BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
--------o0o---------

VŨ NGỌC ĐĂNG

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP. Hồ Chí Minh - Năm 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
--------o0o---------

VŨ NGỌC ĐĂNG

SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU
Chuyên ngành: Quản lý công
Mã số:

8340403

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN HỮU DŨNG

1.3 Câu hỏi nghiên cứu ............................................................................................ 3
1.4 Đối tượng nghiên cứu và Phạm vi nghiên cứu .................................................. 4
1.5 Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 4
1.6 Cấu trúc của luận văn ........................................................................................ 4
CHƯƠNG 2. TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM SỰ
THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TẠI CÁC XÃ NTM...........................................7
2.1 Cơ sở lý luận ...................................................................................................... 7
2.1.1 Lược sử vấn đề ............................................................................................7
2.1.2 Lược sử vị trí của người dân trong Chương trình MTQG xây dựng NTM
............................................................................................................................10
2.1.2.1 Khái niệm nông dân ............................................................................10
2.1.2.2 Khái niệm Nông thôn mới ..................................................................11
2.1.2.3 Vị trí của người dân trong Chương trình MTQG xây dựng NTM .....12
2.1.3 Lý thuyết về sự tham gia của người dân ...................................................14


2.1.4 Khung phân tích sự tham gia của người dân tại các xã NTM ...................18
2.2 Kinh nghiệm phát triển nông thôn với hoạt động của người dân tham gia ở
một số nước trên thế giới ....................................................................................... 19
2.2.1 Hoạt động của người dân tham gia ở Hàn Quốc .......................................19
2.2.2 Hoạt động của người dân tham gia ở Nhật Bản ........................................21
CHƯƠNG 3. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI
DÂN TRONG XÂY DỰNG NTM TẠI TỈNH BÀ RỊA – VŨNG TÀU ..............25
3.1 Tổng quan về Chương trình MTQG xây dựng NTM ...................................... 25
3.1.1 Mục tiêu .....................................................................................................25
3.1.2 Các chính sách cho xây dựng NTM ..........................................................26
3.1.2.1 Nguyên tắc xây dựng NTM ................................................................26
3.1.2.2 Nội dung xây dựng NTM ....................................................................26
3.1.2.3 Tiêu chí đạt NTM................................................................................27
3.1.2.4 Nguồn kinh phí cho xây dựng NTM ...................................................28


BCĐ

Ban Chỉ đạo

3

LĐNT

Lao động nông thôn

4

MTQG

Mục tiêu quốc gia

5

NTM

Nông thôn mới

6

NSĐP

Ngân sách địa phương

7

Trang
Hình 2.1 Thang đo mức tham gia của người dân ......................................................15
Hình 2.2 Khung phân tích sự tham gia của người dân tại các xã NTM....................18
Hình 3.1 Tỷ lệ người dân biết các thông tin về Chương trình NTM ........................38
Hình 3.2 Tỷ lệ nguồn tiếp cận thông tin của người dân về NTM .............................39
Hình 3.3 Tỷ lệ người dân được mời tham gia các cuộc họp .....................................44
Hình 3.4 Tỷ lệ các vấn đề NTM được đưa ra thảo luận, bàn bạc .............................45
Hình 3.5 Các yếu tố quyết định đến việc lập kế hoạch (Tỷ lệ khảo sát %) ..............48
Hình 3.6 Tỷ lệ mức độ người dân cần được tham gia trong xây dựng NTM ...........50
Hình 3.7 Tỷ lệ các công trình người dân tham gia....................................................53
Hình 3.8 Tỷ lệ hình thức đóng góp của người dân ...................................................54
Hình 3.9 Tỷ lệ người dân tham gia vào quá trình thực hiện các hoạt động liên quan
công trình xây dựng NTM .........................................................................................56
Hình 3.10 Nguyên nhân người dân không tham gia thực hiện các hoạt động liên
quan công trình xây dựng NTM ................................................................................57
Hình 3.11 Hình thức chính quyền địa phương tạo điều kiện cho người dân tham gia
giám sát, kiểm tra ......................................................................................................58
Hình 3.12 Tỷ lệ nhận định của người dân về hình thức thực hiện các hoạt động liên
quan công trình xây dựng NTM hiệu quả .................................................................59


TÓM TẮT ĐỀ TÀI
Chương trình xây dựng nông thôn mới là một chương trình trọng tâm, xuyên
suốt của Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương
Đảng khóa X về “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn”; là chương trình khung, tổng
thể phát triển nông thôn với 11 nội dung lớn, tổng hợp của 16 chương trình mục tiêu
quốc gia. Trong đó mục tiêu cao đẹp, ý nghĩa và trọng tâm nhất chính là không
ngừng nâng cao và cải thiện đời sống, từng bước tăng thu nhập cho người dân tại
khu vực nông thôn thông qua phát triển sản xuất. Chương trình xây dựng NTM thực
chất là do dân và vì dân, người dân là trung tâm của mọi sự đầu tư và phát triển;

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1 Bối cảnh đề tài
“Nông nghiệp, nông dân, nông thôn” là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên
suốt của Đảng, Nhà nước và của cả hệ thống chính trị, là sự nghiệp của toàn thể
nhân dân và là vấn đề chiến lược trong xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Thông qua việc
phát triển sản xuất nông nghiệp để từng bước cải thiện, nâng cao chất lượng cuộc
sống cũng như cơ sở hạ tầng vùng nông thôn. Để quán triệt Nghị quyết số 26/NQTW, ngày 28/10/2008, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP về
Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7
Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn;
đồng thời ban hành quyết định phê duyệt Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng
nông thôn mới với 19 tiêu chí trên tất cả các mặt kinh tế - xã hội và đời sống tại khu
vực nông thôn nhằm mục đích cải thiện, chăm lo đời sống của người dân, phát triển
kinh tế ngày càng bền vững.
Chương trình xây dựng nông thôn mới là một chương trình trọng tâm, xuyên
suốt của Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương
Đảng khóa X về “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn”; là chương trình khung, tổng
thể phát triển nông thôn với 11 nội dung lớn, tổng hợp của 16 chương trình mục tiêu
quốc gia. Trong đó mục tiêu cao đẹp, ý nghĩa và trọng tâm nhất chính là không
ngừng nâng cao và cải thiện đời sống, từng bước tăng thu nhập cho người dân tại
khu vực nông thôn thông qua phát triển sản xuất. Chương trình xây dựng NTM thực
chất là do dân và vì dân, người dân là trung tâm của mọi sự đầu tư và phát triển;
trong đó người dân được lựa chọn, chủ động đóng góp công sức thực hiện và trực
tiếp hưởng lợi. Chương trình xây dựng nông thôn mới thực sự là một Chương trình
có ý nghĩa rất lớn cả về kinh tế - chính trị - xã hội vì nó mang lại lợi ích thiết thực,
cao đẹp cho cư dân nông thôn.


2

Tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu, sau 7 năm (2011-2017) thực hiện Chương trình

3

nòng cốt là “Chủ thể” của Chương trình, việc đánh giá hoạt động tham gia của
người dân trong Chương trình MTQG xây dựng NTM là vô cùng cấp thiết và có ý
nghĩa quan trọng. Bởi vì, thông qua việc đánh giá giúp điều chỉnh những mặt chưa
được và phát huy những mặt được từ những cơ chế, chính sách của nhà nước,
những hoạt động ảnh hưởng đến đời sống của người dân; nhất là người dân tại xã
xây dựng nông thôn mới của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Để hiểu được vấn đề này, thì
ta sẽ tìm hiểu trong đề tài “Đánh giá sự tham gia của người dân trong xây dựng
nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”.
1.2 Mục tiêu nghiên cứu
Thông qua lược sử các vấn đề nghiên cứu liên quan đến sự tham gia của
người dân vào các chương trình và các kết quả đạt được từ Chương trình MTQG
xây dựng NTM tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu trong giai đoạn 2011 – 2017, NNC lựa
chọn tìm hiểu đề tài nhằm thực hiện các mục tiêu:
- Hệ thống hóa các cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò tham gia của người
dân trong xây dựng NTM.
- Đề xuất khung phân tích các mức độ tham gia của người dân tại các xã xây
dựng NTM và đánh giá sự tham gia của người dân tại các huyện, thành phố xây
dựng NTM tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu theo từng khía cạnh và mức độ đề xuất.
- Phân tích những yếu tố ảnh hưởng sự tham gia của người dân trong xây
dựng NTM tại các xã.
- Tiếp tục phát huy những kết quả đạt được của người dân và chính quyền
địa phương trong hoạt động xây dựng nông thôn mới.
- Đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của các cấp chính
quyền và tăng tính chủ động cũng như phát huy vai trò chủ thể của người dân trong
các hoạt động xây dựng NTM tại địa phương.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng về hoạt động tham gia của người dân trong xây dựng NTM tại
tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu?

Nội dung của luận văn được chia thành 4 chương cụ thể như sau:
Chương 1: Mở đầu.


5

Phần này tác giả nêu lên lý do chọn đề tài, đưa ra mục tiêu nghiên cứu, câu
hỏi nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Trình bày phương pháp nghiên
cứu, làm rõ ý nghĩa thực hiện của đề tài và nêu lên kết cấu của luận văn.
Chương trình MTQG xây dựng NTM là một chương trình trọng tâm, xuyên
suốt của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về “Nông nghiệp, nông dân,
nông thôn” và là chương trình khung, tổng thể phát triển nông thôn. Tuy nhiên, bên
cạnh những kết quả đạt được thì vẫn còn những tồn tại, hạn chế cần phải có những
giải pháp cụ thể để mang lại hiệu và thành công cho Chuowmg trình tại tỉnh Bà Rịa
– Vũng Tàu. Vì vậy, NNC lựa chọn đề tài “Đánh giá sự tham gia của người dân
trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu”. Đồng
thời, thông qua các phương pháp và phạm vi, đối tượng để làm rõ các vấn đề và đề
xuất các giải pháp để góp phần đạt đến mục tiêu sau cùng của đề tài là giúp chương
trình MTQG xây dựng NTM trên địa bàn tỉnh ngày càng hoàn thiện và đạt hiệu quả
Chương 2: Tổng quan cơ sở lý luận và kinh nghiệm sự tham gia của người
dân tại các xã NTM. Phần này trình bày các khái niệm, nghiên cứu về sự tham gia
của người dân trong các chương trình và kinh nghiệm phát triển nông thôn với sự
tham gia của người dân ở một số nước trên thế giới.
Bằng việc nhận định khái niệm các vấn đề liên quan và thông qua lược sử
vấn đề nghiên cứu của các đơn vị, tỏ chức và cá nhân về sự tham gia của người dân
trong các Chương trình, dự án, NNC đưa ra các mức độ tham gia của người dân và
đề xuất khung phân tích nhằm đánh giá thực trạng sự tham gia khác nhau của người
dân qua các mức độ. Đồng thời, khái quát tình hình một số nước trên thế giới trong
việc quản lý, thực hiện nhiệm vụ chuyên môn cũng như tạo điều kiện cho người dân
tham gia phát huy tính chủ động trong mọi hoạt động liên quan đến phát triển cộng

dung đạt kết quả tốt cần tiếp tục phát huy và đế xuất những giải pháp giúp các cấp
chính quyền, cũng như người dân phát huy được vai trò, nhiệm vụ và tính chủ động
trong các hoạt động xây dựng NTM tại tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu.


7

CHƯƠNG 2
TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM SỰ THAM GIA CỦA
NGƯỜI DÂN TẠI CÁC XÃ NTM

2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Lược sử vấn đề
Qua 07 năm thực hiện, toàn Đảng, toàn dân cả nước đã chung tay xây dựng
và đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng vướng phải
những tồn tại, khó khăn như: sản xuất thiếu tính liên kết bền vững, nhiều nơi chưa
quan tâm tới phát triển hoạt động sản xuất gắn với cơ cấu ngành trong lĩnh vực
nông nghiệp; số ít cán bộ và người dân chưa hiểu đúng về chương trình cũng như
người dân chưa phát huy vai trò chủ thể trong xây dựng NTM tại các xã.
Với mục tiêu cuối cùng của Chương trình xây dựng NTM là nâng cao đời
sống vật chất và tinh thần cho người dân khu vực nông thôn bằng những việc cụ thể
trong xây dựng NTM theo Quyết định số 1600/QĐ-TTg như: có kết cấu hạ tầng
kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất
hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển
nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản
sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ
vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo
định hướng xã hội chủ nghĩa.
Để đạt được mục tiêu cuối cùng thì sự tham gia của người dân đóng vai trò
quan trọng trong tất cả mọi lĩnh vực. Để phát huy được vai trò của người dân trong

nông nghiệp và xây dựng NTM – Chủ tịch Liên hiệp các Hội KHHT; Mặt trận Tổ
quốc Việt Nam tỉnh vận động nhân dân tham gia xây dựng NTM - Ủy ban Mặt trận
Tổ quốc Việt Nam; Công tác dân vận với phát huy vai trò chủ thể của người dân
trong xây dựng NTM đã đánh giá sức mạnh đoàn kết và nhấn mạnh vai trò quan
trọng của nông dân trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn ở An Giang.
Bên cạnh đó còn chỉ ra những tồn tại, khó khăn cần phải khắc phục trong thời gian
tới để xây dựng NTM đạt hiệu quả, phát huy quyền làm chủ, tính tích cực và sáng
tạo của nông dân trong quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp.


9

Ngoài ra, cũng có nhiều nghiên cứu về sự tham gia của người dân vào các
chương trình, dự án tại địa phương để tìm ra giải pháp khắc phục nhằm thể hiện đầy
đủ vai trò của người dân vào các hoạt động như:
- Đào Duy Ngọc (2015) nhận thấy rằng mức độ người dân tham gia tại địa
phương theo thang đo “biết, bàn, làm, kiểm tra“ có chiều hướng giảm dần, chỉ
những hoạt động liên quan trực tiếp tới đời sống người dân và chi phí đóng góp để
xây dựng từ cộng đồng thì mới có sự tham gia của người dân; những hoạt động nào
có nguồn vốn ngân sách càng nhiều thì điều kiện giám sát, kiểm tra của người dân
càng giảm xuống.
- Bàn Cao Sơn (2016) đã đưa ra khung phân tích 4 mức độ tham gia của
người dân và qua quá trình khảo sát, đánh giá thì thực trạng người dân tham gia như
sau: Người dân đã nắm bắt và tiếp cận các nội dung thông tin về NTM thông qua
nhiều kênh tuy nhiên vẫn cò một số ít khó tiếp cận do cách xa về địa lý; Về bàn bạc,
đóng góp ý kiến thì người dân đều biết họ được quyền tham gia nhưng chưa thực sự
phát huy tính chủ động mà dừng lại ở việc chỉ cần được mời và thông báo, còn
quyền quyết định các nội dung thuộc về chính quyền; Người dân tham gia trực tiếp
chủ yếu bằng việc hiến đất và góp sức lao động tuy nhiên việc đóng góp còn nhiều
hạn chế do thu nhập của người dân chưa cao; Hoạt động tham gia giám sát chưa tích

2.1.2.1 Khái niệm nông dân
Nông dân, với C.Mác và Ph.Ăngghen, là khối quần chúng đông đảo mà tất cả
thành viên đều sống trong một hoàn cảnh như nhau nhưng lại không nằm trong mối
quan hệ nhiều mặt đối với nhau. Phương thức sản xuất của họ không làm cho họ
liên hệ với nhau mà lại làm cho họ cô lập với nhau. Các ông còn chỉ rõ, nông dân ở
mọi quốc gia đều là nhân tố cơ bản của dân cư, của nền sản xuất và của lực lượng
chính trị.
Với V.I. Lênin, nông dân, một mặt là người tư hữu, nhưng mặt khác, lại là
người lao động. Nông dân là lực lượng xã hội được hình thành trong quá trình giải
thể chế độ công xã nguyên thủy và tồn tại đến nay. Họ là những người sinh sống và
lao động ở nông thôn gắn với tư liệu sản xuất và tạo ra các sản phẩm nông nghiệp.
Hồ Chí Minh khẳng định, nông dân là đại đa số dân tộc, do đó, vấn đề nông
dân là nền tảng của vấn đề dân tộc. Đối với Người, nông dân Việt Nam là những


11

người bị bóc lột nhất và cùng khổ nhất. Và dân chúng công nông là gốc của cách
mạng.
Như vậy, nông dân là một lực lượng được hình thành tất yếu trong tiến trình
lịch sử, cho đến nay nông dân vẫn là lực lượng đông đảo nhất trong xã hội, nông
dân sống ở nông thôn, sản xuất và tạo ra các sản phẩm trong nông nghiệp. Nông dân
có vai trò hết sức quan trọng đối với chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của các quốc
gia.
2.1.2.2 Khái niệm Nông thôn mới
Theo Phan Kế Vân (2011) thì “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân
cư, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế,
văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh
hưởng của các tổ chức khác; phân biệt với đô thị".
Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2010) thì nông thôn được

Trong toàn bộ quá trình phát triển nông nghiệp và nông thôn hiện nay,
người dân nói chung và người nông dân nói riêng có vị trí quan trọng chính là "chủ
thể", đây là sự khẳng định đúng đắn, cần thiết nhằm khơi dậy và phát huy mọi thế
mạnh của người dân trong sự nghiệp xây dựng NTM trên các mặt thuộc lĩnh vực
kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội cũng như nhằm khẳng định những quyền
lợi chính đáng của người dân. Vị trí “chủ thể” của người dân trong các hoạt động
xây dựng góp phần tạo nên NTM mang vẻ đẹp văn minh, phong cách theo hướng
hiện đại được thể hiện ở việc: Tích cực tham gia vào quá trình xây dựng và tổ chức
triển khai quy hoạch xây dựng NTM; chủ động và sáng tạo trong góp ý hoàn thiện
kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; trực tiếp phát triển kinh tế thông qua các hình thức
tổ chức sản xuất tại địa phương và tổ chức sản xuất theo hướng công nghiệp hóa –
hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; tích cực, sáng tạo trong gìn giữ và phát huy
nét đẹp đời sống văn hoá - xã hội, góp sức bảo vệ môi trường ở nông thôn. Qua đó,
khẳng định người dân là nhân tố góp phần quan trọng vào xây dựng hệ thống chính
trị - xã hội vững mạnh, bảo đảm ANTT xã hội ở cơ sở.
Thực tiễn trong các hoạt động xây dựng góp phần tạo nên NTM ở mỗi địa
phương cho thấy nơi nào huy động được sự chung sức, chung lòng người dân tham
gia cùng với Nhà nước và địa phương thực hiện các nội dung để hoàn thành tiêu chí
xã NTM theo Bộ tiêu chí thì địa phương đó sớm đạt được kết quả công nhận xã
NTM và ngược lại.


14

2.1.3 Lý thuyết về sự tham gia của người dân
Sự tham gia là “sự bao gồm đa dạng phạm vi đóng góp của các bên liên quan
trong sự phát triển cộng đồng đang diễn ra quá trình, từ việc xác định các khu vực
có vấn đề, đến sự phát triển, thực hiện và quản lý lập kế hoạch chiến lược” (Schafft
và Greenwood, 2003, tr.19)
Theo Florin (1990), đó là “một quá trình trong đó các cá nhân tham gia vào