Phạm Thị Trà Mi
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU
Đầu tư có vai trò quan trọng, là nhân tố quyết định làm thay đổi cơ
cấu kinh tế quốc dân của mỗi nước, thúc đẩy sự tăng trưởng và phát
triển nền kinh tế đất nước.
Thực hiện đường lối đổi mới về phát triển kinh tế, trong những
năm qua Chính phủ đã đầu tư vốn cho xây dựng cơ bản chiếm khoảng 30
- 35% GDP. Trong năm năm 2001 - 2005, vốn đầu tư xây dựng trong
toàn xã hội đạt khoảng 50 tỷ USD, trong đó riêng vốn ngân sách Nhà
nước đầu tư khoảng 35 tỷ USD. Hàng chục công trình trọng điểm của
Nhà nước đã được đầu tư hàng tỷ USD để xây dựng, cải tạo, như quốc lộ
1A; đường Hồ Chí Minh; Thủy điện Sơn La; Khu lọc dầu Dung Quất;
Khu công nghiệp khí, điện, đạm Cà Mau; các công trình phục vụ SEA
Games 22
Những công trình nói trên cùng với hàng trăm công trình khác đã
làm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội của đất nước, góp phần quan trọng
bảo đảm cho tăng trưởng kinh tế đất nước đạt bình quân 7,5 %/năm và
nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của toàn xã hội.
1
1
Phạm Thị Trà Mi
Thực tế tình hình đầu tư của nước ta trong những năm vừa qua đặc
biệt là từ năm 2001 - 2006 tăng khá mạnh, song bên cạnh đó chúng ta còn
thấy nhiều mặt trái trong hoạt động đầu tư trong đó nổi lên là tình trạng
thất thoát, lãng phí. Trong hai năm 2002 - 2003, thanh tra chuyên ngành
xây dựng đã tổ chức thanh tra 31 dự án xây dựng với tổng vốn đầu tư là
17.300 tỷ đồng, thì cả 31 dự án đều có sai phạm với số tiền thất thoát,
lãng phí lên đến 2.070 tỷ đồng.Thất thoát, lãng phí trong đầu tư đã làm
giảm đáng kể hiệu quả của hoạt động đầu tư. TTLP như là căn bệnh
truyền nhiễm lan tràn trên tất cả các ngành, lĩnh vực của đời sống xã

phân tích quy trình đầu tư nhận thấy tiền đầu tư bị thất thoát ở mọi giai
đoạn đầu tư và diễn ra nổi lên theo một số dạng sau đây: Nâng giá; Khai
khống khối lượng; Bớt vật tư, tráo vật tư…
Cả ba dạng trên, để được thanh toán dĩ nhiên phải có hồ sơ, chứng
từ hợp pháp, hợp lệ và để tránh bị phát hiện. Do vậy chúng phải hợp pháp
3
3
Phạm Thị Trà Mi
hoá, hợp lý hoá hồ sơ, chứng từ ngay từ khâu đầu đến khâu cuối (dự toán,
đấu thầu, hợp đồng, nghiệm thu, thanh toán, giải ngân, kiểm toán). Chúng
phải sử dụng nhiều thủ đoạn gian dối, tinh vi, tạm kể ở đây một số thủ
đoạn thông thường sau: hối lộ quan chức, cán bộ, thậm chí bằng cả cách
của “maphia”; lợi dụng những sơ hở trong các quy định quản lý; mua bán
hoá đơn chứng từ, lập hoá đơn chứng từ giả; tráo đổi vật tư, thiết bị đưa
vào công trình; lập các công ty “ma”; liên kết giữa các nhà thầu; làm rối
các thủ tục, quy trình triển khai quản lý; thiếu minh bạch, dân chủ trong
quản lý dự án; phối hợp chặt chẽ, thông đồng giữa những kẻ có liên quan.
Vì những thủ đoạn gian dối, tinh vi trên nên trong thực tế không dễ
gì phát hiện những khoản tiền đầu tư bị thất thoát.
Lãng phí là mặt đối lập với tiết kiệm. Trong đầu tư xây dựng cơ
bản (XDCB), mọi việc làm tăng chi phí đầu tư so với mức cần thiết dẫn
đến làm giảm hiệu quả vốn đầu tư được coi là sự lãng phí.
Lãng phí diễn ra nổi lên ở một số dạng sau đây: Dự án được đầu tư
khi chưa thực sự cần thiết phải đầu tư; Dự án được đầu tư với quy mô,
công suất không phù hợp so với nhu cầu; Dự án được đầu tư với yêu cầu
kỹ thuật và mỹ thuật không phù hợp so với nhu cầu; Dự án được đầu tư ở
địa điểm và thời điểm không hợp lý; Thiết bị và công trình của dư án có
chất lượng thấp làm giảm tuổi thọ của dự án; Tiến độ dự án bị kéo dài;
Một số chi phí chung, chi phí khác, chi phí thiết bị, lao động và vật tư cao
hơn thực tế; Một số khoản chi phí trong dự án được chi chưa tiết kiệm.

chưa hợp lý, chậm giải phóng mặt bằng…
• Ngoài ra còn có trong các khâu đấu thầu, trong ký kết hợp đồng,
trong thi công, quyết toán, nghiệm thu…
2. Thất thoát, lãng phí trong sử dụng nguồn nhân lực, chất xám
Các doanh nghiệp nhà nước lâu nay vẫn được coi là sân sau của bộ
máy công quyền trực tiếp liên quan đến doanh nghiệp nhà nước (DNNN).
Con cháu cán bộ lãnh đạo thường được gửi gắm vào những vị trí then
chốt trong các công ty nhà nước. Điều này tạo thực tế ở DNNN thừa
người không biết làm việc nhưng thiếu người có năng lực. Bên cạnh đó
còn vấn đề đạo tạo cán bộ chuyên môn cũng gây ra nhiều bức xúc cho xã
hội. Tình trạng đào tạo theo phong trào tràn lan nhưng đào tạo không hợp
lý, chất lượng đào tạo thấp nên mặc dù hàng năm chính phủ đã tốn rất
nhiều chi phí nhưng nguồn lực này không đáp ứng được nhu cầu cho xã
hội
3. Thất thoát, lãng phí trong việc sử dụng đất, công nghệ,chi tiêu, chi
phí trong công tác nghiên cứu lập dự án.
Đất do DNNN sử dụng đều là những mảnh đất “đắc địa” có giá trị
rất lớn nhưng khi tính toán hiệu quả kinh doanh của DNNN người ta lại
không tính toán giá trị sử dụng đất vào giá trị DNNN. Điều này làm cho
hiệu quả kinh doanh của DNNN được tính không đúng. Nếu tính cả giá
6
6
Phạm Thị Trà Mi
trị, giá trị sử dụng đất vào giá trị của DNNN có lẽ nhiều DNNN làm ăn
không có lãi.
Thực tế cho thấy có nhiều dự án được cấp đất nhưng vẫn bỏ không
do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan như chậm giải phóng mặt
bằng rồi thiếu vồn…cũng đă gây thất thoát, lãng phí hàng chục tỷ đồng
của nhà nứơc trong khi đó giá thuê đất ở Việt Nam vẫn được đánh giá là
rất cao trong khu vực và trên thế giới còn người dân thì không có đất

thoát trong xây dựng cơ bản làm mỗi năm cả nước mất đi từ 1-2% tăng
trưởng GDP. Vì vậy thất thoát và lãng phí mất mát trên thực tế còn lớn
hơn nhiều những cái mà chúng ta đo đếm được.Thất thoát lãng phí đã
làm mất lòng tin của nhân dân vào Đảng, nhà nước giảm uy tín cùa Việt
Nam trước cộng đồng quốc tế nhất là trước các nhà đầu tư, tài trợ. Chỉ
tiêu thất thoát, lãng phí của Việt Nam xếp thứ 97 trên hơn 100 nước làm
các nhà đầu tư ngần ngại khi rót vốn vào nước ta.
IV. Các nhân tố ảnh hưởng đến thất thoát, lãng phí trong đầu
tư
1. Nhân tố khách quan
8
8
Phạm Thị Trà Mi
A. Do đặc điểm của hoạt động đầu tư
• Sản phẩm xây dựng có tính chất cố định, nơi hoạt động gắn
liền với nơi tiêu thụ sản phẩm, phụ thuộc trực tiếp vào điều kiện địa chất,
thuỷ văn, khí hậu nên nếu công tác khảo sát, thăm dò các điều kiện tự
nhiên không chính xác sẽ dẫn đến lãng phí nghiêm trọng vì kết cấu kỹ
thuật không phù hợp và chất lượng công trình kém.
• Sản phẩm xây dựng có quy mô lớn, có kết cấu phức tạp dẫn
đến chu kỳ sản xuất dài. Do đó vốn đầu tư bỏ vào để xây dựng dễ bị ứ
đọng, gây lãng phí hoặc nếu thiếu vốn sẽ làm công tác thi công bị gián
đoạn kéo dài thời gian xây dựng, công trình bị bỏ hoang làm gia tăng thất
thoát, lãng phí.
• Sản phẩm xây dựng có thời gian sử dụng lâu dài, tuổi thọ cao
nên sai lầm trong xây dựng sẽ gây tổn thất lớn cả về giá trị ( chi phí xây
dựng dự án) và chất lượng dự án.
a. Do cơ sở hạ tầng kỹ thuật còn lạc hậu, đường sá giao thông, điện
nước còn hạn chế nên dẫn đến không đảm bảo tiến độ thi công, cản trở
công tác thực hiện đầu tư.

10
Phạm Thị Trà Mi
• Thất thoát, lãng phí trong đầu tư nguyên nhân chủ yếu là do con
người.
Nói về nguyên nhân chủ yếu của lãng phí, thất thoát trong đầu tư
xây dựng, nhiều nhà quản lý thường đổ lỗi là do "cơ chế, chính sách liên
quan đến đầu tư xây dựng chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ; do sự bất cập giữa
thể chế nhà nước với quy luật của thị trường và xã hội; do thể chế tổ chức
và quản lý doanh nghiệp chưa theo kịp các cải cách về luật lệ và chính
sách kinh tế ". Điều đó cần phải được nhìn nhận lại.
Có đúng là tình trạng lãng phí, thất thoát trong đầu tư xây dựng cơ
bản thời gian qua do nguyên nhân chủ yếu là do cơ chế, chính sách hay
không? Chúng ta hãy quay lại thời kỳ bao cấp cách đây hơn chục năm,
lúc ấy làm gì có đầy đủ các văn bản pháp luật như bây giờ. Các công
trình xây dựng từ ngân sách nhà nước, nếu để xảy ra lãng phí vài khối
bêtông, vài tấc gỗ, công nhân lấy vài "cặp lồng" ximăng, vài thanh sắt, đã
bị lên án, bị kỷ luật rất nặng chứ đâu có chuyện thất thoát, lãng phí lớn và
nghiêm trọng như hiện nay. Phải chăng nếu những người có chức, có
quyền trong quản lý đầu tư xây dựng có tâm trong sáng, làm việc với tinh
thần trách nhiệm cao, không tiêu cực, tham nhũng chắc chắn sẽ không
xảy ra lãng phí, tiêu cực nghiêm trọng như những năm vừa qua.
Mỗi dự án đầu tư đều được những nhà chuyên môn tư vấn nghiên
cứu tính toán kỹ qua nhiều bước, được nhiều cấp thẩm định, xét duyệt,
được bàn kỹ trong tập thể lãnh đạo trước khi quyết định và quyết định rồi
11
11
Phạm Thị Trà Mi
mới đến đấu thầu rồi triển khai thực hiện. Song song với các quá trình đó
đều có sự giám sát, kiểm tra, thanh tra của các cơ quan chức năng theo
từng lĩnh vực quản lý. Chúng ta cũng có hệ thống định mức, dự toán

quân đỏ” để được trúng thầu. Trong số các dự án đã thanh tra, các sai
phạm trong quá trình đấu thầu thường là hưởng chênh lệch do bán thầu,
nhượng thầu, thu phí nhà thầu sai chế độ, điều chỉnh giá trúng thầu sai
quy định, bỏ thầu quá thấp, sau đó tạo cớ điều chỉnh, bổ sung, kéo dài
thời gian thi công Tình trạng này còn xảy ra trong các dự án thuộc
nguồn vốn của doanh nghiệp Nhà nước, như đầu tư xây dựng trụ sở, mua
sắm thiết bị, ô tô không đúng quy định, không tương ứng với kết quả sản
xuất kinh doanh hoặc đầu tư làm thất thoát lớn như trong các tổng công ty
dầu khí, bưu chính viễn thông, thủy sản.
Các cơ quan chức năng rất coi nhẹ việc cần làm rõ trách nhiệm của
các đơn vị thiết kế thi công và tư vấn giám sát các công trình, thường thì
13
13
Phạm Thị Trà Mi
chỉ khi nào báo chí vào cuộc, nêu cụ thể thì họ mới bắt tay tiến hành điều
tra, khảo sát, thiết kế.
14
14
Phạm Thị Trà Mi
CHƯƠNG II
THỰC TRẠNG THẤT THOÁT LÃNG PHÍ Ở NƯỚC TA HIỆN
NAY
I. Nhận diện thất thoát, lãng phí ở một số lĩnh vực
1. Nhận diện thất thoát, lãng phí trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản
Thất thoát, lãng phí trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản có thể
hiểu là việc quản lý và sử dụng vốn đầu tư cho các dự án đầu tư xây dựng
cơ bản không đúng mục đích, không đúng nhiệm vụ thiết kế, chất lượng
xây dựng kém phải phá đi làm lại hoặc công trình hoàn thành nhưng
không sử dụng được, bỏ phí không mang lại hiệu quả hoặc đạt hiệu quả
nhưng chi phí cao hơn chi phí đầu tư cần thiết cho dự án được xác định

phương thì có tới hơn 15% dự án đang thi công thì phải điều chỉnh mức
đầu tư.Nhiều dự án kéo dài thời gian thực hiện quá lâu như theo số liệu
16
16
Phạm Thị Trà Mi
thống kê năm 2005 có tới hơn 960 dự án nh óm B &C bố trí quá thời hạn
qui định trong đó 230 dự án nhóm B bố trí kéo dài quá 4 năm, 730 dự án
nhóm C kéo dài hơn 2 năm chưa đ ược khắc phục.
Tình hình cụ thể ở các khâu như sau:
1.1 Thất thoát, lãng phí do đầu tư không có quy hoạch hoặc chất lượng
quy hoạch thấp
Quy hoạch là sự sắp xếp, bố trí hợp lý giữa các yếu tố của lực
lượng sản xuất xã hội phải phân công lại lao động xã hội hợp lý trên các
vùng lãnh thổ đất nước. Do vậy quy hoạch phải đi trước một bước. Trong
nhiều năm qua, tuy công tác quy hoạch đã được chú ý, hàng năm Chính
Phủ đều bố trí vốn đầu tư cho công tác quy hoạch, song thực tế quy hoạch
chưa thực sự đi trước một bước để làm căn cứ xác định địa điểm xây
dựng cho dự án đầu tư nên không ít dự án lớn, quan trọng của nhà nước
khi ra quyết định về chủ trương đầu tư đã thoát ly quy hoạch nên thiếu
chính xác. Vì thế trong thực tế có không ít dự án khi xây dựng không có
quy hoạch tổng thể được phê duyệt nên trong quá trình triển khai thực
hiện dự án phải rời đi rời lại gây tổn thất lãng phí, hiệu quả đầu tư thấp.
Qui hoạch chưa sát thực tế, còn chồng chéo, thiếu tầm nhìn dài hạn, chưa
chú trọng thỏa đáng yếu tố môi trường xã hội.
17
17
Phạm Thị Trà Mi
Việc bố trí nhiều sân bay, bến cảng gần nhau mà chưa tính hết sự
gắn kết trong việc khai thác hiệu quả tổng hợp, kết cấu hạ tầng hiện có
chưa phù hợp với khả năng phát triển kinh tế và nguồn vốn đầu tư dẫn

nơi khác. Nhiều dự án đầu tư nhà máy chế biến rau quả, hải sản công suất
khai thác rất thấp hoạt động không có hiệu quả.
• Qui hoạch phát triển đô thị, khu dân cư, hạ tầng cơ sở ở các địa
phương thiếu đồng bộ, chưa có sự phối hợp giữa các ngành giao thông,
bưu chính viễn thông, điện lực, cấp thoát nước làm cho hạ tầng giao
thông thường xuyên bị đào bới, hư hại gây lãng phí lớn.
Hệ thống bệnh viện Trung ương tại các thành phố lớn quá tải, các
địa phương đều đầu tư xây dựng đài phát thanh truyền hình nhưng thời
lượng sử dụng và chương trình nội dung rất hạn chế.
• Trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, qui hoạch phát triển và đầu
tư chưa được chú trọng thỏa đáng, qui hoạch đầu tư phát triển kết cấu hạ
tầng du lịch triển khai chậm, vốn đầu tư còn thấp, còn vướng mắc với qui
hoạch khác vì vậy đã hạn chế khai thác lợi thế và chương trình quốc gia
về du lịch
19
19
Phạm Thị Trà Mi
1.2 Thất thoát, lãng phí trong khâu xác định chủ trương đầu tư
Sai lầm trong chủ trương đầu tư, bắt nguồn từ qui hoạch sai hay
không có qui hoạch, chất lượng báo cáo tiền khả thi thấp, thường “bỏ qua
điều tra xã hội học, môi trường, các công trình hạ tầng hoặc điều tra
không kỹ thị trường tiêu thụ và các yếu tố cho sản xuất kinh doanh”.
Sai lầm trong quyết định đầu tư bắt nguồn từ chủ trương đầu tư sai:
đầu tư theo “phong trào”, theo ý muốn chủ quan, chạy theo thành tích, và
còn do sai lầm trong lập và thẩm định báo cáo khả thi dẫn đến sai lầm
trong việc chọn địa điểm đầu tư, xác định qui mô đầu tư không phù hợp,
không đồng bộ, lựa chọn công nghệ sản xuất không phù hợp hoặc lạc
hậu.
Các sai lầm thiếu sót trong quyết định đầu tư dẫn đến hậu quả:
- Công trình xây dựng xong đưa vào sử dụng không đạt hiệu quả

kế kỹ thuật, tổng dự toán
21
21
Phạm Thị Trà Mi
Tình trạng phê duyệt lại nhiều lần là khá phổ biến hiện nay, thậm
chí một số dự án được phê duyệt, điều chỉnh sau khi đã hoàn thành quá
trình xây lắp, thực chất là hợp pháp hoá các thủ tục thanh quyết toán khối
lượng phát sinh, điều chỉnh. Chẳng hạn tổng mức đầu tư của dự án cầu
Sông Danh phải điều chỉnh 3 lần trong quá trình thực hiện (năm 1995 là
186 tỷ đồng, năm 1998 là 239 tỷ đồng và năm 2000 là 257 tỷ đồng); hay
gần đây nhất là dự án đầu tư xây dựng TTGD - LĐXH Hải Phòng qua 3
lần điều chỉnh dự án đã bổ sung, điều chỉnh cả về quy mô và tổng mức
đầu tư, tăng 49 tỷ 210 triệu đồng, đưa tổng mức đầu tư từ 72tỷ 482triệu
đồng lên 121tỷ 692 triệu đồng (tăng 67,8%). 3 lần điều chỉnh dự án đều là
do công tác khảo sát lập dự án không đến nơi đến chốn.
Chất lượng công tác thẩm định thiết kế, dự toán có nhiều sai sót,
dẫn đến ở một vài dự án có giá trị trúng thầu cao hơn có giá trị thực tế do
tính toán sai khối lượng.
1.4 Thất thoát, lãng phí vốn đầu tư trong khâu kế hoạch hoá đầu tư
Trong những năm qua mặc dù đã có một số tiến bộ nhưng tình
trạng đầu tư dàn trải trong bố trí kế hoạch của các Bộ, ngành và các tỉnh,
thành phố vẫn chưa được khắc phục triệt để. Tình trạng này được tích tụ
nhiều năm gây thất thoát, lãng phí lớn. Chẳng hạn, tổng dự toán của các
công trình giao thông được đưa vào kế hoạch năm 2004 gấp hơn 10 lần
22
22
Phạm Thị Trà Mi
số vốn bố trí trong kế hoạch do đó chỉ có một số công trình được tập
trung vốn để hoàn thành sớm còn lại là kéo dài.
Việc bố trí danh mục các dự án còn quá phân tán, hàng năm số dự

Tại gói thầu số 1 có tổng vốn đầu tư theo giá trúng thầu 510,1 tỉ
đồng nhưng qua thanh tra đã phát hiện 26,1 tỉ đồng sai phạm ở các khâu
thuộc quá trình đấu thầu. Cụ thể, chủ đầu tư đã đưa các nhà thầu không
đủ tiêu chuẩn vào giai đoạn 2 nhưng không báo cáo Bộ GTVT. Kết quả là
nhà thầu Penta Ocean dù không đủ tiêu chuẩn vẫn trúng thầu. Sau khi
trúng thầu, nhà thầu này ký với 36 nhà thầu phụ tham gia dự án trong khi
hồ sơ mời thầu qui định chỉ được phép ký với một nhà thầu phụ VN.
Trong việc mời thầu hợp đồng tư vấn của dự án với tổng giá trị
98,4 tỉ đồng, chủ đầu tư đã chấm cho Công ty tư vấn Nippon Koei trúng
thầu mà không cần đấu thầu.
24
24
Phạm Thị Trà Mi
Có sự móc ngoặc giữa hai bên A và B để tính phát sinh khối lượng,
rút tiền của dự án. Tiêu biểu là vụ tiêu cực ở Vietsovpetro đây là vụ án
đặc biệt nghiêm trọng xảy ra trong lĩnh vực đầu tư xây dựng cơ bản chủ
yếu do những cán bộ có chức vụ quyền hạn thuộc xí nghiệp liên doanh
dầu khí Việt-Xô và công ty dịch vụ kỹ thuật dầu khí (PTSC) thuộc tổng
công ty dầu khí Việt Nam thực hiện. Cụ thể như sau: đầu tháng 11/1999
biết tin liên danh PTSC/Corall trúng thầu nhưng chưa công bố chính thức,
Dương Quốc Hà (phó tổng giám đốc Vietsovpetro) là phó hội đồng xét
thầu đã gặp Nguyễn Quang Thường (phó tổng giám đốc tổng công ty dầu
khí Việt Nam) thống nhất nâng giá bỏ thầu từ 15,5 triệu USD lên 16,9
triệu USD để rút tiền vênh hơn 1,2 triệu USD chia nhau.
1.6 .Thất thoát, lãng phí trong công tác chuẩn bị xây dựng
Công tác đền bù giải phóng mặt bằng chưa chấp hành đúng các
quy định của nhà nước ở một số dự án như dự án khôi phục và phát triển
hệ thống thuỷ lợi khu vực miền trung và thành phố Hồ Chí Minh, các hồ
sơ đền bù thiếu và không đảm bảo so với quy định nhưng đã chi phí đền
bù 39 tỷ đồng. Ban quản lý cho tiến hành xây dựng trong khi công tác