SỞ GD&ĐT LÀO CAI
TRƢỜNG THPT SỐ 1 SA PA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG THIẾT BỊ, PHƢƠNG TIỆN DẠY HỌC
TRONG GIẢNG DẠY GIÁO DỤC CÔNG DÂN
GÓP PHẦN NÂNG CAO Ý THỨC
BẢO VỆ MÔI TRƢỜNG SỐNG CHO HỌC SINH

Tên tác giả: Nguyễn Trung Sơn
Chức vụ: Giáo viên
Tổ chuyên môn: Địa - Sử - GDCD
Đơn vị công tác: Trƣờng THPT số 1 Sa Pa

Sa Pa, tháng 5 năm 2014

0


MỤC LỤC
Mục lục ……………………………………………………………………….1
Danh mục chữ cái viết tắt ................................................................................... 2
Phần I: MỞ ĐẦU: ............................................................................................. 3
1. Lý do chọn đề tài: ........................................................................................... 3
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu: ................................................................. 6
3. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu: .............................................. 6
Phần II: NỘI DUNG ......................................................................................... 7
I. Những vấn đề chung về phương tiện và TBDH: ............................................ 7
1. Thế nào là phương tiện và thiết bị dạy học: ................................................... 7
2. Chức năng của PTDH: ................................................................................... 7



PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài.
1.1 Cơ sở lí luận
Môn GDCD (Giáo dục công dân) có vị trí quan trọng trong nhà trường
THPT. Môn học cung cấp cho học sinh một hệ thống chuẩn mực lối sống phù
hợp với yêu cầu của xã hội ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, giúp học sinh biết
sống hoà nhập với cuộc sống hiện tại với tư cách là một công dân tích cực và
năng động; góp phần quan trọng để hình thành những phẩm chất cần thiết của
nhân cách con người Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH,
HĐH đất nước và tăng cường khả năng hội nhập trong xu thế phát triển và tiến
bộ của thời đại.
Mặt khác dạy học môn GDCD phải nhằm tạo ra sự thống nhất giữa nhận
thức và hành động, giữa lới nói và hành vi. Như vậy, môn GDCD cần phải đảm
bảo cung cấp cho học sinh những phương thức ứng xử về đạo đức, pháp luật,
văn hoá trong cuộc sống, hình thành ở mỗi học sinh sự thống nhất giữa nhận
thức và hành động, hướng học sinh vào việc thực hành trong cuộc sống hàng
ngày các chuẩn mực và mẫu hành vi tích cực mà bài học đặt ra; khơi dậy trong
học sinh ý chí thể hiện sự thống nhất đó.
Cùng với những môn học khác, môn GDCD góp phần đào tạo những
người công dân mới vừa có tri thức khoa học vừa có năng lực hoạt động thực
tiễn, có ý thức trách nhiệm với bản thân, gia đình và đất nước. Từ đó các em
thấy rõ trách nhiệm của mình: Luôn luôn có ý thức sống và làm việc theo Hiến
pháp , Pháp luật, biết tự rèn luyện bản thân để trở thành người công dân hữu ích
cho quê hương, đất nước.
Với đặc thù riêng của môn học là tính trừu tượng, khái quát hoá cao, lý
luận sâu sắc nên việc giảng dạy bộ môn phải có sự liên hệ thực tiễn và đối chiếu
với thực tiễn để làm rõ lý luận. Do đó giảng dạy GDCD có thể nói là một công
việc khó, nếu người giáo viên không có những hiểu biết sâu sắc và quan trọng

dụng một cách hình thức. Nên đó chưa phải là phương pháp tích cực vì học sinh
chưa thực sự có cơ hội để thể hiện thái độ, lập trường của cá nhân mình. Những
giờ học như vậy, học sinh ít có khả năng sáng tạo, ít có khả năng vận dụng kiến
thức vào cuộc sống.
4


1.2.2. Từ mục tiêu đổi mới phƣơng pháp:
Tiếp tục nâng cao chất lượng và hiệu quả giờ dạy theo yêu cầu đổi mới
phương pháp dạy học. Với định hướng “ lấy học sinh làm trung tâm” giáo viên
cần đa dạng hoá các phương pháp dạy học đảm bảo hiệu quả cao và học sinh
tích cực, chủ động trong học tập. Vì vậy việc dạy của giáo viên không chỉ sử
dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại mà còn phải sử dụng phương pháp
trực quan. Tức là sử dụng các phương tiện, đồ dùng dạy học nhằm minh hoạ cho
nội dung bài giảng (Như: tranh ảnh, bản đồ, sơ đồ, băng hình, băng tiếng, bảng
số liệu, thống kê…).thông qua các phương tiện, thiết bị, đồ dùng trực quan học
sinh có thể tiếp thu tri thức thiết lập mối quan hệ giữa nội dung kiến thức với
thực tế cuộc sống. Các em biết vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống, vào
trong vấn đề cụ thể hàng ngày.
1.2.3. Từ thực tế đơn vị:
Trong những năm gần đây công tác bồi dưỡng chỉ đạo chuyên môn của Sở
giáo dục và Đào tạo ngày càng chặt chẽ hơn, các môn được quan tâm, hoạt động
tương đối hiệu quả. Bên cạnh đó tại đơn vị công tác chỉ đạo đổi mới phương
pháp được thống nhất từ Ban giám hiệu đến các tổ, nhóm và từng cá nhân, đặc
biệt là đổi mới phương pháp dạy học có kết hợp các phương tiện hiện đại sẽ góp
phần nâng cao chất lượng giờ dạy nhiều hơn.
Bên cạnh đó trong những năm gần đây nhà trường đã từng bước trang bước
bị các phương tiện phục vụ cho giảng dạy như máy tính, mạng Internet nên việc
sưu tầm tư liệu phục vụ giảng dạy rất thuận tiện. Vì vậy mỗi giáo viên đều suy
nghĩ, tìm tòi để làm sao nâng cao chất lượng trong giảng dạy và học tập bộ môn

- Nghiên cứu việc sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học trong giảng dạy
môn GDCD nhằm nâng cao ý thức của học sinh trong việc bảo vệ môi trường
sống.
3.3 Phạm vi nghiên cứu.
- Áp dụng trong giảng dạy GDCD trường THPT số 1 Sa Pa từ năm học
2012 – 2013 đến nay.
3.4 Giả thuyết khoa học.
- Việc nghiên cứu trên nếu áp dụng đại trà thì sẽ góp phần nâng cao hiệu
quả giảng dạy GDCD trong trường THPT.
3.5 Phƣơng pháp nghiên cứu.
6


- Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận:
+ Thu thập những thông tin lý luận của việc sử dụng hiệu quả đồ dùng
dạy học trên các tập san giáo dục, các bài tham luận trên Internet.
- Phƣơng pháp quan sát:
+ Quan sát hoạt động học tập và tiếp thu bài của HS.
- Phƣơng pháp điều tra:
+ Trò chuyện, trao đổi với các GVBM, HS, Ban đại diện cha mẹ học sinh
về hiệu quả sử dụng phương tiện, đồ dùng dạy học trong giờ học GDCD.
- Phƣơng pháp tổng kết kinh nghiệm:
+ Tham khảo những bản báo cáo, tổng kết hàng năm của nhà trường.
+ Tham khảo kinh nghiệm của các trường bạn.
+ Tham khảo những kinh nghiệm của các giáo viên GDCD khác trong và
ngoài trường.
- Phƣơng pháp thử nghiệm:
+ Thử áp dụng các giải pháp vào giảng dạy giáo dục công dân trong trường
THPT số 1 Sa Pa.
PHẦN II. NỘI DUNG

8


Năm

Năm

Năm

Năm

Năm

2001

2003

2006

2007

2008

Số người nhiễm HIV

41. 622

79. 660

104. 111

hình ảnh hay mô hình.
- Chức năng rèn luyện kĩ năng:
+ Phương tiện dạy học có thể hỗ trợ rèn luyện kỹ năng sử dụng một công
cụ, ví dụ như từ điển, máy vi tính...
+ Phương tiện dạy học có thể hỗ trợ rèn luyện kỹ năng thực hành.
Ví dụ: Việc đưa ra các tình huống, tiểu phẩm lên máy chiếu, màn hình
Video sẽ giúp HS hứng thú và đưa ra các ứng xử nhanh hơn; hoặc việc sử dụng
sa hình ngã tư đường phố sẽ có tác dụng rèn luyện kỹ năng nhận biết và xử lý
các tình huống giao thông khi thực hiện giáo dục ngoại khoá về An toàn giao
thông cho HS.
+ Phương tiện dạy học cũng có thể hỗ trợ HS rèn luyện kĩ năng quan sát,
phân tích, so sánh...
- Chức năng rèn luyện thái độ cho HS
Thông qua tranh ảnh, câu chuyện, tấm gương, các bài tập trắc nghiệm
khách quan, các bài tập tình huống liên quan đến nội dung bài học...được chuyển
tải trên các phương tiện dạy học, HS dễ dàng bày tỏ thái độ của mình trước
những vấn đề của cuộc sống đặt ra.
- Chức năng kích thích hứng thú học tập
Phương tiện dạy học có thể kích thích hứng thú học tập nhờ hình thức
thông tin như âm thanh, màu sắc, hình ảnh động, nhờ nội dung thông tin như mô

9


phỏng những hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và con người, ứng dụng của một
số lĩnh vực khoa học công nghệ về nguyên tử, hạt nhân...
- Chức năng tổ chức điều khiển quá trình học tập.
Phương tiện dạy học có thể có chức năng tổ chức, điều khiển quá trình dạy
học, sách giáo viên, phần mềm vi tính, bài hát, băng hình..có phát ra những lệnh
thực hiện công việc này, chuyển sang hoạt động khác...là những phương tiện dạy

Phương tiện dạy học nói chung có khả năng đáp ứng nhưng nhu cầu đa
dạng của PPDH. Mối PPDH không chỉ cần một phương tiện dạy học, mà có thể
sử dụng một số phương tiện dạy học và một phương tiện dạy học có thể phục vụ
cho nhiều PPDH khác nhau. (ví dụ như máy chiếu hay hình ảnh có thể vừa sử
dụng cho phương pháp thảo luận và dùng cho vấn đáp..). VÌ vậy cần khai thác
khả năng thích ứng linh hoạt này để nâng cao hiệu quả của phương tiện dạy học.
- Tránh lạm dụng hoặc chỉ sử dụng một phương tiện dạy học. Vì mỗi
phương tiện dạy học đều có chỗ mạnh và chỗ yếu khác nhau. Do đó, cần biết lấy
chỗ mạnh của phương tiện dạy học này để hạn chế chỗ yếu của phương tiện dạy
học khác nhằm phát huy tối đa sức mạnh tổng hợp của hệ thống phương tiện dạy
học, góp phần đạt được các mục đích đề ra trong từng bài học.
- Sử dụng phương tiện dạy học phải đúng lúc, đúng chỗ, kịp thời hỗ trợ cho
PPDH.
- Phương tiện dạy học phải có tính khoa học, thẩm mĩ và có tính giáo dục
đối với HS. Dù phương tiện dạy học bằng chất liệu đơn giản và tự tạo nhưng
cũng phải đảm bảo yêu cầu này.
Ví dụ:
+ Khi GV vẽ sơ đồ đánh giá về giá cả thị trường ảnh hưởng đến cung - cầu
trên hàng hoá là xăng thì cũng phải bố trí sơ đồ khoa học; kẻ chữ viết ngay ngắn,
rõ ràng và sử dụng phấn màu phù hợp.

11


+ Trước khi HS viết kết quả thảo luận nhóm lên khổ giấy rộng, GV cần
nhắc nhở và hướng dẫn các em viết chữ ngay ngắn, các nhóm cùng viết theo một
chiều giấy dọc hoặc ngang.
- Phương tiện dạy học phải được sử dụng để kích thích HS suy nghĩ, làm
việc. Đặc biệt cần tăng cường sử dụng những phương tiện dạy học nhằm tạo môi
trường tương tác cho HS học tập trong hoạt động và phát triển năng lực chủ

+ Các vật liệu tre, gỗ, nứa; thép, đồ nhựa, vải, phấn màu, băng dính 2 mặt...
Bên cạnh việc sưu tầm, tự tạo các phương tiện dạy học của từng GV, tổ bộ
môn nên họp, động viên và phân công mỗi GV sưu tầm, tự tạo phương tiện dạy
học cho nhiều bài trong 1 năm để dùng chung trong tổ. Dần dần phương tiện dạy
học của tổ sẽ phong phú và đầy đủ hơn.
- GV có thể động viên, hướng dẫn HS sưu tầm các thông tin và tự tạo
phương tiện dạy học như:
+ Các thông tin tư liệu về địa phương, tranh ảnh, câu chuyện, tình
huống...theo từng chủ đề.
+ Hướng dẫn HS vẽ sơ đồ, bảng biểu..
+ Các dụng cụ để đóng vai đơn giản
c. Sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD
* Khái niệm đa phương tiện:
Đa phương tiện là một hệ thống kỹ thuật dùng để trình diễn các dữ liệu và
thông tin, sử dụng đồng thời các hình thức chữ viết, âm thanh, hình ảnh động
qua hệ thống computer, trong đó tạo khả năng tương tác giữa người sử dụng và
hệ thống.
13


Học tập với đa phương tiện theo nghĩa rộng cũng là sử dụng kết hợp những
phương tiện truyền thông như sách, bảng, máy chiếu, phim, …
* Tác dụng của việc sử dụng đa phương tiện trong dạy học môn GDCD
Đa phương tiện có tác dụng tạo ra nhiều khả năng mới trong lĩnh vực dạy
học môn GDCD:
+ Có tác dụng như một “ nguồn” dẫn tải kiến thức mới chứ không chỉ để
minh hoạ lời trình bày của GV
+ Giúp cho giờ dạy học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn; phương pháp
giảng dạy của GV hiệu quả hơn.
+ Phát huy cao tính tích cực học tập của HS, HS có trách nhiệm hơn với

Mục 3: Trách nhiệm của công dân đối với chính sách tài nguyên và bảo vệ
môi trường.
* Yêu cầu kiến thức ở lớp 11 cao hơn ở lớp 10
Khi giảng về vấn đề này, giáo viên cần làm cho học sinh nhận thức được
thực trạng tài nguyên, môi trường nước ta, cũng như tác hại và hậu quả của nó.
Qua đó các em hiểu được mục tiêu và thực hiện các phương hướng cơ bản nhằm
bảo vệ tài nguyên môi trường nước ta hiện nay. Có ý thức thái độ chấp hành
đường lối chủ trương của Đảng và Nhà nước, biết tuyên truyền vận động mọi
người thực hiện chính sách bảo vệ môi trường, lên án những hành vi gây hại cho
tài nguyên và môi trường...
2) Chuẩn bị các phƣơng tiện dạy học cho bài giảng.
a. Về thiết kế bài giảng: Giáo viên có thể thiết kế bài giảng trên Power
Point, hoặc giảng dạy bình thường trên lớp kết hợp với các nguồn tư liệu và thiết
bị đã chuẩn bị sẵn.
b. Về sưu tầm nguồn tư liệu: Đây là bài có nguồn tư liệu khá nhiều và
phong phú, có thể vận dụng được nhiều nguồn tư liệu khác nhau vào bài giảng.

15


- Một là sưu tầm từ trang Web: violet.vn khi vào trang này đòi hỏi bạn phải
đăng ký 01 tài khoản và được tặng miễn phí 90 điểm để download tư liệu. Khi
đăng ký tài khoản bắt buộc phải khai báo email...
- Hai là có thể tìm kiếm trên trang: google.com.vn với từ khóa: “tài nguyên
- môi trường Việt Nam”. Kết quả tìm kiếm của từ khóa sẽ hiện ra rất nhiều.
- Ba là sưu tầm tư liệu từ phần mềm Encarta 2006 với từ khóa: invironment
và Natural resorces.
- Bốn là sưu tầm về phân bố tài nguyên qua tư liệu môn Địa lý với các phần
mềm như Atlatvn...
Sau khi đã sưu tầm đủ nguồn tư liệu phục vụ nội dung bài giảng, chúng ta

“chay” thì rất khó có thể làm bài học trở nên sinh động và lôi cuốn các em.
Để HS thấy được “ Những điều đáng lo ngại về tài nguyên, môi trường
nước ta”, GV có thể nêu ra các tụ điểm ô nhiễm môi trường ( dựa trên các nguồn
thông tin trên internet...), các địa điểm diễn ra hiện tượng khai thác tài nguyên
bừa bãi ( trên rừng, dưới biển, tình hình khai thác khoáng sản tại các tỉnh, thành
phố) hoặc chụp các bức ảnh về các bãi rác sinh hoạt, các khu vực ô nhiễm, các
cánh rừng bị chặt phá bừa bãi... tại địa phương của HS. Sau đó GV lần lượt cho
HS nhận định về từng bức ảnh . Qua đó nhằm giúp cho các em thấy được thực
trạng về tài nguyên nước ta đang ở tình trạng bị khai thác bừa bãi và cạn kiệt.
Tình hình môi trường nước ta đang có biểu hiện bị ô nhiễm, các sự cố về môi
trường đã và đang diễn ra gây ảnh hưởng lớn đến cuộc sống con người.
Sau đó GV sử dụng bảng biểu để HS liệt kê các nguyên nhân gây ô nhiễm
môi trường và rút ra hậu quả của nó.
Nguyên nhân chủ quan Nguyên nhân khách quan
Nguyên nhân của
cạn
nguyên

kiệt
và

tài
ô

nhiễm môi trường

17


Ở nội dung này, GV có thể phát giấy nhỏ cho HS để các em liệt kê nguyên

Sau khi HS đã nhận thấy việc khai thác, sử dụng tài nguyên còn nhiều bất
cập, gây lãng phí và ô nhiễm môi trường, GV chuyển sang ý các phương hướng
cơ bản để thực hiện mục tiêu bảo vệ tài nguyên, môi trường ở nước ta với các
PTDH là các nguồn thông tin như sau:
- Luật Bảo vệ Môi trường được Quốc Hội khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua
có hiệu lực từ 1/7/2006 (thay Luật 2005). Luật gồm 15 chương, 136 điều.

- Ngày 2/5 tại Hà Nội, Bộ trưởng Bộ TN&MT Phạm Khôi Nguyên và Đại
sứ đặc mệnh toàn quyền Canada Gabriel-M.Lessard đã ký Biên bản ghi nhớ Dự
án Quản lý Nhà nước về môi trường cấp tỉnh ở Việt Nam (VPEG). Theo đó,
Chính phủ Canada sẽ viện trợ không hoàn lại 15 triệu đô la Canada (tương
đương 250 tỷ đồng Việt Nam) cho Chính phủ Việt Nam trong 5 năm (20082013).
19


- Các khu bảo tồn thiên nhiên, vườn quốc gia:

- Bài hát: Tổ quốc Việt Nam xanh ngắt.
Tổ quốc Việt Nam xanh ngát,
Có sạch đẹp mãi được không ?
Điều đó tùy thụôc hành động của bạn,
Chỉ thuộc bạn mà thôi.
Cùng góp phủ xanh đất nýớc,
Giữ đẹp cuộc sống dài lâu
Điều đó tùy thuộc hành động của bạn,
Chỉ thuộc vào bạn mà thôi.
- Hệ thống 3R
3R (giảm thiểu/tái sử dụng/tái chế)
được phát triển trên toàn thế giới
Phần Trách nhiệm của công dân đối với vấn đề bảo vệ môi trường: GV có

29.5%

52.3%

2.7%

0

2013-2014

23,2%

37.9%

38.9%

0

0

Qua bảng so sánh kết quả học tập trong những năm gần đây tôi nhận thấy
việc sử dụng phương tiện, thiết bị dạy học trong các tiết dạy đã đem lại kết quả
tốt đẹp trong dạy và học đặc biệt là những chuyển biến về ý thức trong vấn đề
bảo vệ môi trường sống tại địa phương. Học sinh rất say mê hứng thú khi tham
gia giờ học. Các em hiểu bài nhanh và nắm bài vững. Số học sinh hiểu và nắm
được bài ngay tại lớp ngày càng nhiều hơn. Các em yêu thích và say mê bộ môn
hơn, số học sinh giỏi và khá ngày càng tăng, số học sinh yếu cũng giảm dần. Vai
trò của bộ môn vì thế cũng được tăng lên.
21


Đa số các trường THPT trên địa bàn tỉnh hiện nay, đội ngũ GV GDCD hầu
hết là những GV trẻ, có nhiều khả năng trong việc tự thiết kế, sưu tầm và sử
dụng PTDH. Vì vậy có thể hoàn toàn tin tưởng rằng việc triển khai phong trào
sử dụng PTDH bộ môn GDCD là hoàn toàn khả thi và chắn chắn phong trào này
sẽ được nhiều thầy cô hưởng ứng.

23


2. Những kiến nghị - đề nghị:
Để đảm bảo cho việc dạy và học môn GDCD đạt hiệu quả cao, tôi xin có
một vài đề xuất đối với các cấp quản lý giáo dục như sau:
Cần quan tâm hơn nữa đến việc đầu tư các phương tiện dạy học hiện đại,
các văn bản pháp luật, các tài liệu tham khảo có liên quan đến bộ môn để giáo
viên có thêm tư liệu sử dụng khi lên lớp.
Có hướng dẫn thống nhất và cụ thể cho những tiết thực hành ngoại khóa để
giáo viên tiến hành dạy các tiết đó được thuận lợi hơn và đạt hiệu quả tốt hơn.

24