Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
Dạy học văn tích cực
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Mục đích yêu cầu
Làm thế nào để dạy tốt và học tốt bộ môn văn? Môn ngữ văn là
môn học kết tinh nhiều giá trò văn hóa truyền và nhân loại. Với dân tộc
Việt Nam ta, văn chương là điều gắn bó thân thiết. Từ thû còn nằm nôi,
đứa bé đã được nâng niu, bồi dưỡng bằng văn chương qua lời hát ru âu
yếm, đạm đã. Khi được đi học, bài trước nhất phải là “học ăn, học nói”.
Tiếp đó, con người đi vào đời sống của dân tộc “vốn tự xưng là nền văn
hiến đã lâu”. Những thầy giáo từ hàng ngàn năm qua, đầu tiên vẫn là
thầy văn chương, đạo lý. Và mãi sau này nữa, người trẻ tuổi muốn thi vào
bất cứ trường đại học chuyên khoa nào, bài thi vẫn là bài thi văn.
Với chức năng là một người làm công tác giảng dạy trong nhà
trường bản thân tôi cũng nhận thấy rằng, ngày nay, số lượng học sinh sao
lãng trong việc học môn văn là tương đối. Đó cũng là vấn đề mà tôi trăn
trở bấy lâu . Với 10 năm làm công tác giảng dạy tôi nghiệm thấy rằng,
cái ước muốn học văn sao cho giỏi, dạy văn sao cho hay, viết văn sao cho
tốt là ước muốn của nhiều giáo viên và học sinh . Muốn thực hiện ước mơ
ấy thì phải thực sự tìm tòi trong văn chương nói riêng và trong văn hóa
nói chung. Tôi cố gắng chép lại vài ba kinh nghiệm thiết thực cho mình,
hy vọng trao đổi với đồng nghiệp, mong góp một phần nhỏ kinh nghiệm
của mình vào công tác dạy và bồi dưỡng học sinh để phần nào đó giúp
các em có hứng thú học tập hơn ở bộ môn văn. Để từ đó các em có thể
phát huy năng lực của mình để trở thành những học sinh giỏi văn thực sự.
Dù biết còn nhiều hạn chế nhưng tôi vẫn không ngừng cố gắng.
2. Thực trạng ban đầu.
+ Khi chưa áp dụng SKKN này:
* Đối với học sinh : Đa số các em ở trung tâm, lại có điều kiện rất
thuận lợi trong việc học tập và bồi dưỡng. Nhưng phần lớn trong số này
thì các em lại thích những môn học tự nhiên hơn, thậm chí có nhiều em

lo làm ăn, không có thời gian quan tâm, nhắc nhở con em học tập, thiếu
tiền hỗ trợ cho con cái để mua các phương tiên học tập như, tài liệu, sách
tham khảo và các phương tiện học tập khác nữa. Trong khi đó, trình độ
văn hóa của cha mẹ có hạn nên không hướng dẫn, chỉ bảo được gì cho
con mình mà chủ yếu là khoán trắng cho các em tự lo. Nếu bố mẹ nào có
sự quan tâm thì cũng chỉ biết nhắc nhở là “ phải cố gắng học đi”,”lo mà
học đi”…… Còn các em thì vẫn cứ ngồi vào bàn nhưng chưa chắc đã học,
ngồi chỉ để đối phó với bố mẹ, để bố mẹ thấy là mình có ngồi học. Thậm
chí có những em ngồi vào bàn học nhưng đầu óc lại hướng vào những
cuốn truyện tranh, những trò chơi thường ngày, có khi còn đọc truyện
ngay trên bàn học mà bố mẹ không biết……Nên đối với những học sinh rơi
vào hai trường hợp trên thì giáo viên văn rất klhó bồi dưỡng cho các em
để trở thành những học sinh khá giỏi được. Thậm chí có những em học
lớp 7,8 rồi mà vẫn không viết được một lá đơn xin phép nghỉ học, hay
trình bày bố cục của một văn bản.
2
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
Tất cả những vấn đề nêu trên thực sự là một vấn đề nan giải đối
với tất cả mọi người. Đặc biệt là đối với những người làm công tác giảng
dạy như chúng tôi.
* Đối với giáo viên :
Số lượng giáo viên của trường tương đối đầy đủ ở tất cả các bộ
môn, 100% giáo viên đã đạt chuẩn, thậm chí số giáo viên đạt trên chuẩn
chiếm tỉ lệ khoảng 20% cán bộ công nhân viên chức, đồ dùng, trang thiết
bò và tài liệu giảng dạy… Cũng đã được trang bò tương đối đầy đủ nhưng
cũng chưa đáp ứng được nhu cầu của giáo viên . Đặc biệt là đầu sách
tham khảo rất ít so với số lượng giáo viên dạy bộ môn. Hiện nay, xét về
mặt bằng chung của trường, tỉ lệ học sinh yếu, kém vẫn còn và tỉ lệ học
sinh trung bình cũng không phải là thấp. Phải chăng do chương trình đổi
mới mà kiến thức cao hơn? Hay là do hoàn cảnh gia đình không đủ điều

tôi thấy hoạt động dạy học thể hiện ở kết quả học tập của người học sinh,
cụ thể là là bằng kết quả lên lớp hàng năm, kết quả đậu tốt nghiệp, số
lượng học sinh giỏi các cấp. Cho nên, vấn đề dạy học như thế nào để có
kết quả cao, giảm học sinh yếu kém tăng số lượng học sinh giỏi các cấp
là yêu cầu tất yếu của người giáo viên nhân dân.
Khi chọn đề tài này là muốn giúp học sinh nhận thức được sâu sắc
của về câu nói của nhà văn Gorki: “Văn học là nhân học”. Đúng vậy, với
thế mạnh riêng của mình, môn văn giúp người học tiếp xúc với vẻ đẹp kì
diệu và phong phú của tiếng mẹ đẻ, tiếp xúc với vốn văn học dân tộc và
nhân loại. Giúp cho chúng ta có một đời sống tâm hồn tốt đẹp, biết yêu
ghét rạch ròi, biết phân biệt bạn, thù, biết thông cảm với niềm đau, nỗi
bất hạnh của người khác. Bởi vậy nên văn học góp phần bồi dưỡng tâm
hồn, hình thành và phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh.
Văn học là để học cách làm người, học văn để tiếp thu tinh hoa văn
hóa của nhân loại. Ngày nay, xã hội công nghệ khoa học phát triển chóng
mặt, nước ta cũng đang dần hội nhập chứ không hòa tan với các nước trên
thế giới. Quan diểm của mọi người là chú ý đến học văn, không xem nhẹ
các môn xã hội nhất là những môn được môn theo học sinh là những môn
học phụ. Mọi người quan niệm: “Văn chương hạ giới rẻ như bèo “ . chỉ
học giỏi các môn tự nhiên còn môn văn biết là được. Những người đâu có
biết được rằng, nếu môn học tự nhiên giúp ta tính toán, rèn luyện tác
phong khoa học, thì môn văn tạo cho học sinh phong cách sống, tiếp thu
những cái hay, tinh hoa văn hóa của nhân loại, của những con người có
tâm hồn trong sáng, có tư duy sáng tạo, bước đầu có những năng lực cảm
thú những gia trò văn hóa ở trên đời, mỏe rộng tầm hiểu biết. Văn học
còn giúp các em thêm yêu cuộc sống, yêu quê hương Đất nước và còn
giúp các em ấp ủ những ước mơ đẹp đẽ.
Đất nước ta là đất nước của thơ ca, ở đâu có cuộc sóng thì ở đó có
thơ ca:
“Thơ ca ơi hãy cất cao tiến hát.

giản dò và thanh khiết của đồng quê nội cỏ An Nam”.
2. Giả thiết:
Với phương pháp cứng nhắc của mình, tôi thấy kết quả của học
sinh ở các khối lớp không có hiệu quả nên tôi đã quyết đònh thay đổi
phương pháp dạy mới bằng những cách sau:
- Trước khi phân tích một tác phẩm, người giáo viên không chỉ có
nghiên cứu kó SGK mà còn phải nghiên cứu các tài liệu có liên quan.
Đồng thời phải nhập tâm vào tác phẩm, trút bỏ những vướng bận của
cuộc sống thường nhật để hóa thân vào nhân vật, để lột tả những cảm xúc
vui, buồn, sướng, khổ của nhân vật như là của mình.
5
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
- Có phương pháp tích hợp giữa môn văn với các môn học khác.
- So sánh giữa nhà văn của thời đại này với nhà văn của thời đại
kia để làm nổi bật và khắc sâu thêm vấn đề.
- Trông quá trình giảng dạy, không nên cứng nhắc theo một phương
pháp nào mà có thể dùng linh hoạt đối với tất cả các phương pháp:
+ Ngoài phương pháp tích hợp ngang với các phân môn Tiếng Việt,
Tập làm văn, giáo viên còn cần phải phân tích hợp dọc các kiến thức bên
ngoài để làm cho bài văn thêm phong phú, sinh động. Đồng thời mở rộng
vốn từ cho học sinh .
Ví dụ như khi phân tích bài “ Sông núi nước Nam” của Lý Thường
Kiệt ta tích hợp với môn Tiếng Việt, cho học sinh hiểu nghóa của các yếu
tố Hán Việt, tích hợp với tập làm văn ở phương thức biểu đạt và ở văn
biểu cảm có yếu tố tự sự.
+ Kết hợp tất cả các phương pháp trong quá trình giảng dạy như:
Thuyết minh, vấn đáp, phân nhóm, thảo luận và tùy vào nội dung của
mỗi bài mà ta có thể sử dụng tranh, ảnh sau mỗi bài giảng để học sinh có
thể hình dung, tưởng tượng sáng tạo theo cách hiểu của mình. Từ đó các
em có thể vẽ phác họa theo cách hiểu của mình để mô phỏng lại nội

em yêu văn và thích văn hơn.
Và tất nhiên, muốn học giỏi văn, muốn viết văn hay hơn thì mỗi
người học sinh phải có cách phấn đấu riêng của mình. Đưới đây là chín
điều tâm niệm và cũng là những bí quyết muốn học giỏi văn, muốn viết
văn hay mà tôi muốn truyền đạt cho các em học sinh:
- Tạo hứng thú và duy trì hứng thú. Yêu cầu trước nhất của người
muốn giỏi văn là phải thích văn, có hứng thú về môn văn.
- Làm giàu ngôn ngữ: Làm nghề gì cũng vậy, nếu không có vốn
liếng tối thiểu thì làm sao cố thể khuyếch trương được sự nghiệp cho rộng
lớn sau này. Ngôn ngữ là cái vốn khởi đầu cho những ai muốn viết văn
hay.
- Học thuộc lòng là biện pháp để giỏi văn hiệu nghiệm.
- Phải chăm đọc sách.
- Nghệ thuật bắt chước để giỏi văn.
- Ba yêu cầu để giỏi văn: quan sát tinh tế, tưởng tượng dồi dào,
nghò luận chắc chắn.
- Bài học ngoài đời: Nó có tác dụng cung cấp cho chúng ta vốn
sống.
- Phấn đấu có cái riêng của mình.
- Công phu gọt dũa: Đây là công việc cuối cùng của người viết văn,
là khâu sửa chữa khi tác phẩm của mình đã hoàn thành.
3. Quá trình thử nghiệm sáng kiến:
Biện pháp cơ bản để nâng cao chất lượng học tập của học sinh là
cải tiến quá trình giảng dạy, giáo dục của người giáo viên trên lớp. Đảm
bảo chất lượng giảng dạy, giáo dục bắt đầu từ lớp 6 và cứ thế lên các lớp
tiếp theo. Nếu ở lớp dưới dạy học không có chất lượng thì các lỗ hổng
7
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
kiến thức cơ bản về phương pháp nhận thức, các khuyết tật ngày càng
chồng chất làm cho việc khắc phục chúng trở nên khó khăn hơn, nặng nề

Ví dụ : Khi phân tích tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, Lão Hạc
của Nam Cao. Giáo viên cần cho học sinh thấy được thân phận của người
nông dân Việt Nam trước cách mạng tháng tám. Số phận của họ, nhất là
người bần nông thật đáng thương. Chò Dậu chỉ vì một suất sưu của chồng
8
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
mà phải bán đứa con gái thân yêu của mình . Trong cái xã hội phong kiến
thời nô lệ ấy, con người đánh thuế như thuế con vật, thuế hàng hoá … Còn
cảnh đói nghèo của Lão Hạc cũng như cảnh đời bi thương của hầu hết
những người nông dân khác, để rồi bò bọn thực dân, phong kiến hất ra
bên lề cuộc sống vv….Rồi từ đó cho học sinh hiểu rằng vì sao máu của
ông cha ta cứ lần lượt thấm hồng những trang sử đấu tranh quyết giành lại
từ tay kẻ thù bầu trời tự do, độc lập cho con cháu đời sau. Từ đó các em
có ý thức học tập để bảo vệ quê hương Đất nước mình.
Ví dụ: Khi giảng về tình “đồng chí” đồng đội trong bài “Đồng chí”
của Chính Hữu ở chi tiết “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”. Khi bình
giảng về tình đồng chí, đồng đội họ trao nhau những tình cảm không ồn
ào, không náo động nhưng bàn tay nói im lặng của sự cảm thông, cùng
nhau hứa hẹn lập công vượt qua mọi gian lao để xích lại nhau hơn, một
cái bắt tay thật chặt là biểu hiện tốt và không thể nói thành lì. Có lẽ giữa
đêm khuya lạnh lẻo họ muốn san sẻ hơi ấm qua bàn tay và họ trao nhau
những gì kín đáo nhất của cuộc đời. Ở chi tiết này ta có thể lấy thêm từ
bài “Nhớ” của Nguyên Hồng: “Kì hộ lưng nhau ngang bờ cát trắng” đến
việc “Qø chân tìm hơi ấm đêm mưa”. Vì tình đồng chí, đồng đội họ thổ
lộ những điều sâu kín nhất:
“Đằng nớ vợ chưa?
Đằng nớ! Còn chờ độc lập”
Sau lời đáp hồn nhiên ấy:
“ Cả lũ cười vang bên ruộng dưa
Nhìn o thôn nữ cuối nương dưa …”

sắc.
+ Đối với truyện Kiều của Nguyễn Du đã gãy đúng cung đàn của
những người phụ nữ, ngòi bút của ông viết lên bài ca hy vọng cho họ.
Một tia sáng lóe lên trong cuộc sống đen tối.
+ Với “Bánh trôi nước” của Hồ Xuân Hương bài thơ có sự ngọt
ngào và dư vò cay đắng thể hiện trong ấy. Hạnh phúc của người phụ nữ
thì mong manh còn khổ đau còn vô tận.
Xã hội ngày càng phát triển công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước
vò thế của người phụ nữ càng được thể hiện rõ hơn họ là những người
năng động, sáng tạo trong mọi công việc đóng góp cho công cuộc xây
dựng tổ quốc…
Khi giáo viên lập dàn ý cung cấp thêm kiến thức cho học sinh làm
bài, đọc bài của mình tự nhận xét, giáo viên đònh hướng cho học sinh làm
bài hoàn chỉnh. Văn chương không cần đến ngững người thợ khéo tay làm
một vài kiểu mẫu cho, văn chương chỉ dung nạp những người đào sâu tìm
tòi, khơi những nguông chưa ai khơi và sáng tạo những cái gì chưa có.
Người giáo viên khi đang dạy cho các em phải dạy hết tất cả không học
tủ, mỗi chủ đề tôi sẽ đònh hướng cung cấp từ các em. Ví dụ: Văn học lớp
9 tôi sẽ đi theo hướng chủ đề yêu nướcc trong văn học cổ, hình tượng
người phụ nữ, hình ảnh người lính trong cuộc kháng chiến chống Pháp,
chống Mỹ, hình ảnh con người mới. Ra các đề cho các em làm hoặc thay
10
Sáng kiến kinh nghiệm Môn: Văn
đổi việc kiểm tra bài cũ ở nhà bằng cách đặt câu hỏi , học sinh trả lời,
kích thích sự hoạt động của các em bắng hình thức nhận xét khen thưởng
trước lớp từ đó các có ý thức học tập tốt hơn.
Trong quá trình thử nghiệm, trong tổ cũng đã dự giờ, góp ý cho tiết
dạy của tôi và mọi người đều tán thành với phương pháp mới của tôi và
công nhận là có hiệu quả thiết thực.
4. Hiệu quả mới

Đồng thời với giáo viên, người giáo viên cần chuẩn bò đồ dùng dạy
học thật chu đáo như tranh, ảnh minh họa, bảng phụ, các sơ đồ, biểu đồ
đối với phân môn Tiếng Việt.
• Đối với học sinh:
Phải soạn bài chi tiết theo hệ thống câu hỏi trong SGK đọc kó văn
bản, đọc được cả tác phẩm thì càng tốt. Tập phân tích, cảm nhận theo
cách riêng của mình.
Khai thác những vấn đề xung quanh tác phẩm như: Bối cảnh, cuộc
đời sự nghiệp, phong cách riêng của từng tác giả
3. Kết luận và kiến nghò
Nói chung cái gì cũng có hai mặt tác động qua lại thì mới có sự
thành công được. Về phía giáo viên muốn dạy văn tốt thì phải chọn
những giải pháp tốt nhất để gây hứng thú cho người học. Và hơn thế nữa
người giáo viên dạy văn phải có chất văn, có vốn văn thì mới có thể dạy
văn đúng và dạy văn hay được . Chất văn là một cái gì đó rất khó nói,
nhưng lại cũng rất dễ nhận ra. Chẳng hạn như phải có tâm hồn thi só, dù
không bao giờ làm thơ, thậm chí không làm thơ được. Không làm được
thơ nhưng lại hiểu được thơ.
Muốn có được chất văn thì cần phải có vốn văn phong phú muốn có
được vốn văn phong phú thì điều quan trọng trước tiên là phải yêu văn
chương. Nhưng cái vốn văn chương không chỉ nằm ở phạm vi văn học mà
còn ở chung quanh những văn liệu, cái vốn lòch sử, vốn phong tục của đất
nước, cái vốn ngoài đời… Mà người giáo viên dạy văn phải tìm cách tích
lũy.
Ngoài ra, người giáo viên phải biết rõ học lực và trình độ nhận thức
của các em, dù chỉ là những nhận biết sơ bộ nhưng để từ đó giáo viên
mới có thể đặt được việc giáo dục, giáo dưỡng của mình một cách có kết
quả, vừa truyền thụ kiến thức, vừa bồi dường tâm hồn. Trang bò kiến thức
cho các em, để rồi phát hiện, rồi nâng đỡ bồi dưỡng để hướng các em
phát huy được sở trường của mình.

trên, nên tùy từng lúc giáo viên phải mượn những thủ thuật, những kinh
nghiệm của các nhà chuyên môn để làm cho bài dạy của mình có kết qua
cao hơn. Có như thế thì giờ dạy mới sự sắc nét được
13