Xây dựng và sử dụng phần mềm thí nghiệm
vật lí ảo hỗ trợ thực hành vật lí chương Dòng
điện không đổi – Vật lí 11 cơ bản
Trung học phổ thông Trần Tố Chinh Trường Đại học Giáo dục. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Vật lý)
Người hướng dẫn : TS. Phạm Kim Chung
Năm bảo vệ: 2013
108 tr .

Abstract. Nghiên cứu cơ sở lý luận về vai trò của thí nghiệm Vật lí trong việc tổ chức
hoạt động nhận thức của học sinh ở các trường trunghọc phổ thông (THPT). Nghiên
cứu cơ sở lý luận về thí nghiệm ảo, yêu cầu đối với thí nghiệm ảo. Ứng dụng CNTT để
xây dựng bài thí nghiệm thực hành Vật lí ảo trong chương Dòng điện không đổi (Vật lí
11 Cơ bản THPT) đáp ứng các yêu cầu cơ bản của thí nghiệm thực hành vật lý hiện
nay (đòi hỏi nâng cao tính tích cực, tự lực của học sinh trong khi chuẩn bị, tiến hành
và sử dụng các thí nghiệm vật lí phổ thông). Nghiên cứu việc sử dụng hiệu quả các thí
nghiệm vật lí ảo đã xây dựng được trong quá trình dạy bài thực hành chương Dòng
điện không đổi. Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các
bài thí nghiệm thực hành Vật lí ảo và các tiến trình dạy học đã xây dựng.
Keywords.Vật lí ảo; Dòng điện không đổi; Thí nghiệm ảo; Vật lý
Content.
1. Lý do chọn đề tài
Vật lí là môn khoa học thực nghiệm, muốn quá trình dạy học Vật lí diễn ra vừa
khoa học, vừa phát huy tính tích cực, tự chủ, sáng tạo của học sinh thì bài học không
thể thiếu các bài thí nghiệm. Việc nắm được mục đích từng thí nghiệm Vật lí, nền tảng

liệu xa rời thực tế, hay vẽ đồ thị từ kết quả thu được cũng là khó với học sinh.
Ngày nay, việc nghiên cứu các ứng dụng CNTT là một giải pháp tốt giúp khắc
phục những khó khăn cho giáo viên khi lên lớp, tạo hứng thú cho học sinh khi học bài
thực hành, giảm áp lực cho cả giáo viên và học sinh khi có tiết thực hành, góp phần
làm phong phú thêm các bài thí nghiệm thực hành, thí nghiệm biểu diễn, tạo điều kiện
cho học sinh tiếp cận với công nghệ hiện đại, với các loại hình thí nghiệm, loại hình
kiểm tra trực tiếp trên máy tính nhằm mục đích nâng cao chất lượng giảng dạy của
giáo viên cũng như việc học tập của học sinh.
Phần mềm Flash MX có khả năng lập trình đa phương tiện, có khả năng chạy tốt
trên cả các máy tính và mạng Interet đang rất được quan tâm trong việc phát triển các
phần mềm dạy học. Có thể dùng phần mềm Flash MX lập trình thí nghiệm ảo dựa trên
các bộ thí nghiệm thực sẽ góp phần giải quyết các khó khăn và nâng cao được chất
lượng dạy học vật lí hiện nay. Chính vì vậy mà một số đề tài nghiên cứu gần đây đã sử
dụng tính năng này của phần mềm Flash MX để tạo ra các phần mềm hỗ trợ rất nhiều
trong giảng dạy như đề tài “Sử dụng phần mềm flash MX trong dạy học thí nghiệm các
bài động học và định luật Newton (Chương trình sách giáo khoa Vật lí 10 Trung học
phổ thông)” của Trần Trọng Nghía – Đại học Giáo dục ĐHQGHN, năm 2009; “Ứng
dụng công nghệ thông tin hỗ trợ rèn luyện kĩ năng thí nghiệm cho học sinh phần Cơ
học -Vật lý lớp 10 trung học phổ thông” của Nguyễn Văn Hải - Đại học Giáo dục
ĐHQGHN, năm 2012; … Nhưng các đề tài mới chỉ đưa ra được cách xây dựng phần
mềm, còn việc sử dụng nó như thế nào sao cho đúng mục đích, đúng vai trò của một
phần mềm ảo thì chưa được đề cập cụ thể, phần mềm ảo không thể thay thế hoàn toàn
thí nghiệm thật, nó chỉ mang tính chất hỗ trợ, hơn nữa cách xây dựng phần mềm cũng
rất khó đối với các giáo viên vật lí có ít kiến thức tin học. Vậy nên, dựa trên những vấn
đề còn chưa làm được của các đề tài đi trước cùng với những khó khăn của học sinh và
giáo viên trong dạy và học ở tiết thực hành, tôi đã chọn đề tài nghiên cứu: “Xây dựng
và sử dụng phần mềm thí nghiệm Vật lí ảo hỗ trợ thực hành Vật lí chương “Dòng
điện không đổi” – Vật lí 11 cơ bản Trung học phổ thông” nhằm đưa ra giải pháp hỗ
trợ giáo viên một cách dễ nhất trong việc xây dựng phần mềm và sử dụng phần mềm
hợp lí trong giảng dạy để rèn luyện kĩ năng thực hành vật lí cho học sinh phổ thông.

Dòng điện không đổi (Vật lí 11 Cơ bản THPT) như thế nào để đáp ứng các yêu cầu cơ
bản của TNTHVL hiện nay?
- Việc sử dụng thí nghiệm Vật lí ảo hỗ trợ trong quá trình dạy bài thực thành thí
nghiệm Vật lí trong chương Dòng điện không đổi như thế nào để có hiệu quả và đúng
mục đích?
6. Giả thuyết khoa học
Xây dựng các phần mềm thí nghiệm vật lí ảo tương tự như thí nghiệm thật cả vể
hình ảnh, quy trình, thao tác thí nghiệm và thiết kế tiến trình dạy học kết hợp thí
nghiệm Vật lí ảo và thí nghiệm thật hướng tới các mục tiêu về kiến thức, kĩ năng thí
nghiệm cần hình thành ở học sinh từ đó nâng cao trình độ kiến thức, kĩ năng thí
nghiệm cho học sinh trong dạy học Vật lí.
7. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
Về nội dung nghiên cứu:
- Sử dụng phần mềm Flash MX để xây dựng thí nghiệm ảo trong bài thí nghiệm
thực hành của chương Dòng điện không đổi (Vật lí 11 Cơ bản THPT).
- Sử dụng thí nghiệm ảo trong tiết dạy thực hành thí nghiệm Vật lí chương Dòng
điện không đổi (Vật lí 11 Cơ bản THPT).
8. Đóng góp mới của đề tài
- Về lý luận. Đề tài phát triển lí luận về rèn luyện kĩ năng thí nghiệm Vật lí cho học
sinh THPT.
- Về ý nghĩa thực tiễn. Kết quả nghiên cứu có thể được vận dụng vào việc rèn luyện
kĩ năng thí nghiệm cho học sinh THPT môn Vật lí.
9. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu lý luận về thí nghiệm trong dạy
và học Vật lí ở trường THPT; lý luận về thí nghiệm ảo, các yêu cầu đối với thí nghiệm
ảo.
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn (điều tra, quan sát, chuyên gia ):
+ Nghiên cứu thực tiễn việc dạy và học thí nghiệm thực hành trong chương Dòng
điện không đổi.
+ Tham khảo các ý kiến của các chuyên gia giáo dục, chuyên gia tin học về xây

7. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hưng(2001). Tổ chức hoạt động nhận thức
cho học sinh trong dạy học Vật lí ở trường phổ thông, Nxb ĐHQGHN, Hà Nội.
8. Phạm Hữu Tòng (2001). Lý luận dạy học vật lý ở trường trung học. NXB GD, Hà
Nội.
9. Mai Văn Trinh (2001). “Nâng cao hiệu quả dạy học Vật lý ở trường Trung học
Phổ thông nhờ việc sử dụng máy vi tính và các phương tiện dạy học hiện đại”. Luận
án tiến sỹ Giáo dục.
10. Viện hàn lâm khoa học Liên Xô, Viện Hàn lâm khoa học Sư phạm CHDC
Đức (1983), Phương pháp giảng dạy vật lý trong các trường phổ thông Liên Xô và
Cộng hoà dân chủ Đức, NXB Giáo dục, Hà Nội.
11. Viện Vật lí kỹ thuật (2006). Tài liệu hướng dẫn sử dụng thiết bị Vật lí 10. Tiếng Anh
12. A.V. Brioukhanov (1967). India physics secondary shool science teaching
project new delhi. Unesco, Pari, January 1967.
13. Carl J. Wenning (2004). Contrasting Cookbook with Inquiry - Oriented Labs.
Physics Teacher Education Program, Illinois State University.
http://www.phy.ilstu.edu/
14. Dimitris Psillos, Hans Niedderer (2002).Teaching and learning in the science
laboratory. Springer.
15. Avi Hofstein, Vincent N. Lunetta (2003). The laboratory in Science Eduaction:
Foundation for the twenty-Fisrt Century. Wiley Periodicals, Inc. USA.