SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP TRONG DẠY HỌC
HỌC PHẦN KHOA HỌC QUẢN LÝ GIÁO DỤC I.
Giảng viên: Đậu Thị Hồng Thắm
Bộ môn: Khoa học quản lý
ĐẶT VẤN ĐỀ
Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đang vừa là mục tiêu quan trọng vừa
là nhiệm vụ cấp bách của sự nghiệp đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay, trong đó
đổi mới phương pháp dạy học được coi là một trong những giải pháp chiến lược.
Đề án “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” đã đặt ra yêu cầu: “Tiếp tục đổi
mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng khắc phục lối truyền thụ áp đặt
một chiều, ghi nhớ máy móc; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận
dụng kiến thức, kỹ năng của người học, tập trung dạy cách học, cách nghĩ và tự
học, theo phương châm “giảng ít, học nhiều”. Chuyển quá trình đào tạo thành quá
trình tự đào tạo. Bồi dưỡng khát vọng học tập suốt đời”.
Xu hướng chung của việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là sử dụng
các phương pháp dạy học có nhiều tiềm năng phát huy cao độ tính chủ động, tích
cực và sáng tạo của học sinh, chuyển từ hình thức giáo viên chỉ truyền đạt thông
tin cho trò sang hình thức thầy tổ chức hoạt động cho trò tự nhận thức tri thức, qua
đó phát huy tính độc lập, tích cực và sáng tạo của trò. Giáo viên có vai trò tổ chức
hoạt động nhận thức của người học theo tiếp cận hướng vào người học, tạo năng
lực học tập cho người học giúp người học vừa tích cực nhận thức tri thức vừa rèn
luyện năng lực tự học, chuyển thành phong cách học tập độc lập sáng tạo, hình
thành năng lực để học tập suốt đời.
Trước xu hướng đó, trong nhiều năm qua đã có nhiều tác giả vận dụng, chuyển
hóa các phương pháp khoa học, các thành tựu công nghệ thành những phương
pháp dạy học tiến bộ. Trong đó tiếp cận, chuyển hóa phương pháp Grap toán học
thành phương pháp dạy học là một cách tiếp cận có nhiều triển vọng và đã được áp
dụng khá nhiều ở các môn học trong trường phổ thông.
Grap là một lý thuyết có nguồn gốc từ toán học. Sử dụng phương pháp Grap
trong dạy học sẽ giúp người học dễ dàng hình dung được toàn bộ kiến thức được
học và mối quan hệ chặt chẽ giữa các đơn vị kiến thức đó, nhờ vậy việc ghi nhớ và

và gọi là cung. Một đôi hay cặp có thể được lựa chọn hơn một lần”.
Trong sơ đồ Grap sự sắp xếp trật tự trước – sau của các đỉnh và cung (cạnh) có
ý nghĩa quyết định; còn kích thước, hình dáng không có ý nghĩa.
Grap là một chuyên ngành toán học hiện đại đã được ứng dụng trong nhiều
lĩnh vực khoa học và kỹ thuật như: Kinh tế học, tâm lý học, hóa học…. Về mặt
phương pháp luận, có thể xem đây là một phương pháp khoa học thuộc loại riêng
rộng, có tính khái quát cao, có tính ổn định vững chắc để mã hóa các loại mối quan
hệ giữa các đối tượng nghiên cứu. Ngôn ngữ của Grap vừa có tính trực quan – cụ
thể, lại vừa trừu tượng- khái quát (biểu đạt bằng sơ đồ). Một ưu thế đặc biệt của
Grap là có thể mô hình hóa cấu trúc của các hoạt động từ đơn giản đến phức tạp, từ
quy mô nhỏ đến quy mô lớn…
1.2 Sử dụng phương pháp Grap trong dạy học
Sử dụng phương pháp Grap trong dạy học là một hướng nghiên cứu có nhiều
triển vọng trong lý luận dạy học mà người đặt nền móng đầu tiên ở Việt Nam là cố
giáo sư Nguyễn Ngọc Quang. Ông cho rằng, sở dĩ Grap toán học được lựa chọn để
chuyển hóa thành phương pháp dạy học vì nó có ưu thế đặc biệt trong việc mô hình
hóa cấu trúc của các hoạt động từ đơn giản đến phức tạp, lại vừa có tính trực quan.
1.2.2 Phương pháp Grap trong dạy học
Phương pháp Grap trong dạy học là cách thức thiết kế, sử dụng sơ đồ để mô tả
sự vật, hoạt động, cho phép hình dung một cách trực quan các mối liên hệ giữa các
yếu tố trong cấu trúc của sự vật, cấu trúc logic của quy trình triển khai hoạt động
giúp con người nhận thức tổng thể về sự vật, hoạt động đó và quy luật phát triển
của nó.
Trong lĩnh vực dạy học, phương pháp Grap có một số ứng dụng cơ bản như:
- Dùng Grap để hệ thống hóa khái niệm.
- Dùng Grap cấu trúc hóa nội dung của tài liệu giáo khoa. (Cấu trúc hóa tài liệu
giáo khoa là tạo nên mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức trong một hệ thống nhất
định – trong một chương trình, một chương hay một bài).
- Dùng Grap hướng dẫn người học tự học: Giảng viên sẽ hướng dẫn sinh viên
nghiên cứu giáo trình để xác định các yếu tố cấu trúc của đối tượng nghiên cứu rồi

“con đường ngắn nhất” của lý thuyết Grap vào quá trình dạy học nhằm thực hiện
bài học theo hướng tối ưu hóa.
Quy trình lập Grap hoạt động gồm 4 bước:
Bước 1: Xác định mục tiêu bài học.
Bước 2: Xác định các hoạt động: Dựa vào nội dung hoặc cấu trúc nội dung để
xác định các hoạt động trong bài học. Mỗi hoạt động thường tương ứng với một
đơn vị kiến thức.
Bước 3: Xác định các thao tác trong từng hoạt động.
Bước 4: Lập Grap hoạt động mô tả diễn biến chính của bài học.
Grap nội dung và Grap hoạt động được áp dụng trong một bài học, Grap nội
dung thể hiện logic của các thành phần nội dung kiến thức trong một bài học, có
tính khách quan và không thay đổi. Còn Grap hoạt động là mô hình hóa về hoạt
động của thầy và trò nhằm thực hiện mục tiêu dạy học, nó có tính linh hoạt hơn.
Grap hoạt động là mô hình hóa tiến trình, kế hoạch bài học được dự kiến trong
giáo án. Như vậy, Grap nội dung và Grap hoạt động có mối quan hệ mật thiết với
nhau, cùng hỗ trợ nhau hướng đạt mục tiêu dạy học. Trong quá trình chuẩn bị bài,
giảng viên dựa vào Grap nội dung để thiết kế Grap hoạt động. Trong quá trình thực
hiện bài học, người dạy lại dựa vào Grap hoạt động để giúp người học thiết lập
Grap nội dung.
1.2.2 Ý nghĩa của việc sử dụng phương pháp Grap trong dạy học.
- Trước hết việc sử dụng phương pháp Grap trong dạy học sẽ giúp giáo viên
quy hoạch được quá trình dạy học tổng quát cũng như từng hoạt động của nó, thiết
kế một cách tối ưu các hoạt động dạy – học và điều khiển hợp lý quá trình này. Từ
đó từng bước công nghệ hóa quá trình dạy học trong nhà trường theo hướng tích
cực hóa hoạt động nhận thức của người học.
- Đảm bảo tính hiệu quả thông tin: Ngôn ngữ Grap vừa cụ thể, trực quan lại
vừa trừu tượng, khái quát. Grap cho phép người học tiếp cận với nội dung tri thức
bằng con đường logic tổng- phân- hợp, tức là vừa phân tích đối tượng nhận thức
thành các yếu tố cấu thành lại vừa tổng hợp, khái quát hóa các yếu tố đó thành một
chỉnh thể mang tính hệ thống. Từ đó giúp cho người học nhận thức được đối tượng

dy hc.
II. SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP GRAP TRONG DẠY HỌC HỌC PHẦN
KHOA HỌC QUẢN LÝ GIÁO DỤC I.
2.1 Vài nét về học phần Khoa học quản lý giáo dục 1.
Học phần Khoa học quản lý giáo dục 1 là học phần được giảng dạy cho sinh
viên chuyên ngành Quản lý giáo dục. Học phần được học sau khi sinh viên đã
được trang bị các kiến thức thuộc các môn học như tâm lý học, giáo dục học, nhà
nước và pháp luật, khoa học quản lý. Học phần sẽ cung cấp cho sinh viên những
kiến thức lý luận chung về quản lý giáo dục, bao gồm: Khái niệm về quản lý giáo
dục, quản lý trường học, các đặc điểm và bản chất của quản lý giáo dục, các quan
điểm quản lý giáo dục, mô hình quản lý giáo dục, mục tiêu quản lý giáo dục, các
chức năng cơ bản của quản lý giáo dục, nguyên tắc và phương pháp quản lý giáo
dục.
Mục tiêu của học phần Khoa học quản lý giáo dục 1:
- Về kiến thức: Trang bị cho người học những kiến thức lý luận cơ bản về quản
lý giáo dục gồm khái niệm về quản lý giáo dục, quản lý trường học, các đặc điểm
và bản chất của quản lý giáo dục, các quan điểm quản lý giáo dục, mô hình quản lý
giáo dục, mục tiêu quản lý giáo dục, các chức năng cơ bản của quản lý giáo dục,
nguyên tắc và phương pháp quản lý giáo dục.
- Về kỹ năng: Trên cơ sở các kiến thức lý luận đã được trang bị, giúp người
học biết phân tích làm rõ các thành tố cơ bản của quản lý giáo dục, so sánh các đặc
điểm của quản lý giáo dục với các lĩnh vực quản lý khác, xác định được hệ mục
tiêu quản lý giáo dục, phân tích được các quan điểm quản lý giáo dục và liên hệ
được trong những tình huống cụ thể; biết phân tích so sánh các mô hình quản lý
giáo dục, biết giải quyết một số tình huống cụ thể trong quản lý giáo dục theo đúng
nguyên tắc quản lý giáo dục, biết lựa chọn và vận dụng các phương pháp quản lý
giáo dục…
- Về thái độ: Học xong học phần người học có thái độ thực tế trong xác định
mục tiêu quản lý giáo dục, có ý thức tuân thủ các nguyên tắc quản lý trong hoạt
động thực tiễn, có thái độ tích cực và tư duy phê phán trong lựa chọn phương pháp

lưu ý: Grap nội dung là hình thức cấu trúc hóa một cách trực quan và khái quát nội
dung bài học. Grap phải đảm bảo có các đỉnh và các cung, trong đó các đỉnh là
những chốt kiến thức được mã hóa, các cung là những đường nối các đỉnh kiến
thức đó. Grap nội dung phải đảm bảo tính khái quát, nội dung kiến thức được chọn
phải là cơ bản nhất, quan trọng nhất nhưng cũng không được bỏ sót nội dung. Các
nội dung của Grap phải nêu lên được dấu hiệu bản chất nhất của đối tượng, đảm
bảo tính hệ thống thể hiện ở trình tự kiến thức các bài, các chương trung thành với
giáo trình. Việc bố trí các đỉnh và các cung cũng cần phải đảm bảo tính thẩm mỹ,
giúp người xem dễ nhìn và dễ tiếp thu.
Một vài ví dụ xây dựng Grap nội dung trong dạy học Học phần Khoa học quản
lý giáo dục
Ví dụ 11: Xây dựng Grap nội dung của một khái niệm “Mục tiêu quản lý giáo
dục”.
Định nghĩa của khái niệm được phát biểu như sau: Mục tiêu quản lý giáo dục
là cái đích phải đạt tới của quá trình quản lý. Nó được xem là trạng thái mong
muốn, khả thi và cần thiết tại một thời điểm xác định trong tương lai đối với cơ sở
giáo dục hoặc đối với một số thành tố/bộ phận của hệ thống giáo dục.
Định nghĩa khái niệm này có thể được Grap hóa như sau:
- Chọn những kiến thức chốt của định nghĩa, những kiến thức cơ bản cần và đủ
để tạo nên cấu trúc ngữ nghĩa của định nghĩa.
- Xác lập các mối liên hệ giữa các kiến thức chốt, tức là xây dựng các cung của
Grap.
Định nghĩa có thể được diễn tả bằng sơ đồ Grap sau đây:
Mục tiêu
QLGD
Cần thiết
Khả thi
Mong
muốn
Đích phải

Công cụ QL
Phương pháp
QL
Mục tiêu
QL
Môi trường
khám phá và sáng tạo. Hay nói cách khác, giảng viên đã tích cực hóa hoạt động
học tập của sinh viên.
Trong quá trình dạy học, giảng viên có thể sử dụng phương pháp Grap khi
giảng dạy bài mới, cũng có thể dùng nó để củng cố kiến thức cho sinh viên sau khi
học hết một bài, một chương, giúp sinh viên hệ thống lại những kiến thức đã được
học làm nền tảng để học tiếp những nội dung mới.
Mặc dù phương pháp Grap trong dạy học có nhiều ưu điểm và đem lại nhiều
hiệu quả, đặc biệt là trong xu hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng
phát huy tính độc lập, chủ động, sáng tạo của người học, nhưng người dạy cần phải
thận trọng khi sử dụng phương pháp này. Trước hết, phải hiểu rằng không có
phương pháp dạy học nào là vặn năng, để nó đạt được hiệu quả thiết thực nhất cần
có sự lựa chọn và phối hợp với các phương pháp khác trong quá trình giảng dạy.
Mặt khác, dù phương pháp này có ưu việt đến đâu thì nếu lạm dụng nó cũng sẽ gây
ra sự nhàm chán, làm mất hứng thú cho người học, từ đó chất lượng dạy học sẽ
giảm.
KẾT LUẬN.
Tóm lại, việc chuyển hóa Grap toán học thành Grap dạy học là một hướng tiếp
cận hiện đại trong lý luận dạy học. Phương pháp Grap với những ưu thế của nó đã
phát huy được hiệu quả trong dạy học và phù hợp với xu thế đổi mới phương pháp
dạy học hiện nay. Với bài viết này tác giả mong muốn phương pháp Grap sẽ được
nghiên cứu và vận dụng nhiều hơn trong hoạt động dạy – học đại học nói chung và
dạy – học học phần Khoa học quản lý giáo dục 1 nói riêng nhằm khơi gợi, phát triển
năng lực tư duy, sáng tạo của sinh viên, nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục./.
TÀI LIỆU THAM KHẢO