Các trường hợp không được quyền hưởng di sản
theo Bộ luật dân sự năm 2005

Mai Đăng Lưu

Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn Thạc sĩ. Luật Dân sự; Mã số: 60 38 30
Nghd: PGS.TS. Nguyễn Minh Tuấn
Năm bảo vệ: 2013

Abstract: Trình bày những vấn đề chung về người thừa kế và người không được quyền
hưởng di sản. Nghiên cứu những trường hợp người thừa kế không được quyền hưởng di
sản và một số vấn đề liên quan đến điều 643 Bộ luật dân sự năm 2005. Thực trạng áp
dụng pháp luật và hướng hoàn thiện những qui định về người không có quyền hưởng di
sản.
Keywords: Quyền hưởng di sản; Người thừa kế; Luật dân sự; Pháp luật Việt Nam

Contents:
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Bộ luật Dân sự năm 2005 điều chỉnh các quan hệ tài sản của các cá nhân và tổ chức trong
hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, để tạo thuận lợi cho các cá nhân và tổ chức thực hiện
các quyền và lợi ích hợp pháp của mình một cách đầy đủ và toàn diện trong lĩnh vực dân sự. Bộ
luật Dân sự năm 2005 đã tạo ra một hành lang pháp lý cho các giao lưu dân sự được ổn định, góp
phần ổn định và nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân trong quá trình phát triển
kinh tế xã hội của nước ta trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Trong Bộ luật Dân sự, thừa kế là một trong những chế định pháp luật có vai trò quan
trọng trong việc dịch chuyển tài sản của người chết để lại cho những người thừa kế của họ theo
di chúc hoặc theo qui định của pháp luật. Thừa kế ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong nền
kinh tế thị trường, khi tài sản của người dân tăng lên đáng kể về cả số lượng và chất lượng và

nâng cao chất lượng xét xử của Tòa án đối với các tranh chấp về thừa kế là một nhu cầu chính
đáng. Để có thể đáp ứng được yêu cầu và nguyện vọng của cá nhân có tài sản trong việc dịch
chuyển tài sản của họ cho những người thừa kế, trong chế định về thừa kế bên cạnh những qui
định của pháp luật cho phép công dân có quyền được hưởng di sản từ người để lại di sản và
quyền để lại tài sản của mình cho những người thừa kế, thì Điều 643 Bộ luật Dân sự năm 2005
về người không có quyền hưởng di sản là một chế tài áp dụng đối với những hành vi xâm phạm
quyền và lợi ích của người để lại di sản và của những người thừa kế khác. Trong điều luật trên,
ngoài việc thể hiện sự lên án, cái nhìn nghiêm khắc của nhà nước và xã hội đối với người thừa kế
không có quyền được hưởng di sản, điều luật còn thể hiện tính nhân văn tính giáo dục ý thức
tuân thủ pháp luật của công dân. Đi sâu vào phân tích nội dung của điều luật còn rất nhiều vấn đề
cần bàn luận, chính vì những lý do trên mà tôi lựa chọn đề tài "Các trường hợp không được
quyền hưởng di sản theo Bộ luật dân sự năm 2005" với mong muốn đóng góp một phần nào
đó trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Bộ luật Dân sự nói chung và chế định về thừa kế nói
riêng trong đó có nội dung về người thừa kế không có quyền hưởng di sản.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Thừa kế là một phần nội dung rất quan trọng của Bộ luật Dân sự năm 2005, cho nên các
đề tài nghiên cứu về thừa kế khá nhiều và được thực hiện ở nhiều cấp độ khác nhau như khóa
luận tốt nghiệp, luận văn cao học, luận án tiến sĩ như "Thừa kế theo pháp luật của công dân
Việt Nam từ 1945 đến nay" của Phùng Trung Tập, "Di sản thù a kế trong pháp luật dân sự Việt
Nam" của Trần Thị Huệ, "Bình luận khoa học về thừa kế trong Bộ luật Dân sự Việt Nam" của
Nguyễn Ngọc Điện Ngoài ra, đề tài về thừa kế này còn được nghiên cứu và đăng trên các báo,
tạp chí như Tạp chí Luật học, Tạp chí Tòa án nhân dân, Đặc san khoa học pháp lý với những nội
dung rất phong phú. Về qui định của pháp luật liên quan đến người thừa kế không có quyền
hưởng di sản trong một số đề tài nghiên cứu, bài viết có đề cập đến nội dung trên nhưng chủ yếu
được nghiên cứu trên phạm vi rộng, chưa đi sâu phân tích và làm rõ những nội dung qui định tại
điều luật. Với đề tài "Các trường hợp không được quyền hưởng di sản theo Bộ luật dân sự
năm 2005", tác giả chỉ đi sâu phân tích, làm sáng tỏ bản chất và các qui định của pháp luật về
vấn đề trên với mục đích làm rõ và đưa ra hướng hoàn thiện qui định tại Điều 643 Bộ luật Dân
sự năm 2005.
3. Phương pháp nghiên cứu

nhân dân, Hà Nội.
3. Bộ Dân luật Bắc Kỳ (1931).
4. Bộ Dân luật Sài Gòn (1972).
5. Bộ Dân luật Trung Kỳ (1936).
6. Bộ luật Dân sự của Cộng hòa Pháp (1998), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
7. Bộ luật Dân sự Nhật Bản (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
8. Bộ luật Dân sự và thương mại Thái Lan (1995), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
9. Phan Thị Kim Chi (2006), Diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự năm
2005, Luận văn thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội, Hà Nội.
10. Chính phủ (1950), Sắc lệnh số 97-SL ngày 22-5 của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa
về sửa đổi một số quy lệ và chế định trong dân luật.
11. Chính phủ (1998), Nghị định số 83//998/NĐ-CP ngày 10/10 về đăng ký hộ tịch, Hà Nội.
12. Nguyễn Ngọc Điện (2001), Bình luận khoa học về thừa kế trong Bộ luật Dân sự, Nxb Trẻ,
Thành phố Hồ Chí Minh.
13. Hoàng Việt luật lệ (1994), Nxb Văn hóa thông tin, Thành phố Hồ Chí Minh.
14. Nguyễn Thị Như Hương (2000), "Thừa kế thế vị", Tòa án nhân dân, (l).
15. Nguyễn Thị Liên Hương (2004), "Bàn về tước quyền thừa kế theo pháp luật của bà Võ
Thị Xuân", Tòa án nhân dân, (4).
16. Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội (2004), Giáo trình Lý luận chung Nhà nước và
pháp luật, Nxb Công an nhân dân.
17. Quốc hội (1946), Hiến pháp, Hà Nội.
18. Quốc hội (1959), Hiến pháp, Hà Nội.
19. Quốc hội (1959), Luật Hôn nhân và gia đình, Hà Nội.
20. Quốc hội (1980), Hiến pháp, Hà Nội.
21. Quốc hội (1985), Bộ luật hình sự, Hà Nội.
22. Quốc hội (1986), Luật Hôn nhân và gia đình, Hà Nội.
23. Quốc hội (1992), Hiến pháp, Hà Nội.
24. Quốc hội (1999), Bộ luật hình sự, Hà Nội.
25. Quốc hội (1995), Bộ Luật Dân sự, Hà Nội.
26. Quốc hội (2000), Luật Hôn nhân và gia đình, Hà Nội.