A. PHẦN MỞ ĐẦU
I/ Lý do chọn đề tài:
Những năm gần đây, trước yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế tri thức đòi
hỏi việc nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực nhằm từng bước
cải tổ và chấn hưng nền giáo dục Quốc gia, đáp ứng và phù hợp với xu thế hội
nhập toàn cầu. Trong đó, định hướng chủ đạo và xuyên suốt của việc nâng cao
chất lượng giáo dục và đào tạo chú trọng phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo, khơi gợi năng lực tự nghiên cứu, lòng say mê, ham hiểu biết và học hỏi của
học sinh. Thông qua sự đổi mới nội dung chương trình giáo dục, đổi mới phương
pháp, phương tiện dạy học nhằm đào tạo ra lớp người năng động, linh hoạt có đủ
năng lực, phẩm chất, trí tuệ và hoàn thiện về nhân cách để đảm đương sứ mệnh
chủ nhân tương lai của đất nước – một đất nước đang trong thời kỳ vươn mình ra
biển rộng, hội nhập vào một sân chơi lớn mà ở đó ngoài việc được đối xử bình
đẳng, được tiếp cận với những tiến bộ của nền kinh tế tri thức, ta còn khẳng định
vị thế phát triển nước ta trên trường Quốc tế bằng lối đi riêng với bản sắc riêng
của dân tộc mình. Đó là vấn đề lớn, những thách thức lớn đặt ra không những cho
các nhà chiến lược, các nhà hoạch định chính sách của Đảng, Nhà nước, Chính
phủ các Bộ, ban, ngành, mà còn đặt ra với mọi công dân Việt Nam.
Dạy học nói chung và dạy học môn Địa lí nói riêng cũng góp phần đáng kể
trong sứ mệnh chung đó. Với suy nghĩ, trăn trở của một giáo viên nhiều năm
giảng dạy môn Địa lí ở trường trung học cơ sở của một Huyện còn gặp nhiều khó
khăn của Tỉnh. Trước hết tôi nhận thấy rằng với bất kỳ một môn học nào, trong
quá trình dạy học, giáo viên phải khơi gợi, kích thích lòng ham muốn học hỏi,
hiểu biết của học sinh bằng cả tấm lòng nhiệt tình, bằng sự khéo léo trong xử lý
tình huống trong nghiệp vụ sư phạm của mình, sẽ hình thành cho học sinh một kĩ
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
1
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
năng, một thói quen tốt, một nhận thức đúng đắn và đầy đủ, sâu sắc về kiến thức

1Khái niệm về kĩ năng Địa lí:
- Kĩ năng, kĩ xảo nói chung là phương thức thực hiện một hành động nào
đó, thích hợp với mục đích và những điều kiện hành động. Kĩ năng, kĩ
xảo thực chất là những hành động thực tiễn mà học sinh hoàn thành
được một cách có ý thức trên cơ sở những kiến thức Địa lí.
- Muốn có kĩ năng, kĩ xảo, trước hết học sinh phải có kiến thức và biết
cách vận dụng chúng vào thực tiễn.
- Kĩ năng được lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ trở thành kĩ xảo.
- Kĩ năng hoàn thiện được hình thành sau khi đã có kĩ xảo. Kĩ năng hoàn
thiện đòi hỏi ở học sinh kinh nghiệm và một mức độ sáng tạo nhất định
trong hành động.
2/ Đặc điểm môn Địa lí:
- Môn Địa lí trong nhà trường có khả năng bồi dưỡng cho học sinh một
khối lượng kiến thức phong phú về địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế - xã hội và những
kĩ năng, kĩ xảo cần thiết trong cuộc sống, đặc biệt là kĩ năng bản đồ mà không
một môn học nào đề cập tới. Vì vậy, để giúp học sinh hiểu, nắm vững các kĩ năng
và kiến thức địa lí trong dạy học Địa lí giáo viên cần đặc biệt coi trọng các vấn đề
sau:
+ Hình thành cho học sinh hệ thống các biểu tượng, khái niệm địa lí, các
mối quan hệ địa lí, nhất là mối quan hệ nhân quả.
+ Phát triển cho học sinh tư duy địa lí đó là tư duy liên hệ tổng hợp xét
đoán dựa trên bản đồ.
+ Tận dụng triệt để các thiết bị dạy học Địa lí như tranh ảnh, bản đồ, biểu
đồ, bảng thống kê, băng đĩa hình, trong đó quan trọng nhất là bản đồ. Qua bản đồ,
học sinh dễ dàng có được các biểu tượng trong không gian đồng thời phát triển tư
duy địa lí.
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
3
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS

4
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
nói các phương tiện dạy học của môn Địa lí có vai trò hết sức quan trọng vì đó là
“nguồn kiến thức địa lí”, nhưng hiện nay đại đa số giáo viên địa lí sử dụng các
phương tiện trực quan theo cách của phân tích minh họa, ít chú ý đến vai trò là
nguồn kiến thức của chúng và chưa chú ý đúng mức đến việc cho học sinhtự làm
việc với các phương tiện này. Chính vì vậy, rất nhiều học sinh không biết đọc bản
đồ, không biết khai thác các bảng số liệu…, nói chung kĩ năng địa lí của học sinh
còn yếu.
Trong những năm qua, cùng với việc triển khai cải cách giáo dục, phương
pháp dạy học Địa lí tuy đã có một số cải tiến, chú ý tới việc phát huy tính tích cực
của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức bằng cách tăng cường hệ thống câu
hỏi có yêu cầu phát triển tư duy, nhưng đó chỉ là những câu hỏi do giáo viên nêu
ra và giáo viên dẫn dắt đến đâu thì giải quyết đến đó.Về mặt hình thức, các giờ
học đó có vẻ sinh động vì học sinh tích cực hoạt động. Song nếu theo quan niệm
về học tập tích cực thì những giờ học như vậy chưa thể nói rằng học sinh đã học
tập một cách tích cực, bởi hoạt động của học sinh ở đây mới chỉ là việc trả lời thụ
động các câu hỏi của giáo viên chứ bản thân học sinh chưa có nhu cầu nhận thức,
chưa chủ động tìm tòi, suy nghĩ và giải quyết những vấn đề đặt ra trong bài học.
Nguyên nhân của những tồn tại trên đó là chưa có sự thống nhất về quan
điểm: Thế nào là đổi mới phương pháp dạy học địa lí? Chưa có sự triển khai đồng
bộ trong các khâu: Bồi dưỡng giáo viên, đổi mới cách viết sách giáo khoa, sách
giáo viên, cơ sở vật chất kỹ thuật, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá…trong đó
chế độ thi cử còn chia ra các môn “chính phụ” là những trở ngại lớn. Nhiều giáo
viên chưa tâm huyết với nghề nghiệp, chưa đầu tư nhiều vào chuyên môn vì quan
niệm môn Địa lí là môn phụ.

III/ Một số biện pháp cụ thể hướng dẫn học sinh học tập Địa lí:
1/ Tổ chức và hướng dẫn học sinh kĩ năng sử dụng các thiết bị :

Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
6
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Dựa vào bản đồ kết hợp với kiến thức địa lí, vận dụng các thao tác tư duy
(so sánh, phân tích, tổng hợp) để phát hiện các mối liên hệ địa lí không thể hiện
trực tiếp trên bản đồ (đó là mối quan hệ giữa các yếu tố tự nhiên, các yếu tố kinh
tế với nhau ) nhằm giải thích sự phân bố cũng như đặc điểm các đối tượng , hiện
tượng địa lí.
Ví dụ1:
Hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ lược đồ “Lược đồ phân bố
hoang mạc trên thế giới” trong SGK Địa lí Lớp 7.(Bài 19: Môi trường hoang
mạc.).
- Tên lược đồ : “Lược đồ phân bố hoang mạc trên thế giới”.
- Cách thể hiện: Các hoang mạc trên lược đồ được thể hiện bằng màu
vàng ( Đối với vùng cực kì khô hạn), màu xanh lá mạ (Vùng khô hạn).
Dựa vào màu sắc thể hiển trên lược đồ để xác định vị trí của các hoang
mạc, các bán hoang mạc nằm dọc hai bên đường chí tuyến, ở sâu trong lục địa
hoặc gần các dòng biển lạnh.
Dựa vào lược đồ, kết hợp với các kiến thức đã học để xác lập mối quan hệ
giữa các nhân tố : Vĩ độ địa lí, vị trí gần hay xa biển, các dòng biển lạnh với khí
hậu từ đó giải thích vì sao các hoang mạc lại thường nằm dọc theo 2 đường chí
tuyến, ở sâu trong lục địa.
1.2/ Biểu đồ:
Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh phân tích biểu đồ theo các bước:
- Đọc tiêu đề phía trên hoặc phía dưới biểu đồ, xem biểu đồ thể hiện, hiện
tượng gì ?(khí hậu, cơ cấu kinh tế, phát triển dân số ).
- Tìm hiểu xem các đại lượng thể hiện trên biểu đồ là gì?(nhiệt độ, lượng
mưa, các ngành kinh tế, dân số ) trên lãnh thổ nào và thời gian nào, được thể

lượng mưa chênh lệch nhau khoảng 280
mm
)
1.3/ Tranh ảnh địa lí:
Việc khai thác kiến thức từ tranh ảnh địa lí được tiến hành theo các bước:
- Nêu lên các bức tranh (hoặc ảnh) nhằm xác định xem bức tranh hay, bức
ảnh đó thể hiện cái gì? (đối tượng địa lí nào?), ở đâu?.
- Chỉ ra những đặc điểm, thuộc tính của các đối tượng địa lí được thể hiện
trên bức tranh (hoặc ảnh).
- Nêu biểu tượng và khái niệm địa lí trên cơ sở những đặc điểm và thuộc
tính của nó.
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
8
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Tuy nhiên, tranh ảnh chỉ có tác dụng giúp học sinh khai thác được một số
đặc điểm và thuộc tính nhất định về đối tượng. Vì vậy, giáo viên cần gợi ý cho
học sinh dựa vào kiến thức địa lí đã học, kết hợp với bản đồ, biểu đồ, các tư liệu
địa lí khác để giải thích đặc điểm, thuộc tính cũng như sự phân bố (vị trí) của đối
tượng địa lí được thể hiện trên bức tranh (hoặc ảnh) đó.
Ví dụ 3:
Bài 21: Con người và môi trường địa lí (Lớp 8).
Mục 2: Tranh Khu công nghiệp luyện kim ở Đức.(Hình 21.3-SGK/75)
- Tên tranh: Tranh Khu công nghiệp luyện kim ở Đức.
- Đặc điểm khu công nghiệp thể hiện trên bức tranh: Một khu công
nghiệp được xây dựng bên bờ một con sông.
- Biểu tượng và khái niệm về khu công nghiệp: Hệ thống ống khói san sát,
khói bụi mù mịt, hệ thống nước thải đổ ra sông.
- Dựa vào các đặc điểm đó để giải thích các hoạt động công nghiệp có ảnh

+ Vì sao có sự chênh lệch về sản lượng thủy sản nuôi trồng và khai thác
giữa hai vùng?.
Trên cơ sở từng bước hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ bản đồ,
tranh ảnh địa lí, giáo viên có thể vận dụng các bước này một cách linh hoạt khi
hướng dẫn học sinh khai thác kiến thức từ các phương tiện dạy học địa lí như quả
địa cầu, mô hình.
2/ Tổ chức hướng dẫn học sinh thu thập, xử lí thông tin trong SGK và
trình bày lại:
Sách giáo khoa Địa lí mới được biên soạn theo tinh thần cung cấp các tình
huống, các thông tin đã được lựa chọn kĩ để giáo viên có thể tổ chức hướng dẫn
học sinh thu thập, phân tích và xử lí thông tin. Vì vậy, trong quá trình dạy học ở
trên lớp, giáo viên cần hướng dẫn học sinh thu thập, xử lí thông tin trong sách
giáo khoa Địa lí.
Ví dụ 5:
Bài 13: Môi trường đới ôn hòa (Lớp 7).
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
10
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Nội dung: Bài được thể hiện qua hai kênh chữ và kênh hình.
- Kênh hình trong bài gồm có:
+Lược đồ những yếu tố gây biến động thời tiết ở đới ôn hòa (Hình 13.1)
+ Ba ảnh: * Rừng lá rộng ở Tây Âu (Hình 13.2)
* Rừng lá kim ở Liên bang Nga (Hình13.3)
* Rừng cây bụi gai ven Địa Trung Hải (Hình 13.4)
+ Ba biểu đồ khí hậu bên cạnh ba kiểu rừng.
Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh thu thập thông tin qua bài viết, tranh
ảnh, lược đồ để trả lời các câu hỏi trong bài và rút ra các kết luận về:
- Đặc điểm thời thiết bốn mùa và sự thay đổi quang cảnh thiên nhiên theo

theo dõi, góp ý và bổ sung.
- Giáo viên tóm tắt, củng cố và chuẩn xác kiến thức.
3.2/ Hình thức học tập theo nhóm.
Trong học tập, không phải bất kì nhiệm vụ học tập nào cũng có thể hoàn
thành bởi những hoạt động thuần túy cá nhân, có những bài tập, những câu hỏi,
những vấn đề đặt ra khó và phức tạp, đòi hỏi phải có sự hợp tác giữa các cá nhân
mới có thể hoàn thành nhiệm vụ. Vì vậy, bên cạnh hình thức học tập cá nhân cần
phải tổ chức cho học sinh học tập hợp tác trong các nhóm nhỏ.
Tùy theo số lượng học sinh trong mỗi lớp mà giáo viên chia thành bao
nhiêu nhóm, thông thường mỗi nhóm có từ 4 - 6 học sinh, tùy mục đích và yêu
cầu vấn đề học tập, các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ định(gồm
có Nam lẫn Nữ, cả học sinh khá, trung bình, yếu, kém trong cùng một nhóm). Các
nhóm có thể duy trì ổn định trong cả tiết hoặc thay đổi trong từng hoạt động, từng
phần của tiết học, các nhóm được giao cùng nhiệm vụ hoặc giao những nhiệm vụ
khác nhau.
- Các bước tiến hành tổ chức học tập theo nhóm có thể như sau:
+ Làm việc chung cả lớp:
* Giáo viên nêu vấn đề xác định nhiệm vụ nhận thức.
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
12
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
* Chia nhóm giao nhiệm vụ cho các nhóm.
* Hướng dẫn , gợi ý (cách làm việc theo nhóm, các vấn đề cần lưu ý
khi trả lời câu hỏi, hoàn thành các bài tập, ).
+ Làm việc theo nhóm.
* Phân công trong nhóm (cử nhóm trưởng, thư ký của nhóm), phân
công việc cho từng thành viên trong nhóm.
* Từng cá nhân làm việc độc lập.

Câu 3: Nơi nào trên Trái Đất có độ dài ngày và đêm bằng nhau?
Câu 4: Ngày 22/6 và ngày 22/12 tia sáng mặt trời chiếu thẳng góc vào vĩ
tuyến nào trên Trái Đất?
Câu 5: Từ vĩ tuyến nào lên đến cực Bắc và Nam vào ngày 22/6 và ngày
22/12 chỉ có một ngày mà không có đêm hoặc chỉ có đêm mà không có
ngày?.
Từ sự phân tích trên hãy rút ra kết luận về hiện tượng ngày, đêm dài ngắn
theo mùa trên Trái Đất.
+ Chia nhóm : Lớp chia làm 8 nhóm, mỗi nhóm 4 học sinh(2 nhóm 5 học
sinh) giao nhiệm vụ và phát phiếu học tập cho mỗi nhóm.
* 4 nhóm phân tích hiện tượng ngày đêm dài ngắn trong ngày 22/6.
* 4 nhóm phân tích hiện tượng ngày đêm dài ngắn trong ngày 22/12.
+ Hướng dẫn gợi ý:
* Câu 1: Khi trả lời câu 1 cần nhớ lại kiến thức đã học về hình dáng
Trái Đất để hiểu được vì sao Trái Đất có đường phân chia sáng tối(ST)
Quan sát hình 24(SGK/28), nhận xét về độ nghiêng của đường phân
chia (ST) và đường biểu diễn trục Trái Đất (BN) so với mặt phẳng quĩ đạo.
Từ đó giải thích vì sao hai đường này không trùng nhau.
* Câu 2: Cần liên hệ với kiến thức đã học ở bài trước xem ngày 22/6
(hoặc ngày 22/12), là mùa nóng hay mùa lạnh của nửa cầu nào? Nửa cầu
nào có ngày dài hơn đêm hay đêm dài hơn ngày.
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
14
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
* Câu 3: Muốn biết nơi nào trên Trái Đất có độ dài của ngày và
đêm bằng nhau, cần so sánh độ dài của ngày và đêm ở xích đạo với độ dài
của ngày và đêm ở các vĩ tuyến 23
0


1/ Đối với giáo viên:
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
15
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
- Giáo viên tích cực nghiên cứu, suy nghĩ, tìm ra những phương pháp phù
hợp với nội dung từng bài, từng phần, từng loại kiến thức.
- Trình độ chuyên môn nghiệp vụ ngày một nâng cao.
2/ Đối với học sinh:
- Phát huy được tính tích cực sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học cho
người học, bỏ được thói quen học thụ động, ghi nhớ.
- Học sinh ngoài việc tự học còn biết trao đổi thảo luận với bạn trong
nhóm, trên lớp, đề xuất ý kiến.
*Kết quả khảo sát cụ thể như sau:
C/
Kết luận:
Việc
đổi mới
phương pháp
dạy học nói
chung, phương pháp dạy Địa lí nói riêng là một yêu cầu cần thiết và cấp bách,
nhưng quan trọng hơn là việc áp dụng phương pháp dạy học và hình thức tổ chức
dạy học đó như thế nào để đạt kết quả cao trong dạy và học. Vì vậy, đối với
những đối tượng học sinh mà người giáo viên cần phải vận dụng linh hoạt, có
hiệu quả các phương pháp đặc trưng của bộ môn, để thực hiện quá trình dạy học
đạt kết quả cao.
Qua kinh nghiệm bản thân tôi thấy rằng áp dụng phương pháp dạy học mới
đôi lúc vẫn còn khó khăn nhưng không phải là không làm được, chỉ cần người

A/ PHẦN MỞ ĐẦU………………………………………… ……1
I/ Lý do chọn đề tài……………………………………… …… 1
II/ Mục đích nghiên cứu……………………… 1
III/ Đối tượng và khách thể nghiên cứu………………….… 2
IV/Giới hạn và phạm vi nghiên cứu của đề tài………… ……….2
V/ Phương pháp nghiên cứu………………………… …………2
B/ PHẦN NỘI DUNG………………………………… ………….2
I/Cơ sở lý luận……………………………………….………… 2
II/Thực trạng dạy học Địa lí ở Trường THCS……….………… 2
III/ Một số biện pháp……………………………….….…………4
IV/ Kết quả đạt được……………………………………… 10
C/ PHẦN KẾT LUẬN……………………………… ……… 11

Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
17
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện
Trường THCS Mai Hóa Giáo viên thực hiện Trần Trung Chính
18
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
Đề Tài: Hướng dẫn học sinh có một số kĩ năng để học tốt môn Địa lí ở Trường THCS
1/SGV, SGK Địa lí lớp 6(NXB Giáo dục): Nguyễn Dược, Phạm Thị Thu
Phương, Nguyễn Quận.
2/SGV, SGK Địa lí lớp 7(NXB Giáo dục): Nguyễn Dược, Phan Huy Xu,
Mai Phú Thanh, Nguyễn Hữu Danh.
3/SGV, SGK Địa lí lớp 8(NXB Giáo dục): Nguyễn Dược, Nguyễn Phi