TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM
PHÒNG QUẢN LÝ ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
Đề tài:
“CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHIẾN ĐẤU PHÁP THẾ KỶ
XVIII VÀ NHỮNG GIÁ TRỊ, HẠN CHẾ CỦA NÓ”
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
SVTH: Nguyễn Thị Lý
STT: 94
Nhóm: 10
Lớp: Cao học Đêm 5 – K21
Tp. Hồ Chí Minh, Năm 2012
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG 1: NHỮNG TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHIẾN
ĐẤU PHÁP THẾ KỶ XVIII 2
1.1 Tư tưởng chung của trường phái triết học khai sáng Pháp thế kỷ XVIII 2
1.2.Tư tưởng cơ bản của chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII 3
1.2.1 Tư tưởng triết học của Đênít Điđơrô 3
1.2.2 Tư tưởng triết học của Pôn Hăngri Đitơríc Hônbách 6
CHƯƠNG 2: NHỮNG GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA DUY VẬT
CHIẾN ĐẤU PHÁP THẾ KỶ XVIII 8
2.1. Những giá trị của chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII 8
2.1.1 Giương cao ngọn cờ tự do, dân chủ nhằm tập hợp các tầng lớp bị áp bức, các
lực lượng tiến bộ để chuẩn bị về mặt tư tưởng cho cuộc cách mạng tư sản Pháp
(1789-1794) 8
2.1.2 Trào lưu triết học tiên tiến nhất ở Tây Âu 9
2.1.3 Về thế giới quan 10
2.1.4 Về con người 10
2.1.5 Về nhận thức luận 10
2.1.6 Về chính trị - xã hội 11

Việc tìm hiểu tư tưởng này là một việc cần thiết để lý giải và nhằm sáng tỏ
những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII, hiểu rõ
giá trị và hạn chế của nó, qua đó tiếp thu những ưu điểm và phê phán những hạn chế
và xem đó là bài học kinh nghiệm để học hỏi.
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 1
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
Đề tài sử dụng tài liệu tham khảo chính là sách Triết học, phần I, Đại cương về
lịch sử triết học, do TS Bùi Văn mưa làm chủ biên – Trường ĐH Kinh tế TP.HCM,
năm 2011.
CHƯƠNG 1: NHỮNG TƯ TƯỞNG CƠ BẢN CỦA CHỦ
NGHĨA DUY VẬT CHIẾN ĐẤU PHÁP THẾ KỶ XVIII
1.1 Tư tưởng chung của trường phái triết học khai sáng Pháp thế kỷ
XVIII
Triết học Khai sáng Pháp thế kỷ XVIII là một giai đoạn phát triển quan trọng
trong tiến trình phát triển tư tưởng triết học Tây Âu và thế giới. Triết học Khai sáng
Pháp thế kỷ XVIII là sự kế tục và phát triển mới về chất các khuynh hướng tư tưởng
bài trừ siêu hình học thế kỉ XVII, cũng như đánh giá lại các giá trị tuyền thống. Nó
bắt đầu từ việc phê phán không thương tiếc các quan niệm cũ về thế giới và con
người.
Là vũ khí lí luận của giai cấp tư sản Pháp trong thời kì chuẩn bị cho cộc đại cách
mạng tư sản Pháp 1789, được hình thành bởi các nhà Khai sáng Pháp, triết học Khai
sáng Pháp có nhiệm vụ thu hút, giác ngộ, tập hợp đông đảo mọi tầng lớp tiến bộ
trong xã hội, hướng họ tới cuộc đấu tranh cách mạng lật đổ chế độ phong kiến, xây
dựng chế độ tư sản. Chính vì vậy mà triết học Khai sáng Pháp có nội dung cơ bản là
duy vật, tiến bộ, nó đề cập nhiều đến tiến bộ xã hội, tự do của con người
Cùng với sự hưng thịnh của văn hoá Pháp thời kì này, trên lĩnh vực tư tưởng có
nhiều nhà khai sáng, họ vừa là các nhà triết học, vừa là những người uyên bác về
nhiều lĩnh vực văn hoá, nghệ thuật, khoa học. Tiêu biểu là Sáclơ Đờ Môngtexkiơ

Điđơrô khẳng định tính vật chất của thế giới đồng thời phê phán mạnh mẽ những
điểm không triệt để của chủ nghĩa duy vật Anh, mỉa mai quan niệm duy tâm chủ
quan của G.Beccơli vì ông này đã quy toàn bộ thế giới thành các cảm giác của một
chủ thể. Điđơrô ví chủ thể của G.Beccơli như một chiếc đàn pianô ngộ nhận rằng nó
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 3
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
là nhạc cụ duy nhất trên thế gian, và mọi sự hài hoà của vũ trụ đều diễn ra trong đó.
Theo ông, trong vũ trụ chỉ có một thực thể, cả trong con người lẫn động vật và các
sự vật khác, đó là vật chất.
Điđơrô đã có bước tiến mới trong quan niệm về vận động, thừa nhận sự phát
triển của thế giới. Ông cho rằng, bản tính cố hữu của vật chất là vận động. Chính
vận động là năng lực sống động của vật chất. Ông quan niệm sự dịch chuyển của vật
thể từ vị trí này sang vị trí khác không phải là vận động mà chỉ là sự di động, còn
vận động thì có cả ở vật đang vận động lẫn vật đứng yên. Ông khẳng định, trong quá
trình vận động và phát triển, giới tự nhiên sẽ chọn lọc những gì giúp cho nó ngày
càng hoàn thiện, đồng thời đào thải những vật nào không thích nghi hoặc không tuân
theo quy luật của nó. Cấu trúc và trạng thái của các sinh vật là kết quả của quá trình
tiến hoá lâu dài của giới tự nhiên. Với quan niệm này, ông là bậc tiền bối của thuyết
tiến hoá của Đácuyn.
b. Quan niệm về con người
Điđơrô cho rằng con người được cấu thành từ thể xác và linh hồn. Thể xác và
linh hồn thống nhất hữu cơ với nhau. Linh hồn không có nguồn gốc từ chúa mà là
một tổng thể các hiện tượng tâm lý. Bản thân nó cũng là đặc tính của vật chất. Ông
viết: "Không có cơ thể con người thì nó (tức linh hồn) không là cái gì cả. Tôi khẳng
định rằng, không có cơ thể con người thì không thể giải thích được cái gì cả". Ông
nhấn mạnh, cơ thể con người là khí quan vật chất của tư duy, ý thức cũng như mọi
quá trình tâm lý của anh ta.
c. Quan niệm về nhận thức

trò giáo dục con người tới chỗ cả tin vào số mệnh. Tôn giáo dùng Thiên đàng và Địa
ngục ảo tưởng để ban thưởng và trừng phạt con người. Thực chất, tôn giáo chỉ là sợi
dây cương yếu ớt ngăn chặn các hành vi phạm tội của con người. Khẳng định chính
môi trường và hoàn cảnh tạo nên bộ mặt trí tuệ và đạo đức của con người, Điđơrô
kêu gọi xoá bỏ các quan hệ phong kiến của nước Pháp, cái đã thông qua tôn giáo
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 5
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
làm hư hỏng con người, đồng thời kêu gọi xây dựng một cuộc sống hiện thực chứ
đừng tin vào tôn giáo. Điđơrô đòi hỏi phải tách tôn giáo ra khỏi nhà trường, loại bỏ
thần học ra khỏi giáo dục đại học, nhà thờ ra khỏi nhà nước. Nền giáo dục và đào
tạo phải hướng tới việc xây dựng mỗi người công dân thành một nhà khoa học, một
nhà duy vật và vô thần. Để thực hiện được điều này, theo ông, không thể không xóa
bỏ tôn giáo, tiêu diệt giới tu hành, mở rộng khoa học và thực hành giáo dục toàn
dân, …
Tuy còn hạn chế như trên nhưng sự phê phán tôn giáo của Điđơrô đã mang nhiều
yếu tố tích cực trong bối cảnh lịch sử lúc đó của nước Pháp và Tây Âu.
1.2.2 Tư tưởng triết học của Pôn Hăngri Đitơríc Hônbách
Hônbách (1723-1789) là người Đức, sống và làm việc ở Pháp. Ông viết nhiều tác
phẩm như Hệ thống của tự nhiên hay là bàn về các quy luật của thế giới vật chất và
thế giới tinh thần (đồng tác giả), Sự đối lập của tư tưởng tự nhiên với tư tưởng siêu
nhiên, Thần học bỏ túi …
Hônbách là một trong những nhà lãnh đạo phái Khai sang Pháp, là đại biểu xuất
sắc của chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa vô thần Pháp thế kỷ XVIII, đồng thời là một
cộng tác viên đắc lực của nhóm Bách khoa toàn thư.
a. Quan niệm về thế giới vật chất
Hônbách xây dựng triết học duy vật và chủ nghĩa vô thần của mình dựa trên
những tri thức khoa học tự nhiên. Hônbách khẳng định: Giới tự nhiên – vật chất tồn
tại vĩnh viễn, không được sáng tạo và không bị hủy diệt; là nguyên nhân của mọi sự

Hônbách cũng mang tính trực quan giống như lý luận nhận thức của các nhà duy vật
trước Mác.
c. Quan niệm về xã hội – tôn giáo
Hônbách coi quá trình phát triển xã hội như một quá trình do định mệnh chi
phối. Là nhà triết học khai sang, ông khẳng định loài người có thể thoát ra khỏi ách
phong kiến bằng việc phổ cập giáo dục, làm cho lý tính thắng chủ nghĩa ngu dân
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 7
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
thời trung đại. Ông muốn có sự quá độ hòa bình từ chế độ phong kiến sang chế độ tư
bản bằng con đường lập pháp hóa.
Khi bàn về bản chất và nguồn gốc của tôn giáo, Hônbách cho rằng, do nhân dân
các nước quan niệm xã hội bị lực lượng siêu nhiên thần thánh chi phối, nên họ
không nhìn thấy những lực lượng tự nhiên trần tục đang gây ra những hành động
mạnh mẽ trên Trái Đất. Vì vậy, họ thường hướng cặp mắt đầy lo sợ và dàn dụa nước
mắt lên bầu trời, cố tìm kiếm trên bầu trời những lực lượng thù định đã làm tiêu tan
hạnh phúc của họ trên Trái Đất này. Ngu dốt, lo sợ, đau khổ bao giờ cũng là nguồn
gốc của những quan niệm đầu tiên của con người về thần linh. Tôn giáo được bịa đặt
ra để đặt các vua chúa lên trên các dân tộc, và đặt các dân tộc, vua chúa dưới quyền
uy của Thượng đế. Từ khi các dân tộc nhận thấy cuộc sống vô cùng khổ cực của
mình trên Trái Đất này và tìm cách thay đổi nó thì người ta đã lấy Thượng đế để đe
dọa bọn họ, hòng buộc họ khuất phục, chấp nhận và im tiếng.
Quan điểm xã hội của Hônbách mang tính duy tâm. Ông phê phán mạnh mẽ tôn
giáo và nhà thờ. Tuy nhiên, ông không vạch ra được nguồn gốc xã hội của tôn giáo.
CHƯƠNG 2: NHỮNG GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA CHỦ NGHĨA
DUY VẬT CHIẾN ĐẤU PHÁP THẾ KỶ XVIII
2.1. Những giá trị của chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ
XVIII
2.1.1 Giương cao ngọn cờ tự do, dân chủ nhằm tập hợp các tầng lớp bị áp

mạng đó đã vượt khỏi nước Pháp và ảnh hưởng khá rộng đến châu Âu lúc bấy giờ.
Chủ nghĩa duy vật thời kỳ này phát triển trong mối liên hệ với khoa học tự
nhiên. Nhờ biết dựa vào các thành tựu khoa học các nhà duy vật đã xác lập được các
bức tranh mới về thế giới, bước đầu đưa ra những nhận định hợp lý về tự nhiên, các
quy luật của nó, phát triển tinh thần hoài nghi và phê phán đối với chủ nghĩa giáo
điều và giả khoa học, tham gia vào quá trình thiết lập “nhà nước học lý tính”, đề cao
hình ảnh “con người lý trí” và các giá trị nhân văn chủ đạo.
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 9
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII đã xác lập được bức tranh vật lý
mới về thế giới, nắm bắt những quy luật khách quan của nó, đào sâu một số vấn đề
bản thể luận mà trước đây chưa từng biết đến. Chủ nghĩa duy vật thời kỳ này đã đem
lại những thành quả lớn cho nền lý luận nhân loại, làm giàu thêm kho tàng văn hóa
thế giới và ảnh hưởng lớn về tư tưởng – hành động đối với nhân loại.
2.1.3 Về thế giới quan
Vấn đề này thể hiện trước hết trong khía cạnh bản thể luận, tức tìm hiểu vấn đề
tồn tại của thế giới: giải quyết một cách duy vật vấn đề cơ bản của triết học, khẳng
định tính tích cực nội tại của thế giới vật chất, vật chất là cơ sở của tồn tại, loại bỏ
Thượng đế ra khỏi đối tượng triết học, khẳng định giới tự nhiên tồn tại vĩnh viễn
theo các quy luật “thuần tuý vật lý”, không do ai sáng tạo. Nhờ tác động của khoa
học tự nhiên các nhà duy vật xác lập bức tranh vật lý mới về thế giới, tìm hiểu các
quy luật vận động của nó, tiến một bước trong việc giải thích các phạm trù “vật
chất”, “vận động”, “không gian”,, “thời gian”, đi đến xem ”, “vận động”, “không
gian”,, “thời gian” là thuộc tính cố hữu và phương thức tồn tại của vật chất.
2.1.4 Về con người
Chủ nghĩa duy vật thời kỳ này cho rằng con người được cấu thành từ thể xác và
linh hồn. Thể xác và linh hồn thống nhất hữu cơ với nhau. Linh hồn không có nguồn
gốc từ chúa mà là một tổng thể các hiện tượng tâm lý. Bản thân nó cũng là đặc tính

2.2. Những hạn chế của chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ
XVIII
Vào thế kỷ XVIII, chủ nghĩa duy vật Pháp là trào lưu triết học tiên tiến nhất ở
Châu Âu; tuy nhiên triết học này có hạn chế lớn nhất là chưa thoát ra khỏi quan
niệm siêu hình, máy móc về thế giới và nhận thức thế giới.
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 11
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
2.2.1 Về thế giới quan
Sự phổ biến mạnh mẽ của cơ học, là ngành khoa học chiếm vị trí thống trị vào
thế kỷ XVII – XVIII, đã ảnh hưởng đến cách thức tư duy của đa phần các nhà duy
vật. Dưới tác động của cơ học, các nhà triết học quy các quá trình của tự nhiên vào
dạng vận động cổ điển là vận động cơ học, xem con người và các thiết chế xã hội
như hệ thống máy móc phức tạp, công thức “con người – cỗ máy”. Tính chất máy
móc này tất yếu dẫn đến tính chất thứ hai – siêu hình, nghĩa là xem xét sự vật trong
trạng thái cô lập, tách rời nhau, ngưng đọng, không vạch ra được mối liên hệ, tác
động, chế ước lẫn nhau, chuyển hoá; trong quan niệm về phát triển nhiều nhà duy
vật chỉ đề cập đến tăng trưởng về lượng, chưa làm rõ hoặc chưa thấy được quan
điểm biến đổi về chất, giải thích thiếu cơ sở khoa học vấn đề nguồn gốc, động lực
của phát triển.
2.2.2 Về con người
Các nhà triết học theo chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp đã nhận thấy, nhân cách
con người là sản phẩm của hoàn cảnh môi trường xung quanh nhưng chưa hiểu được
rằng, bản thân môi trường và hoàn cảnh đó cũng là sản phẩm của hoạt động con
người, và vì vậy, cả con người lẫn hoàn cảnh sống của nó đều mang tính lịch sử.
Đây cũng là hạn chế chung của các triết học trước Mác.
2.2.3 Về nhận thức luận
Cũng như các nhà duy vật trước Mác, các nhà duy vật thời kỳ này chưa thấy
được rằng, ý thức không chỉ là sản phẩm của vật chất có tổ chức cao là bộ óc người

xấu: tôn giáo là hoàn toàn mê tín, do ở tình trạng ngu dốt mê muội của nhân dân và
thủ đoạn lừa dối của bọn thống trị mà ra. Họ duy tâm vì họ không thấy cơ sở của tôn
giáo của xã hội phong kiến nó có một khách quan nào đấy xây dựng. Đó là do quyền
lợi giai cấp trong xã hội mà nó phải bảo vệ. Cho nên cũng có những người rất thành
thực đã hy sinh cho tôn giáo. Những nhà duy vật Pháp không hiểu như thế mà cho là
tính điên của con người.
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 13
Chủ nghĩa duy vật chiến đấu Pháp thế kỷ XVIII GVHD: TS. Bùi Văn Mưa
_________________________________________________________________________
Họ có những chủ trương duy tâm và máy móc. Chế độ mới có tính cách duy lý,
xã hội bảo vệ cá nhân, bảo vệ tự do và hạnh phúc cho mỗi người. Quan niệm ấy như
một lý tưởng mà giáo dục cho mỗi người thấm nhuần là thực hiện được thôi. Họ
không thấy một chủ trương xã hội phải căn cứ vào quyền lợi giai cấp, chứ không do
một trí óc thông minh nào đấy có chủ trương giáo dục khôn khéo. Xét về nội dung,
họ khởi điểm từ quyền lợi cá nhân. Mọi người đều ham muốn khoái lạc cá nhân, đều
tha thiết đến hạnh phúc của mình. Nếu người ta hiểu được rằng chỉ có giúp đỡ lẫn
nhau mới thực hiện được nguyện vọng đó, hiểu rằng lợi ích của mình liên quan đến
lợi ích xã hội, mà giúp đỡ nhau thực hiện, mỗi người đều góp phần xây dựng một xã
hội tự do hạnh phúc, thì hạnh phúc cá nhân được bảo đảm. Như thế là duy tâm, vì
thực tế những lợi ích cá nhân cộng lại thì không xây dựng được hạnh phúc xã hội,
mà cũng không phải là cứ nói cho mỗi cá nhân hiểu như thế mà họ hiểu và thực hiện
quyền lợi xã hội.
Về phần chính trị: họ hy vọng ở một minh quân lấy quyền độc tài mà giáo dục
nhân dân, xây dựng một xã hội tốt đẹp.
2.2.5 Về tôn giáo
Các nhà duy vật thời kỳ này chưa nhận thấy cơ sở kinh tế - xã hội của sự tồn tại
tôn giáo. Ông mới chỉ thấy được nguồn gốc nhận thức của nó là từ sự kém hiểu biết
và từ tâm lý sợ chết của con người. Vì vậy, ông đã sai lầm khi cho rằng, để xoá bỏ
tôn giáo chỉ cần xoá bỏ nỗi lo sợ của con người, chỉ cần mở rộng hệ thống giáo dục

2. Đinh Ngọc Thạch, Lịch sử triết học Phương tây (dùng cho học viên cao học
không thuộc chuyên ngành Triết học), Trường ĐH KHXH & NV ĐHQG
TP.HCM, 2011.
3. Jean Wahl, Lược sử triết học Pháp, NXB Văn hóa Thông tin, 2006.
4. Trần Đức Thảo, Lịch sử tư tưởng trước Marx, NXB Khoa học Xã hội, 1995.
5. Tài liệu từ Internet
_________________________________________________________________________
SVTH: Nguyễn Thị Lý Trang: 16