy quản lý trường học là một chuỗi tác động hợp lý (có mục đích
tự giác, có kế hoạch, có hệ thống) mang tính tổ chức sư phạm của chủ thể quản
lý đến tập thể giáo viên và học sinh và những lực lượng giáo dục trong và ngoài
nhà trường nhằm huy động cùng cộng tác, phối hợp tham gia vào mọi hoạt

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên

13
động của nhà trường làm cho quá trình này vận hành đến việc hoàn thành
những mục đích dự kiến.
Hay nói một cách khác, quản lý trường học thực chất là tác động có định
hướng, có kế hoạch của chủ thể quản lý lên tất cả các nguồn lực nhằm đẩy mạnh
hoạt động của nhà trường theo nguyên lí giáo dục tiến tới mục tiêu giáo dục mà
trọng tâm của nó là đưa hoạt động dạy và học tiến lên trạng thái mới về chất.
1.2.4. Quản lý công tác chủ nhiệm lớp
Quản lý công tác chủ nhiệm lớp là các biện pháp lãnh đạo, tổ chức, chỉ
đạo của hiệu trưởng đối với đội ngũ GVCN và hoạt động GD của GVCN đối

ổn định, có cùng độ tuổi, cùng trình độ nhận thức và cùng thực hiện những
nhiệm vụ học tập, giáo dục nhất định. Được sự phân công của nhà trường,
giáo viên chủ nhiệm thường là giáo viên giảng dạy một môn học đồng thời là
người phụ trách, tổ chức, điều khiển mọi hoạt động của lớp, là nhân vật
trung tâm, là linh hồn của lớp.
Mỗi giáo viên chủ nhiệm nhận quản lí một lớp học trong một thời gian
của khoá học (thường thì một năm học và cũng có thể cả khoá học). Những
giáo viên chủ nhiệm thuộc một khối lớp được tổ chức thành một tổ chủ nhiệm.
Những chủ trương, kế hoạch của nhà trường được các giáo viên chủ nhiệm lĩnh
hội và thực hiện việc triển khai, tổ chức các hoạt động của lớp thông qua hệ
thống cán bộ lớp, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội cha mẹ học sinh
và những tổ chức xã hội có liên quan. Đối với mỗi lớp học, giáo viên chủ
nhiệm lớp giữ vai trò như một "thủ trưởng hành pháp và tư pháp" có trách
nhiệm hướng dẫn, tổ chức các hoạt động đa dạng của học sinh theo mục đích
chung của nhà trường, là người chịu trách nhiệm trước nhà trường về kết quả
hoạt động của tập thể cũng như của mỗi học sinh trong lớp, là người động viên,
khích lệ, xử lí các tình huống tiêu cực của học sinh.
1.3.1.2. Chức năng của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường THCS
i. Chức năng quản lý và giáo dục toàn diện tập thể học sinh một lớp học
Nhà trường phổ thông gồm nhiều khối lớp, mỗi khối lớp lại gồm nhiều
học sinh, hiệu trưởng không thể quản lý được một số lượng lớn học sinh của