z
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
Phòng QLĐT Sau Đại học
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đề tài:
“CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHIẾN ĐẤU PHÁP THẾ KỶ XVIII
VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ CỦA NÓ”
 Giảng viên hướng dẫn : TS. BÙI VĂN MƯA
 Người thực hiện : Nguyễn Huỳnh Tấn Lợi
 STT : 91
 Nhóm : 10
 Lớp : Đêm 5
 Khóa : K 21
2

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 2
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
Tp. Hồ Chí Minh; tháng 2 năm 2012
MỤC LỤC

3

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 3
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII có vai trò như thế nào đối với
lịch sử nhân loại? Và ngày nay, những tư tưởng của chủ nghĩa này có còn giá trị nữa
không hay chỉ là những tư tưởng lỗi thời. Trong bài viết của mình sẽ giải quyết vấn

minh công nghiệp đưa lại nền sản xuất cao chưa từng có trong lịch sử.
Triết học thời kỳ này là sự kế tục và phát triển mới về chất các khuynh hướng tư
tưởng bài trừ siêu hình học thế kỷ XVII, cũng như đánh giá lại các giá trị triết học
truyền thống. Nó bắt đầu từ sự phê phán không thương tiếc các quan niệm cũ về thế
giới con người. Giờ đây “Tôn giáo, quan niệm về tự nhiên, xã hội, tổ chức nhà
nước…tất cả đều được đem ra phê phán hết sức nghiêm khắc, tất cả đều phải ra
trước tòa án lý tính và biện hộ cho sự tồn tại của mình hoặc từ bỏ sự tồn tại của
mình”
1
. Đến giữa thế kỷ XVIII, việc phê phán đó đã biến thành cuộc đấu tranh
chống toàn bộ hệ tư tưởng phong kiến cùng hệ thống quan điểm của Nhà thờ Thiên
chúa giáo…
2. Tư tưởng của Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII
Triết học duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII chỉ là một nhánh quan trọng trong
trào lưu khai sáng Pháp, với nội dung đề cao cái văn minh, khoa học phục vụ đời
sống thực tiễn, giúp con người thoát ra khỏi lòng tin tôn giáo mù quáng mà trước
đây được các thế lực nhà thờ và giai cấp phong kiến bảo hộ nên và xây dựng mỗi
con người trở thành một nhà khoa học, một nhà duy vật, vô thần.
1 C. Mác và Ph. Ăngghen: Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995, t. 19, tr. 275.
5

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 5
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thể hiện rất rõ trong triết học của Đêni Điđơrô
và Hônbách. Từ “chiến đấu” do Lênin đặt ra, nó phản ánh một cách chính xác tính
chất của dòng triết học này; đó là sự quyết liệt, mạnh mẽ, chống chủ nghĩa duy tâm
đến cùng. Tuy nhiên, nó có hạn chế lớn nhất là quan niệm siêu hình về thế giới, nhận
thức. Hạn chế này được khắc phục dần bởi nền triết học cổ điển Đức. Tiếp theo em
sẽ trình bày tư tưởng triết học của 2 nhà triết học chiến đấu tiêu biểu Đ.Điđơrô và

trình tâm lý của anh ta. Ông đã nhận thấy, nhân cách con người là sản phẩm của
hoàn cảnh môi trường xung quanh nhưng chưa hiểu được rằng, bản thân môi trường
và hoàn cảnh đó cũng là sản phẩm của hoạt động con người, và vì vậy, cả con người
lẫn hoàn cảnh sống của nó đều mang tính lịch sử, là sản phẩm của hoạt động con
người.
c) Quan niệm về lý luận nhận thức
Điđơrô luôn dựa trên lập trường duy vật để phê phán các hệ thống siêu hình học
– chủ nghĩa duy lý cực đoan, nghĩa là phê phán các hệ thống triết học tự biện coi
thường cảm tính trong hoạt động nhận thức. Khi coi vật chất là nguyên nhân duy
nhất của cảm giác, ông cho rằng phương pháp triết lý đúng đắn phải là phương pháp
cho phép bằng trí tuệ kiểm tra trí tuệ, bằng trí tuệ và thực nghiệm kiểm soát cảm
tính, và bằng trí tuệ, thực nghiệm, cảm tính nhận thức thế giới vật chất – giới tự
nhiên. Do bản thân thế giới vật chất – giới tự nhiên luôn nằm trong quá trình vận
động và phát triển vô tận nên quá trình nhận thức của con người về thế giới vật chất
cũng diễn ra vô tận, nhưng về nguyên tắc, con người có thể nhận thức hoàn toàn đầy
đủ về thế giới.
7

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 7
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
d) Quan niệm về xã hội tôn giáo
Là nhà triết học duy vật triệt để và vô thần nhất của Triết học Khai sáng Pháp thế
kỷ XVIII. Điđơrô phủ nhận sự tồn tại của Thượng đế, coi Thượng đế chỉ sự thần
thánh hóa các điều kiện sống hiện thực của con người. Không phải tôn giáo sáng tạo
ra con người mà con người sáng tạo ra tôn giáo.
Ông viết: “Nếu như lý tính là của trời cho và tín ngưỡng cũng tương tự như vậy,
nghĩa là trời cho chúng ta hai vật không thể dung hợp được với nhau… Để loại trừ
bế tắc đó, cần phải thừa nhận rằng tín ngưỡng là một nguyên lý huyền thoại, không
tưởng”. Ông chỉ ra sự khác biệt giữa khoa học và tôn giáo: Khoa học thì hướng tới

a) Quan niệm về thế giới vật chất
Hônbách khẳng định: Giới tự nhiên – vật chất tồn tại vĩnh viễn, không được sáng
tạo và không bị hủy diệt, là nguyên nhân của mọi sự tồn tại, thay đổi của vạn vật.
Quảng tính, tính vận động, tính có thể chia được, tính rắn chắn, trọng lực, quán tính,
và những trạng thái do những cái đó sinh ra như: mật độ, hình dạng, màu sắc, trọng
lượng… đều là những đặc tính phổ biến, có trước của các vật thể vật chất. Chúng là
thực tại khách quan tác động đến giác quan của con người. Do sức mạnh bản thân
mình mà giới tự nhiên – vật chất luôn vận động; vận động là thuộc tính cố hữu của
vật chất, là sự dịch chuyển vị trí của các vật thể trong không gian. Vũ trụ là sự kết
hợp vĩ đại tất cả những vật đang tồn tại, thay đổi. Bất cứ ở đâu trong vũ trụ, đều là
vật chất vận động. Toàn thể vũ trụ chỉ là một dây chuyền nhân quả bất tận với các sự
vật, hiện tượng xảy ra không ngừng
b) Quan niệm về nhận thức
Hônbách khẳng định, con người là sản phẩm của tự nhiên, tồn tại trong thiên
nhiên, phục tùng quy luật của tự nhiên, thậm chí, tư tưởng của con người cũng
không thể vượt khỏi tự nhiên; ý thức là đặc tính của trạng thái vật chất có tổ chức
9

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 9
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
cao; trí lực của con người phụ thuộc vào cơ cấu của toàn con người. Năng lực cảm
giác của con người giúp con người nhận thức được thế giới và quy luật của nó.
Không có linh hồn bất tử và tư tưởng bẩm sinh mà mọi tư tưởng, quan niệm của con
người không thể rút ra từ bản thân linh hồn, mà phải khái quát từ thế giới bên ngoài
thông qua linh hồn của chúng ta. Từ cảm giác – kết quả tác động của sự vật lên giác
quan của chúng ta, mà tư duy hình thành và hoạt động. Nhờ vào hoạt động của tư
duy mà những biến hóa mới trong tâm hồn chúng ta đưa đến sự xuất hiện ý nghĩ, tư
tưởng, ký ức, trí tưởng tượng, phán đoán, nguyên vọng, hành động…Mặc dù vẫn coi
chân lý là sự phù hợp giữa ý niệm và sự vật, nhưng do quan niệm siêu hình chi phối

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 11
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
CHƯƠNG II: NHỮNG GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA DUY
VẬT CHIẾN ĐẤU PHÁP THẾ KỶ XVIII
1. Giá trị đạt được của Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII
- Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp hòa với triết học khai sáng thế kỷ XVIII là
thế giới quan, là ngọn cờ lý luận của giai cấp tư sản trong thời kỳ chuẩn bị cho cuộc
đại cách mạng. Gương cao ngọn cờ tự do, dân chủ nhằm tập hợp các tầng lớp bị áp
bức, các lực lượng tiến bộ để chuẩn bị về mặt tư tưởng cho cách mạng tư sản Pháp
sẽ xảy ra vào năm 1789 – 1794, lật đổ chế độ phong kiến, xây dựng chế độ tư sản.
Đưa nước Pháp từ nước nông nghiệp lạc hậu sang nước công nghiệp với phương
thức sản xuất phát triển tư bản chủ nghĩa, giải phóng sức lao động, thiết lập quan hệ
sản xuất mới tiến bộ hơn. Tạo làn sóng ảnh hưởng đến các cuộc cách mạng tư sản ở
các nước châu Á, như cuộc CMTS dân quyền ở Trung Quốc hay Phong trào Duy tân
ở Việt Nam với những đại biểu như Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc
Kháng, Ngô Đức Kế, Nguyễn Thượng Hiền, Trần Quý Cáp và Đông Kinh nghĩa
thục đã chủ trương hoạt động theo mục tiêu Chấn dân khí - Khai dân trí - Hậu dân
sinh. Những mục tiêu mang tinh thần dân tộc và phù hợp với xu thế thời đại lúc bấy
giờ đều dựa trên nền tảng của triết học dân chủ tư sản, thuyết tiến hoá, lý luận biến
pháp, chủ nghĩa tam dân của các nhà triết học tư sản phương Tây và phương Đông.
- Vào thế kỷ XVIII, chủ nghĩa duy vật Pháp là trào lưu triết học tiên tiến nhất.
Đem lại những thành quả to lớn cho nền lý luận nhân loại, làm giàu thêm kho tàng
văn hóa thế giới. Như Điđơrô là người khởi sướng và chủ biên tác phẩm đồ sộ bộ
Bách khoa toàn thư, một trong những di sản văn hóa vĩ đại không chỉ của nước
Pháp, mà cả Tây Âu thế kỷ XVIII nói chung, là bộ tự điển khảo luận về khoa học,
nghệ thuật, công thương nghiệp , trong đó tác giả đề cập tới những vấn đề chính trị,
12

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21

Trang 13
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
2. Những hạn chế của Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII
Vũ trụ quan của Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp là duy vật nhưng siêu hình
máy móc. Mặt khác, xem xét các vấn đề nhân sinh quan (tư tưởng đạo đức, chính trị,
xã hội) lại có phần máy móc duy tâm.
- Khẳng định vai trò của vật lý học cổ điển trong lịch sử phát triển của khoa học.
Vật lý học cổ điển không chỉ ảnh hưởng đối với các khoa học khác mà còn ảnh
hưởng đối với triết học, đó là ảnh hưởng phương pháp tư duy siêu hình ở trong triết
học nên nó được xem là triết học tự nhiên. Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ
XVIII do chịu ảnh hưởng của cơ học cổ điển, chịu sự tác động mạnh mẽ của phương
pháp tư duy siêu hình, máy móc-phương pháp nhìn nhận thế giới trong trạng thái
biệt lập, tĩnh tại. Như xem con người là sản phẩm của tự nhiên, là thể thống nhất
giữa cơ thể và ý thức. Bác bỏ linh hồn bất tử, linh hồn tách rời cơ thể. Điđơrô cho
rằng linh hồn là một tổng thể các hiện tượng tâm lý. Bản thân nó cũng là đặc tính
của vật chất. Ông khẳng định rằng, không có cơ thể con người thì không giải thích
được cái gì cả. Nhân cách con người là sản phẩm của hoàn cảnh và giáo dục. Ta thấy
được hạn chế đó là chưa thoát khỏi cách nhìn nhận máy móc về con người. Xem
linh hồn, ý thức cũng là đặc tính của vật chất nhưng không hiểu rằng ý thức là hình
ảnh chủ quan về thế giới khách quan. “Ngay từ đầu, ý thức đã là một sản phẩm xã
hội, và vẫn là như vậy chừng nào con người còn tồn tại”
2
. Đây cũng là hạn chế
chung của các nhà triết học trước Mác.
- Trên lập trường duy vật máy móc, các nhà duy vật chiến đấu Pháp không nắm
được cái cơ sở và cái thực chất của giải phóng con người, giải phóng xã hội . Họ có
mộng ảo nếu thay đổi phương pháp giáo dục người ta sẽ tốt, cho nên muốn làm cách
mạng chỉ cần đấu tranh tư tưởng và giáo dục tư tưởng thì thay đổi con người. Thay
2 Sđd, T.3, tr. 38, 43
14


SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 15
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
thực tế những lợi ích cá nhân cộng lại thì không xây dựng được hạnh phúc xã hội,
mà cũng không phải là cứ nói cho mỗi cá nhân hiểu như thế mà họ hiểu và thực hiện
quyền lợi xã hội.
16

SVTH: NGUYỄN HUỲNH TẤN LỢI _ ĐÊM 5 _ K21
Trang 16
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC GVHD: TS. BÙI VĂN MƯA
PHẦN KẾT LUẬN
Tóm lại, Chủ nghĩa duy vật chiên đấu Pháp thế kỷ XVIII là một nhánh của triết
học khai sáng Pháp. Đây là trào lưu triết học tiên tiến nhất bấy giờ ở Tây Âu, tuy có
không ít những hạn chế, nhưng nó đã để lại cho lịch sử nhân loại kho tàng lý luận rất
giá trị.
Nó không chỉ giúp đào sâu, mở rộng nhiều hiểu biết về từng lĩnh vực của giới tự
nhiên mà còn góp phần đấu tranh mạnh mẽ chống lại thế giới quan duy tâm – tôn
giáo ngự trị trên cả ngàn năm ở phương Tây. Nó là sức mạnh tinh thần củng cố và
thúc đẩy phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. Tuy nhiên, trong thời gian và khả
năng cho phép, bài viết của em đã hoàn thành các nhiệm vụ chủ yếu sau :
+ Trình bày khái quát hoàn cảnh lịch sử ra đời của triết học khai sáng và chủ
nghĩa duy vật chiên đấu Pháp, nêu ra các nội dung cơ bản của chủ nghĩa duy vật
chiến đấu Pháp với 2 đại diện tiêu biểu đó là Đ. Điđơrô và Hônbách.
+ Qua đó là cơ sở cho việc đánh giá những thành tựu và hạn chế của chủ nghĩa
duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII.
Thông qua tìm hiểu Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII, chúng ta
cần phải biết chắc lọc, tiếp thu và phát triển những tư tưởng triết học này, đó là vận
dụng khoa học vào thực tiễn cuộc sống để giải quyết tốt những vấn đề về gia đình,