1
PHN 1: M U

Cnh tranh l mt trong nhng qui lut ca nn kinh t th trng. Khi
thc hin chuyn i nn kinh t c sang nn kinh t th trng nh hng xó
hi ch ngha Vit Nam phi chp nhn nhng qui lut ca nn kinh t th
trng trong ú cú qui lut cnh tranh. Vit Nam ó t c nhiu thnh tu
to ln trong quỏ trỡnh phỏt trin kinh t. Nhng bờn cnh nhng thnh tu ú
nn kinh t nc ta ang i mt vi nhng khú khn thỏch thc to ln. Mt
trong nhng khú khn thỏch thc ú l kh nng cnh tranh ca nn kinh t
nc ta cũn yu kộm.
ng trc quỏ trỡnh hi nhp kinh t ngy cng sõu rng (l thnh viờn
ca ASEAN, APEC, sp tr thnh thnh viờn ca WTO, ri m ca hi nhp
AFTA vo nm 2006) thỡ nc ta cn cú mt nn kinh t vi sc cnh tranh
m bo cho quỏ trỡnh phỏt trin kinh t t c mc ớch tr thnh nc
cụng nghip vo nm 2020. Mun nh vy chỳng ta cn phi nõng cao nng
lc cnh tranh ca nn kinh t vi cỏc i tng cn tỏc ng l cỏc doanh
nghip. c bit cn phi nõng cao nng lc cnh tranh ca cỏc doanh nghip
nh nc v t nhõn, phi phỏt huy cỏc li th cnh tranh. Chỳng ta cn cú
mt chớnh sỏch cnh tranh ỳng n.
Vi mc tiờu nh vy tht khụng d dng cho Vit Nam, khi m nn
kinh t hin nay khụng cú gỡ lm m bo, cỏc doanh nghip lm n khụng
hiu qu, cũn trỡ tr, tỡnh trng tham nhng v tht thoỏt vn nh nc tng
cao. Cỏc doanh nghip nh nc khụng phỏt huy c vai trũ ch o ca
mỡnh trong nn kinh t khi m nhn c nhiu h tr t phớa nh nc,
ngnh ngh kinh doanh, ch tớn dng, Trong tay nm hu ht cỏc ngun
lc quan trng nh: 100% m du, 80% rng, 90% lao ng c coi trng,
cú phn xem nh u im ca cỏc doanh nghip t nhõn. Va qua, ngy
13/10/2004, chỳng ta ó thnh lp c hip hi cỏc doanh nghip t nhõn
Vit Nam, iu ú cho thy cú s thay i trong nhn thc v vai trũ ca t
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN

quan
Th trng l ni din ra cỏc hot ng mua bỏn, trao i hng hoỏ bao
gm cỏc yu t u vo v cỏc yu t u ra ca quỏ trỡnh sn xut. Trờn th
trng cỏc nh sn xut, ngi tiờu dựng, nhng ngi hot ng buụn bỏn
kinh doanh, quan h vi nhau thụng qua hot ng mua bỏn trao i hng
hoỏ. Nh vy thc cht th trng l ch cỏc hot ng kinh t c phn ỏnh
thụng qua trao i, lu thụng hng hoỏ v mi quan h v kinh t gia ngi
vi ngi.
Hỡnh thc u tiờn ca nn kinh t th trng l kinh t hng hoỏ. Kinh
t h l mt kiu t chc kinh t xó hi m trong ú sn phm sn xut ra
trao i v buụn bỏn trờn th trng. Nn kinh t th trng l hỡnh thuc phỏt
trin cao ca nn kinh t hng hoỏ, m ú mi yu t u vo v u ra ca
quỏ trỡnh sn xut u c qui nh bi th trng.
Trong hot ng sn xut kinh doanh cỏc doanh nghip luụn mun cú
c nhng iu kin thun li trong quỏ trỡnh sn xut nh: thuờ c lao
ng r m cú k thut, mua c nguyờn nhiờn vt liu r, cú th trng cỏc
yu t u ra tt. iu ú dn n s cnh tranh gia cỏc doanh nghip d
chim ly, nm gi ly nhng iu kin thun li. S cnh tranh ny ch kt
thỳc khi nú c ỏnh du bi mt bờn chin thng v mt bờn tht bi. Tuy
vy cnh tranh khụng bao gi mt i trong nn kinh t th trng. Cnh tranh
l s sng cũn ca cỏc doanh nghip. Mun tn ti c buc cỏc doanh
nghip phi nõng cao sc cnh tranh ca doanh nghip mỡnh bng cỏch: nõng
cao nng lc sn xut ca doanh nghip, gim chi phớ sn xut cnh tranh
v giỏ c, ci tin khoa hc k thut iu ny s thỳc y nn kinh t phỏt
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
4
trin, ng thi cng lm cho xó hi phỏt trin nh kinh t phỏt trin, khoa
hc - k thut phỏt trin do ũi hi phi nõng cao nng sut lao ng ca
doanh nghip, ci tin khoa hc - k thut.
Trong quỏ trỡnh cnh tranh cỏc ngun lc ca xó hi s c chuyn t

những doanh nghiệp có điều kiện sản xuất trên mức trung bình của xã hội sẽ
thu được lợi nhuận thơng qua sự chênh lệch về điều kiện sản xuất.
Ngồi cạnh tranh trong nội bộ ngành còn có cạnh tranh giữa các ngành
với nhau. Là cạnh tranh giữa các doanh nghiệp sản xuất những mặt hàng khác
nhau. Mục đích của cạnh tranh này là tìm nơi đầu tư có lợi hơn. Các doanh
nghiệp tự do di chuyển TB của mình từ ngành này sang ngành khác. Cạnh
tranh này dẫn đến hình thành nên tỉ suất lợi nhuận bình qn, và giá trị hàng
hố chuyển thành giá cả sản xuất.
Việc hình thành nên giá thị trường của hàng hố và tỉ suất lợi nhuận
bình qn là điều quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Với giá trị thị
trường của hàng hố cho biết doanh nghiệp nào làm ăn có lãi hoặc khơng có
hiệu quả. Từ đó sẽ có những thay đổi trong sản xuất để nâng cao năng suất lao
động. Với tỉ suất lợi nhuận bình qn cho biết lợi nhuận của các nhà tư bản sẽ
là như nhau cho dù đầu tư vào những ngành khác nhau với lượng TB như
nhau.
Thứ hai: Cạnh tranh giúp phân bổ lại nguồn lực của xã hội một cách
hiệu quả nhất. Các doanh nghiệp sản xuất cùng một loại hay một số loại hàng
hố cạnh tranh nhau về giá bán, hình thức sản phẩm, chất lượng sản phẩm
trong q trình cạnh tranh đó doanh nghiệp nào có điều kiện sản xuất tốt, có
năng suất lao động cao hơn thì doanh nghiệp đó sẽ có lãi. Điều đó giúp cho
việc sử dụng các nguồn ngun vật liệu của xã hội có hiệu quả hơn, đem lại
lợi ích cho xã hội cao hơn. Nếu cứ để cho các doanh nghiệp kém hiệu quả sử
dụng các loại nguồn lực thì sẽ lãng phí nguồn lực xã hội trong khi hiệu quả xã
hội đem lại khơng cao, chi phí cho sản xuất tăng cao, giá trị hàng hố tăng lên
khơng cần thiết.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
6
Thứ ba: Cạnh tranh điều tiết cung, cầu hàng hố trên thị trường, kích
thích thúc đẩy việc ứng dụng khoa học cơng nghệ tiên tiến vào sản xuất và
tăng vốn đầu tư vào sản xuất trên thị trường, khi cung một hàng nào đó lớn

được chuyển sang cho những nơi làm ăn hiệu quả. Việc duy trì các doanh
nghiệp kém hiệu quả sẽ dẫn đến sự lãng phí các nguồn lực xã hội. Do đó
muốn có hiệu quả sản xuất của xã hội cao buộc chúng ta phải chấp nhận sự
phá sản của những doanh nghiệp yếu kém. Sự phá sản này khơng phải là sự
huỷ diệt hồn tồn mà đó là sự huỷ diệt sáng tạo.
3. Những điều kiện tạo nên cạnh tranh và chống độc quyền trong
kinh doanh
Các doanh nghiệp sản xuất hàng hố ln muốn tự mình quyết định đến
việc sản xuất và tiêu thụ hàng hố - dịch vụ của mình. Nhưng cạnh tranh trên
thị trường đã khơng cho phép họ làm như vậy. Do đó các doanh nghiệp ln
muốn xố bỏ cạnh tranh và độc quyền đã ra đời để đáp ứng u cầu của họ.
Độc quyền trong kinh doanh là việc một hay nhiều tập đồn kinh tế với những
điều kiện kinh tế chính trị, xã hội nhất định khống chế thị trường sản xuất và
tiêu thụ sản phẩm hàng hố dịch vụ. Độc quyền thường dẫn đến xu hướng cửa
quyền, bạo lực và trong một số trường hợp nó cản trở sự phát triển của khoa
học kĩ thuật, làm chậm thâm chí lãng phí các nguồn lực xã hội. Bởi lẽ với thế
độc quyền các doanh nghiệp sản xuất khơng cần quan tâm đến việc cải tiến
máy móc kĩ thuật, khơng cần tìm cách nâng cao năng suất lao động mà vẫn
thu được lợi nhuận cao nhờ vào độc quyền mua và độc quyền bán. Độc quyền
là sự thống trị tuyệt đối trong lưu thơng và sản xuất nên dễ nảy sinh giá cả độc
quyền, giá cả lũng đoạn cao,... Do vậy, sự phục vụ của người tiêu dùng nói
riêng và cho xã hội nói chung là kém hiệu quả hơn so với cạnh tranh tự do.
Trong nhiều trường hợp độc quyền áp đặt sự tiêu dùng làm cho xã hội. Chính
do cung cách ấy mà độc quyền thường làm cho xã hội ln ln ở tình trạng
khan hiếm hàng hố, sản xuất khơng đáp ứng được nhu cầu ảnh hưởng đến
nhịp độ tăng trưởng kinh tế.
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
8
c quyn hỡnh thnh biu hin s tht bi ca th trng. cú s
cnh tranh hon ho, nhiu quc gia ó coi chng c quyn v to nờn cnh

Nh nc. Cỏc nh sn xut kinh doanh s t ú sn xut tiờu th sn phm
theo ý mun ca mỡnh. iu ny s to nờn s ln xn trong nn kinh t bi
vỡ mc ớch sn xut ca mi ngi l khỏc nhau, do ú s dn n mõu thun
gia cỏc nh sn xut vi nhau, to iu kin cho c quyn hỡnh thnh
trỏnh s cnh tranh.
Th hai: Cỏc th ch - phỏp lớ do Nh nc ban hnh phi phự hp vi
tỡnh hỡnh thc t. cú hiu qu cao trong vic iu chnh hot ng sn xut
kinh doanh. Ngoi ra cỏc qui nh ny phi rừ rng, d hiu, trỏnh vic hiu
theo nhiu ngha hng khỏc nhau, iu ú s dn n nhng hu qu trm
trng. Vic ban hnh cỏc th ch - phỏp lớ ny sỏt vi thc t, khụng rừ rng
thỡ khụng nhng thc hin c mc ớch m cũn gõy thờm ra nhng hot
ng sai lch, lm o ln trt t.
Th 3: Hiu lc phỏp lut ca cỏc qui nh phỏp lớ - th ch phi thng
nht trong vic iu chnh cỏc hnh vi kinh t, khụng c cú s phõn bit i
x khi thc hin cỏc qui nh. Vic ny s to nờn tớnh cụng bng trong hot
ng sn xut kinh doanh, nõng cao hiu lc ca cỏc qui nh.
b) iu kin trong ch o, iu hnh nn kinh t quc dõn
Cỏc t chc quc t, cỏc hip hi cng nh nh nc khi ra cỏc qui nh
phỏp lớ - th ch u phi da vo iu kin v tỡnh hỡnh thc t, iu ny m
bo tớnh sỏt thc ca cỏc qui nh. Nh nc da vo cỏc qui nh iu
hnh qun lý nn kinh t trong mi hot ng sn xut kinh doanh. Vai trũ
ca qun lý, ch o giỏm sỏt thc hin cỏc qui nh phỏp lớ l ht sc quan
trng, nú m bo cho vic cỏc qui nh phỏp lớ - th ch c thc hin. Do
vai trũ ht sc quan trng ú m vic qun lý kinh t ca nh nc ũi hi b
mỏy qun lý nh nc phi cú trỡnh chuyờn mụn, nng lc trong qun
lý kinh t. Trong nn kinh t th trng vi mụi trng cnh tranh gay gt.
Vic cỏc cụng ty hoc cỏc t chc c quyn hỡnh thnh l iu d dng. Do
vy chng c quyn v to nờn s cnh tranh thỡ vi b mỏy qun lý kinh
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
10

11
c quyn rt cn cú tinh thn, ý thc ca cỏc ch th kinh doanh cng nh
ca nhõn dõn. Tinh thn trỏch nhim, ý thc tt ca cỏc ch th kinh doanh
gúp phn nõng cao hiu qu qun lý ca cỏc c quan qun lý.
II. THC TRNG CNH TRANH V CHNG C QUYN VIT
NAM
1. S chuyn bin v nhõn thc i vi cnh tranh
Sau chin tranh t nc thng nht, c nc hng hỏi bt tay vo cụng
cuc xõy dng, kin to t nc a t nc tin thng lờn CNXH. Trong
khi ú trong tay ch cú mụ hỡnh kinh t sau chin tranh li - nn kinh t tp
trung bao cp ca ci xó hi b tn phỏ nng n sau chin tranh. Vic ỏp dng
mụ hỡnh kinh t ny trong chin tranh ó em li hiu qu cao, v c coi
nh mụ hỡnh u vit. Nhng trong thi bỡnh, nú ó khụng cũn phự hp v
Vit Nam ó phi tr giỏ cho vic ỏp dng nn kinh t ny ú l: nn kinh t
suy thoỏi trm trng chi vt thu, lm phỏt cao, ng tin mt giỏ, phng
tin k thut ngy cng lc hu, chm c i mi, nng lc sn xut trong
nc kộm. Trong nn kinh t c - nn kinh t tp trung bao cp thỡ mi hot
ng kinh t ca xó hi u do Nh nc m nhim, nh nc bao tiờu ht
quỏ trỡnh sn xut ca cỏc doanh nghip k c vic tiờu th sn phm do ú
m nú gõy ra sc ỡ i vi cỏc doanh nghip c nh nc bao cp. Cỏc
doanh nghip c ung dung thc hin theo k hoch ca nh nc sn xut,
khụng cn quan tõm n vic phi cnh tranh vi ai. Cỏc doanh nghip sn
xut kinh doanh dng nh ch bit n khỏi nim cnh tranh trờn lớ thuyt
ch cha c thy thc t cnh tranh l nh th no. iu ú gõy ra lóng phớ
ngun lc xó hi, cnh tranh khụng c coi trng.
Yờu cu phỏt trin xõy dng t nc buc chỳng ta phi chuyn i
nn kinh t v nn kinh t th trng ó c ỏp dng nhng nú chu s qun
lý ca Nh nc. ú l nn kinh t th trng nh hng XHCN. Nn kinh t
th trng vi qui lut cnh tranh ó khụng cũn ch cho s li, trụng ch vo
tr cp, nú buc cỏc ch th kinh t phi luụn luụn hot ng tỡm ly v trớ

THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN