S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
LINH HOẠT, SÁNG TẠO TRONG DẠY “QUAN HỆ TỪ” CHO HỌC
SINH LỚP 5 TRƯỜNG TIỂU HỌC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Môn Tiếng Việt ở Tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển cho học
sinh những kĩ năng cơ bản ban đầu về nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp
trong môi trường hoạt động của lứa tuổi. Để thực hiện được mục tiêu này, mỗi
phân môn trong môn Tiếng Việt đều có nhiệm vụ quan trọng trong việc hình thành
kiến thức, phát triển các kĩ năng sử dụng tiếng Việt để giao tiếp và làm phương
tiện học tập.
Luyện từ và câu ở Tiểu học là phân môn mang tính công cụ nhằm huy động
vốn từ, mở rộng vốn từ làm cho học sinh hiểu nghĩa từ và tác dụng của chúng trong
câu, tạo lập câu,…Có sử dụng từ chính xác, viết câu đúng ngữ pháp thì người đọc,
người nghe mới hiểu được nội dung văn bản. Muốn viết câu trong văn bản đúng và
hay ngoài việc dùng từ chính xác chúng ta cần phải biết liên kết từ, liên kết câu,
liên kết các ý lại với nhau. Đó chính là nhiệm vụ rất quan trọng và khó khăn của
phân môn Luyện từ và câu nói chung và việc dạy Quan hệ từ nói riêng.
Lâu nay, việc học từ ngữ nói chung và học từ loại nói riêng là một phần
nhiệm vụ rất khó khăn đối với học sinh Tiểu học. Bởi vì ranh giới để phân biệt từ,
dấu hiệu để nhận diện các từ do nhiều lúc không rõ ràng. Việc nhận diện các thực
từ như: danh từ, động từ, tính từ đã khó; việc nhận biết các hư từ ( quan hệ từ, phó
từ,…) lại càng khó hơn. Bởi thế mà khi dạy quan hệ từ cho học sinh lớp 5, giáo
viên gặp rất nhiều khó khăn trong việc tổ chức, hướng dẫn, gợi mở để giúp các em
nắm được những kiến thức sơ giản ban đầu về quan hệ từ. Chính vì dạy quan hệ từ
là một nội dung khó trong phân môn LT&C ở Tiểu học nên đã từ lâu bản thân tôi
luôn băn khoăn, trăn trở, tìm tòi các biện pháp để giúp học sinh tiếp thu nội dung
quan hệ từ (QHT) một cách nhẹ nhàng, hiệu quả hơn. Nhờ Linh hoạt sáng tạo
trong dạy “Quan hệ từ”, tôi đã gặt hái được những thành công nhất định trong
việc dạy môn Tiếng Việt và dạy học nói chung.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I .THỰC TRẠNG :

chất lượng môn Tiếng Việt đạt khá cao trên 90% đạt trung bình trở lên. Một số HS
có năng khiếu học văn, yêu thích môn Tiếng Việt.
b. Tồn tại:
Lâu nay, trong thực tế, một bộ phận không nhỏ HS Tiểu học chưa ham thích
học Tiếng Việt nói chung, Luyện từ và câu nói riêng vì các em cho rằng trong bộ
môn này có nhiều quy tắc rườm rà khó nhớ, hay nhầm và hay lẫn lộn. Các em
thường lười đọc sách, báo, truyện ngắn, tiểu thuyết, mà chỉ đọc các truyện Đô- rê
-mon, truyện tranh. Hơn nữa các em dành thời gian cho môn học này còn ít, chủ
yếu là dành thời gian học Toán, Ngoại ngữ. Chương trình quy định phần QHT ở
Tiểu học chỉ học trong 3 tiết. Đây là một thời lượng rất ít ỏi nhưng phần lớn các
em sử dụng chưa có hiệu quả, có khi còn nói chuyện, làm việc riêng nên không
nắm vững bài học, sau một thời gian ngắn là quên ngay các tác dụng, cách sử dụng
QHT. Do HS chưa nắm vững kiến thức của mỗi bài học cho nên trong nói và viết
các em chưa biết sử dụng QHT hay sử dụng QHT không phù hợp với văn cảnh. Có
thể nói đây là tình trạng chung của học sinh Tiểu học hiện nay.
3. Về phía phụ huynh:
Một số phụ huynh mặc dù rất quan tâm tới việc học của con cái nhưng do
sự hiểu biết còn hạn chế nên chưa định hướng đúng đắn cho việc học tập của con

2
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
em. Do xu thế của xã hội hiện nay viêc “học lệch” khá phổ biến phụ huynh thường
động viên con em tập trung vào các môn khoa học tự nhiên và xem nhẹ các môn
khoa học xã hội. Một số người chỉ quan tâm đầu tư, ép buộc con mình học Toán,
học Ngoại ngữ mà không chú trọng tới môn Tiếng Việt. Cũng có những phụ huynh
coi trọng, quan tâm tới việc học Tiếng Việt của con em mình nhưng thiếu phương
pháp hướng dẫn con học môn Tiếng Việt, nhất là phân môn Luyện từ và câu.
4. Về môi trường giáo dục:
Lâu nay, ngành GD&ĐT đã phát động và tổ chức nhiều cuộc thi sôi nổi trên
mạng Internet và ở các trường học như: Giải Toán, thi Tiếng Anh, Toán tuổi thơ ,


3
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Giải pháp 2: Linh hoạt sáng tạo khi sử dụng các kỹ thuật, các phương pháp
dạy QHT:
2.1. Sử dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ:
Đây là phương pháp rất quan trọng trong quá trình dạy học Tiếng Việt nói
chung và dạy quan hệ từ nói riêng.
Phương pháp phân tích ngôn ngữ là phương pháp học sinh dưới sự chỉ dẫn
của thầy giáo vạch ra những hiện tượng ngôn ngữ nhất định từ các tài liệu cho
trước, quy các hiện tượng đó vào một phạm trù nhất định và chỉ rõ đặc trưng của
chúng. Như vậy, thực chất của phương pháp này là từ việc quan sát, phân tích các
hiện tượng ngôn ngữ theo các chủ đề nhất định và tìm ra những dấu hiệu đặc trưng
của các hiện tượng ấy. Phương pháp phân tích phát hiện được tiến hành như sau:
Phân tích – phát hiện:
Trên cơ sở các tài liệu mẫu, thầy giáo sử dụng các câu hỏi định hướng học
sinh quan sát, so sánh đối chiếu và rút ra quy tắc mới. Thao tác này thường được
áp dụng trong quá trình hình thành quy tắc, khái niệm mới của bài học.
Ngoài ra còn có các thao tác: phân tích - chứng minh; phân tích - phán đoán
và phân tích - tổng hợp.
Giáo viên có thể vận dụng phương pháp này vào việc dạy các dạng bài tập
về Quan hệ từ trong phân môn luyện từ và câu. Sau đây tôi xin trình bày cách sử
dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ vào dạy hai loại bài tập cơ bản của Quan hệ
từ: Bài tập Hình thành kiến thức và bài tập luyện tập, thực hành.
a. Đối với loại bài tập “Hình thành kiến thức.”
Cách tiến hành:
- Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ, phát phiếu bài tập và phổ biến hình
thức tổ chức hoạt động.
- Bước 2 : Nhóm trưởng điều khiển nhóm mình tìm hiểu ngữ liệu.
- Cá nhân tự đọc và tìm hiểu và hoàn thành các yêu cầu của cá nhân trên

loài chim dạo lên khúc nhạc tưng bừng ca
ngợi núi sông đang đổi mới.
c. Hoa mai trổ từng chùm thưa thớt, không
đơm đặc như hoa đào. Nhưng cành mai
uyển chuyển hơn cành đào.
- Nhóm trưởng điều khiển nhóm mình thảo luận để kiểm tra việc hoàn thành
bài tập của từng cá nhân:
Từ in đậm trong câu văn ở ví dụ trên dùng để tả các đặc điểm, tính chất, hoạt
động, của các sự vật hay nối các từ ngữ tả các đặc điểm, tính chất của sự vật?
(Dùng để nối các từ ngữ tả đặc điểm, tính chất, của các sự vật )
Bước 3: Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung
Bước 4: GV tổ chức cho HS tổng hợp và thống nhất các ý kiến, rút ra kết
luận: QHT là từ dùng để nối các từ ngữ, các câu đứng sau và trước nó.
Để giúp HS bước đầu hiểu được ý nghĩa QHT tôi cho HS làm bài tập sau:
Bài 2: Gạch chân dưới các quan hệ từ trong các câu sau và nêu ỹ nghĩa của
các câu sau ? Nhờ vào đâu mà các câu sau có ý nghĩa khác nhau:
a. Anh nói rồi tôi nói.

5
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
b. Anh nói và tôi nói.
c. Anh nói nhưng tôi không nói.
d. Anh nói còn tôi lắng nghe.
Phiếu bài tập Bài 2:
Ví dụ QHT trong câu đó Ý nghĩa của câu
a. Anh nói rồi tôi nói.
b. Anh nói và tôi nói.
c. Anh nói nhưng tôi không nói.
d. Anh nói còn tôi nghe.
Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ và phổ biến hình thức tổ chức hoạt động

- Các em quét nhà sạch sẽ rồi mới lau chùi bàn ghế.
- Con ăn cơm xong rồi mới uống nước con nhé!
Áp dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ để hình thành kiến thức :
Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ và phổ biến hình thức tổ chức hoạt động
Bước 2: Phân tích ngữ liệu:
- Nhóm trưởng tổ chức cho nhóm mình tìm hiểu đặc trưng chung của các từ
đứng trước và sau QHT rồi
+ Cá nhân hoàn thành nội dung phiếu bài tập sau:
PHIẾU BÀI TẬP NHÓM: Đánh dấu vào ô trống em chọn:
Ví dụ Các hoạt động Các HĐ đó diễn
ra theo thứ tự
trước sau
Các HĐ đó
diễn ra cùng
một lúc
- Vườn cây đâm chồi nảy
lộc rồi vườn cây ra hoa.
Đâm chồi nảy lộc,
ra hoa
- Em học thuộc lý thuyết
rồi em mới làm bài tập.
Học thuộc lý thuyết,
thực hành.
- Các em quét nhà sạch sẽ
rồi mới lau chùi bàn ghế.

Quét nhà, lau chùi
bàn ghế
- Con ăn cơm xong rồi
mới uống nước con nhé!

QHT"và" nối chỉ
các đặc điểm, hoạt
động diễn ra theo
thứ tự trước sau:
Các từ ngữ được
QHT "và" nối chỉ
các đặc điểm, hoạt
động diễn ra cùng
một lúc:
- Rừng say ngây và ấm
nóng.
Hoa hồng và hoa huệ
đều thơm.
Lan học giỏi và hát hay.
- Mây bay và gió thổi.
* Nhóm trưởng điều khiển nhóm thảo luận và tìm ra kết luận
Những từ trước và sau từ “và” có quan hệ gì với nhau?( Là các từ có cùng
chức vụ ngữ pháp hay là các từ chỉ các đặc điểm của cùng một sự vật hay các sự
việc cùng diễn ra một lúc)
Vậy quan hệ từ “và” nó dùng để nối các từ ngữ cùng chỉ đặc điểm hay chỉ
các hoạt động của sự vật diễn ra cùng một lúc.
Nhóm 3: c. nêu tác dụng của Quan hệ từ “của”:

8
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
- Tiếng hót dìu dặt của Hoạ Mi giục các loài chim dạo lên những khúc nhạc
tưng bừng ca ngợi núi sông đang đổi mới .
- Mùi hương ngọt lựng của thảo quả lan toả cả khu rừng.
- Tôi rất thích tiết trời ấm áp của mùa xuân.
* Cá nhân đọc và hoàn thành bài tập sau:

một nhóm chuyên sâu lúc đầu. Nhiệm vụ của các em trong giai đoạn này là dùng
phương pháp phân tích ngôn ngữ để hướng dẫn các bạn còn lại biết được tác dụng
của QHT mà mình đã được tìm hiểu ở giai đoạn 1. Đồng thời các em phải chú ý

9
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
lắng nghe những ý kiến mà các thành viên trong nhóm mới đưa ra để phân tích
tổng hợp tìm ra kết luận hay nhất cho nhóm mới.
Nêu tác dụng của các từ in đậm: của, và, rồi:
Vận dụng kiến thức vừa tìm hiểu được ở nhóm chuyên sâu lúc đầu để giúp
đỡ hướng dẫn cho những thành viên trong nhóm mình hiểu được tác dụng của quan
hệ từ mình đã được tìm hiểu trước (có thể lấy ví dụ lúc trước hoặc lấy ví dụ khác)
a. QHT của
- Tiếng hót dìu dặt của Hoạ Mi giục các loài chim dạo lên những khúc nhạc
tưng bừng ca ngợi núi sông đang đổi mới.
- Mùi hương ngọt lựng của thảo quả lan toả cả khu rừng.
- Tôi rất thích tiết trời ấm áp của mùa xuân.
Từ đứng sau từ của chỉ sự vật hay chỉ đặc điểm của sự vật?
Từ đứng trước từ của chỉ sự vật hay đặc điểm của sự vật?
Các từ đứng trước và sau từ của có mối quan hệ gì?
Nếu bỏ từ “của” thì câu văn đó có hay không, có thành câu không?
b.QHT và:
- Rừng say ngây và ấm nóng.
- Hoa hồng và hoa huệ đều thơm.
- Lan học giỏi và hát hay.
- Mây bay và gió thổi.
Các từ đứng sau và đứng trước từ và chỉ các hoạt động diễn ra như thế nào?
Các từ đứng trước và sau từ và có điểm gì chung?
Trong các câu đó có thể thay từ và bằng ngữ khác hay dấu câu gì hay bỏ nó
đi được không?

- Các em về nhà làm đề một hoặc đề hai.
- Tôi ngồi xe máy hoặc chị tôi ngồi xe máy.
Trong các câu trên các sự việc trước và sau từ hoặc được thực hiện cả hai sự
việc hay chỉ được thực hiện một sự việc?(Chỉ được lựa chọn thực hiện một sự việc)
Để nối các sự việc ấy lại người ta dùng QHT nào? ( hoặc)
Vậy QHT “hoặc” nối các từ ngữ có mối quan hệ gì với nhau? ( QHT “hoặc”
nối các từ ngữ có mối quan hệ lựa chọn - chỉ được lựa chọn một trong hai sự việc ở
trong câu )
Quan hệ từ “nhưng (mà)”
- Trời rét đậm nhưng (mà) cây cối vẫn xanh tốt.
- Tôi tìm mãi nhưng (mà) không thấy quyển sách ấy đâu cả.
- Mẹ bảo mãi nhưng (mà) con không nghe.
- Tôi học mãi nhưng (mà) không thuộc.
Các sự việc sau và trước từ nhưng (mà) có mối quan hệ gì với nhau? ( các
sự việc này có mối quan hệ tương phản (đối lập) nhau.

11
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Nếu những từ ngữ đứng trước QHT nhưng (mà) nêu sự việc tốt, thuận,…
thì những từ ngữ đứng sau QHT nhưng (mà) nêu sự việc xấu, nghịch, hoặc
ngược lại.
Vậy khi nối các sự việc có mối quan hệ tương phản đối lập nhau ta dùng
quan hệ từ “nhưng (mà)”
Quan hệ từ “như”:
- Trời nắng như đổ lửa.
- Mưa như trút nước.
- Nói như tát nước và mặt.
- Trông anh hùng dũng như một chàng hiệp sĩ cổ đeo cung ra trận.
- Hàng khuy áo thẳng tắp như hàng quân đang duyệt binh.
Tương tự các quan hệ từ trên từ “như”: Các từ ngữ đứng sau và trước từ

Để nối nguyên nhân trời mưa với kết quả đường lầy lội người ta dùng cặp
quan hệ từ nào? (Dùng cặp quan hệ từ Vì - nên). Nếu không có cặp QHT Vì - nên
việc xác định những từ ngữ nào là nguyên nhân, những từ ngữ nào là kết quả có dễ
dàng không? Mối quan hệ nguyên nhân - kết quả có chặt chẽ như trước nữa
không?
Các vế câu có quan hệ từ Vì, bởi, do, nhờ, tại, tại vì,…nêu nguyên nhân hay
kết quả của sự việc ? Các vế câu có QHT nên, mà,… làm rõ nội dung gì của sự
vệc trong câu?
(Các vế câu có QHT: Vì, bởi, tại, nhờ, do, tại vì,…làm rõ nguyên nhân của
sự việc trong câu, thường đứng trước những từ ngữ nêu nguyên nhân. Còn các vế
câu có quan hệ từ nên, mà,… làm rõ kết quả của sự việc và các QHT này thường
đứng trước các từ ngữ nêu kết quả trong câu đó.
Thông thường vế câu nêu nguyên nhân thường đứng trước bộ phận kết quả.
Khi muốn nhấn mạnh kết quả thì chúng ta làm thế nào? Khi đó cách diễn đạt
câu đó có gì thay đổi? ( Muốn nhấn mạnh kết quả chúng ta đưa vế nêu kết quả lên
đầu câu khi đó QHT đi kèm với vế kết quả bị lược bỏ).
Các cặp quan hệ từ biểu thị mối quan hệ “giả thiết - kết quả”
- Nếu ngày mai trời mưa thì chúng ta không đi cắm trại.
- Hễ cóc kêu thì trời mưa.
GV hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi sau để tìm hiểu tác dụng của cặp quan
hệ từ nêu “giả thiết - kết quả” cũng như tác dụng của câu văn nêu giả thiết kết quả.
H . Chúng ta không đi cắm trại là kết quả của giả thiết nào?
H. Giả thiết ngày mai trời mưa đã diễn ra chưa? Nếu giả thiết này không
diễn ra thì kết quả có phải là : “chúng ta không đi cắm trại nữa không”?
H. Khi đọc câu văn này các em hiểu ngày mai trời nắng thì các em làm gì?
Còn trời mưa thì các em sẽ làm gì?
H . Hiểu được hai cách như vậy là nhờ vào đâu?
H . Nếu câu văn chỉ viết: “Ngày mai trời mưa, chúng ta không đi cắm
trại” thì có được hiểu theo hai cách như thế không? Mối liên kết giữa các vế câu
đó có chặt chẽ như khi sử dụng cặp quan hệ từ “nếu- thì” không?

Bước 4: Các nhóm dưới sự điều khiển của nhóm trưởng thảo luận trong
nhóm thống nhất ý kiến.
Bước 5: Các nhóm thống nhất và kết luận.
Bước 6: Kiểm tra kiến thức:
PHIẾU BÀI TẬP : Gạch hai gạch dưới quan hệ từ và một gạch dưới những
từ được các quan hệ từ đó nối lại.
A Cháng đeo cày. Cái cày của người Hmông to, nặng, bắp cày bằng gỗ tốt
màu đen, vòng như hình cái cung, ôm lấy bộ ngực nở.Trông anh hùng dũng như
một chàng hiệp sĩ cổ đeo cung ra trận.

14
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Khi các nhóm thảo luận GV đến các nhóm hỏi để kiểm tra xem các em có
nắm vững kiến thức không :
H. Đoạn văn trên có mấy câu ? Câu nào có sử dụng quan hệ từ ? QHT nào
dùng để nối những từ nào? Nếu bỏ các quan hệ từ đó thì các câu trên có thành câu
nữa không? Mối quan hệ giữa các câu, các ý có chặt chẽ như trước nữa không ?
Hướng dẫn tương tự với các bài tập luyện tập sau:
Bài 2: Điền quan hệ từ thích hợp trong ngoặc đơn vào chỗ chấm các câu sau:
( của, bằng, mà, và, hay, còn, nhưng)
- Các em đã hoàn thành bài tập Toán … bài tập Tiếng Việt chưa?
- Chiếc xe nổ máy ….lướt nhanh trên đường.
- Tôi rất yêu chiếc cặp làm……. da của bố mua tặng tôi.
- Cây đa … làng tôi rất cổ kính.
- Anh hát … tôi hát?
- Nó học hành ngày càng tấn tới… tôi thì ngày một kém đi.
- Tôi đọc mãi …… chẳng thuộc.
- Quyển sách này … tôi.
Cho HS thảo luận nhóm tìm quan hệ từ cần điền thích hợp, sau đó HS trình
bày, nhận xét và kết luận từ nào điền vào là thích hợp nhất. GV bổ sung sửa chữa

Phương pháp này tôi tiến hành theo các bước sau đây:
- Cung cấp mẫu lời nói hoặc hành động lời nói.
- Hướng dẫn học sinh phân tích mẫu theo 1 số yêu cầu.
- Học sinh mô phỏng mẫu để tạo lời nói của mình.
- Kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm.
Ví dụ : Sử dụng phương pháp rèn luyện theo mẫu để cho học sinh đặt câu có sử
dụng quan hệ từ
- Em về nhà và……………….……
- Em về nhà rồi……………… …
- Em về nhà còn……………… ….
- Em về nhà hoặc………………….
- Em về nhà nhưng…………… …
- Em về nhà mà……………………
- Em về nhà hay…………………
Cho HS điền vào phiếu bài tập sau đó gắn phiếu bài tập lên bảng cho HS
nhận xét, câu đúng câu sai, bình chọn câu hay.
Ví dụ: Đặt câu có các quan hệ từ: và, rồi, bằng, nhưng, còn, hay,…
Để đa dạng hoá các phương pháp dạy học dưới nhiều hình thức khác nhau
tôi đã tổ chức cho HS tiếp thu kiến thức dưới hình thức “Học mà chơi - Chơi mà
học” Trò chơi: “Ai đúng”, “Ai nhanh”, “Ai hay!”
Khi tổ chức chữa bài cho HS GV cần chú ý chấm cả 3 tiêu chí: Đúng, nhanh,
hay, nhưng khuyến khích cho những em HS kém hơn yêu cầu mức độ thấp hơn
đúng là được. Với cách làm này không ngoài mục đích huy động tối đa sự nỗ lực
phấn đấu của các em; không em nào cảm thấy tự ty hay nhàm chán nội dung học
tập.
2.3. Sử dụng phương pháp thực hành giao tiếp.

16
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Phương pháp thực hành giao tiếp là phương pháp hướng dẫn học sinh vận

chơi - chơi mà học
”
rất bổ ích và không biết lúc nào các em đã tự hình thành cho
mình cách nói
“
có đầu có đuôi
”
; nói có lập luận chặt chẽ, biết sử dụng QHT để
giao tiếp. Với cách học này các em luôn có một môi trường học tập lành mạnh phát
huy được tính độc lập tự chủ, tư duy sáng tạo không máy móc lệ thuộc mọi công
việc vào thầy cô giáo bạn bè và còn luyện tập được thực hành những kiến thức
được học tập hàng ngày .
* Khi dạy bài Đạo Đức: Hợp tác với những người xung quanh ( Đạo Đức
lớp 5)
Bước 1: GV nêu tình huống:
-
“
Có một số bàn ghế để giữa sân. Lúc này, em sẽ nói thế nào để cùng bạn
khiêng số bàn ghế đó vào phòng học
”
.
Bước 2: HS Thảo luận nhóm bàn ghi các câu mà nhóm mình chuẩn bị vào
phiếu bài tập.
(- Mình và các bạn khiêng bàn ghế vào lớp đi!

17
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
- Mình bảo này: các bạn nam đằng ấy khiêng bàn còn các bạn nữ đằng này
khiêng ghế nhé ! )
-

Bước 4: Nhận xét tuyên dương HS, chú ý sự tiến bộ của các em dù rất nhỏ
cũng phải động viên khích lệ các em kịp thời. Câu, đoạn chưa hay thì khen HS
mạnh dạn, có cố gắng vươn lên ; câu, đoạn hay thì khen HS chăm chỉ học tập,
Ví dụ: Trong các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp GV nên định hướng cho
các em nhóm trưởng, tổ trưởng hay ban cán sự lớp chú ý rèn cách nói khi chơi, khi
giao nhiệm vụ cho bạn, cần nói những câu có sử dụng quan hệ từ để lời nói, câu
văn trở nên chặt chẽ dễ hiểu hơn.
Ngoài các phương pháp nêu trên. Khi dạy giáo viên có thể vận dụng linh
hoạt thêm các phương pháp khác như: phương pháp trò chơi học tập, phương pháp
thảo luận nhóm, Mỗi phương pháp có một tác dụng riêng, không có phương pháp
nào là vạn năng cả, vì thế trong bài dạy cần phải sử dụng phối hợp các phương
pháp, kỹ thuật và hình thức tổ chức dạy học khác nhau một cách hợp lí thì kết quả
tiết học sẽ cao hơn.

18
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Lưu ý :
- Quan hệ từ ngoài tác dụng nối các từ, cụm từ, các vế câu, các đoạn văn lại
với nhau có những QHT nó còn biểu thị quan hệ ngữ pháp ví dụ :
. Tôi nói với bạn.
. Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
. Mẹ lên giường và trằn trọc.
- Quan hệ từ còn biểu thị quan hệ ngữ nghĩa. Nhưng có những trường hợp
nếu không dùng QHT thì câu văn sẽ biến nghĩa hoặc không rõ nghĩa là những
trường hợp bắt buộc phải dùng QHT.
Ví dụ : Anh nói tôi như vậy là rất tốt. ( Câu này không rõ nghĩa do có ít nhất
có hai cách hiểu : nói về tôi, nói cho tôi. Vì vậy phải có QHT để chỉ có một cách
hiểu: Anh nói về tôi như vậy là rất tốt hoặc dùng QHT khác.)
- Sử dụng QHT trong câu văn đoạn văn là rất tốt vì nó tạo được sự gắn kết
các ý trong đoạn văn trở nên chặt chẽ hơn, nhưng cũng không quá lạm dụng sử

“
rồi
”

- Vườn cây đâm chồi nảy lộc rồi vườn cây ra hoa.
- Em học thuộc lý thuyết rồi em mới làm bài tập.
- Các em quét nhà sạch sẽ rồi mới lau chùi bàn ghế.
- Con ăn cơm xong rồi mới uống nước con nhé!
GV sử dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ để tổ chức cho HS hình thành
tác dụng của QHT
“
rồi
”
là : dùng để nối các từ ngữ chỉ các hoạt động, các đặc
điểm,… diễn ra theo thứ tự trước sau.
Tương tự đối với QHT khác GV cần thêm bài tập vào, tổ chức cho HS tìm
hiểu tác dụng của từng QHT và cách sử dụng từng QHT ( thường dùng vào những
trường hợp nào, các từ ngữ được QHT từ đó nối lại thường cố đặc điểm gì?) rèn
cho HS luyện đặt câu, viết văn có sử dụng từng quan hệ từ QHT đó; sau đó mới
cho HS luyện tập tổng hợp - sử dụng tất cả các QHT.
c. Thay đổi hình thức tổ chức, phương pháp dạy học để gây sự hưng phấn
trong học tập hình thành niềm say mê học Tiếng Việt cho các em.
Ví dụ : Khi áp dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ để giúp HS hiểu tác
dụng của QHT rồi GV tổ chức cho HS chơi các trò chơi học tập để luyện tập kiến
thức vừa rút ra như các trò chơi : “Thi đối đáp”; “Ai đúng”, “Ai nhanh”, “Ai hay ”;

Nhóm đôi, nhóm 4, hỏi đối đáp nhau nêu những câu văn có sử dụng QHT
mà bạn mình yêu cầu trong thời gian khoảng 2-3 phút. Đại diện các nhóm báo cáo
thành tích của nhóm mình ; lớp bình chọn câu văn hay nhất, biết sử dụng QHT phù
hợp nhất; cá nhân, nhóm tiêu biểu nhất.

dung, bước đầu biết sử dụng các từ ngữ gợi tả, gợi cảm, QHT.
Khi chữa bài cần cho HS phát hiện được những điểm tốt trong đoạn văn của
bạn nhất là cách sử dụng QHT, nêu những sai sót và đề ra cách khắc phục của bản
thân, của bạn trong các sai sót đó. GV chú ý tuyên dương sự tiến bộ của HS mặc
dù những tiến bộ đó là rất nhỏ nhưng với những HS chậm tiến đó cũng là một
thành tích đáng kể.
e. Hình thành nhiều nhóm học cùng tiến để trong nhóm các em giỏi hỗ trợ,
giảng giải cho các em còn kém hơn khi mình đã hoàn thành bài tập hay khi các em
kém còn lúng túng chưa hiểu bài mà GV chưa giảng giải kịp.
Giải pháp 4: Dạy QHT lồng ghép vào các môn học khác và trong thực tế:
Chương trình Tiếng Việt Tiểu học được xây dựng theo quan điểm tích hợp
cả hàng dọc và hàng ngang. Ngay trong các phân môn khác của Tiếng Việt cũng có
nhiệm vụ giúp học sinh hiểu thêm về quan hệ từ. Bởi vì nếu không lồng ghép quan
hệ từ vào dạy trong bài học đó, tiết học đó thì các em sẽ không hiểu hết nội dung
cũng như nghệ thuật của đoạn văn, bài văn.
Ví dụ trong môn Tiếng Việt:
Khi dạy bài Tập đọc “Cao Bằng” (tuần 22 TV lớp 5)
Sau khi qua Đèo Gió
Ta lại vượt Đèo Giàng
Lại vượt đèo Cao Bắc

21
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Thì ta tới Cao Bằng.
Cao Bằng, rõ thật cao
Rồi dần dần bằng xuống….
Nếu chúng ta không cho các em nhận biết tác dụng của các quan hệ từ trong
khổ thơ một và hai, nó còn giúp cho các em hiểu rõ địa thế rất đặc biệt của Cao
Bằng là lên một loạt đèo thì tới Cao Bằng nhưng đến Cao Bằng địa hình lại bắt đầu
bằng hơn. Nhờ có QHT lại, thì ở khổ một mà ta biết chặng đường đầu khi đi lên

Khi hướng dẫn HS tìm hiểu khí hậu, đặc điểm tự nhiên của châu Phi:
- Do địa hình của châu Phi như một cao nguyên khổng lồ giữa có các bồn
địa, không có biển ăn sâu vào đất liền, có đường xích đạo đi ngang qua giữa châu
lục nên đặc điểm tự nhiên, khí hậu ở châu lục này như thế nào? ( Nóng và khô bậc
nhất thế giới.)
- Vì khí hậu nóng và khô bậc nhất thế giới nên đất đai ở châu lục này có đặc
điểm tiêu biểu gì? (đất đai khô cằn, có hoang mạc Xa - ha - ra lớn nhất thế giới, )
Mỗi quan hệ giữa địa hình và khí hậu là mỗi quan hệ gì?
Đây chính là mỗi quan hệ nhân - quả tác động qua lại giữa các yếu tố địa lý
với nhau. Nếu trong các tiết học khác chúng ta cũng chú ý tạo cơ hội giúp HS
luyện tập làm giàu vốn kiến thức về QHT thì chắc chắn các em sẽ hiểu thấu đáo ý
nghĩa của QHT và cách sử dụng chúng một cách thành thạo.
Ví dụ trong cách giao tiếp hàng ngày:
Hàng ngày, trong các giờ ra chơi GV có thể ra chơi cùng các em hay định
hướng cho các em chơi gần gũi trò chuyện với các em:
Trong khi chơi em thích chơi với bạn nào nhất?
Khi chơi với bạn em có cảm giác gì?
Các em hay chơi những trò chơi nào?
Khi dạy học tất cả các môn học chúng ta cũng linh hoạt đưa quan hệ từ vào
để dạy. Hay nói cách khác dạy quan hệ được GV linh hoạt đưa vào giảng dạy ở
mọi lúc mọi nơi, dưới mọi hình thức khi có thể vận dụng được: ví dụ trong việc tổ
chức hoạt động ngoài giờ lên lớp HS chơi các trò chơi dân gian như “Nhảy bao
bố”: các em nhảy tiếp sức theo nhóm, nhóm nào về đích trước thì nhóm đó thắng
cuộc. Tiếp sức nghĩa là em này chạy về đích rồi em khác mới được bắt đầu chạy.
Những lúc này chúng ta cần giúp các em biết tác dụng của QHT rồi là: Nối các từ
ngữ nêu những sự việc diễn ra theo thứ tự trước sau.
Ví dụ khi dạy bài Luyện từ và câu: QUAN HỆ TỪ Lớp 5 tập 1( Trang
109,110 )tôi tiến hành như sau:
A. Hoạt động cơ bản:


c. Hoa mai trổ từng chùm thưa thớt, không đơm đặc như hoa đào. Nhưng
cành mai uyển chuyển hơn cành đào.
Theo mùa xuân và phong tục Việt Nam
Cá nhân đọc và hoàn thành bài tập ở phiếu bài tập dưới đây:
PHIẾU BÀI TẬP CÁ NHÂN:

24
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm n¨m häc 2013-2014
Ví dụ Tìm từ
in đậm
Tác dụng của các từ in đậm
đó trong câu:
a.Rừng say ngây và ấm nóng.
b.Tiếng hót dìu dặt của Hoạ Mi giục các
loài chim dạo lên khúc nhạc tưng bừng ca
ngợi núi sông đang đổi mới.
c. Hoa mai trổ từng chùm thưa thớt, không
đơm đặc như hoa đào. Nhưng cành mai
uyển chuyển hơn cành đào.
Nếu rừng cây cứ bị chặt phá xơ xác thì
mặt đất sẽ ngày càng vắng bóng chim.
Tuy mảnh vườn ngoài ban công của nhà
Thu thật nhỏ bé nhưng bầy chim vẫn
thường rủ nhau về tụ hội.
Dự kiến kết quả cá nhân HS làm ở phiếu bài tập
Ví dụ Từ in đậm Được dùng để (Tác dụng)
a.Rừng say ngây và ấm nóng. và Nối say ngây và ấm nóng
b.Tiếng hót dìu dặt của Hoạ Mi giục
các loài chim dạo lên khúc nhạc tưng
bừng ca ngợi núi sông đang đổi mới.