SỞ GD&ĐT LÀO CAI
TRƯỜNG THPT SỐ 1 SA PA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG THIẾT BỊ, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
TRONG GIẢNG DẠY GIÁO DỤC CÔNG DÂN
GÓP PHẦN NÂNG CAO Ý THỨC
BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG SỐNG CHO HỌC SINH

Tên tác giả: Nguyễn Trung Sơn
Chức vụ: Giáo viên
Tổ chuyên môn: Địa - Sử - GDCD
Đơn vị công tác: Trường THPT số 1 Sa Pa

1


Sa Pa, tháng 5 năm 2014

MỤC LỤC
Mục lục ……………………………………………………………………….1
Danh mục chữ cái viết tắt..................................................................................2
Phần I: MỞ ĐẦU:.............................................................................................3
1. Lý do chọn đề tài:..........................................................................................3
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu:................................................................6
3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu: ..............................................6
Phần II: NỘI DUNG........................................................................................7
I. Những vấn đề chung về phương tiện và TBDH:............................................7
1. Thế nào là phương tiện và thiết bị dạy học:...................................................7
2. Chức năng của PTDH:...................................................................................7



PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
1.1 Cơ sở lí luận
Môn GDCD (Giáo dục công dân) có vị trí quan trọng trong nhà trường
THPT. Môn học cung cấp cho học sinh một hệ thống chuẩn mực lối sống phù
hợp với yêu cầu của xã hội ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh biết
sống hoà nhập với cuộc sống hiện tại với tư cách là một công dân tích cực và
năng động; góp phần quan trọng để hình thành những phẩm chất cần thiết của
nhân cách con người Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH,
HĐH đất nước và tăng cường khả năng hội nhập trong xu thế phát triển và tiến
bộ của thời đại.
Mặt khác dạy học môn GDCD phải nhằm tạo ra sự thống nhất giữa nhận
thức và hành động, giữa lới nói và hành vi. Như vậy, môn GDCD cần phải đảm
bảo cung cấp cho học sinh những phương thức ứng xử về đạo đức, pháp luật,
văn hoá trong cuộc sống, hình thành ở mỗi học sinh sự thống nhất giữa nhận
thức và hành động, hướng học sinh vào việc thực hành trong cuộc sống hàng
ngày các chuẩn mực và mẫu hành vi tích cực mà bài học đặt ra; khơi dậy trong
học sinh ý chí thể hiện sự thống nhất đó.
Cùng với những môn học khác, môn GDCD góp phần đào tạo những
người công dân mới vừa có tri thức khoa học vừa có năng lực hoạt động thực
tiễn, có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước. Từ đó các em
thấy rõ trách nhiệm của mình: Luôn luôn có ý thức sống và làm việc theo Hiến
pháp , Pháp luật, biết tự rèn luyện bản thân để trở thành người công dân hữu ích
cho quê hương, đất nước.
Với đặc thù riêng của môn học là tính trừu tượng, khái quát hoá cao, lý
luận sâu sắc nên việc giảng dạy bộ môn phải có sự liên hệ thực tiễn và đối chiếu
với thực tiễn để làm rõ lý luận. Do đó giảng dạy GDCD có thể nói là một công
4

dụng một cách hình thức. Nên đó chưa phải là phương pháp tích cực vì học sinh
chưa thực sự có cơ hội để thể hiện thái độ, lập trường của cá nhân mình. Những
5


giờ học như vậy, học sinh ít có khả năng sáng tạo, ít có khả năng vận dụng kiến
thức vào cuộc sống.
1.2.2. Từ mục tiêu đổi mới phương pháp:
Tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy theo yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy học. Với định hướng “ lấy học sinh làm trung tâm” giáo viên
cần đa dạng hoá các phương pháp dạy học đảm bảo hiệu quả cao và học sinh
tích cực, chủ động trong học tập. Vì vậy việc dạy của giáo viên không chỉ sử
dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại mà còn phải sử dụng phương pháp
trực quan. Tức là sử dụng các phương tiện, đồ dùng dạy học nhằm minh hoạ cho
nội dung bài giảng (Như: tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, băng hình, băng tiếng, bảng
số liệu, thống kê…).thông qua các phương tiện, thiết bị, đồ dùng trực quan học
sinh có thể tiếp thu tri thức thiết lập mối quan hệ giữa nội dung kiến thức với
thực tế cuộc sống. Các em biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống, vào
trong vấn đề cụ thể hàng ngày.
1.2.3. Từ thực tế đơn vị:
Trong những năm gần đây công tác bồi dưỡng chỉ đạo chuyên môn của Sở
giáo dục và Đào tạo ngày càng chặt chẽ hơn, các môn được quan tâm, hoạt động
tương đối hiệu quả. Bên cạnh đó tại đơn vị công tác chỉ đạo đổi mới phương
pháp được thống nhất từ Ban giám hiệu đến các tổ, nhóm và từng cá nhân, đặc
biệt là đổi mới phương pháp dạy học có kết hợp các phương tiện hiện đại sẽ góp
phần nâng cao chất lượng giờ dạy nhiều hơn.
Bên cạnh đó trong những năm gần đây nhà trường đã từng bước trang bước
bị các phương tiện phục vụ cho giảng dạy như máy tính, mạng Internet nên việc
sưu tầm tư liệu phục vụ giảng dạy rất thuận tiện. Vì vậy mỗi giáo viên đều suy
nghĩ, tìm tòi để làm sao nâng cao chất lượng trong giảng dạy và học tập bộ môn

- Nghiên cứu việc sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học trong giảng dạy
môn GDCD nhằm nâng cao ý thức của học sinh trong việc bảo vệ môi trường
sống.
3.3 Phạm vi nghiên cứu.
- Áp dụng trong giảng dạy GDCD trường THPT số 1 Sa Pa từ năm học
2012 – 2013 đến nay.
3.4 Giả thuyết khoa học.

7


- Việc nghiên cứu trên nếu áp dụng đại trà thì sẽ góp phần nâng cao hiệu
quả giảng dạy GDCD trong trường THPT.
3.5 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu lý luận:
a + Thu thập những thông tin lý luận của việc sử dụng hiệu quả đồ dùng
dạy học trên các tập san giáo dục, các bài tham luận trên Internet.
- Phương pháp quan sát:
+ Quan sát hoạt động học tập và tiếp thu bài của HS.
- Phương pháp điều tra:
+ Trò chuyện, trao đổi với các GVBM, HS, Ban đại diện cha mẹ học sinh
về hiệu quả sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học trong giờ học GDCD.
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
+ Tham khảo những bản báo cáo, tổng kết hàng năm của nhà trường.
+ Tham khảo kinh nghiệm của các trường bạn.
+ Tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viên GDCD khác trong và
ngoài trường.
- Phương pháp thử nghiệm:
+ Thử áp dụng các giải pháp vào giảng dạy giáo dục công dân trong trường
THPT số 1 Sa Pa.


9


Cả nước
Số người nhiễm HIV
Số bệnh nhân AIDS
Số người tử vong vì AIDS

Năm

Năm

Năm

Năm

Năm

2001
41. 622

2003
79. 660

2006
104. 111

2007
128.36

các tình huống giao thông khi thực hiện giáo dục ngoại khoá về An toàn giao
thông cho HS.
+ Phương tiện dạy học cũng có thể hỗ trợ HS rèn luyện kĩ năng quan sát,
phân tích, so sánh...
- Chức năng rèn luyện thái độ cho HS
Thông qua tranh ảnh, câu chuyện, tấm gương, các bài tập trắc nghiệm
khách quan, các bài tập tình huống liên quan đến nội dung bài học...được chuyển

10


tải trên các phương tiện dạy học, HS dễ dàng bày tỏ thái độ của mình trước
những vấn đề của cuộc sống đặt ra.
- Chức năng kích thích hứng thú học tập
Phương tiện dạy học có thể kích thích hứng thú học tập nhờ hình thức
thông tin như âm thanh, màu sắc, hình ảnh động, nhờ nội dung thông tin như mô
phỏng những hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và con người, ứng dụng của một
số lĩnh vực khoa học công nghệ về nguyên tử, hạt nhân...
- Chức năng tổ chức điều khiển quá trình học tập.
Phương tiện dạy học có thể có chức năng tổ chức, điều khiển quá trình dạy
học, sách giáo viên, phần mềm vi tính, bài hát, băng hình..có phát ra những lệnh
thực hiện công việc này, chuyển sang hoạt động khác...là những phương tiện
dạy học có khả năng thực hiện chức năng này.
- Chức năng hợp lý hoá công việc của thầy và trò.
Phương tiện dạy học còn có thể hợp lý hoá việc tiến hành một số hoạt đông
của thầy hoặc trò:
Ví dụ: Trình chiếu các văn bản và hình ảnh nhờ Power point, chiếu bản
trong có bài làm của HS lên bảng qua máy chiếu vật thể...
3. Phương tiện dạy học đặc thù bộ môn, các phương tiện dạy học mới
a. Những phương tiện dạy học đặc thù bộ môn GDCD

học khác nhằm phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của hệ thống phương tiện dạy
học, góp phần đạt được các mục đích đề ra trong từng bài học.
- Sử dụng phương tiện dạy học phải đúng lúc, đúng chỗ, kịp thời hỗ trợ cho
PPDH.
- Phương tiện dạy học phải có tính khoa học, thẩm mĩ và có tính giáo dục
đối với HS. Dù phương tiện dạy học bằng chất liệu đơn giản và tự tạo nhưng
cũng phải đảm bảo yêu cầu này.
12


Ví dụ:
+ Khi GV vẽ sơ đồ đánh giá về giá cả thị trường ảnh hưởng đến cung - cầu
trên hàng hoá là xăng thì cũng phải bố trí sơ đồ khoa học; kẻ chữ viết ngay ngắn,
rõ ràng và sử dụng phấn màu phù hợp.
+ Trước khi HS viết kết quả thảo luận nhóm lên khổ giấy rộng, GV cần
nhắc nhở và hướng dẫn các em viết chữ ngay ngắn, các nhóm cùng viết theo một
chiều giấy dọc hoặc ngang.
- Phương tiện dạy học phải được sử dụng để kích thích HS suy nghĩ, làm
việc. Đặc biệt cần tăng cường sử dụng những phương tiện dạy học nhằm tạo môi
trường tương tác cho HS học tập trong hoạt động và phát triển năng lực chủ
động, tự giác, tích cực và sáng tạo của HS, tạo điều kiện cho các em thực hiện
hoạt động học tập độc lập hoặc trong giao lưu.
Ví dụ: Việc sử dụng tranh ảnh, băng hình quảng cáo một số mặt hàng có
tác dụng kích thích HS tìm hiểu và biết được mục đích của cạnh tranh, tính hai
mặt của cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hoá.

b. Hướng dẫn sưu tầm, tự tạo phương tiện dạy học
Các phương tiện dạy học, đặc biệt là các TBDH ở các trường THPT hiện
nay còn nhiều thiếu thốn. Để phục vụ chương trình dạy học Bộ giáo dục và Đào
tạo có kinh phí mua thiết bị dạy học cấp cho các trường và cấp phát thiết bị dạy

+ Các dụng cụ để đóng vai đơn giản
c. Sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD
* Khái niệm đa phương tiện:
14


Đa phương tiện là một hệ thống kỹ thuật dùng để trình diễn các dữ liệu và
thông tin, sử dụng đồng thời các hình thức chữ viết, âm thanh, hình ảnh động
qua hệ thống computer, trong đó tạo khả năng tương tác giữa người sử dụng và
hệ thống.
Học tập với đa phương tiện theo nghĩa rộng cũng là sử dụng kết hợp những
phương tiện truyền thông như sách, bảng, máy chiếu, phim, …
* Tác dụng của việc sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD
Đa phương tiện có tác dụng tạo ra nhiều khả năng mới trong lĩnh vực dạy
học môn GDCD:
+ Có tác dụng như một “ nguồn” dẫn tải kiến thức mới chứ không chỉ để
minh hoạ lời trình bày của GV
+ Giúp cho giờ dạy học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn; phương pháp
giảng dạy của GV hiệu quả hơn.
+ Phát huy cao tính tích cực học tập của HS, HS có trách nhiệm hơn với
học tập.
+ Phát triển được các năng lực tìm kiếm, tổ chức và so sánh, phân tích
thông tin của HS
+ Việc học tập được mở rộng ra ngoài phạm vi phòng học, môn học, trường
học.
Tóm lại, PTDH bộ môn GDCD rất phong phú và đa dạng, có cả những
PTDH truyền thống và PTDH hiện đại. Xu hướng hiện nay, người GV sử dụng
nhiều PTDH hiện đại hơn như máy chiếu, đầu video, băng hình...Việc sử dụng
các PTDH đem lại nhiều thuận lợi trong quá trình giảng dạy cho cả giáo viên và
học sinh, đặc biệt là đối với chương trình SGK mới lớp 10 và 11. Trong đó vấn

a. Về thiết kế bài giảng: Giáo viên có thể thiết kế bài giảng trên Power
Point, hoặc giảng dạy bình thường trên lớp kết hợp với các nguồn tư liệu và thiết
bị đã chuẩn bị sẵn.

16


b. Về sưu tầm nguồn tư liệu: Đây là bài có nguồn tư liệu khá nhiều và
phong phú, có thể vận dụng được nhiều nguồn tư liệu khác nhau vào bài giảng.
- Một là sưu tầm từ trang Web: violet.vn khi vào trang này đòi hỏi bạn phải
đăng ký 01 tài khoản và được tặng miễn phí 90 điểm để download tư liệu. Khi
đăng ký tài khoản bắt buộc phải khai báo email...
- Hai là có thể tìm kiếm trên trang: google.com.vn với từ khóa: “tài nguyên
- môi trường Việt Nam”. Kết quả tìm kiếm của từ khóa sẽ hiện ra rất nhiều.
- Ba là sưu tầm tư liệu từ phần mềm Encarta 2006 với từ khóa: invironment
và Natural resorces.
- Bốn là sưu tầm về phân bố tài nguyên qua tư liệu môn Địa lý với các phần
mềm như Atlatvn...
Sau khi đã sưu tầm đủ nguồn tư liệu phục vụ nội dung bài giảng, chúng ta
đi vào thiết kế bài giảng, vẽ sơ đồ, biểu đồ, phân tích số liệu, thiết kế bài tập tình
huống, câu hỏi phát vấn, các chương trình hoạt động nhóm, các nội dung cần
liên hệ với thực tế địa phương...
3. Sử dụng thiết bị dạy học vào bài giảng.
Trong mục 1 . Tình hình tài nguyên, môi trường ở nước ta hiện nay. Giáo
viên có thể sử dụng các Video sưu tầm từ đĩa Atlat Địa lý Việt Nam để chiếu
cho HS xem nhằm thuyết minh về nội dung tài nguyên, môi trường nước ta. Sau
đó GV có thể cho HS nhận định về mức độ phong phú của tài nguyên và môi
trường.
Nếu không có các đoạn Video Clip quay các phong cảnh thiên nhiên, cảnh
rừng, cảnh biển, các loài động thực vật, các loại khoáng sản như dầu mỏ, đá vôi,

Sau đó GV sử dụng bảng biểu để HS liệt kê các nguyên nhân gây ô nhiễm
môi trường và rút ra hậu quả của nó.
Nguyên nhân của Nguyên nhân chủ quan
cạn

kiệt

tài

18

Nguyên nhân khách quan


Ở nội dung này, GV có thể phát giấy nhỏ cho HS để các em liệt kê nguyên
nhân rồi dán lên giấy khổ lớn do GV treo trên bảng. hoặc cũng có thể kết hợp
với phương pháp động não để mỗi HS phát hiện ra một nguyên nhân sau đó GV
tổng hợp rồi đưa ra bảng thống kê như trên.
Phần nêu những tác động của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe con người,
GV có thể kể ra một số loại bệnh tật do môi trường bị ô nhiễm gây ra, hoặc
những tác động do nguồn tài nguyên không đủ đáp ứng nhu cầu của cuộc sống
con người...Từ đó HS thấy được tầm quan trọng của tài nguyên thiên nhiên và
vấn đề bảo vệ môi trường có ý nghĩa lớn như thế nào đối với cuộc sống.
“Theo khảo sát mới đây từ Tổ chức Y tế Thế giới, trong 30 năm qua có
khoảng 40 bệnh tật mới phát sinh có nguồn gốc từ ô nhiễm môi trường. Môi
trường của chúng ta, ở đây gồm cả môi trường sống, sinh hoạt và môi trường
lao động, nghề nghiệp đang bị ô nhiễm ngày càng trầm trọng. Hàng ngày,
chúng ta phải đối mặt với rất nhiều chất ô nhiễm của rất nhiều loại hình ô
nhiễm môi trường khác nhau.
Môi trường sống bị ô nhiễm như vậy có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc từ từ

- Các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia:

- Bài hát: Tổ quốc Việt Nam xanh ngắt.
Tổ quốc Việt Nam xanh ngát,
Có sạch đẹp mãi được không ?
Điều đó tùy thụôc hành động của bạn,
Chỉ thuộc bạn mà thôi.
Cùng góp phủ xanh đất nýớc,
Giữ đẹp cuộc sống dài lâu
Điều đó tùy thuộc hành động của bạn,
Chỉ thuộc vào bạn mà thôi.
- Hệ thống 3R
3R (giảm thiểu/tái sử dụng/tái chế)
được phát triển trên toàn thế giới
Phần Trách nhiệm của công dân đối với vấn đề bảo vệ môi trường: GV có
thể đưa ra một số tranh ảnh về các công việc hoạt động của HS, cán bộ GV,
21


đoàn thanh niên...tại địa phương và phát vấn HS hãy nêu ra các công việc cần
làm đối với chính sách tài nguyên môi trường. Cuối cùng GV hãy đưa ra các bài
tập tình huống trong sách tình huông GDCD để củng cố lại kiến thức cho các
em...Phần này chủ yếu là làm thế nào cho HS liên hệ được thực tiễn và có ý
thức, thái độ tham gia bảo vệ môi trường xung quanh bản thân và xã hội. Biết
vận động mọi người cùng tham gia...

4. Kết quả thực hiện:
Chất lượng môn GDCD:
Năm học
2012-2013


22


Một số hình ảnh học sinh trường THPT số 1 Sa Pa
tham gia lao động vệ sinh bảo vệ môi trường sống
PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
23


1. Kết luận:
Đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy đã và đang trở thành xu thế
tất yếu trong thời kỳ XHH giáo dục, thời kỳ chấn hưng nền giáo dục nước nhà
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho HS để hướng đến một nguồn
nhân lực có chất lượng cao. Chính vì lẽ đó việc sử dụng PTDH nói chung và
PTDH bộ môn GDCD nói riêng dã và đang diễn ra ở hầu khắp các tỉnh thành
trên cả nước.
Là một GV giảng dạy môn GDCD THPT, qua 11 năm công tác tôi đã rút ra
được nhiều kinh nghiệm trong quá trình sử dụng PTDH. Có một điều mà tôi cảm
nhận được - qua các giờ giảng một cách sâu sắc là, giờ dạy nào GV sử dụng
nhiều PTDH thì giờ học đó trở nên sinh động, lôi cuốn các em và khối lượng tri
thức được truyền thụ nhiều hơn, HS hứng thu nhiều hơn những giờ GV ít sử
dụng PTDH...
Việc sử dụng PTDH đặc thù của bộ môn không phải là quá khó. Vì có thể
sử dụng nhiều nguồn tư liệu ở các môn KHXH khác, nhưng cũng không phải là
dễ vì những PTDH của bộ môn được cấp phát còn quá ít ỏi. Cho nên đa số các
PTDH là do GV tự sưu tầm, thiết kế. Vì vậy có thể nói PTDH có bao nhiêu,
được sử dụng như thế nào phần lớn do chính người GV quyết định.
Đã đến lúc, người giáo viên cần thay đổi thói quen chỉ cần phấn và giáo án
là có thể lên lớp bất cừ lúc nào.., bên cạnh phấn và giáo án là hai thiết bị truyền