Xây dựng tuyến điểm du lịch văn hóa tâm linh
tỉnh Hải Dương Nguyễn Thị Hường Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn. Đại học Quốc gia Hà Nội
Luận văn ThS. Du lịch: Chương trình đào tạo thí điểm
Người hướng dẫn : TS. Triệu Thế Việt
Năm bảo vệ: 2014
111 tr .

Abstract. Để giải quyết các vấn đề được đặt ra, luận văn đã lần lượt làm sáng tỏ một
số vấn đề liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo, văn hóa tâm linh và tuyến điểm du lịch.
Luận văn đã đề cập đến các giá trị sinh thái, văn hóa, lịch sử và thực trạng khai thác
giá trị của các di tích tiêu biểu đó vào hoạt động du lịch văn hóa tâm linh của tỉnh Hải
Dương. Chỉ ra được một số tuyến điểm có khả năng khai thác hoạt động du lịch văn
hóa tâm linh. Đồng thời đã đưa ra được một số giải pháp khai thác hiệu quả tuyến
điểm du lịch văn hóa tâm linh tỉnh Hải Dương.
Keywords. Du lịch văn hóa tâm linh; Du lịch; Hải dương
Content.
1.Lý do chọn đề tài
Trong thời đại ngày nay, khi kinh tế của đất nước đã phát triển, sự nhận thức và
trình độ dân trí của con người đã được nâng cao, việc đi du lịch là nhu cầu không thể
thiếu, nó dường như đã trở thành một tiêu chí trong cuộc sống. Chính vì vậy du lịch
ngày càng phát triển và trở thành ngành kinh tế mũi nhọn mang lại nhiều lợi ích cho
mỗi con người và mỗi quốc gia với nhiều loại hình du lịch khác nhau như du lịch biển,
du lịch nghỉ dưỡng, du lịch văn hóa… gần đây người ta hay nhắc tới một loại hình mới
đó là loại hình du lịch văn hóa tâm linh. Trên thế giới, từ lâu du lịch văn hóa tâm linh
là một loại hình du lịch khá phát triển đặc biệt ở những quốc gia châu Á theo đạo Phật

đơn lẻ chưa có sự quy hoạch gắn kết với nhau tạo thành các tuyến điểm du lịch có giá
trị hoạt động du lịch của Hải Dương lại chưa thực sự phát triển tương xứng với tiềm
năng vốn có của tỉnh.Nói đến du lịch Hải Dương du khách mới chỉ thực sự biết đến hai
di tích được xếp hạng đặc biệt quan trọng cấp quốc gia là Côn Sơn và Kiếp Bạc còn rất
nhiều những di tích khác của tỉnh mới chỉ có số lượng ít du khách biết đến. Hình ảnh
du lịch Hải Dương nhìn chung còn mờ nhạt, chưa thực sự tạo được dấu ấn và sự quan
tâm trong lòng du khách bởi một số lí do như sau:
- Sản phẩm du lịch của Hải Dương chưa đặc sắc, còn đơn điệu.
- Chất lượng nguồn khách chưa cao, thời gian lưu trú tại Hải Dương còn ngắn
dẫn đến hiệu quả kinh doanh chưa cao.
- Hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch còn hạn chế về quy mô, hình thức và nội
dung.
- Phát triển du lịch chưa thực sự gắn với công tác bảo tồn các giá trị văn hóa,
môi trường tự nhiên và chưa thực sự đem lại nhiều lợi ích cho cộng đồng…
Vấn đề đặt ra cho ngành du lịch Hải Dương nói riêng và toàn tỉnh nói chung là
làm thế nào để khách du lịch biết đến Hải Dương nhiều hơn, để hoạt động du lịch được
phát triển nhiều hơn cũng như khai thác được tối đa các giá trị sinh thái, giá trị văn
hóa, lịch sử, giá trị tâm linh của các công trình kiến trúc, các di tích lịch sử, văn hóa?
Chính vì vậy tác giả lựa chọn đề tài:“Xây dựng tuyến điểm du lịch văn hóa tâm linh
tỉnh Hải Dương” làm luận văn của mình, góp phần nhỏ bé vào trong việc phát triển du
lịch tỉnh nhà trong tương lai.
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Trên cơ sở vận dụng lý luận và thực tiễn về xây dựng tuyến điểm du lịch, du
lịch văn hóa và du lịch văn hóa tâm linh, mục đích chính của đề tài là nghiên cứu xây
dựng tuyến điểm du lịch văn hóa tâm linh, thực trạng hoạt động du lịch văn hóa tâm
linh của Hải Dương; Các giá trị của một số di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu và ý nghĩa
tâm linh của các di tích để từ đó đề xuất một số tuyến điểm du lịch văn hóa tâm linh
nhằm phát triển loại hình du lịch mới của tỉnh Hải Dương.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu

khai thác các tuyến điểm của các vùng du lịch trong cả nước.
Luận văn tốt nghiệp của Phùng Thị Hằng năm 2008 là “Xây dựng một số điểm,
tuyến du lịch ở khu vực phía tây Hà Nội trong tiến trình hội nhập”, với đề tài này tác
giả nghiên cứu chuyên sâu về khoa học địa lý với các phương pháp nghiên cứu thế
mạnh như phương pháp bản đồ, phương pháp thang điểm tổng hợp, đề tài đã khoanh
vùng nghiên cứu xây dựng tuyến điểm du lịch của tỉnh Hà Tây cũ.
Ngoài ra phải kể đến luận văn tốt nghiệp năm 2012 “Xây dựng một số tuyến
điểm du lịch của thành phố Hà Nội sau khi mở rộng địa giới” của Đinh Nhật Lê, với đề
tài này tác giả cũng đã đưa ra được cơ sở lí luận và thực tiễn về xây dựng tuyến điểm
du lịch của thành phố Hà Nội sau khi mở rộng địa giới. Đồng thời tác giả cũng đã
nghiên cứu việc xây dựng một số tuyến điểm du lịch của thành phố Hà Nội và đưa ra
một số giải pháp nhằm khai thác hiệu quả các tuyến điểm đó.
Đề tài cấp nhà nước về tuyến điểm du lịch phải kể đến đề tài khoa học cấp bộ
của PGS.TS Phạm Trung Lương và nhóm nghiên cứu thuộc Viện nghiên cứu phát triển
du lịch “Cơ sở khoa học xây dựng các tuyến điểm du lịch”. Có thể nói đây là một đề
tài nghiên cứu đạt được nhiều thành công, có tính ứng dụng cao, là cơ sở quan trong
cho các đề tài nghiên cứu ứng dụng về xây dựng các tuyến điểm du lịch.
Nhìn chung đã có nhiều tác giả với nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề văn
hóa tâm linh và xây dựng tuyến điểm du lịch với những nội dung phong phú, đa dạng.
Tuy nhiên về xây dựng tuyến điểm du lịch văn hóa tâm linh còn là vấn đề khá mới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu chính của luận văn là thực trạng phát triển du lịch và
tuyến điểm du lịch tỉnh Hải Dương, một số di tích tiêu biểu cùng với các giá trị văn
hóa vật thể và phi vật thể của tỉnh Hải Dương.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
* Về không gian:
Nghiên cứu việc xây dựng tuyến điểm du lịch và hoạt động du lịch văn hóa tâm
linh tỉnh Hải Dương. Nghiên cứu các giá trị văn hóa tâm linh của các di tích lịch sử,
văn hóa của tỉnh Hải Dương, chủ yếu là các di tích lịch sử văn hóa tập trung tại thị xã

Phụ
Thời gian khảo sát, thực địa vào mùa lễ hội của các di tích và tháng 7 dương
lịch (tháng nghỉ hè và cũng là thời điểm các di tích thường vắng khách). Các hoạt động
tác giả tiến hành khi đi khảo sát, điều tra thực địa là quan sát, mô tả, điều tra, ghi chép,
chụp ảnh, ghi âm tại các điểm cần nghiên cứu; Đồng thời tác giả đã tiến hành gặp gỡ,
trao đổi với các nhà quản lý các khu di tích và danh thắng, chính quyền địa phương, cơ
quan quản lý tài nguyên (ban quản lí các di tích, phòng quản lí di sản - Sở Văn hoá-
Thể thao và Du lịch tỉnh Hải Dương), cơ quan quản lý chuyên ngành ở địa phương và
cộng đồng sở tại (Phòng Nghiệp vụ du lịch- Sở Văn hoá- Thể thao và Du lịch Hải
Dương).
Việc khảo sát, điều tra thực địa giúp tác giả tránh được những kết luận, quyết
định chủ quan, vội vàng, thiếu cơ sở thực tiễn. Ngoài ra còn giúp cho việc so sánh,
đánh giá và kiểm tra độ chính xác của những tư liệu đã có, khắc phục hiệu quả những
hạn chế của phương pháp thu thập, xử lý số liệu trong phòng.
5.3. Phương pháp bản đồ - GIS
Phương pháp này có mặt ngay từ khi Địa lý du lịch ra đời với tư cách như một
khoa học. Bản đồ là một phương tiện không những phản ánh những đặc điểm về không
gian, về nguồn tài nguyên, các luồng khách, các cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch
hoặc thuộc tính riêng của hệ thống lãnh thổ nghỉ ngơi du lịch.
Phương pháp sử dụng hệ thống thông tin địa lý cho phép kết hợp các thông tin
với các đối tượng của bản đồ và tạo ra các mối quan hệ mới có thể được sử dụng cho
nhiều mục đích ứng dụng như: đánh giá tài nguyên, xác định vị trí thuận lợi cho phát
triển các tuyến du lịch, đánh giá các tác động đến môi trường.
Từ quá trình nghiên cứu, tích luỹ thêm kiến thức về thực tế về các di tích ở Hải
Dương tác giả dự kiến trong luận văn tác giả sẽ xây dựng 2 bản đồ tài nguyên nhân
văn, tỉnh Hải Dương và bản đồ tuyến, điểm du lịch văn hóa tâm linh tỉnh Hải Dương
thể hiện kết quả nghiên cứu.
5.4. Phương pháp chuyên gia
Phương pháp chuyên gia đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng đưa ra
các kết luận, kiến nghị và lựa chọn các phương án phát triển với những thông tin lượng

3. Ban chấp hành Đảng bộ huyện Chí Linh (2000), Lịch sử đảng bộ Chí Linh, Tập II.
4. Ban chấp hành Đảng bộ thị trấn Sao Đỏ (2003), Lịch sử đảng bộ và nhân dân thị
trấn Sao Đỏ
5. Ban quản lý Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc (2006), Hồ sơ khoa học khu di tích lịch sử
Kiếp Bạc.
6. Ban quản lý Di tích Chu Văn An (2004), Hồ sơ khoa học khu di tích đền Chu Văn
An
7. Ban quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc (2006), Đền Kiếp Bạc sự tích – truyền
thuyết – giai thoại
8. Ban quản lý di tích Côn Sơn- Kiếp Bạc (2003), Sự tích đức Thánh Trần
9. Ban quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc (2001), Côn Sơn sự tích và truyền thuyết
10. Bảo tàng Hải Dương, Hồ sơ khoa học khu di tích Kiếp Bạc, BQL Di tích Côn Sơn-
Kiếp Bạc.
11. Bảo tàng Hải Dương (1998), Hồ sơ khoa học khu di tích lịch sử và danh thắng
Phượng Hoàng
12. Nguyễn Tuệ Chân (2012), Toàn tập giải thích các thủ ấn Phật giáo, NXB Tôn giáo
13. Chí Linh phong vật chí (1976), Tài liệu Thư viện Hải Dương
14. Nguyễn Thế Chỉnh (1995) - Cơ sở khoa học của việc xác định các tuyến điểm du lịch
Nghệ An. Luận án Phó tiến sĩ khoa học Địa lý - Địa chất, ĐHSPHN.
15. Hoàng Đạo Chúc (2009), Lễ nghi học sĩ Nguyễn Thị Lộ với thảm án Lệ Chi Viên,
NXB Văn hóa thông tin
16. Trương Hải Cường (2012), Một số vấn đề về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện
nay, NXB Chính trị quốc gia.
17. Danh nhân Việt Nam qua các đời (Thời Trần), Nxb. Hội nhà văn.
18. Nguyễn Đăng Duy (2011), Văn hóa tâm linh, NXB Văn Hóa thông tin
19. Nguyễn Đăng Duy (2004), Văn hóa Việt Nam đỉnh cao Đại Việt, Nhà xuất bản Hà
Nội, Hà Nội)
20. Đảng bộ tỉnh Hải Dương (2006), Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV, Hải
Dương.
21. Tăng Bá Hoành (1999), Hải Dương di tích và danh thắng – tập 1, Sở Văn hóa

Dương, tập I, II, III Nxb. Chính trị Quốc gia.
43. Trần Đức Thanh (2005), Nhập môn khoa học Du lịch, NXB Đại học Quốc gia Hà
Nội
44. Trần Ngọc Thêm, (1999), Cơ sở văn hóa Việt Nam, NXB Giáo dục
45. Trần Ngọc Thêm, (2004), Tìm về bản sắc văn hóa Việt Nam, NXB Tổng hợp
Thành phố Hồ Chí Minh
46. Ngô Đức Thịnh (2001), Tín ngưỡng và văn hóa tín ngưỡng ở Việt Nam, Nhà xuất
bản Khoa học - Xã hội, Hà Nội)
47. Tổng cục Du lịch – Trung tâm công nghệ thông tin du lịch, (2002), Non nước Việt
Nam
48. Trung tâm nghiên cứu và bảo tồn văn hoá tín ngưỡng Việt Nam, Uỷ ban nhân dân
huyện Ý Yên – Tỉnh Nam Định (2010), Phủ Quảng Cung trong hệ thống đạo Mẫu Việt
Nam, NXB Tôn giáo
49. Chu Quang Trứ, (2012), Mỹ thuật Lý – Trần mỹ thuật Phật giáo, NXB Mỹ Thuật
50. Chu Quang Trứ (2001), Tượng cổ Việt Nam với truyền thống điêu khắc dân tộc,
NXB Mỹ Thuật.
51. Chu Quang Trứ, Sáng giá chùa xưa, NXB Mỹ Thuật
52. Nguyễn Minh Tuệ (chủ biên) (2010), Địa lý du lịch Việt Nam, NXB Giáo dục Việt
Nam
53. Đặng Nghiêm Vạn (2005), Lí luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo hiện nay (tái
bản lần thứ 3), Nhà xuất bản Chính trị - Quốc gia, Hà Nội
54. Viện nghiên cứu phát triển du lịch, (2004), Quy hoạch tổng phát triển du lịch tỉnh
Hải Dương đến năm 2020
55. Bùi Thị Hải Yến (2006), Tuyến điểm du lịch Việt Nam, NXB Giáo dục
56. Bachkhoatrithuc.vn
57. Itdr.org.vn