CHUYÊN ĐỀ:
GVHD: GS. TSKH LÊ HUY BÁ
LỚP: ĐHMT3B
SVTH : TRẦN THỊ NGỌC THỊNH
MSSV : 07705241
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
TP Hồ Chí Minh_Tháng 07/2009
Viện KHCN& QLMT 2 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
MỤC LỤC
A. Mở đầu 1
1. Biến đổi khí hậu 2
2. Sơ lược rừng ngập mặn 2
2.1 Khái niệm rừng ngập mặn 2
2.2 Thành phần môi trường rừng ngập mặn 3
2.3 Môi trường khí hậu trong rừng ngập mặn 4
2.4 Đa dạng sinh học rừng ngập mặn 6
2.5 Vai trò rừng ngập mặn 7
3. Nguyên nhân biến đổi khí hậu trong rừng ngập mặn 11
4. Tác động biến đổi khí hậu 14
5. Rừng ngập mặn thích nghi biến đổi khí hậu 18
B. Kết luận 21
Tài liệu tham khảo 22
Viện KHCN& QLMT 3 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá


hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu thì đôi lúc chúng ta lại quên rằng chúng ta có một cứu cánh
đặc biệt, đó là những cánh rừng ngập mặn.
Viện KHCN& QLMT 4 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Một gốc rừng ngập mặn Cần Giờ
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
1. BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU: (CLIMATE CHANGE)
Trong mấy thập kỷ qua, nhân loại đã và đang trải qua các biến động bất thường của
khí hậu toàn cầu. Trên bề mặt Trái đất, khí quyển và thủy quyển không ngừng nóng lên
làm xáo động môi trường sinh thái, đã và đang gây ra nhiều hệ lụy với đời sống loài
người.
Và con người đã làm xáo trộn bầu khí quyển theo nhiều cách khác nhau đưa đến
thảm họa cho hệ sinh thái và môi trường.
“Biến đổi khí hậu”: “sự thay đổi về khí hậu gây ra trực tiếp hay gián tiếp từ hoạt
động của con người làm thay đổi cấu thành của khí quyển trái đất mà, cùng với biến đổi
khí hậu tự nhiên,đã được quan sát trong một thời kì nhất định”. (UNFCCC).
“Biến đổi khí hậu (BĐKH) là sự biến động trạng thái trung bình của khí quyển toàn
cầu hay khu vực theo thời gian từ vài thập kỷ đến hàng triệu năm (IPCC,2007) ” Những
biến đổi này được gây ra do quá trình động lực của trái đất, bức xạ mặt trời, và có sự tác
động từ các hoạt động của con người. BĐKH trong thời gian thế kỷ 20 đến nay được gây
ra chủ yếu do con người, do vậy thuật ngữ BĐKH (hoặc còn được gọi là sự ấm lên toàn
cầu – Global warming) được coi là đồng nghĩa với BĐKH hiện đại.)
2. SƠ LƯỢC RNM
2.1 Khái niệm RNM :
Rừng nập mặn (RNM) (managrove
forest) là một trong những hệ sinh thái đất
ướt ( wetlands) đặc biệt của vùng nhiệt đới
nói chung. Đất ướt được hiểu là vùng đầm
lấy, nơi cư trú của nhiều loài chim nước và
thực vật ngập hoặc bán ngập với sự phong
phú đa dạng của nó. Ở hệ sinh thái RNM

thái môi trường RNM
Đất ở đây là trầm tích phù sa do các song lớn vùng nhiệt đới mang ra biển và dòng hải
lưu đưa đến, trong điều kiện môi trường thích ứng để lắng tụ, tạo nên một vùng sơ khai về bùn
biển. Quá trình phát triển của RNM cũng làm đồng thời môi trường đất được ổn định dần: từ
Viện KHCN& QLMT 6 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
chỗ ban đầu chỉ là quá trình địa chất đơn thuần sau đó chuyển sang quá trình thổ nhưỡng và địa
– hóa – sinh. Quá trình này càng được phát triển thì môi trường đất ở đây càng được ổn định
dần. Tuy nhiên, đất chưa phân tầng rõ ràng nhưng bước đầu đã có kết cấu. Môi trường đất có thể
có 3 dạng :
- Đất bùn mặn : loại này nằm ở ngoải rìa RNM, mới được hình thành, chưa có nền ổn
định, chưa có phân tầng. Trong thành phần chủ yếu của nó là các hạt sét, chưa có chất khoáng,
một ít chất hữu cơ từ quá trình trầm tích mang lại . Chưa có sự tham gia của thực vật sống của
RNM. Có chăng chỉ là tác dụng của bộ rễ cố định phù sa trong nước, nhưng chưa có sự trao đổi,
chưa có quá trình sinh – địa – hóa hoàn chỉnh.
- Loại đất ổn định dần : được tìm thấy với vùng tiếp giáp với đất bùn biển, nằm trong
khu hệ của RNM. Đất đã có tầng, nhưng chưa rõ, chủ yếu là tầng hữu cơ trên mặt tầng sét bùn ở
dưới. Thành phần cơ giới ở dưới là sét mịn. phản ứng môi trường thường là trung tính đến kiềm,
độ mặn cao. Trong môi trường đất đã bắt đầu có hoạt động của một số vi sinh vật, sự trao đổi
khí thông qua bộ rễ của mắm, bần, đước; bước đầu đã có hoạt động của động vật ven biển.
Trong nước mặt đã có vi sinh vật phù du.
- Loại đất đã có nền tương đối ổn định : phẩu diện đã có 3-4 tầng, trong tầng sâu có
thể có tầng hữu cơ. Đó là sản phẩm của quá trình phân giải không hoàn toàn xác hữu cơ của
rừng sú vẹt ở thời kỳ trước. Tuổi loại đất này thường khoảng trên 100 năm, có nơi đến vài nghìn
năm. Loại đất này có thể chia làm 3 nhóm : nhóm đất mặn trong RNM, nhóm đất phèn tiềm
tang, loại đất phèn hoạt động.
2.3 Môi trường khí hậu trong RNM
Các nhà khoa học đang tranh cãi về vai trò của môi trường khí hậu- thành phần của hệ
sinh thái môi trường ngập mặn. Một số tác giả cho rằng hệ sinh thái rừng ngập mặn độc lập độc
lập với khí hậu. Nhưng một số tác giả khác đánh giá ngược lại, cho rằng khí hậu đóng vai trò rất

- Rừng ngập mặn phát triển trên vùng đất thấp ven biển nhiệt đới và á nhiệt đới chịu tác
động của cường độ ánh sang mạnh ở những khu vực chịu ảnh hưởng của khí hậu gió mùa thì về
mùa khô, ánh sáng mạnh đã trở thành một yếu tố hạn chế sự dinh trưởng của cây ngặp mặn vì nó
làm nhiệt độ không khí tăng dần, dẫn đến nước trong đất và trong cây bốc hơi là cây thiếu nước
mà không phát triển được và cũng từ đó cây hình thành những đặc điểm thích nghi mới.
2.3.3 Mây
Viện KHCN& QLMT 8 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
- Từ trước đến nay ít tài liệu đề cập tới vai trò của mây. ở nơi nào mùa mưa lớn thì lớp
mây cũng dầy làm giảm cường độ ánh sáng, giảm nhiệt độ không khí và đất, giữ độ ẩm cao, hạn
chế lượng nước bốc hơi. Nước trong đất khan hiếm làm cho lượng mối trong đất không tăng,
mặt khác cây cây giảm thóat hơi nước kéo theo sự hạ thấp lượng nước thừa xâm nhập cơ thể.
2.3.4 Gió
- Chưa có nghiên cứu nào có tính hệ thống về vai trò của gió đối với sinh học rừng ngập
mặn. Như gió cũng là một nhân tố ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến sự tồn tại và sự phân
bố của cây rừng ngập mặn.
- Gió mùa có tác dụng lớn làm tăng lượng mưa ở vùng ngập mặn.
- Gió có thể mang cát từ bờ biển vào làm thay đổi các cửa song, các bãi biển.
- Các loại gió thịnh hành ở bờ biển theo những hướng nhất định trong năm đã tạo nên
những dòng chảy ven bờ vận chuyển phù sa, trầm tích, cát biển từ chỗ này đến chỗ khác.
- Gió góp phần đáng kể trong việc đưa nước biển vào trong đất liền.
- Gió mạnh và bão nhiệt đới làm thay đổi diện tích, tình trạng rừng ngập mặn nhiều nơi
trên thế giới.
- Gió mạnh làm thay đổi khí hậu địa phương
- Gió làm xáo trộn độ mặn của lớp nước mặn trên song khiến cho qui luật phân bố mặn
theo chiều sâu bị thay đổi.
2.4 Đa dạng sinh học RNM
- Thực vật: khu hệ thực vật RNM Việt Nam bao gồm 47 họ thực vật. Số lượng biến đổi
theo từng vùng khác nhau: vùng ven biển Bắc Bộ có 52 loài, vùng ven biển Trung bộ có 69
loài, vùng ven biển Nam Bộ có 100 loài. Vùng ven biển Cà Mau có hệ sinh thái RNM phong

Giao Thủy (Nam Định), Bắc Cửa Lục, Hoŕnh Bồ (Quảng Ninh). Ở đảo Cát Hải, bão kết hợp
triều cường làm nước dâng cao 4,5 - 5m tràn qua mặt đê, làm cho đê vỡ nhiều đoạn. Tại Đồ Sơn,
trên đê biển 1 có đoạn bị sụt sâu đến 2m, 2 đoạn từ km số 6 đến km 1 cũng bị nước biển tràn
qua. Trong tháng 9/2005, cơn bão số 6 với sức gió mạnh cấp 8, 9, vùng gần tâm bão đi qua cấp
10, giật trên cấp 10 kèm theo mưa lớn kết hợp triều cường đã làm nước biển dâng cao gây đổ
nhà cửa, ngập lụt nhiều nơi. Nhiều đoạn đê biển ở các huyện Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Nghi Lộc
(Nghệ An) bị sạt lở nặng.
Viện KHCN& QLMT 10 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
Khi các tuyến đê chưa kịp phục hồi thì sáng ngày 27/9/2005, cơn bão mạnh số 7 với sức gió
trên cấp 12 đã đổ bộ vào một số tỉnh miền Bắc nước ta. Theo Ban Chỉ đạo Phòng chống lụt bão
Trung ương, tổng thiệt hại ban đầu về vật chất do băo số 7 gây ra: làm vỡ 275m đê biển (Hải
Phòng 50m, Nam Định 200m, Thanh Hóa 15m); sạt lở 54.055m (Nam Định 1.250m, Thái Bình
3.500m, Ninh Bình 725m, Thanh Hóa 18.850m, Nghệ An 30.000m), 966 căn nhà bị đổ sập,
9.468 căn nhà bị tốc mái. Ngoài ra, số phòng của các trường học, bệnh viện, trạm xá bị đổ, tốc
mái, hư hỏng lên tới gần 260 phòng. Theo đánh giá của ông Đặng Quang Tính, Cục trưởng Cục
Quản lý đê điều và Phòng chống lụt bão: "Qua việc đối phó với cơn bão số 7, chúng ta rút ra bài
học trong công tác chỉ đạo và phối hợp lực lượng nhưng đồng thời cũng bộc lộ một số mặt tồn
tại cần khắc phục như vấn đề đầu tư cho đę biển, vật tư, trang thiết bị phục vụ cứu hộ, cần phải
từng bước tăng cường mới có thể đáp ứng yêu cầu đặt ra trong công tác phòng chống lụt bão.
Trong công tác xây dựng và bảo vệ đê biển, Ban Phòng chống lụt bão ở Trung ương cùng nhiều
địa phương mới chỉ chú ý đến bê tông hóa hoặc cứng hóa mái đê và kè mà chưa quan tâm đến
việc trồng và bảo vệ các RNM, những bức tường xanh bảo vệ hiệu quả các vùng ven biển, làm
giảm thiểu tác hại của bão, lụt. Nếu những vùng ven biển trên vẫn giữ được RNM và mái đê có
thêm thảm cỏ che phủ như thời kỳ thập kỷ 60 của thế kỷ 20 thì tình hình thiệt hại có thể không
lớn như thời gian vừa qua".
Năm nay, vùng ven biển huyện Thái Thụy (Thái Bình), tuy không nằm trong tâm bão số 7
nhưng sóng cao ở sông Trà Lý đã làm sạt lở hơn 600m đê nơi không có RNM thôn Tân Bồi, xã
Thái Đô, trong lúc phần lớn tuyến đê dài 5 km có RNM ở xã này không bị sạt lở vì thảm cây dày
đặc đã làm giảm mạnh cường độ sóng. Qua trao đổi với một số người dân địa phương ở xã Bàng

(Thái Bình) nhờ có các dải RNM rộng nên đê biển, bờ nhiều đầm không bị hỏng, trong lúc
huyện Tiền Hải do phá phần lớn RNM nên hầu hết các bờ đầm đều bị xói lở hoặc bị vỡ.
• Vai trò của RNM trong việc bảo vệ, đất bồi, chống xói lở, hạn chế xâm nhập mặn
+ Mở rộng diện tích đất bồi, hạn chế xói lở
Sự phát triển của RNM và mở rộng diện tích đất bồi là hai quá trình luôn luôn đi kèm nhau
(trừ một số trường hợp đặc biệt). Nhìn chung, những bãi bồi có điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu
phù hợp, có nguồn giống và được bảo vệ đều có cây ngập mặn. Tác dụng của các dải RNM
vùng ven biển, cửa sông đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển đất
bồi tụ, hạn chế xói lở bờ, làm giảm tốc độ gió, sóng và dòng triều vùng có đê ven biển và trong
cửa sông. Rễ cây ngập mặn, đặc biệt là những quần thể thực vật tiên phong mọc dày đặc có tác
dụng làm cho trầm tích bồi tụ nhanh hơn. Chúng vừa ngăn chặn có hiệu quả hoạt động công phá
Viện KHCN& QLMT 12 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
bờ biển của sóng, đồng thời là vật cản làm cho trầm tích lắng đọng. Mặt khác RNM có tác dụng
hạn chế xói lở và các quá trình xâm thực bờ biển.
Ở vùng hạ lưu và cửa biển, cửa sông lớn như hệ thống sông Hồng, sông Cửu Long, phù
sa thường ngưng đọng ở trên lòng sông và ngoài cửa sông tạo nên những hòn đảo nổi. Trong
điều kiện thuận lợi thế chỉ sau một thời gian, các loài cây ngập mặn tiên phong sẽ đến cư trú tạo
môi trường cho nhiều loài cây đến sau và đất bồi được nâng dần lęn như Cồn Ngạn, Cồn Lu ở
Nam Định, Cồn Trong và Cồn Ngoài ở Tây Nam mũi Cà Mau. Toàn bộ đất đai của Bến Tre là
các "cù lao" hình thành do phù sa của các nhánh sông Tiền, trong đó cây ngập mặn đóng vai trò
quan trọng trong việc bảo vệ, nâng cao đất để dần dần trở thành vùng đất nông nghiệp và khu
dân cư.
+ Hạn chế xâm nhập mặn
Khi RNM chưa bị tàn phá nhiều thì quá trình xâm nhập mặn diễn ra chậm và phạm vi hẹp
vì khi triều cao, nước đã lan tỏa vào trong những khu RNM rộng lớn, hệ thống rễ dày đặc cùng
với thân cây đã làm giảm tốc độ dòng triều, tán cây hạn chế tốc độ gió. Nhưng trong những năm
gần đây, do phá hầu hết RNM ở ven biển để đắp bờ làm ruộng sản xuất cây nông nghiệp, đặc
biệt là việc đắp những dãy bờ lớn để lŕm đầm tôm quảng canh làm thu hẹp phạm vi phân bố của
nước triều ở ven biển, cửa sông. Do đó mà nước mặn theo dòng triều lên, được gió mùa hỗ trợ

mức cho phép; cháy rừng; sức ép dân số; tập quán du canh du cư Đi vào tìm hiểu 5 nguyên nhân
trên chúng ta có thể nhìn nhận được suy thoái rừng ở Việt Nam đang là vấn đề đáng lo ngại.
• Chuyển đổi mục đích sử dụng đất :
Chuyển đổi mục đích sử dụng đất chính là sự mở rộng đất nông nghiệp, đất sản xuất, là
mở rộng đất canh tác nông nghiệp bằng cách lấn sâu vào đất rừng, là nguyên nhân quan trọng
nhất làm suy thoái tài nguyên rừng, suy thoái đa dạng sinh học. Phá rừng ngập mặn để nuôi tôm
là hậu quả làm suy thoái rừng Rừng ngập mặn đóng một vai trò quan trọng đối với cuộc sống
của hàng triệu người dân nghèo ven biển Việt Nam. Đặc biệt rừng ngập mặn ở Nam Bộ là
những căn cứ kháng chiến vững chắc, nơi cất giấu vũ khí chuyển từ miền Bắc vào trong cuộc
chiến tranh Đông Dương lần thứ hai. Do vị trí chuyển tiếp giữa môi trường biển và đất liền, nên
hệ sinh thái rừng ngập mặn có tính đa dạng sinh học rất cao. Lượng mùn bã phong phú của
Viện KHCN& QLMT 14 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
rừng ngập mặn là nguồn thức ăn dồi dào cho nhiều loài động vật ở nước. Do chưa hiểu hết giá
trị nhiều mặt của hệ sinh thái rừng ngập mặn, hoặc do những lợi ích kinh tế trước mắt, đặc biệt
là nguồn lợi từ tôm nuôi xuất khẩu nên rừng ngập mặn Việt Nam đã bị suy thoái nghiêm trọng.
Hậu quả của việc phá rừng ngập mặn lấy đất nuôi tôm một cách bừa bãi như hiện nay là huỷ
hoại môi trường, làm suy giảm mức sống của nhiều người dân nghèo ven biển, ảnh hưởng xấu
đến chủ trương xoá đói giảm nghèo và phát triển bền vững của Chính phủ. Tác động của nghề
nuôi tôm đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn, "tôm đến, rừng tan". Trong gần hai thập kỷ qua,
được Nhà nước hỗ trợ và khuyến khích nên nghề nuôi tôm nước lợ ở vùng cửa sông ven biển
phát triển rất mạnh, vượt ra ngoài tầm kiểm soát và quản lý của ngành thuỷ sản và chính quyền
một số địa phương. Mặt khác, do nguồn lợi nuôi tôm lớn hơn các loại sản xuất khác nhiều lần
nên không những người dân địa phương mà rất nhiều người di cư bất hợp pháp ồ ạt kéo nhau
đến các khu rừng ngập mặn ở Cà Mau, Bến Tre và một số nơi khác để phá rừng làm đầm tôm
Nhiều người chưa hình dung được sự suy giảm rừng ngập mặn nghiêm trọng đến mức nào. Đối
chiếu với tài liệu của Maurand (1943), ta thấy một sự giảm sút đáng báo động về diện tích rừng
trong 60 năm qua. Vào thời gian trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, cả nước có 408.500ha
rừng ngập mặn trong đó có 329.000ha ở Nam Bộ; Bến Tre có 48.000ha với độ che phủ rừng là
21,75%, nay chỉ còn 1,64%; Trà Vinh có 65.000ha, độ che phủ rừng 29,20%, nay còn 2,53%;

nguyên thiên nhiên. Khi chưa có sự xuất hiện của con người, rừng che phủ hầu hết đất đai của
các lục địa, trong lịch sử phát triển của loài người vào thời kì đồ đá cũ, con người sống hoàn
toàn phụ thuộc vào rừng bằng các hoạt động săn bắt và hái lượm, các hoạt động này không gây
thiệt hại gì cho rừng. Đến khi con người bắt đầu biết chăn nuôi và trồng trọt thì con người có
những hoạt động tác hại đến rừng, mặc dù các tác động này có phần nào hạn chế sự phát triển
của rừng nhưng cũng chưa đáng kể lắm.
• Tập quán du canh du cư. Du canh du cư là tập quán sản xuất nông nghiệp lâu đời của
nhiều dân tộc ít người ở Việt Nam mà thường xuất hiện tại các vùng đồi núi và cao nguyên. nơi
nhằm ổn định sản xuất và đời sống trong một phạm vi lãnh thổ cố định. Vào mùa khô và
thường là cuối mùa đông( miền Bắc Việt Nam), người dân thường vào sâu trong rừng tìm một
khoảnh đất rừng phù hợp, đốt cháy mảnh diện tích đủ rộng theo ý muốn( thường là không thể
điều khiển theo mục đích người đốt vì lửa rừng bị tác động của gió và độ ẩm, nhiệt độ tại
khoảnh rừng). Và đến đầu mùa mưa, người ta đi tra hạt( chủ yếu là ngô), hoặc ươm sắn, lợi
Viện KHCN& QLMT 16 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
dụng lượng nước ẩm do mưa, hạt giống sẽ nảy mầm, cây sinh trưởng rất tốt do đất dưới tán
rừng có hàm lượng dinh dưỡng rất cao và cũng nhờ than tro của việc đốt rừng tiến hành. Nhưng
người dân canh tác ở đây lại ít có tác động tới cây trồng mà chủ yếu là thoái mặc chúng cho tự
nhiên và tới mùa thì thu hoạch.
• 4. Tác động biến đổi khí hậu.
Biến đổi khí hậu toàn cầu là một trong những thách thức lớn nhất đối với nhân loại trong
thế kỷ 21 và hiện đang đe dọa toàn bộ các hệ sinh thái trên trái đất. Rừng ngập mặn (RNM) là
một trong những hệ sinh thái bị đe dọa nghiêm trọng nhất bởi tính nhạy cảm của chúng đối
với mực nước biển dâng. Tuy vậy không phải tất cả RNM đều có khả năng chống chịu như
nhau đối với biến đổi khí hậu. Do đó, các nhà quản lý cần phải nắm được kiến thức về những
hệ sinh thái RNM có khả năng chống chịu tốt với những biến đổi này, từ đó khoanh vùng bảo
vệ để biến những khu RNM đó thành nguồn giống cho các quần thể RNM trong tương lai.
Những ý dưới đây nhằm chỉ ra những tác động của biến đổi khí hậu đối với RNM,
-Biến đổi khí hậu đe dọa RNM như thế nào?
Biến đổi khí hậu toàn cầu, đặc biệt là những biến đổi về nhiệt độ, nồng độ CO

sẽ tăng mà nguyên nhân chính là biến đổi khí hậu. Các cơn bão mạnh sẽ gây tác hại nghiêm
trọng cho RNM, tương tự như trường hợp các cơn bão mạnh đã khiến 10 khu RNM ở vùng Ca-
ri-bê chết hàng loạt trong 50 năm qua (Jimenez và cộng sự, 1985; Armentano và cộng sự, 1995).
Các cơn bão cũng làm thay đổi thành phần loài của RNM vì khả năng tái sinh của từng loài
trong RNM là rất khác nhau. Các trận lụt làm giảm khả năng tiếp cận với ô-xy của rễ cây RNM,
thay đổi độ mặn và thành phần trầm tích, làm giảm quang hợp và nếu kéo dài thì sẽ phá hủy hệ
sinh thái RNM.
 Ảnh hưởng của mực nước biển dâng
Theo dự đoán, trong thế kỷ 21, mực nước biển sẽ tăng trung bình từ 0.09-0.88m. Đây sẽ
là tác động lớn nhất của biến đổi khí hậu gây ra cho RNM. Các dữ liệu địa chất cho thấy những
lần tăng mực nước biển trước đây có tác động cả xấu lẫn tốt đối với RNM. Nếu mực nước biển
tăng đủ chậm, RNM có thể thích ứng bằng cách thay đổi cấu trúc rễ, mọc cao hơn hoặc xa hơn
về hướng đất liền, hay tạo nhiều than bùn hơn thông qua quá trình trầm tích.
Có một loạt các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến cân bằng sinh thái RNM và do đó có
thể làm thay đổi tác động của mực nước biển dâng đến RNM như dạng cơ chất, các quá trình
bờ, hoạt động kiến tạo địa phương, lượng nước ngọt và trầm tích, độ mặn của đất và nước ngầm.
Vùng triều và lượng trầm tích là hai chỉ thị quan trọng nhất về khả năng thích ứng của RNM đối
với mực nước biển dâng. Những khu RNM ở vùng triều lớn nhiều trầm tích (ví dụ ở phía bắc Ốt
Viện KHCN& QLMT 18 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
xtơrây-li-a) có khả năng sống sót cao hơn khi mực nước biển dâng so với những khu RNM sống
ở vùng triều nhỏ ít trầm tích (ví dụ ở các đảo vùng Ca-ri-bê). Tại các vùng đá vôi hay các vòng
cung đảo và san hô, lượng trầm tích thường thấp, RNM khó có khả năng dịch chuyển về phía bờ
nên thường rất dễ bị đe dọa khi mực nước biển dâng. Mặc dù trầm tích là một điều kiện thiết yếu
để RNM có thể thích ứng với mực nước biển dâng, nhưng quá nhiều trầm tích, chẳng hạn do
canh tác nông nghiệp không đúng cách gây ra, sẽ làm bộ rễ hô hấp của cây ngập mặn bị ngạt.
 Năm tác dụng của rừng ngập mặn khi mực nước biển dâng cao
- Thứ nhất, RNM có tác dụng làm chậm dòng chảy và phát tán rộng nước triều. Nhờ có
hệ thống rễ dày đặc trên mặt đất như hệ rễ chống của các loài đước, rễ hình đầu gối của các loài
vẹt, rễ thở hình chông của các loài mắm, và bần, cản sóng các tích lũy phù sa cùng mùn bã thực

thải do sông mang đến được phân giải nhanh tạo ra nguồn thức ăn phong phú, thuận lợi cho sự
hồi phục và phát triển của động vật sau các thiên tai.
- Từ những phân tích nói trên, các cấp có thẩm quyền cần xác định và bảo vệ những khu
vực RNM quan trọng, chiếm vị trí chiến lược trong đối phó với biến đổi khí hậu. Những khu
RNM có xu hướng tiến về phía bờ cần được đặc biệt chú ý bảo vệ do chúng rất dễ chịu tác động
của con người. Kiểm soát những tác động của con người đối với RNM. Bảo vệ và nhân giống
những loài hoặc hệ sinh thái RNM tiêu biểu để dự phòng mỗi khi có thảm họa thiên nhiên xảy
ra. Những mẫu tốt nhất cần được giữ trong hệ thống khu bảo tồn. Phục hồi những khu vực có
RNM đã và đang bị suy thoái, tạo ra nguồn sinh kế ổn định cho cộng đồng địa phương, giảm áp
lực lên các khu RNM lân cận.
- Thiết lập những vành đai xanh và vùng đệm cho phép RNM có thể dịch chuyển đến khi
nước biển dâng, giảm nhẹ tác động do các hoạt động sử dụng đất liền kề gây ra. Nghiên cứu cấu
trúc thảm thực vật, mật độ, mức độ phong phú và đa dạng của các loài thực vật và thân mềm
vùng RNM, năng suất sơ cấp, cơ chế thủy văn, tốc độ quá trình trầm tích và mực nước biển
dâng. Xây dựng quan hệ đối tác với các bên tham gia để tạo một nguồn tài chính hỗ trợ cho việc
đối phó với biến đổi khí hậu.
5. Thích nghi biến đổi khí hậu
 Dưới đây là mười chiến lược các nhà quản lý có thể áp dụng để tăng cường khả năng
thích ứng của RNM
Viện KHCN& QLMT 20 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
Để đưa ra các kế hoạch tăng cường khả năng chống chịu của RNM, các nhà quản lý cần xác
định và bảo vệ những khu RNM có khả năng thích ứng tốt với mực nước biển dâng. Một khi đã
xác định được những khu RNM này, có ít nhất 10 chiến lược có thể áp dụng để giúp RNM tăng
khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu bất lợi. Đó là:
1) Áp dụng các chiến lược dàn trải rủi ro để bảo vệ những hệ sinh thái RNM tiêu biểu
Nhà quản lý cần xác định, bảo vệ và nhân giống những loài hoặc hệ sinh thái tiêu biểu để dự
phòng mỗi khi có thảm họa thiên nhiên xảy ra. Những mẫu tốt nhất cần được giữ trong hệ thống
khu bảo tồn, và được phân loại theo mức độ đa dạng hoặc chức năng sinh thái.
2) Xác định và bảo vệ những khu vực quan trọng, chiếm vị trí chiến lược trong đối phó

cao hơn hẳn so với các khu RNM kém đa dạng về loài.
6) Nắm được và bảo tồn mối liên kết giữa RNM và những nguồn nước ngọt và trầm tích,
giữa RNM và những hệ sinh thái liên quan như rạn san hô và cỏ biển Cần duy trì nguồn nước
ngọt ở các khu vực cao hơn để cung cấp nước ngọt và trầm tích cho RNM. Những khu RNM nối
với các dòng chảy tới những khu vực có khả năng chống đỡ với mực nước biển dâng cần được
chú ý bảo vệ. Nếu được bảo vệ tốt, RNM sẽ giúp ổn định trầm tích, giữ chất dinh dưỡng, tăng
cường chất lượng nước cho các rạn san hô, cỏ biển và các quần thể cá.
7) Thiết lập cơ sở dữ liệu nền và quan trắc các phản ứng của RNM đối với biến đổi khí
hậu Dữ liệu nền về RNM là rất cần thiết và phải bao gồm các yếu tố như cấu trúc thảm thực vật,
mật độ, mức độ phong phú và đa dạng của các loài thực vật và thân mềm, năng suất sơ cấp, cơ
chế thủy văn, tốc độ quá trình trầm tích và mực nước biển dâng tương đối. Cần liệt kê những
mối đe dọa của con người hay các biện pháp quản lý hiện tại. Những thông tin này sẽ được dùng
để đánh giá mức độ nhạy cảm của RNM đối với biến đổi khí hậu. RNM cũng cần được quan
trắc để đánh giá mức độ phản ứng trước các tác động tự nhiên và nhân tạo. Các thay đổi về hóa
học (CO2 và độ muối), thủy văn (mực nước biển, dòng chảy, dòng triều, sóng) và nhiệt độ cần
được quan trắc theo thời gian đủ dài để xác định những xu hướng biến đổi khí hậu.
8) Thực hiện các chiến lược thích ứng để đối phó với những biến đổi về thành phần loài
và điều kiện môi trường. Cần có kế hoạch lâu dài để bảo vệ một cách bền vừng RNM trước các
biến đổi toàn cầu, trong đó có phải dự báo những địa điểm mà các hệ sinh thái RNM tương lai
có thể phát triển, quy hoạch bảo vệ những địa điểm này, đồng thời dự báo sự thay đổi về thành
phần loài trong những hệ sinh thái đó.
Viện KHCN& QLMT 22 GVHD: GS.TSKH Lê Huy Bá
Ành hưởng biến đổi khí hậu RNM
9) Phát triển các nguồn sinh kế thay thế cho các cộng đồng vốn sống dựa vào RNM nhằm
giảm thiểu phá RNM. Nên khuyến khích cộng đồng địa phương chuyển sang các sinh kế ít gây
hại cho RNM hơn, đồng thời bảo vệ các loài thủy sản quan trọng như cá hoặc tôm. Các sinh kế
đó có thể là làm than củi từ vỏ dừa hay thu mật ong từ RNM. Ở Việt Nam, trồng cỏ biển đã trở
thành một nguồn thu nhập thay thế quan trọng thay cho việc phá RNM. Nhờ có những sinh kế
thay thế, cộng đồng cũng trở nên linh hoạt hơn khi thích ứng với những thay đổi về kinh tế,
chính trị và xã hội.