Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG CHO HỌC SINH TRONG
GIẢNG DẠY MÔN HOÁ HỌC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ô nhiễm môi trường làm biến đổi khí hậu toàn cầu, gây thiên tai, hạn
hán, bão lụt, lốc xoáy, làm tổn hại đến đời sống cũng như sức khoẻ của con
người và làm diệt vong một số loài sinh vật…. Có 3 dạng ô nhiễm môi trường
chính là ô nhiễm môi trường đất, môi trường nước và môi trường không khí.
Một trong những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường là do con người. Do
vậy muốn bảo vệ môi trường trước hết cần phải thay đổi sự tác động của con
người đối với môi trường, mà việc đầu tiên cần làm là thay đổi những nhận
thức, suy nghĩ để con người có những hành động cụ thể có ích đối với môi
trường.
Là nền tảng của giáo dục quốc dân với số lượng học sinh, sinh viên
chiếm 20% dân số sẽ góp phần tích cực làm giảm ô nhiễm môi trường nếu độ
ngũ này có ý thức, hành vi và thói quen thường ngày về vấn đề bảo vệ môi
trường.
Hoá học là môn khoa học nghiên cứu thành phần, tính chất, ứng dụng,
sự biến đổi giữa các chất, sản xuất các chất. Do đó hoá học có vai trò rất lớn
trong việc giáo dục bảo vệ môi trường đặc biệt đối với học sinh trung học phổ
thông . Đưa các hiện tượng thực tiễn có liên quan đến môi trường vào bài học
không những giúp các em học sinh say mê hứng thú học tập, tạo niềm tin
khoa học và yêu thích môn hoá mà còn giúp các em hiểu biết thêm về môi
trường từ đó ý thức bảo vệ môi trường được nâng cao và biến thành những
hành vi, những thói quen hàng ngày, những hành động cụ thể thường xuyên
liên tục ở bất cứ nơi nào như gia đình, nhà trường và xã hội để môi trường
sống luôn xanh - sạch - đẹp.
Để đạt được mục đích này thì giáo viên dạy hoá học ở trường trung học
phổ thông là nhân tố tham gia có vai trò quyết định đến việc hình thành ý thức
và hành động bảo vệ môi trường cho các em học sinh. Do vậy ngoài những
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương

II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Ngày nay ô nhiễm môi trường (đất, nước, không khí) đang là vấn đề
báo động của toàn thể nhân loại, dẫn đến sự biến đổi khí hậu toàn cầu làm
ảnh hưởng đến sự sống sự sinh tồn của con người và nhiều loại động thực vật
trên trái đất.
Trong tình hình hiện nay đổi mới phương pháp dạy học hoá học đã và
đang thực sự mang lại kết quả cao trong mỗi giờ học. Việc đổi mới phương
pháp đồng thời giáo dục môi trường cho học sinh cũng là điều rất cần thiết.
Thực tế giảng dạy cho thấy: Môn hoá học trong trường phổ
thông là một môn có ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường. Nếu mỗi giáo
viên có cách thức, phương pháp phù hợp, biết liên hệ thực tiễn đưa các vấn đề
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương
3
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
về môi trường vào bài học sẽ góp một phần trong việc nâng cao ý thức và
hành động bảo vệ môi trường của học sinh.
Thông qua quá trình giảng dạy tôi đã vận dụng linh hoạt các phương
pháp giảng dạy đồng thời vận dụng một số vấn đề thực tiễn có liên quan đến
môi trường vào trong bài học. Việc đưa các vấn đề thực tiễn trên vào bài học
một phần giúp học sinh học tập say mê, hứng thú và yêu thích môn hoá hơn
đồng thời qua đó giúp học sinh có cách nhìn nhận đúng về môi trường và có
tác động vào môi trường đúng đắn hơn để môi trường luôn xanh, sạch, đẹp.
III. CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
“ Giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh trong giảng dạy môn hoá
học” thông qua nhiều cách thức khác nhau. Giáo viên có thể:
1. Nêu hiện tượng thực tiễn về môi trường thay cho lời mở bài để kích
thích trí tò mò khoa học, giúp học sinh tìm tòi kiến thức trong bài để giải thích
các hiện tượng trên và từ kiến thức của bài học học sinh vận dụng trở lại vào
thực tế cuộc sống để hạn chế những tác động của bản thân làm ảnh hưởng đến

Nội dung giáo dục
được tích hợp Giải thích hiện tượng
Tên bài,
đề mục
tích hợp
Học sinh
liên hệ thực
tế
 Hiện tượng mưa
axit? tác hại của nó.
Mưa axit là hiện
tượng trời mưa có
kèm theo axit, chủ yếu
là H
2
SO
4
và bên cạnh
đó là axit HNO
3
. Mưa
axit là nguồn ô nhiễm
chính của một số nơi
trên thế giới, nó làm
Do khí thải công
nghiệp và khí thải của các
động cơ đốt trong ( ô tô,
xe máy) có chứa các khí
SO
2

cây cối không phát
triển, phá huỷ hàng
loạt các công trình xây
dựng, các tượng đài từ
đá cẩm thạch, đá vôi,
đá phiến ( có thành
phần chính là CaCO
3
),
đặc biệt là các công
trình làm bằng kim
loại.
ra axit sunfuric H
2
SO
4
(là
axit chủ yếu) và axit
nitơric HNO
3
.
2SO
2
+ O
2
+ H
2
O
2H
2

 Sự phú dưỡng là
gì?
Phú dưỡng là
hiện tượng thường
gặp trong các hồ đô
thị, các sông và kênh
dẫn nước thải. Biểu
hiện phú dưỡng của
các hồ đô thị là nồng
độ chất dinh dưỡng N,
P cao, tỷ lệ P/N cao
do sự tích luỹ tương
đối P so với N, sự
yếm khí và môi
trường khử của lớp
nước đáy thuỷ vực, sự
phát triển mạnh mẽ
của tảo và nở hoa tảo,

Do sự thâm nhập một
lượng lớn N, P từ nước
thải sinh hoạt của các khu
dân cư, sự đóng kín và
thiếu đầu ra của môi
trường hồ. Sự phú dưỡng
nước hồ đô thị và các
sông kênh dẫn nước thải
gần các thành phố lớn đã
trở thành hiện tượng phổ
biến ở hầu hết các nước

các sinh vật nước, đặc
biệt là cá, nước có
màu xanh đen hoặc
đen, có mùi khai thối
do thoát khí H
2
S v.v
sống hằng
ngày
 Tại sao vào
những ngày nắng đi
gần các sông hồ bẩn
người ta thường ngửi
thấy mùi khai?
Khi nước sông, hồ bị
ô nhiễm nặng bởi các
chất thải hữu cơ giàu
chất đạm như: Nước
tiểu, phân hữu cơ, rác
thải hữu cơ,… lượng
urê trong các chất hữu
cơ sinh ra nhiều.
Dưới tác dụng của men
ureaza của các vi sinh vật,
ure bị phân huỷ thành
CO
2
và NH
3
.

chiều nghịch, tức là NH
3
sinh ra do phản ứng phân
huỷ, ure không bị hoà tan
trong nước mà bị tách ra,
bay vào không khí xung
quanh sông, hồ làm
không khí có mùi khai.
Lớp 11
Bài 12:
Phân bón
hoá học
Mục I.3
Phân đạm
urê
Lớp 10
Bài 38:
Cân bằng
hoá học
Mục III.3:
ảnh hưởng
của nhiệt
độ
- Sử dụng
phân đạm
hợp lí,
không bón
quá nhiều
cho cây
trồng

xạ cực lớn sẽ gây ảnh
hưởng lớn đến sự
sống của toàn bộ sinh
vật trên trái đất, làm
tăng nhiệt độ trái đất,
băng tan, lũ lụt, hạn
hán, mất mùa và nhiều
hiểm hoạ khác cho
con người và sinh vật
trên trái đất.
giảm tầng ôzon là do một
số hoá chất dùng trong
gia đình và trong công
nghiệp bay hơi vào khí
quyển, bốc lên cao và tích
tụ lâu ngày thành một
lượng lớn làm suy thoái
tầng ôzon. Hoá chất chủ
yếu là chất CF CFC
(cloroflorocacbon),
halogen,
cacbontetraclorua,
metylbromua….Ngày nay
ta được nghe rất nhiều về
lỗ thủng tầng ôzon là vì lẽ
đó.
Bài 29:
Oxi- ozon
Mục B.II:
Ozon

3
, CO, các nitrat
hữu cơ (PAN), O
3
và
các chất ôxi hoá
quang hoá. Sương mù
quang hóa làm giảm
tầm nhìn, gây hại đối
với sức khoẻ con
người, làm hao mòn
nhiều loại vật liệu
nhất là các vật liệu
hữu cơ như làm tăng
sự huỷ hoại cao su, tơ
sợi, nilon, sơn, thuốc
nhuộm, gây hại cho
cây trồng …
Nguyên nhân cơ bản cũng
là do các lọai khí thải
trong công nghiệp và
trong gia đình bay vào
không khí lâu ngày và
tích tụ lại gây nên hiện
tượng sương mù quang
hoá
Lớp 12
Bài 45:
Hoá học
và vấn đề

phải bảo vệ rừng?
Rừng là nơi sinh sống
của nhiều loài động
vật, là lá phổi xanh
của trái đất có tác
dụng làm sạch không
khí, rừng còn làm
Khi đi qua những cánh
rừng ta thấy không khí
nơi đây thật dễ chịu là đó
là do cây xanh trong quá
trình quang hợp đã hấp
thụ khí CO
2
và nhả ra khí
oxi
6n CO
2
+ 5nH
2
O
(C
6
H
10
O
5
)
n


về du lịch
không khí giàu ôxi là
không khí trong lành có
lợi cho sức khoẻ của con
người. Càng nhiều cây
xanh thì nồng độ ôxi càng
tăng đồng thời lượng CO
2
càng giảm điều đó cũng
góp phần làm giảm tác
nhân gây hiệu ứng nhà
kính.
hợp) đốt rừng,
phá rừng
bừa bãi
 Đất bị ô nhiễm do
phân hoá học và chất
bảo vệ thực vật:
Để tăng năng suất cây
trồng, ở trên thế giới
cũng như ở nước ta có
xu hướng tăng cường
sử dụng các chất hoá
học, vì vậy nó gây ô
nhiễm môi trường
nghiêm trọng.
Phân bón hoá học
được bón vào đất, một
phần được thực vật hấp
thụ, một phần được đất

Ô nhiễm
môi
- Sử dụng
phân bón
hoá học và
thuốc bảo
vệ thực vật
hợp lí.
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương
10
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
nhân bùng nổ nạn rầy
nâu, bệnh đạo ôn ở một
số vùng.
trường
đất.
 Ô nhiễm đất do
chất thải công
nghiệp và sinh hoạt:
Khoa học kỹ thuật
càng phát triển thì các
nghành công nghiệp
được mở ra càng
nhiều và đời sống sinh
hoạt của con người
được nâng cao. Chính
vì thế môi trương nói
chung, môi trường đất
nói riêng cũng bị ô
nhiễm trầm trọng.

môi
trường
môi
trường
Mục I.3
Ô nhiễm
môi
trường
đất.
- Không đổ
nước thải ra
đường,
phố, các
nơi công
cộng.
- Mỗi gia
đình phải
thu gom
nước thải
vào hệ
thống bể tự
hoại, hầm
chứa hoặc
cho nước
thải vào hệ
thống thoát
nước công
cộng.
 Sa mạc hóa hay
hoang mạc hóa là gì?

khai giếng, tăng lượng thổ
diêm (soil salinity) và
biến đổi khí hậu toàn cầu
đã góp sức làm sa mạc
hóa nhiều vùng trên trái
đất.
môi
trường
Mục I.3
Ô nhiễm
môi
trường
đất.
sinh sống
theo hình
thức du
canh, du
cư.
2. Dưới đây là một số vấn đề tích hợp khác
 Vấn đề 1: Hiện tượng loang dầu
Hiện tượng loang dầu là hiện tượng mà dầu mỏ và các sản phẩm của
chúng tạo lớp màng mỏng phủ đều trên mặt biển ngăn cản sự trao đổi nhiệt,
làm giảm tính chất hoá lí của nước dẫn đến thiệt hại vô cùng lớn đối với thực
vật và động vật sống trong nước bị nhiễm dầu đó
Trên thế giới hàng năm lượng dầu thải vào biển và đại dương là
4.897.000 tấn, trong đó các phương tiện giao thông trên biển thải ra là
2.407.000 tấn và các phương tiện giao thông đường bộ, công nghiệp, công
nghệ lọc dầu thải ra là 2.490.000.Mà 1 tấn dầu hoả có thể bao trùm một diện
tích bề mặt nước là 12 km
2

 Vấn đề 4: Vì sao ngày nay không dùng xăng pha chì?
Xăng dùng cho các loại động cơ đốt trong như ôtô, xe máy là hỗn hợp
của các hiđrocacbon no ở thể lỏng ( từ C
5
H
12
đến C
12
H
26
). Để tăng khả năng
chịu nén của nhiên liệu người ta thường pha thêm tetraetyl chì Pb(C
2
H
5
)
4
và
nó sẽ tiết kiệm khoảng 30% lượng xăng sử dụng. Tuy nhiên việc pha thêm chì
vào xăng sẽ gây ô nhiễm đến môi trường không khí và sức khoẻ của con
người.
Đó là do khi cháy trong động cơ thì chì (II) oxit - PbO sinh ra sẽ bám
vào các ống xả, thành xilanh, nên thực tế còn trộn vào xăng chất 1,2 –
đibrômmetan CH
2
Br-CH
2
Br để chì (II) oxit - PbO chuyển thành muối PbBr
2
dễ bay hơi thoát ra khỏi xilanh, ống xả và thải vào không khí gây ô nhiễm môi

Đioxin là nguyên nhân gây bệnh ung thư, dị dạng và nhiều rối loạn chức năng
ở người.
- Chất trắng: Một chất diệt cỏ có tác dụng làm khô kiệt đất đai, diệt cỏ
và có khả năng tồn tại lâu dài trong đất.
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương
14
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
- Chất xanh: Chất này tác dụng lên thực vật làm rút nước của lá cây,
gây héo úa cây cho đến chết trong vòng từ 2 đến 4 ngày.
- Chất hồng: Diệt cây loại lá rộng.
 Vấn đề 7: Ô nhiễm đất do thảm hoạ địa hình
Miền núi, cao nguyên nước ta chiếm khoảng 67% diện tích cả nước, có
địa hình cao và dốc, có các yếu tố chia cắt ngang, chia cắt sâu, với chiều dài
sườn dốc lớn gây ra các trung tâm mưa lớn nhất nước, gây xói mòn đất là
nguyên nhân suy thoái môi trường đất.
Hiện tượng sạt lở đất không những làm mất đất dang sản xuất mà còn
làm cho một số khu sản xuất ở miền núi không ổn định. Ngoài ra do hiện
tượng phá rừng, đốt rừng, đời sống du canh, du cư cũng làm cho đất đồi núi
tăng thêm hiện tượng sạt lở, xói mòn đất.
 Vấn đề 8: Phải làm gì để bảo vệ môi trường ở gia đình, nhà trường và
nơi công cộng.
- Không vứt rác bừa bãi, phải thu gom, đổ rác đúng nơi quy định.
- Không đổ nước thải ra đường, phố, các nơi công cộng. Mỗi gia đình
phải thu gom nước thải vào hệ thống bể tự hoại, hầm chứa hoặc cho nước thải
vào hệ thống thoát nước công cộng.
- Sử dụng hố xí hợp vệ sinh. Không phóng uế bừa bãi.
- Trồng cây xanh góp phần giảm ô nhiễm và tạo cảnh quan cho môi
trường .
- Không hút thuốc là nơi công cộng.
- Tự giác chấp hành các quy định của các cấp chính quyền địa phương

nội dung về vấn đề môi trường, tổ chức định kì các hoạt động dọn dẹp vệ sinh
trường lớp nhiều hơn …
- Đối với giáo viên: Phải có tâm huyết, nhiệt tình, kiên trì và luôn tìm
kiếm các thông tin, tư liêụ có liên quan đến môi trường để làm bài giảng thêm
phong phú đông thời luôn đổi mới phương pháp dạy học luôn lấy học sinh là
trung tâm
Trên đây là toàn bộ những quan điểm của tôi trong việc giáo dục học
sinh về vấn đề môi trường, có thể coi đây là một phần đóng góp ý kiến trong
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương
16
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
việc nâng cao chất lượng dạy và học. Mặc dù đã có nhiều cố gắng song không
thể tránh khỏi thiếu sót, rất mong được sự đóng góp ý kiến của các cấp lãnh
đạo, của các bạn đồng nghiệp để sáng kiến này được hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn.
Ngọc Lặc ngày tháng 5 năm 2012
Tác giả
Lê Thị Hương
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương
17
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Xuân Trường (tổng chủ biên) Hoá học 10, NXB Giáo dục 2006.
2. Nguyễn Xuân Trường (tổng chủ biên) Hoá học 11, NXB Giáo dục 2007.
3. Nguyễn Xuân Trường (tổng chủ biên) Hoá học 12, NXB Giáo dục 2008.
4. NXB Giáo dục Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn hoá học THPT.
5. Tài liệu trên iternet
Trường THPT Bắc Sơn Giáo viên: Lê Thị Hương
18