ĐỀ CƢƠNG MÔN HỌC:

LỊCH SỬ BÁO CHÍ VIỆT NAM Đại học Quốc gia Hà Nội
Trƣờng Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn
Khoa Báo chí
Bộ môn: Báo viết - Báo ảnh 1. Thông tin về giảng viên:
1.1 Giảng viên:
- Họ và tên: Phạm Đình Lân
- Chức vụ, học hàm, học vị: Thạc sỹ
- Thời gian, địa điểm làm việc: thông báo cho sinh viên vào giờ đầu môn học
- Điện thoại: 8.581078, 0903236199
- Email:
- Các hƣớng nghiên cứu chính:
+ Các vấn đề về báo chí học
+ Lịch sử báo chí Việt Nam
1.2. Tham gia giảng dạy: Bùi Tiến Dũng
- Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ, giảng viên
- Thời gian, địa điểm làm việc: thông báo cho sinh viên vào giờ đầu môn học
- Địa chỉ liên hệ: như trên
- Điện thoại: 04.8581078 / 0913 55 05 84
- Email:

2. Thông tin chung về môn học
- Tên môn học: Lịch sử báo chí Việt Nam
- Tiếng Anh: History of Vietnamese Journalism

+Sử dụng các thể loại báo chí 2
- Thái độ, chuyên cần:
+Đây là môn học có liên quan nhiều đến các vấn đề báo chí học, văn học, lịch
sử Việt Nam cho nên ngƣời học cần phải có ý thức tổng hợp, vận dụng các kiến
thức đã đƣợc tích lũy để có sự phân tích, đánh giá tốt trong quá trình học tập.

3.2 Mục tiêu chi tiết của môn học:
Nội dung
Bậc 1
Bậc 2
Bậc 3
Nội dung 1
Những đặc
điểm cơ bản của
BCVN từ 1865-
1945
- Nêu đƣợc nội
dung các đặc
điểm.
- Chỉ ra đƣợc các
vấn đề cần phân
tích trong nội dung
của các đặc điểm.
- Phân tích đƣợc
các nội dung của
các đặc điểm


vấn đề cần chú ý
trong quá trình
nghiên cứu lịch
sử báo chí

3
Nội dung 2
Báo chí Nam Kì
1865- đầu thế kỉ
XX
- Nêu đƣợc bối
cảnh đời sống
chính trị, xã hội
Việt Nam trong
những năm đầu
thục dân Pháp
xâm lƣợc
- Lí do tại sao xuất
bản tờ Gia Định
báo
- Những nội dung
cơ bản của tờ Gia
Định báo

- Nêu đƣợc tiến
trình thực dân
Pháp từng bƣớc
xâm lƣợc 6 tỉnh
Nam Kì
- Tính cách của tờ

+ Tờ Nông cổ
mín đàm
- Sự ra đời và diện
mạo của tờ Nông
cổ mín đàm
- Những nội dung
chủ yếu của tờ
Nông cổ mín
đàm - Tính cách của tờ
Nông cổ mín đàm
- Vị trí và những
tác động cơ bản

4
của tờ Nông cổ
mín đàm đối vói
đời sống xã hội

+ Tờ Lục tỉnh tân
văn
- Sự ra đời và diện
mạo của tờ Lục
tỉnh tân văn
- Những nội dung
chủ yếu của tờ
Lục tỉnh tân văn

- Những tờ báo
đầu tiên
+ Tờ Đại Nam
đồng văn nhật
báo
- Diện mạo và
những nội dung
chính + Tờ Đại Việt
Tân báo
- Nguyên nhân ra
đời, diện mạo và
những nội dung
chính
- Phân tích đƣợc
ý đồ của Etnest
Babuy khi thành
lập tờ báo này

5

+ Tờ Đăng Cổ
Tùng báo
- Nguyên nhân ra
đời, diện mạo và
những nội dung

- Phân tích đƣợc
một số chuyên
mục tiêu biểu nhƣ:
Phƣơng trâm, Xét
tật mình, Nhời đàn
bà
- Nhìn nhận,
đánh giá các
chuyên mục này
theo các phƣơng
diện khác nhau

- Nghệ thuật làm
báo của tờ Đông
Dƣơng tạp chí
- Nghệ thuật sử
dụng thể loại, nghệ
thuật làm trang tạp
chí, nghệ thuật tự
thân quảng bá, …
- Những yếu tố
vƣợt trƣớc và
tiếp cận với báo
chí đƣơng đại - Những đóng góp
về sự phát triển
của báo chí, về đời
sống xã hội và tiếp


- Sự ra đời của
Tạp chí Nam
Phong
- Nêu đƣợc khái
niệm về chủ nghĩa
dân tộc cải lƣơng
mà nhà nƣớc Bảo
hộ Pháp lợi dụng
để xây dựng một
chính sách cai trị
- Phân tích đƣợc
nội dung của
khái niệm đó và
liên hệ với các
vấn đề có liên
quan đến khái
niệm

- Những nội
dung cơ bản của
Tạp chí Nam
Phong
- Vai trò của tạp
chí Nam Phong
trong chính sách
Pháp- Việt đề huề
do toàn quyền
Đông Dƣơng A.b.


1919- 1925
- Nêu đƣợc
những biến đổi
về chính trị, kinh
tế, xã hội VN sau
chiến tranh thế
giới lần thứ nhất
- Nguyên nhân
thực dân Pháp tiến
hành khai thác
thuộc địa lần thứ 2
- Phân tích sự
phân hóa xã hội
Việt Nam và
chính sách bóc
lột của tƣ sản
Pháp và giai cấp
phong kiến đối
với nhân dân ta.

- Nêu đƣợc
những điểm mới
đáng chú ý của
báo chí VN trong
thời kỳ này
- Một số tờ báo
tiêu biểu

- Một vài nét về
quá trình hoạt
động cách mạng
và hoạt động báo
chí của Nguyễn
An Ninh Nội dung 6
Báo chí cách
mạng Việt Nam
giai đoạn
1925 – 1945
- Nêu và phân
tích đƣợc sự ra
đời của báo chí
cách mạng Việt
Nam
- Hiểu đƣợc vai trò
của báo chí cách
mạng đối với
phong trào đấu
tranh cách mạng
trƣớc 1945 - Quá trình phát
triển của báo chí
cách mạng từ
1925 - 1930;

những nội dung
chính của tờ
Thanh Niên
- Vai trò của
Nguyễn Ái Quốc
và ảnh hƣởng của
Ngƣời đến phong
cách của tờ Thanh
Niên
- Giải thích đƣợc
câu hỏi: Tại sao
tờ báo Thanh
niên là tờ báo mở
đầu cho dòng báo
chí cách mạng
- Giải thích tại
sao báo Thanh
Niên là tờ báo
mở đầu cho cuộc
cách mạng chính
trị ở Việt Nam

+ Tờ Dân Chúng
Sự ra đời, quá

+ Tờ Việt Nam
độc lập
- Sự ra đời, quá
trình phát triển và
những nội dung
chính của tờ Việt
Nam độc lập
- Vai trò của
Nguyễn Ái Quốc
và ảnh hƣởng của
Ngƣời đến phong
cách của tờ Việt
Nam độc lập
- Phân tích và
hiểu đƣợc nghệ
thuật tuyên
truyền của tờ
Việt Nam độc lập - So sánh những
nét tƣơng đồng và
sự khác nhau của
báo Thanh Niên và
báo Việt Nam độc
lập


- Nêu đƣợc sự ra
đời và nội dung
chính của các tờ
báo này

Nội dung 8
Báo chí của giới
trí thức giai
đoạn
1939 - 1945
- Trình bày đƣợc
khái niệm trí
thức là gì?
- Hiểu đƣợc khái
niệm trí thức và
liên hệ với trí thức
Việt Nam nói
chung - Trình bày đƣợc
bối cảnh sinh
hoạt của xã hội
Việt Nam trong
thời kỳ này
- Nêu đƣợc các
nhóm trí thức và
hoạt động của họ
độc lập

- Các cơ qua báo
chí nhƣ Đài
Tiếng nói Việt
Nam; Thông tấn
xã; báo Nhân
Dân; báo Quân
đội Nhân dân
đảm bảo thông
tin tuyên truyền
khi cả nƣớc có
chiến tranh
- Nêu đƣợc nghệ
thuật tuyên truyền
trên một số tờ báo
nhƣ: Nhân Dân;
Quân đội Nhân
dân
- Phân tích đƣợc
nghệ thuật tuyên
truyền đó
- Những bài học
giá trị về làm báo
trong điều kiện
cả nƣớc có chiến
tranh

- Thống kê về số
lƣợng và các loại
hình báo chí
đang hoạt động
trong nƣớc
- Đội ngũ ngƣời
làm báo có vai trò
quyết định đến
hiệu quả của hoạt
động báo chí
- Vấn đề nghệ
thuật làm báo
ngày càng trở
nên quan trọng
cho sự tồn tại và
phát triển của các
cơ quan báo chí

- Nêu đƣợc một
cách cơ bản về
đƣờng lối và
chính sách của
Đảng và Nhà
nƣớc về hoạt
động báo chí
hiện nay
- Phân tích đƣợc
vấn đề các cơ quan
báo chí vừa đảm
bảo tính chính trị,

Pháp
1.3 Lịch sử báo chí Việt Nam còn là sự phản ánh của lịch sử phát triển ngôn
ngữ, văn học và nghề in
1.4 Sự ra đời và phát triển báo chí đầu thế kỷ XX còn là kết quả của quá trình
tiếp xúc văn hóa Đông – Tây.
1.5 Nghiên cứu lịch sử báo chí Việt Nam dưới góc nhìn báo chí học
Chương 2: Báo chí Nam Kỳ 1865 – đầu thế kỷ XX
2.1. Gia Định báo – tờ báo quốc ngữ đầu tiên
2.1.1 Bối cảnh chính trị xã hội Việt Nam giữa thế kỷ IX
2.1.2 Diện mạo và nội dung cơ bản của Gia Định báo
2.1.3 Sự thay đổi khi Trương Vĩnh Ký quản lý Gia Định báo.
2.1.4 Những đóng góp bước đầu về văn hóa và báo chí của Gia Định báo.
2.2. Tờ Nông Cổ Mín Đàm
2.2.1 Diện mạo, tính cách và những nội dung chính.
2.3. Tờ Lục Tỉnh Tân Văn.
2.3.1 Diện mạo, tính cách và những nội dung chính.
2.4. Nhận xét về sinh hoạt báo chí ở Nam Kỳ buổi đầu. 15
Chương 3: Báo chí Bắc Kỳ - Những tờ báo đầu tiên
3.1. Bối cảnh sinh hoạt báo chí
3.1.1 Những khó khăn trong việc xuất bản báo chí ở Bắc Kỳ.
3.1.2 Những thuận lợi cơ bản
3.2. Những tờ báo đầu tiên
3.2.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Đại Nam Đồng Văn nhật
báo
3.2.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Đăng Cổ tùng báo
3.2.3 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Đại Việt Tân báo.
Chương 4: Báo chí Bắc kỳ - thời kỳ báo chí nô dịch

6.2.1 Từ 1925 - 1930
6.2.2 Từ 1930 - 1939
6.2.3 Từ 1939 – 1945
6.3. Vì sao tờ Thanh Niên được coi là tờ báo Cách mạng đầu tiên.
6.4. Những đặc điểm cơ bản
6.4.1 Phân tích đặc điểm 1
6.4.2 Phân tích đặc điểm 2
6.4.3 Phân tích đặc điểm 3
6.4.4 Phân tích đặc điểm 4
6.4.5 Phân tích đặc điểm 5
6.5. Một số tờ báo tiêu biểu.
6.5.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Thanh Niên
6.5.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Dân Chúng
6.5.3 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Việt Nam Độc lập
6.5.4 Nghệ thuật tuyên truyền của báo Thanh Niên và báo Việt Nam độc
lập
Chương 7: Báo chí xuất bản công khai 1925 – 1945
7.1. Những đặc điểm cơ bản
7.1.1 Phân tích đặc điểm 1
7.1.2 Phân tích đặc điểm 2

17
7.1.3 Phân tích đặc điểm 3
7.2. Một số tờ báo tiêu biểu
7.2.1 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ An Nam tạp chí
7.2.2 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Phụ nữ tân văn
7.2.3 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Ngày Nay
7.2.4 Sự ra đời và những nội dung chính của tờ Hà Thành Ngọ báo và
Đông Tây
7.2.5 Một số nét cơ bản về tờ Thanh Nghị, Tri Tân, Khoa Học

10.4. Những thay đổi có tính chất cơ bản về nội dung và cách thức chuyển tải
thông tin tới công chúng
10.5. Báo chí hoạt động đúng định hướng chính trị và phù hợp với cơ chế thị
trường
10.6. Báo chí Việt Nam trong xu thế hội nhập toàn cầu hóa

6. Học liệu
6.1 Học liệu bắt buộc:
1. Đỗ Quang Hƣng (CB), Lịch sử báo chí Việt Nam 1865 – 1945, Nxb Đại học
Quốc gia Hà Nội, 2000. (thƣ viện ĐHQG Hà Nội)
2. Nguyễn Thành, Báo chí Cách mạng Việt Nam 1925 – 1945, Nxb Khoa học
Xã hội, 1984 (thƣ viện Ủy ban Khoa học Xã hội & Nhân văn, Lý Thƣờng
Kiệt, Hà Nội)
3. Lịch sử Việt Nam đại cương, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, 2000 (thƣ viện
ĐHQG Hà Nội)

6.2 Học liệu tham khảo:
4. Bằng Giang, Mảnh vụn văn học sử, Nxb Sài Gòn, 1974. (thƣ viện Ủy ban
Khoa học Xã hội & Nhân văn)
5. Bằng Giang, Văn học Quốc ngữ Nam Kỳ 1865 – 1930, Nxb TP HCM, 1992.
(thƣ viện Ủy ban Khoa học Xã hội & Nhân văn)

19
6. Hồ Chí Minh, Về văn hóa văn nghệ, Nxb Sự Thật, Hà Nội, 1989 (thƣ viện
ĐHQG Hà Nội)
7. Hồng Chƣơng, 120 năm báo chí Việt Nam, Nxb TP Hồ Chí Minh, 1985.
(thƣ viện Quốc Gia Hà Nội, 6 Tràng Thi, Hà Nội)
8. Huỳnh Văn Tòng, Lịch sử báo chí Việt Nam từ khởi thủy đến 1945, Nxb TP
Hồ Chí Minh, 2000. (thƣ viện QG Hà Nội)
9. Nguyễn Khắc Xuyên, Mục lục phân tích tạp chí Nam Phong, Nxb Sài Gòn,

Thảo luận
Nội dung 1
3
3
Nội dung 2
2

1

3
Nội dung 3
3
3
Nội dung 4
2

1

3
Nội dung 5
3

3
Nội dung 11
2

1

3
Nội dung 12
2

1

3
Nội dung 13
2

1

3
Nội dung 14
2

1

3
Nội dung 15

3
- Giới thiệu tổng
quan môn học.
- Giới thiệu các bài
tập lớn/học kỳ.
Giao bài tập cá
nhân
- Chia nhóm học
tập và khái quát
tiến trình phát triển
báo chí Việt Nam
- Xây dựng kế hoạch học
môn học
- Chuẩn bị học liệu
- Chuẩn bị các câu hỏi
của giảng viên
- Chuẩn bị ghi chép
nhiệm vụ
- Chọn bài tập lớn/học kỳ

Tuần 2- Nội dung 2. Những đặc điểm cơ bản của báo chí Việt Nam 1865 –
1945
Hình thức tổ
chức dạy học
Thời gian,
địa điểm
Nội dung chính
Yêu cầu sinh viên
chuẩn bị
Ghi
chú

trong bối cảnh xã hội
Việt Nam sống trong
mội trƣờng thuộc địa
Thảo luận
1 giờ tín chỉ
Trên lớp

- Thảo luận 2 câu hỏi:
+ Báo chí thế giới nói
chung ra đời xuất
phát từ nhu cầu gì?
+ Những ngƣời làm
báo đầu tiên ở nƣớc
ta, họ là ai? - Tìm các tài liệu về
lịch sử có liên quan
đến báo chí, nhƣ: Văn
học, Ngôn ngữ để bổ
sung thêm kiến thức
và có khả năng phân
tích các tờ báo ra đời
đầu tiên
- Đọc các tài liệu do
giảng viên cung cấp và
chỉ dẫn

báo này
- Trình bày đƣợc mục
tiêu hoạt động, những
nội dung chính của
một số tờ báo nhƣ:
Nông Cổ Mín đàm;
Lục Tỉnh tân văn;
Phan Yên báo
- Đƣa ra một số nhận
xét trên phƣơng diện
chính trị, văn hóa và
phát triển chữ Quốc
ngữ của buổi đầu báo
chí Nam Kỳ
- Đọc các tài liệu có
liên quan
- Đọc: Lịch sử báo
chí Việt Nam 1865 –
1945, từ trg27 –
trg34.
- Thảo luận các vấn
đề có liên quan đến
báo chí nhƣ: văn học,
ngôn ngữ
- Chuẩn bị đánh giá
các tờ báo này dƣới
góc nhìn báo chí học 24

ngũ Tây học, chính
sách báo chí…
+ Những thuận lợi
nhƣ: những phong
trào cải cách văn hóa
xã hội, chữ quốc ngữ
phát triển, báo chí
Bắc Kỳ ra đời sau đã
đƣợc kế thừa kinh
nghiệm
- Nêu và phân tích
- Đọc Lịch sử Việt
Nam giai đoạn Pháp
xâm lược xong nước
ta đến cuối cuộc khai
thác thuộc địa lần thứ
nhất
- Tìm hiểu đội ngũ tân
học xuất hiện đầu thế
kỷ và đội ngũ Hán
học có tiếp thu tây
học
- Đọc Lịch sử báo chí
Việt Nam 1865 –
1945, trg35 – trg47