B GIỄO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THĨNH PH H CHệ MINH
VÕ THANH DUY ỄNH GIỄ S THAM GIA CA NGI DỂN TRONG
XỂY DNG NỌNG THỌN MI: TRNG HP TI HAI
Xĩ BỊNH DNG VĨ BỊNH HIP, HUYN BỊNH SN,
TNH QUNG NGĩI
LUN VN THC S CHệNH SỄCH CỌNG TP.H Chí Minh - Nm 2014 B GIỄO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T THĨNH PH H CHệ MINH CHNG TRỊNH GING DY KINH T FULBRIGHT
không nht thit phn ánh quan đim ca Trng i hc Kinh T ThƠnh Ph
H Chí Minh hay Chng trình Ging dy Kinh t Fulbright.
ThƠnh Ph H Chí Minh, ngƠy tháng nm 2014
Tác gi
Võ Thanh Duy
-ii-
LI CM N!
Xin cm n nhng ngi đư xơy dng nên Chng trình ging dy kinh t
Fulbright đ tôi có mt môi trng tuyt vi cho hc tp vƠ tri nghim.
hoƠn thƠnh khóa lun nƠy, đu tiên, tôi xin bƠy t lòng bit n sơu sc đi
vi gia đình ca mình, nhng ngi đư luôn ng h tôi trong vic la chn vƠ tham gia
khóa hc nƠy.
Tôi xin gi li cm n chơn thƠnh đn thy Phm Duy Ngha, thy Trn Tin
Khai v nhng kin thc đư truyn th vƠ nhng li khuyên b ích đ hoƠn thƠnh lun
vn nƠy.
Tôi xin chơn thƠnh cm n quỦ thy cô, anh ch công tác ti Trng Fulbright đư
ht lòng truyn th kin thc, giúp đ tôi trong thi gian hc tp ti trng.
Tôi xin gi li cm n đn các cán b S Nông nghip vƠ Phát trin nông thôn
tnh Qung Ngưi, Phòng Nông nghip vƠ Phát trin nông thôn huyn Bình Sn, UBND
xư Bình Dng, UBND xư Bình Hip, UBND xư Bình M vƠ ngi dơn ti 3 xư Bình
Dng, Bình Hip, Bình M vì s giúp đ tn tình trong vic tr li phng vn vƠ cung
cp thông tin cho vic hoƠn thƠnh khóa lun nƠy.
VƠ sau cùng, tôi xin gi li cm n đn các bn lp MPP5, các bn đng môn
dơn, xơy dng các c ch đu t thích hp cho chính sách.
T KHịA
Nông thôn mi, s tham gia ca ngi dơn.
-iv-
MC LC
LI CAM OAN i
LI CM N! ii
TịM TT iii
T KHịA iii
MC LC iv
DANH MC CỄC Kụ HIU, T VIT TT vi
DANH MC BNG BIU vi
DANH MC HỊNH V vi
DANH MC HP vi
CHNG 1. DN NHP 1
1.1. Bi cnh nghiên cu 1
1.2. Mc tiêu vƠ cơu hi nghiên cu 2
1.3. i tng vƠ phm vi nghiên cu 3
1.4. Phng pháp lun 3
1.5. Cu trúc d kin ca đ tƠi 4
CHNG 2. GII THIU V CHệNH SỄCH XỂY DNG NÔNG THÔN MI 5
2.1. Chng trình mc tiêu quc gia v xơy dng NTM 5
2.2. Nhng quy đnh v vai trò ca ngi dơn trong xơy dng NTM 9
CHNG 3. C S Lụ LUN VÀ THC TIN CA VN NGHIểN CU 11
3.1. S tham gia ca ngi dơn 11
DANH MC CỄC Kụ HIU, T VIT TT
T vit tt
Tên ting Vit NTM
Nông thôn mi
Q
Quyt đnh
TNHH
Trách nhim hu hn
TTg
Th tng
TW
Trung ng
UBND
y ban nhơn dơn
DANH MC BNG BIU
Bng 2-1. Các ni dung ca Chng trình mc tiêu quc gia xơy dng NTM 5
Bng 4-1. Các khon đóng góp xơy dng NTM ti xư Bình Dng vƠ xư Bình Hip 25
DANH MC HỊNH V
Hình 2-1. B máy điu hƠnh Chng trình mc tiêu quc gia xơy dng NTM 7
Hình 2-2. C cu vn thc hin Chng trình mc tiêu quc gia xơy dng nông thôn mi 8
Hình 3-1. Thang đo v s tham gia ca ngi dơn theo Sherry R.Arnstein 11
Hình 4-1. T l ngi dơn bit v nhng thông tin c bn trong xơy dng NTM 19
Hình 4-2. T l la chn ca ngi dơn đc kho sát v mc đ tham gia ca ngi
dơn trong xơy dng NTM 22
Chng trình xơy dng NTM đang gp phi 4 khó khn, thách thc ch yu (1) phát
huy ni lc cng đng, (2) ngun vn, (3) nơng cao giá tr gia tng cho các mt hƠng
nông nghip, (4) kiêu gi doanh nghip đu t trong xơy dng NTM (Lê Hơn, 2012).
Trong 4 khó khn, thách thc nêu trên, cng theo Th trng Nguyn ng Khoa thì
khó khn, thách thc v nhn thc vai trò ch th vƠ huy đng ni lc ca cng đng lƠ
vn đ ct yu trong xơy dng NTM. Cùng chung quan đim nƠy, Th Trng B
NN&PTNT Trn Thanh Nam, Phó Ban Ch đo Trung ng Chng trình Mc tiêu
Quc gia v xơy dng NTM đư nhn xét “… mt s đa phng, nhn thc cha đc
sâu sc, cha hiu rõ chng trình này là phát huy ngun lc ca nhân dân, vai trò ch
th ca nhân dân, nên mt s ni còn trông ch, li vào Nhà nc.” (Nguyên An,
2014). Nh vy, có th nói, thƠnh công trong xơy dng NTM ch yu nm vic ci
thin s tham gia ca cng đng cho xơy dng NTM.
1
Theo Ngh quyt Hi ngh ln th by Ban chp hƠnh Trung ng khóa X v nông nghip, nông dơn,
nông thôn ngƠy 05/08/2008 (Ngh quyt s 26 NQ/TW) vƠ Quyt đnh Phê duyt Chng trình mc tiêu
Quc gia v xơy dng nông thôn mi giai đon 2010 ậ 2020 ngƠy 04/06/2008 (Quyt đnh 800 Q/TTG).
2
Tính toán ca tác gi t t l xư đt chun NTM, truy cp ngƠy 23/05/2014 ti đa ch:
-2-
Tuy nhiên, vn đ ci thin s tham gia ca ngi dơn trong xơy dng NTM
đang đc thc hin ch yu thông qua hot đng thông tin tuyên truyn vi nhng
khu hiu nh: ắCn đy mnh vai trò ch th ca ngi dơn trong xơy dng NTM”
(Hi ng, 2013), ắPhát huy vai trò ca nhơn dơn trong xơy dng NTM” (V ThƠnh,
2013), ắHuy đng ni lc ca cng đng trong xơy dng NTM” (HoƠng Vnh, 2014),…
Trong khi đó, thc t xơy dng NTM ti đa phng li xut hin nhng hin tng huy
3. LƠm th nƠo đ ci thin s tham gia ca ngi dơn trong xơy dng NTM nhìn
t trng hp hai xư Bình Dng vƠ Bình Hip?
1.3. i tng vƠ phm vi nghiên cu
- i tng nghiên cu: s tham gia ca ngi dơn trong xơy dng NTM ti hai
xư Bình Dng vƠ Bình Hip.
- Phm vi nghiên cu: Nghiên cu đc tin hƠnh chính trên đa bƠn hai xư Bình
Dng vƠ Bình Hip. Bên cnh đó, các thông tin, d liu còn đc thu thp ti
xư Bình M vƠ Ban Ch đo xơy dng NTM huyn Bình Sn vƠ tnh Qung
Ngưi.
1.4. Phng pháp lun
Phng pháp nghiên cu đnh tính, nghiên cu ti bƠn, nghiên cu thc đa cùng
vi phơn tích, so sánh vƠ thng kê mô t s đc s dng đ đt đc các mc tiêu đ ra
cng nh tr li các cơu hi nghiên cu.
Cơu hi 1: Thông qua các lỦ thuyt v s tham gia ca ngi dơn, đ tƠi s ch ra s cn
thit đi vi vic ngi dơn tham gia trong chính sách xơy dng NTM. VƠ đ minh ha
cho điu nƠy, đ tƠi s dng kinh nghim phát trin nông thôn HƠn Quc, tiêu biu lƠ
phong trƠo Semaul Undong. Phơn tích trên nhm ch ra xu hng tt yu cho phát trin
nông thôn da vƠo phát trin cng đng lƠ luôn phi song hƠnh vi tng cng s tham
gia ca ngi dơn. Sau đó, đ tƠi liên h thc t Vit Nam thông qua nhng nghiên cu
trc đ lƠm r nhng li ích, thƠnh công khi tng cng s tham ca ngi dơn vƠo
mt hot đng c th. Nhng cn c nƠy lƠ c s khng đnh vic phát trin NTM hin
nay cn có s tham gia ca ngi dơn nh ngi đóng vai trò chính.
-4-
Cơu hi 2: tƠi thc hin vic kho sát thu thp Ủ kin ca ngi dơn thông qua bng
hi vƠ kt hp vi phng vn đi din ca Ban qun lỦ xơy dng NTM cp xư, Ban Ch
đo xơy dng NTM cp huyn, tnh đ ghi nhn thc trng v s tham gia ca ngi
dơn trong chính sách xơy dng NTM. Quá trình kho sát đc chia theo 4 mc đ tham
ch th ca quá trình xơy dng, phát trin NTM. (3) cao tinh thn t ch, t lc, t
cng ca nông dơn trong phát trin nông nghip, nông thôn, đư to nn tng quan trng
cho chính sách. Sau đó, vƠo ngƠy 30/12/2008, Ban Bí th ban hƠnh Quyt đnh 205-
Q/TW thƠnh lp Ban ch đo thí đim chng trình xơy dng NTM vƠ la chn 11 xư
đim xơy dng NTM. Trong nm 2009, đ lƠm cn c đánh giá xơy dng NTM, Quyt
đnh 491Q/TTg v vic ban hƠnh b tiêu chí quc gia v NTM đư đc phê duyt.
n nm 2010, Chng trình xơy dng NTM chính thc tr thƠnh Chng trình mc
tiêu quc gia.
2.1. Chng trình mc tiêu quc gia v xơy dng NTM
Khi đu t nhng Ủ tng phát trin nông nghip, nông thôn vƠo nm 2001,
Chng trình xơy dng NTM chính thc tr thƠnh Chng trình mc tiêu quc gia vƠo
ngƠy 04 tháng 06 nm 2010 khi Th Tng Chính ph ban hƠnh Quyt đnh 800/Q-
TTg Phê duyt Chng trình mc tiêu quc gia v xơy dng NTM giai đon 2010 ậ
2020. Khác vi nhng chng trình phát trin nông thôn trc đơy, Chng trình xơy
dng NTM lƠ mt chng trình tng th v phát trin kinh t - xư hi, chính tr vƠ an
ninh quc phòng trên đa bƠn nông thôn. Theo Quyt đnh 800/Q-TTg, chng trình
gm 11 ni dung, mi ni dung bao gm 1 hoc 1 s tiêu chí ca B tiêu chí quc gia
NTM (xem ph lc 7). C th:
Bng 2-1. Các ni dung ca Chng trình mc tiêu quc gia xây dng NTM
Stt
Ni dung
Tiêu chí tng ng
-6-
1
Quy hoch xơy dng NTM
Tiêu chí s 1
2
Gi vng an ninh, trt t xư hi nông thôn
Tiêu chí s 19
Ngun: Quyt đnh 800 Q/TTg
Th t các ni dung đc thc hin tùy thuc vƠo ngun lc ca đa phng,
trong đó có u tiên thc hin các ni dung v quy hoch, đƠo to vƠ xơy dng c s h
tng.
Xư đt chun NTM phi đm bo các điu kin: có đng kỦ xư đt chun nông
thôn mi vƠ đc UBND cp huyn xác nhn; có 100% tiêu chí thc hin trên đa bƠn
xư đt chun theo quy đnh (theo Quyt đnh 372 Q/TTg). Tiêu chun ca các tiêu chí
có s thay đi tùy thuc vƠo điu kin kinh t xư hi ca tng vùng min. Hin nay, b
tiêu chí đánh giá NTM cn c trên Quyt đnh 491/Q-TTg ậ Quyt đnh v vic ban
hƠnh B tiêu chí quc gia v NTM vƠ Quyt đnh 342/Q-TTg ậ Quyt đnh sa đi
mt s tiêu chí ca B tiêu chí quc gia v NTM.
-7-
NgoƠi ra, theo Quyt đnh 800/Q-TTg vƠ Thông t 26/2011/TTLT-
BNNPTNT-BKHT-BTC ậ Hng dn mt s ni dung thc hin Quyt đnh 800/Q-
TTg, Chng trình mc tiêu quc gia xơy dng NTM còn bao gm mt s ni dung:
Chng trình đc điu hƠnh, qun lỦ bi các Ban Ch đo đc thƠnh lp t
trung ng đn huyn, Vn phòng điu phi lƠ c quan giúp vic cho Ban Ch đo cp
Trung ng, cp tnh/thƠnh ph, C quan thng trc điu phi lƠ c quan giúp vic
cho Ban Ch đo cp huyn. cp xư, vì lƠ đn v trin khai Chng trình nên va có
Ban Ch đo va có Ban qun lỦ.
3
VƠ cp qun lỦ cui cùng lƠ Ban phát trin thôn. Ban
Ch đo tnh lƠ c quan chu trách nhim trc tip, toƠn din v cht lng, tin đ, hiu
qu Chng trình trên đa bƠn ca mình (hình 2.1).
Hình 2-1. B máy điu hành Chng trình mc tiêu quc gia xây dng NTM
t các chng trình mc tiêu quc gia, các chng trình, d án h tr đang vƠ s tip
tc trin khai ti đa phng chim khong 23%. Th hai, vn tín dng, bao gm tín
dng đu t phát trin vƠ tín dng thng mi, chim khong 30%. Th ba, vn t các
doanh nghip, HTX vƠ các loi hình kinh t khác chim 20%. Cui cùng, huy đng
đóng góp ca cng đng dơn c khong 10% (hình 2.2).
Hình 2-2. C cu vn thc hin Chng trình mc tiêu quc gia xây dng nông thôn
mi Ngun: Quyt đnh 800/Q-TTg và Hi ngh s kt 3 nm xây dng nông thôn mi
4
n nay, sau 3 nm thc hin chng trình (2011 ậ 2013), kt qu đt đc ch
con s khiêm tn vi 2,05% xư đt chun NTM trên 9.025 xư tham gia chng trình
(Thiên Hng, Thanh Xuơn, 2014). đt đc mc tiêu 20% s xư đt tiêu chun
NTM vƠo nm 2015 hay xa hn lƠ 50% s xư đt tiêu chun NTM vƠo nm 2020,
Chng trình xơy dng nông thôn vn còn nhiu mt cn phi hoƠn thin, thay đi.
Nhng đt phá trong t tng, c ch lƠ yêu cu cn thit đ chng trình đi vƠo thc
4
Ti hi ngh s kt 3 nm thc hin Chng trình xơy dng NTM, B trng Cao c Phát cho bit
trong 3 nm 2011 - 2013, Chng trình xơy dng NTM đư huy đng đc 485.000 t đng, trong đó
ngơn sách NhƠ nc các cp h tr trc tip chim 11,4%, vn lng ghép ca các chng trình chim
23,1%, vn tín dng chim 47,7%, các doanh nghip h tr chim 6% vƠ ngi dơn đóng góp chim
13%, truy cp ngƠy 23/05/2014 ti đa ch:
C cu vn theo Quyt đnh
800 Q/TTg
C cu vn đu t thc t trong
3 nm (2011 ậ 2013)
dng ca xư, ngi dơn đóng vai trò lƠ ngi giám sát;
Khi tham gia t chc qun lỦ, vn hƠnh vƠ bo dng các công trình sau khi
hoƠn thƠnh, ngi đóng vai trò lƠ ngi qun lỦ.
-10-
Thông qua phơn tích trên, ta nhn thy vai trò ca ngi dơn đc th hin
trong các vn bn rt đa dng, t vai trò ngi tham gia th đng trong tip nhn thông
tin, đóng góp công sc, tin ca cho đn vai trò lƠ ngi quan lỦ các công trình NTM.
Khi ngi dơn tham gia xơy dng NTM vi tt c nhng vai trò đy, h tht s lƠ ngi
gi vai trò chính trong hot đng nƠy. Tuy nhiên, khi ch cn c trên Quyt đnh 800
Q/TTg, vn bn liên quan trc tip vƠ có giá tr pháp lỦ cao đi vi Chng trình xơy
dng NTM, thì ngi dơn ch đc tham gia vi vai trò lƠ ngi đc tham vn. Nh
vy, có th thy, vn còn mt khong trng pháp lỦ cho nhng quy đnh v vai trò ca
ngi dơn trong xơy dng NTM.
-11-
CHNG 3.
C S Lụ LUN VĨ THC TIN CA VN NGHIểN CU
3.1. S tham gia ca ngi dơn
S tham gia ca ngi dơn đc tip cn nhiu góc đ khác nhau tùy thuc
vƠo hot đng, mc đ… mƠ ngi dơn tham gia.
Theo Pierre André, S tham gia ca ngi dơn lƠ mt quá trình mƠ trong đó
nhng ngi dơn thng tham gia ậ trên c s t nguyn hoc bt but vƠ hƠnh đng
mt mình hoc trong mt nhóm ậ vi mc tiêu nh hng đn quyt đnh s tác đng
đn cng đng ca h. S tham gia nƠy có th din ra bên trong hoc bên ngoƠi khuôn
Nh vy, theo các lỦ thuyt v s tham gia ca ngi dơn thì ngi dơn s tham
gia vƠo nhng hot đng có tác đng đn đi sng cng đng cng nh tng cá nhơn,
theo nhng hình thc vƠ mc đ khác nhau. Vì vy, khi xem xét các ni dung ca
Chng trình xơy dng NTM, ta nhn thy 11 ni dung nƠy điu liên quan trc tip hay
gián tip đn cng đng dơn c nông thôn nên đơy lƠ c s cho ngi dơn tham gia vƠo
các hot đng xơy dng NTM. C th hn, ngi dơn nông thôn lƠ ngi th hng
nhng thƠnh qu trong xơy dng NTM nên ch có h mi lƠ ngi hiu r nht nhu cu
ca mình. T nhng nhu cu đó, ngi dơn bit cn phi lƠm gì, lƠm nh th nƠo đ đt
đc mc tiêu đ ra. Nh vy, có th nói, s tham gia ca ngi dơn nh tt yu khách
quan trong xơy dng NTM hin nay.
-13-
3.2. Kinh nghim phát trin nông thôn HƠn Quc
5
Bin pháp phát trin nông thôn da trên phát trin cng đng đc HƠn Quc áp
dng. Nhng kinh nghim tht bi t công cuc tái thit đt nc vƠ các chng trình
gia tng thu nhp trong nông ậ ng nghip ca Chính ph đư lƠm nn lòng nông dơn,
khin h mt đi s t tin vn có. Chính ph ca Park Chung Hy cng nhn ra rng vin
tr không giúp ích đc bao nhiêu cho ngi dơn nu ngi dơn không ngh cách t
giúp mình. ơy lƠ nhng Ủ tng nn tng đ hình thƠnh phong trƠo Seamaulundong
6
ậ
phong trƠo đi mi cng đng hay còn đc gi lƠ phong trƠo đi mi nông thôn.
Ngay t bt đu phong trƠo, ắTinh thn Seamaul” vi 3 nhơn t chính ắChm
ch - T lc ậ Hp tác” đư đc đ cao. Trong đó, Chm ch lƠ đng c t nguyn ca
ngi dơn, không ngng vt qua khó khn đ tin ti thƠnh công, T lc lƠ Ủ chí bn
thơn, tinh thn lƠm ch, chu trách nhim v cuc sng vƠ vn mnh ca bn thơn vƠ
thu nhp. ắThôn t lp” lƠ các thôn có 100% ngi dơn tham gia phong trƠo đc u
tiên h tr các d án nơng cao thu nhp, d án phúc li vn hóa. Vic phơn nhóm đu t
giúp cho ngun lc đc phơn b hp lỦ vƠ đáp ng nhu cu phát trin đa phng, vƠ
mt ln na to nên s cnh tranh sôi ni trong Phong trƠo Seamaulundong.
Bên cnh đó, s thng nht vƠ chuyên nghip trong h thng qun lỦ cng lƠ
nhơn t quan trng góp phn nên s thƠnh công ca phong trƠo. Mt h thng qun lỦ
riêng đc thƠnh lp t trung ng đn đa phng, đn v nh nht lƠ ban phát trin t
qun thôn/xóm mƠ ngi lưnh đo do dơn bu. Vin đƠo to lưnh đo Seamaul cng
đc thƠnh lp đ bi dng cán b cho phong trƠo.
Tóm li, Phong trƠo Seamaulundong nhn mnh đn phát trin tinh thn ca
nông dơn, ly kích thích vt cht nh vƠ chính sách đ kích thích mnh tinh thn vƠ qua
đó phát huy tin nng ca ngi dơn, cng đng; lƠm cho ngi dơn tr thƠnh ch th
tht s ca phong trƠo vi quyn ra quyt đnh trong các hot đng la chn công trình,
phng thc đóng góp, gii pháp xơy dng, t chu trách nhim qun lỦ giám sát công
trình. Nh đó, ch sau 8 nm k t 1970, các d án phát trin c s h tng nông thôn
gn hoƠn thin. C th, trong hn 5 nm, t 80% h gia đình sng trong nhƠ lá thì đn
gia nm 1975 toƠn b nhƠ ca đư đc lp ngói. c bit, ch sau 5 nm ngi dơn
nông thôn đư trc tip cm nhn sc mnh ca bn thơn khi t đng lên xơy dng cuc
sng ca mình.
Khi so sánh kinh nghim phát trin nông thôn HƠn Quc vi chính sách xơy
dng NTM, ta nhn thy ch trng phát trin nông thôn ca 2 phong trƠo lƠ ging
nhau, ngi dơn đóng vai trò chính trong phát trin nông thôn, giúp ngi dơn tr nên
t tin đ xơy dng cuc sng ca mình. Tuy nhiên, trong hƠnh đng thì phong trƠo
Semaul Undong li phát huy ti đa s tham gia ca ngi dơn, khuyn khích ngi dơn
tham gia t nhng vic đn gin ri đn nhng vic phc tp, trong khi đó, phong trƠo
-15-
xơy dng NTM li thiu vng s tham gia ca ngi dơn, mt s ni, ngi dơn li b
-16-
Nghiên cu ca Oxfam (2012) đư ch ra s phn ng khác nhau ca cng đng vƠ chính
quyn v vn đ nƠy. Các cng đng tham gia tích cc đư giƠnh li quyn s dng đt
cho mình nh trng hp Qung Bình hay t chi chuyn quyn s dng đt Qung
Tr. chiu ngc li, s tham gia th đng ca cng đng Ngha Ơn, Ngh An đư
dn đn vic thay đi quyn s dng đt trên nhiu din tích đt lƠ ngun sinh k chính
ca cng đng.
T nhng nghiên cu trc, ta có th nhn thy ngi dơn có th tham gia rt
nhiu lnh vc, hot đng khác nhau, mc đ tham gia cng rt đa dng vƠ quan trng
hn lƠ ch ra s hiu qu đi vi nhng hot đng có s tham gia ca ngi dơn. Mt
khi ngi dơn đc hng dn, đƠo to v nhng k nng tham gia, gii thích v quyn
li, ngha v liên quan thì hiu qu tham gia đc ci thin, s tham gia chuyn t b
đng sang ch đng, tích cc. Bên cnh đó, mi nghiên cu trc còn cho thy ni
dung có s tng đng vi mt hay mt s ni dung ca Chng trình xơy dng NTM
(11 ni dung). T hai cn c nƠy, ta có th rút ra kt lun: Chng trình xơy dng NTM
phi có s tham gia ca ngi dơn vƠ mc đ tham gia ca ngi dơn quyt đnh mc
đ thƠnh công ca chng trình.
-17-
CHNG 4.
NGHIểN CU IM V S THAM GIA CA NGI DỂN
TRONG XỂY DNG NTM TI HAI Xĩ BỊNH DNG VĨ BỊNH HIP
4.1. Quá trình trin khai Chng trình xơy dng NTM ti huyn Bình Sn
Bt đu trin khai t đu nm 2011, đn nay, huyn Bình Sn đư hoƠn chnh b