Nghiên cứu một số vấn đề về việc phục hồi
chức năng ngôn ngữ cho trẻ tự kỉ Nguyễn Thị Phương Trường Đại học KHXH&NV
Luận văn ThS. Chuyên ngành: Ngôn ngữ học; Mã số: 60 22 01
Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Đức Tồn
Năm bảo vệ: 2013 Abstract: Trình bày cơ sở lí luận về ngôn ngữ (bao gồm khái niệm, chức năng ngôn
ngữ, sự thụ đắc ngôn ngữ của trẻ, các giai đoạn phát triển ngôn ngữ của trẻ bình thường
từ 0 - 6 tuổi) và về hội chứng tự kỉ (khái niệm hội chứng, các hội chứng liên quan, đặc
điểm ngôn ngữ trẻ tự kỉ và chương trình can thiệp sớm). Dựa trên kết quả đánh giá của 2
trẻ tự kỉ 3 - 4 tuổi, đưa ra một số nhận xét ban đầu về khả năng ngôn ngữ (khả năng tiếp
nhận và khả năng diễn đạt ngôn ngữ). Điều tra thực tế đối tượng khách quan về vai trò,
môi trường, phương pháp, những thuận lợi và khó khăn trong việc phục hồi chức năng
ngôn ngữ cho trẻ tự kỉ tại một số trung tâm trên địa bàn Hà Nội. Từ kết quả trên, đưa ra
những nhận xét thuận lợi và khó khăn trong việc phục hồi chức năng ngôn ngữ cho trẻ tự
kỉ. Đồng thời, đề xuất một số liệu pháp nhằm nâng cao hiệu quả phục hồi chức năng ngôn
ngữ cho trẻ tự kỉ.

Keywords: Phục hồi chức năng; Ngôn ngữ; Trẻ tự kỷ

Content
5

MỤC LỤC

3.5. Tiểu kết chƣơng 3 84
PHẦN KẾT LUẬN 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO 92
PHỤ LỤC 99 2

MỞ ĐẦU
1.Lí do chọn đề tài
 t hi giao ti
c n nay, s ng tr c chc hi chng t k 
g cao. Tr c hi chng gp khim khuyt nng n  c nhn
thp.
u v c hc, Y hc nhm h tr giao tip cho tr
t k  hc v tr mc hi chng
t k c. T thc t thc hiu
Nghiên cứu một số vấn đề về việc phục hồi chức năng ngôn ngữ cho trẻ tự kỉ.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
 gii, nhu v hi chng t k  cp i
smu, nhi nhng hp tr
 ng hiu hin gi  u hin ca tr t k    hin nay, 
nu c-Marc-Gaspard Itard (1801i M
ng s 
ng b Thang đánh giá Tự kỉ thời ấu thơ 
ng ca tr t k    c Bc M       ng
m ch  ng tr lic
cho tr t k  g m.
Ti Vit Nam, vin v hi chi ch tp trung ti
mt s  c bit ci hc ng Cao

Về mặt lí luận ong mu t phn
 n cho viu v hi chng t k t   hc.
Về mặt thực tiễnc tin quan trng nht c ng ti vic
u qu phc hi chp cng cho tr, ng dng
trong tr liu cho tr t k v m.

4

NỘI DUNG
CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. Cơ sở lí luận về ngôn ngữ trẻ em
 n giao tip quan trng nht ci. Do v
 giao tip i, cn ph th . Dng kt
qu u v s th  ca tr, lu th 
ng ca trc bin t 0- 6 tui:
- 0 - i, tr phn x ng nghe, b c, ,
hiu.
- 15 -   t, song tit, cm t ng din t nhu cu.
- 2  3 tui, vn t   ng m n.
- 3  5 tui, tr n t i l ng c th din
y nhu cu c
  ng d
ch khim khu‎yt v ch ca tr t k.
1.2. Cơ sở lí luận về hội chứng tự kỉ
Thut ng Tự kỉ li Thu
 d  b-
dp: Tự kỉ là một hội chứng rối loạn phát triển lan toả
bao gồm khiếm khuyết nặng nề về khả năng tương tác và giao tiếp xã hội đi kèm với
những quan tâm và hoạt động bó hẹp định hình.

(TRƢỜNG HỢP 02 TRẺ N.D.C VÀ C.H.N TẠI HÀ NỘI)
2.1. Vài nét về đối tƣợng khảo sát

 



 


 







2.2. Quy trình khảo sát đánh giá


 

-2-3


2.3. Kết quả đánh giá
2.3.1. Khả năng tiếp nhận ngôn ngữ của trẻ tự kỉ
Mức
độ

10
7

1. Tr ch , m

1
2
2
2
2
2
2
2
2. Tr ch   

0
1
1
2
0
1
1
2
3. Tr ch c nhng
    c
-
1
2
1
1

2
3
4
5
2
7
9
9
1.Tr ch    phn
t c
tai, ming
1
1
1
2
1
2
2
2
2. Tr ch  phn
ph,
tay, ngc, bng
0
1
1
1
0
1
2
2

1
1
1
Mc
 3
Trẻ phân biệt đƣợc cái loại
đồ vật, thẻ tranh
2
5
6
7
6
7
9
10
1. Tr nh vc
 u: qu   
c
1
1
1
2
2
2
2
2
2.Tr nh   
con v   u: con

1

1
2
2
5. Tr nh   
    
  nh   

0
1
1
1
1
1
1
2
Mc
 4
Trẻ thực hiện theo yêu cầu
của giáo viên
2
4
5
7
5
8
8
9
1.V tay theo nh
1
1

1
1
1
1
2
 vt l
v
0
0
1
1
0
1
1
1
Mc
 5
Trẻ phân biệt đƣợc tính
chất các đồ vật
1
2
3
4
5
7
8
9
1. Tr nh v
/ xanh
1


0
1
1
1
1
1
2
2
5. Tr v   

0
0
1
0
1
1
1
1
Mc
 6
Trẻ nhận biết các giới hạn
trong không gian
0
5
6
6
5
6
7

1
1
1
1
1
1
4. Tr thc hi
     
qu 
0
1
1
1
1
1
1
1
5. Tr thc hi  u:
n gy

0
1
2
2
1
2
2
2
Tổng cộng:
10

Ln
3
Mc
 1
Tr  c t  
thuc
1
8
8
9
6
8
9
10
1. Tr  c t bố,
mẹ, ông, bà, cô…
1
2
2
2
2
2
2
2
2. Tr  c t ch
con vt: bò, cá, chó…
0
1
1
2

2
2
2
1
1
2
2
Mc
 2
Tr     
ph
2
3
3
6
6
7
9
9
1. Tr    
ph  t c 
1
1
2
2
2
2
2
2
10

1
1
1
2
2
5. Tr   ng
b ph   u,

0
0
0
0
1
1
1
1
Mc
 3
Tr tr lc nh
hn:
1
3
3
5
6
6
7
9
1. 
1

0
1
1
1
1
2
5. 
0
1
1
1
1
1
2
2
Mc
 4
Tr tr lc nh
hi v hong
0
2
3
5
7
8
8
10
1. y?
0
1

0
1
2
1
1
2
5. Tr   i
 c hin m 
     
l
0
0
0
1
1
2
2
2
Mc
 5
Tr tr li m

0
2
2
3
6
6
7
8

0
0
1
1
1
1
4. Tr tr l  
hi v  ng c 
vc
 
0
0
0
1
1
1
1
1
5. Tr tr li
      

0
0
0
0
1
1
1
2
Mc

2
3. Tr    c
n
0
0
1
1
1
2
2
2
4. Tr  k m
truyn ngc
0
0
0
0
0
1
1
1
5. Tr   k 
truyo
0
0
0
0
0
1
1



 có khả năng phục
hồi ngôn ngữ 

‎
 
                





               







 13

CHƢƠNG 3
THỰC TRẠNG CAN THIỆP NGÔN NGỮ CHO TRẺ TỰ KỈ
TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ
ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRỊ LIỆU NGÔN NGỮ CHO TRẺ TỰ KỈ

Biểu đồ 3.1. Nhận thức của cộng tác viên về tầm quan trọng của việc can thiệp ngôn
ngữ
11.4
88.6
Không quan tr?ng
Bình thng
Khá quan tr?ng
R?t quan tr?ng
14 




Về thời gian can thiệp ngôn ngữ:  58 CTV 
 CTV (17,2%)
 
CTV  

Biểu đồ 3.2. Độ tuổi thích hợp để can thiệp ngôn ngữ cho trẻ
Về môi trường can thiệp ngôn ngữ: 

Biểu đồ 3.3. Môi trường can thiệp ngôn ngữ thích hợp cho trẻ tự kỉ (đơn vị %)

                
              
8
15


ng 3.3. Một số thuận lợi và khó khăn trong can thiệp ngôn ngữ cho trẻ tự kỉ
3.3.1. Thuận lợi
16

- 

- 
- 

- 
3.3.2. Khó khăn
- 
- 
- 

- 
- 

3.4. Một số đề xuất về chƣơng trình can thiệp ngôn ngữ cho trẻ tự kỉ
3.4.1. Cơ sở ngôn ngữ học để xây dựng chương trình can thiệp ngôn ngữ
cho trẻ tự kỉ
- 
- 

- 












g. Trong



- Luy, luyn ging, luy
- Luyn m rng vn t
- Luyn kh  (luyn k p)
- Kt h li cho tr t k
























(

, 



, , , 



 ) 

.
18

Th, 

, 


, 





.
3.5. Tiểu kết chƣơng 3
 c trng can thi cho tr em mc hi chng t k,
 n thc ca ph  hi chng
t k; v tm quan trng ca can thi; v thi gian can thip tt nh
ng can thip, phc h cho tr t k.
Kt qu kh c phng v
nhn thn cht ca hi chng t k, mt loi ri lon. Tr mc hi
chp kc bii lon nhn thc, ri lon
.
Phn lc phng vu cho r
ra hi chng t k  thi n r
thp vi tr, nh 0
 3 tui. Mt s cng sng b nh
ng ti m  sinh ra d nhi
khin s tr mc hi chng t k c nhn thc v 
i chng t k ng ti ving can thip cho tr.
Kt qu kh c phng vn
c rng can thi mnh rt quan tr phc hi chc
  tui tt nh bu can thip cho tr - 6 tui,
 tu .
Phn l u cho rt h ng ti gia
i ng m can thip cho tr 
 huynh: 77,1%, t l chung: 85,7%), vic can thip cho tr 

vi tr t k. Luận văn cũng đ xut mt s n kh  cho tr t
k: a) Luy;  rng vn t vng; n kh 
di; d) Kt h li cho tr t k.
20

PHẦN KẾT LUẬN
 


-
1.  n giao tip quan trng nht ci. Do v 
th giao tii, cn ph th . S th  ca
tr c bit quan trn t 0- 6 tui. Lu s 
trin  ca tr ng    ch khim
khu‎yt v ch ca tr t k.
 ch mc hi chng t ku s dn
DSM-IV-  t k ca tria s d
 t k ca tr bu t vi
vi, kh a trt lu- 30
m: không tự kỉ; 31 - m: tự kỉ nhẹ và vừa; 37 - m: tự kỉ nặng. Vic chn
 mc hi chng t k u ht sc quan tr
thip sm cho tr, t  lip vi tng tr.
2. C p sm cho tr t k nhm m tr c
 khuyt t t k   
hin nhng biu hi ca trc hin ch
 liu cho tr s n k hoch mc hin. Sau thi
gian thc hin tr li huynh s t qu thc hin: nhng
u tr  t qu  thc hi
can thi
3. Kt qu u cho thy m khim khuyt v  tui bu

kc phng v nhn thn cht ca hi chng t k, mt loi
ri lon. Tr mc hi chc
bii lon nhn thc, ri lo.
Phn lc phng vu cho r
ra hi chng t k  thi n r
p vi tr, nh 0
 3 tui. Mt s cng sng b nh
ng ti m  sinh ra d nhic, khin s tr
mc hi chng t k c nhn thc v i
chng t k ng ti ving can thip cho tr.
 c phng vc rng can thi
ng nh rt quan tr phc hi ch 
tui tt nh bu can thip cho tr - 6 tu tu n
.
Phn l u cho rt h ng ti gia
ng mng c can thip cho tr 
 huynh: 77,1%, t l chung: 85,7%), vic can thip cho tr 
22

c. Dy tr nhn thic bi
  din ra m
5.  can thi   cho tr t k     c hin mt s
 thng PECS, RDI. Kt qu khy,
t l c d cho tr t k
chim s ng ln (45,7%). C  ng s d 
t so vi nh l 
dng h thng th  di
m vn ch ng thi, mi tr t
k c khim khuyt, m khim khuyy,
vin phnh mp, khoa hc.


TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tiếng Việt
1. Nguyễn Nữ Tâm An (2007), Sử dụng phương pháp TEACCH (Trị liệu và giáo dục
cho trẻ tự kỉ và trẻ có khó khăn về giao tiếp) trong giáo dục trẻ em mắc hội chứng
tự kỉ tại Hà Nội, Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục, Trường Đại học Sư phạm Hà
Nội, Hà Nội.
2. A.R.Luria (1998), Ngôn ngữ và ý thức, NXB Đại học Tổng hợp Moskow, Trần
Hữu Luyến tổ chức biên dịch và hiệu đính.
3. Catherine Maurice (2003), Sự can thiệp về hành vi cho trẻ em tự kỉ (Khoa Giáo dục
đặc biệt, Đại học Sư phạm Hà Nội dịch), Hà Nội.
4. Trịnh Thị Hà Bắc (b.s) (2010), Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ em, NXB
Đại học Huế, Huế.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2005), Can thiệp sớm và giáo dục hòa nhập trẻ khuyết tật
(Tài liệu tập huấn cán bộ, giảng viên các trường sư phạm), tập 1-2.
6. Nguyễn Huy Cẩn (1988), Tiếng nói trẻ thơ, NXB Phụ nữ, Hà Nội.
7. Nguyễn Huy Cẩn (2001), Từ hoạt động đến ngôn ngữ trẻ em, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội, Hà Nội
8. Nguyễn Huy Cẩn (chb), Nguyễn Trọng Báu, Vũ Thị Thanh Hương (2008),, Ngôn
ngữ học một số phương diện nghiên cứu liên ngành, NXB Khoa học xã hội, Hà
Nội.
9. Cao Minh Châu, Vũ Thị Bích Hạnh, Nguyễn Thị Minh Thủy (2004), Một số dạng
tật thường gặp ở trẻ em: Cách phát hiện và huấn luyện trẻ: Tài liệu dành cho cha
mẹ và cán bộ cộng đồng, NXB Y học, Hà Nội.
10. Cao Minh Châu (ch.b), Nguyễn Thanh Huyền, Đỗ Thuý Lan (2004) Phục hồi
chức năng trẻ khuyết tật tại gia đình : Sách chuyên khảo, NXB Y học, Hà Nội.
11. Cao Minh Châu (ch.b.), Phạm Văn Minh, Trần Thu Hà (2009), Phục hồi chức năng
người khuyết tật có hành vi xa lạ : Sách chuyên khảo, NXB Y học, Hà Nội.