TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN





KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI TRÊN ĐỊA BÀN XÃ THIỆU ĐÔ HUYỆN
THIỆU HÓA TỈNH THANH HÓA
Tên sinh viên : Trịnh Thị Dung
Chuyên ngành : Kinh tế nông nghiệp
Lớp : KTNNA – K55
Niên khoá : 2010 - 2014
Giảng viên hướng dẫn : PGS.TS Quyền Đình Hà
HÀ NỘI - 2014
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi, số liệu và
kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được bảo vệ trong bất cứ một
học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận
đều đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều được ghi
rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày tháng năm 2014
Tác giả khóa luận
3
LỜI CẢM ƠN
Trong thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp đại
học, ngoài sự cố gắng của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ của các cá
nhân trong và ngoài trường.

- Đánh giá thực trạng sự tham gia của người dân trong việc xây dựng
nông thôn mới trên địa bàn xã Thiệu Đô.
- Xác định những khó khăn, hạn chế và nguyên nhân ảnh hưởng tới sự
tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của người
dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã.
Nhằm làm rõ mục tiêu đề ra, đối tượng nghiên cứu của đề tài là:
Nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn về sự tham gia của
người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Thiệu Đô, huyện Thiệu Hóa,
tỉnh Thanh Hóa.
5
Chúng ta cần nắm bắt rõ cơ sở lý luận của đề tài, giúp hiểu sâu hơn về
đối tượng cần nghiên cứu. Vì vậy, tôi đưa ra một số khái niệm cơ bản về xây
dựng nông thôn mới như sau:
+ Nông thôn và phát triển nông thôn
+ Nông thôn mới
+ Sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới
Như chúng ta đã biết, lý luận luôn gắn liền với thực tiễn, là cơ sở để ta
tìm hiểu thực tiễn của vấn đề rõ hơn, sâu sắc hơn. Tôi đã đưa ra cơ sở thực
tiễn như sau:
+ Kinh nghiệm của một số nước về xây dựng mô hình nông thôn mới trên
thế giới: Hàn Quốc, Trung Quốc.
+ Điển hình mô hình xây dựng nông thôn mới có sự tham gia của
người dân tại xã Quý Lộc - Yên Định- Thanh Hóa; xã Nam Thắng - Tiền Hải
- Thái Bình; xã Ngũ Kiên – Vĩnh Tường – Vĩnh Phúc.
+ Từ đó rút ra một số bài học kinh nghiệm về sự tham gia của người
dân trong xây dựng nông thôn mới
Để nắm rõ được những thuận lợi và khó khăn cho xây dựng nông thôn
mới, tôi tìm hiểu các đặc điểm địa bàn nghiên cứu có liên quan: đó là các đặc
điểm về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội.

7
Mặc dù, quá trình xây dựng nông thôn mới tại xã Thiệu Đô đã huy
động và khuyến khích được sự tham gia tích cực của người dân, nhưng vẫn
chưa được như mong đợi. Cụ thể, vẫn còn những khó khăn, hạn chế ảnh
hưởng đến sự tham gia của cộng đồng như nhận thức của người dân chưa
cao, trình độ dân trí của người dân còn thấp, nguồn kinh phí do Nhà nước hỗ
trợ còn ở mức hạn hẹp…
Để khắc phục những vấn đề còn tồn tại trên, tôi xin đưa ra một số giải
pháp sau:
+ Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao sự hiểu biết của người
dân
+ Nâng cao trình độ dân trí
+ Tạo điều kiện cho người dân sản xuất, phát triển kinh tế
+ Xây dựng cơ chế huy động, sử dụng hiệu quả các nguồn lực
+ Hình thành “giá đỡ” để người dân yên tâm sản xuất
+ Nâng cao chất lượng, vai trò các Tổ chức Đảng trong hệ thống chính
trị
8
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG
DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ CÁC HỘP
1. Danh mục biểu đồ
9
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BQ : Bình quân
CC : Cơ cấu
CĐ – ĐH : Cao đẳng – Đại học
CNH – HĐH : Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa
DT : Diện tích
ĐHNN : Đại học Nông nghiệp

nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đây là chương trình mang tính tổng hợp,
sâu, rộng, có nội dung toàn diện; bao gồm tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa,
xã hội, chính trị, an ninh và bảo vệ môi trường; có ý nghĩa quan trọng đối với
đời sống, sản xuất của người dân nông thôn. Nghị quyết Hội nghị đã xác định
mục tiêu xây dựng nông thôn mới là: “Xây dựng nông thôn mới ngày càng
giàu đẹp, dân chủ, công bằng, văn minh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ
sản xuất phù hợp, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội phát triển ngày càng hiện
đại”. Xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của các cấp
Ủy Đảng và chính quyền địa phương, vì lợi ích của người dân bảo đảm
công bằng và ổn định chính trị, xã hội. Để đạt mục tiêu của chương trình
xây dựng nông thôn mới, ngoài sự hỗ trợ, định hướng của Nhà nước, sự chỉ
đạo quyết liệt của các cấp ủy chính quyền, sự vào cuộc của hệ thống chính trị
xã hội rất cần sự chung sức, đồng lòng phát huy vai trò chủ thể của người
dân.
Trong thời gian qua, chương trình xây dựng nông thôn mới đã thực sự
trở thành phong trào sôi nổi ở khắp các địa phương trên cả nước, thu hút sự
tham gia của cả cộng đồng, phát huy được sức mạnh của cả xã hội, bộ mặt
12
nông thôn ngày càng khởi sắc, đời sống nhân dân được nâng cao. Luôn là xã
đi đầu trong các phong trào, xã Thiệu Đô, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh
Hóa đã và đang tích cực đẩy mạnh phong trào xây dựng nông thôn mới.
Sau hơn 3 năm xã đã đạt được nhiều kết quả tích cực: diện mạo nông
thôn thay đổi, người dân biết áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất
nhằm tăng năng suất, chất lượng sản phẩm giúp phát triển kinh tế nông hộ,
phát triển làng nghề; khôi phục được các thuần phong mỹ tục, tập quán, vui
chơi giải trí khích lệ tinh thần cho nhân dân. Đồng thời đã khơi dậy được
niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, thúc đẩy được
sự tham gia tích cực của người dân vào việc xây dựng và phát triển nông
thôn.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được cũng còn nhiều hạn chế

xây dựng nông thôn mới.
- Đối tượng thu thập tài liệu: Ban quản lý xây dựng nông thôn mới và
các hộ nông dân xã Thiệu Đô, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và
thực tiễn về sự tham gia của người dân trong hoạt động xây dựng nông thôn
14
mới, đề tài đi sâu tìm hiểu đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao
sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã
Thiệu Đô, huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
- Phạm vi về không gian: đề tài nghiên cứu tại xã Thiệu Đô, huyện
Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa.
- Phạm vi về thời gian:
+ Đề tài thu thập số liệu thống kê từ năm 2010 đến năm 2013; số liệu
điều tra khảo sát thực trạng năm 2014.
+ Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 1 – 2014 đến tháng 6- 2014
15
PHẦN II: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1 Cơ sở lý luận về sự tham gia của người dân trong xây dựng nông
thôn mới
2.1.1 Một số khái niệm
2.1.1.1 Nông thôn và phát triển nông thôn
Hiện nay, có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn do đó cũng
có nhiều khái niệm khác nhau về nông thôn.
Nông thôn được coi là khu vực địa lý, nơi đó sinh kế cộng đồng gắn
bó, có quan hệ trực tiếp đến khai thác, sử dụng, bảo vệ môi trường và tài
nguyên thiên nhiên cho hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc
trưng riêng biệt như một xã hội nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn
đề và các thiết chế xã hội. Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội,

tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời
sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định
hướng xã hội chủ nghĩa.
- Với tinh thần đó, nông thôn mới có năm nội dung cơ bản:
+ Một, là nông thôn có làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại
+ Hai, là sản xuất bền vững, theo hướng hàng hóa
+ Ba, đời sống vật chất, tinh thần người dân ngày càng được nâng cao
+ Bốn, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển
+ Năm, xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ
17
Xây dựng nông thôn mới là việc đổi mới tư duy, nâng cao năng lực của
người dân, tạo động lực giúp họ chủ động phát triển kinh tế, xã hội, góp phần
thự hiện chính sách vì nông nghiệp, nông dân, nông thôn, thay đổi cơ sở vật
chất và diện mạo đời sống, văn hóa qua đó thu hẹp khoảng cách sống giữa
nông thôn và thành thị. Đây là quá trình lâu dài và liên tục, là một trong
những nội dung trọng tâm cần tập trung lãnh đạo, chỉ đạo trong đường lối,
chủ trương phát triển của đất nước và của các địa phương trong giai đoạn
trước mắt cũng như lâu dài.
2.1.1.3 Khái niệm về sự tham gia của người dân trong xây dựng nông
thôn mới
Tham gia – participation được dịch thành từ hai từ tham dự và tham
gia. Theo GS Tô Duy Hợp thì tham dự là tham gia ở mức thấp còn tham gia
là tham dự ở mức cao.
Có nhiều cách hiểu về sự tham gia tuỳ thuộc từng hoàn cảnh cụ thể.
Trong các dự án phát triển nông thôn tham gia thường được hiểu một cách
đơn giản là mọi người đóng các vai trò khác nhau trong các hoạt động của dự
án phát triển nông thôn.
Sự tham gia là một quá trình cho phép người dân tự tổ chức để xác
định nhu cầu và cùng nhau thiết kế, tổ chức thực hiện, đánh giá hoạt động và
cùng nhau hưởng lợi từ các hoạt động đó.

tính sở hữu và tinh thần trách nhiệm. Vì thế họ dễ dàng ủng hộ và nhiệt tình
tham gia xây dựng nông thôn mới.
19
- Ngoài ra sự tham gia của người dân còn thể hiện chương trình xây
dựng nông thôn mới được cộng đồng thừa nhận, khuyến khích người dân
đóng góp nguồn lực thực hiện và đảm bảo khả năng bền vững của chương
trình.
- Tăng tính hiệu quả của chương trình thông qua việc trao đổi ý kiến
với người dân - những người hương lợi từ các hoạt động của chương trình
trong suốt quá trình lập kế hoạch cũng như sự tham gia của họ trong công tác
quản lý và thực hiện.
- Sự tham gia của người dân sẽ làm tăng sức mạnh tổng hợp, phát huy
vai trò chủ thể của người dân, là nguồn động lực lớn nhất quyết định sự thành
công của chương trình.
2.1.2 Quan điểm của Đảng về sự tham gia của người dân trong xây dựng
nông thôn mới
Quán triệt Nghị quyết Đại hội X, Hội nghị Trung Ương lần thứ bảy
(khóa X) ra Nghị quyết số 26-NQ/TW, ngày 5 tháng 8 năm 2008 đã nêu một
cách toàn diện quan điểm của Đảng ta về nông nghiệp, nông dân, nông thôn
trong xây dựng nông thôn mới. Nghị quyết khẳng định nông nghiệp, nông
dân, nông thôn có vai trò to lớn, có vị trí quan trọng trong sự nghiệp công
nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Chính vì vậy các vấn đề nông nghiệp, nông
dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh
công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông
nghiệp, nông dân và nông thôn, nông dân là chủ thể của quá trình phát triển,
là lực lượng quyết định xây dựng nông thôn hiện đại gắn với giữ gìn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc, là lực lượng trực tiếp áp dụng kỹ thuật và công
nghệ tiên tiến trong lao động, sản xuất. Phát triển nông nghiệp, nông thôn và
nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân phải dựa trên cơ chế kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của từng

hiệu quả chương trình xây dựng nông thôn mới, vấn đề đặt ra là phải phát
huy được vai trò chủ thể của người dân. Do đó, điều càn làm trước hết đối
với tất cả các địa phương là phải tổ chức học tập, nghiên cứu để tìm hiểu đầy
đủ và thống nhất hành động, trước hết là đội ngũ cán bộ ở các địa phương.
Xây dựng nông thôn mới bắt đầu từ nhân thức.
2.1.4 Sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới
Trong toàn bộ sự nghiệp xây dựng nông thôn mới hiện nay, nông dân
giữ vị trí là “chủ thể”, đây là sự khẳng định đúng đắn, cần thiết, nhằm phát
huy nhân tố con người, khơi dậy và phát huy mọi tiềm năng của nông dân
vào công cuộc xây dựng nông thôn cả về kinh tế, văn hóa và xã hội đồng thời
bảo đảm những quyền lợi chính đáng của họ.
2.1.4.1 Nội dung sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn
mới
Sự tham gia của người dân vào việc xây dựng mô hình nông thôn mới
được coi như nhân tố quan trọng, quyết định sự thành bại của việc áp dụng
phương pháp tiếp cận phát triển dựa vào nội lực và do cộng đồng làm chủ
trong thí điểm mô hình. Khi tham gia vào quá trình phát triển nông thôn mới
với sự hỗ trợ của Nhà nước, người dân tại các cộng đồng dân cư nông thôn sẽ
từng bước được tăng cường kỹ năng, năng lực về quản lý nhằm tận dụng triệt
để các nguồn lực tại chỗ và bên ngoài. Khi xem xét quá trình tham gia của
người dân trong các hoạt động phát triển nông thôn, vai trò của người dân ở
đây được thể hiện: “Dân biết, bân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra,
22
dân quản lý và dân hưởng lợi”. Như vậy, vai trò của người dân vẫn theo một
trật tự nhất định, các trật tự ở đây hoàn toàn phù hợp với quan điểm của Đảng
ta “lấy dân làm gốc”. Các nội dung trong vai trò của người dân vào việc
tham gia xây dựng mô hình nông thôn mới được hiểu là:
- Dân biết: là quyền lợi, nghĩa vụ và sự hiểu biết của người nông dân
về những kiến thức bản địa có thể đóng góp vào quá trình quy hoạch nông
thôn, quá trình khảo sát thiết kế các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng nông

của cộng đồng hưởng lợi có tác động tích cực trực tiếp đến chất lượng công
trình và tính minh bạch trong việc sử dụng các nguồn lực của Nhà nước và
của người dân vào xây dựng, quản lý và vận hành công trình. Việc kiểm tra
có thể được tiến hành ở tất cả các công đoạn của quá trình đầu tư trên các
khía cạnh kỹ thuật cũng như tài chính.
- Dân quản lý: đó là các thành quả của các hoạt động mà người dân đã
tham gia; các công trình sau khi xây dựng xong cần được quản lý trực tiếp
của một tổ chức do nông dân hưởng lợi lập ra. Các công trình cần được người
dân tham gia duy tu, bảo dưỡng nhằm nâng cao tuổi thọ và phát huy tối đa
hiệu quả trong việc sử dụng .
- Dân hưởng lợi: dân được hưởng những gì mà dân làm, dân đóng góp,
đó chính là lợi ích mà các hoạt động mang lại, nó bao gồm: Nhóm hưởng lợi
trực tiếp là nhóm thụ hưởng các lợi ích từ các hoạt động như thu nhập tăng
thêm từ năng suất cây trồng tăng do thực hiện thâm canh, tăng vụ, áp dụng
các giống mới, các kỹ thuật tiên tiến, phòng trừ dịch bệnh và các hoạt động
tài chính, tín dụng,…. Nhóm hưởng lợi gián tiếp là nhóm thụ hưởng thành
quả của các hoạt động đó, để hưởng lợi từ mức độ cải thiện môi trường ,….
24
2.1.4.2 Mức độ sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới
 Tham gia với vai trò của người nghe, được thông báo
+ Tham gia mang tính hình thức: cán bộ thôn, xã cũng tổ chức họp
dân, cho dân phát biểu ý kiến nhưng chỉ mang tính chất lấy lệ, cán bộ quyết
định mọi việc theo ý mình.
+ Tham gia thụ động: người dân thụ động tham gia vào các hoạt động xây
dựng nông thôn mới, cán bộ bảo gì làm đấy, không tham dự vào quá trình ra
quyết định.
+ Cán bộ điều khiển: người dân làm và thực hiện theo ý của cán bộ,
không được hiểu rõ về nội dung như: người dân bị gọi đi làm công ích, đóng
góp tiền cho một hoạt động nào đó mà không được biết, không được thảo
luận.