Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
ĐỀ TÀI : XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
TUMƠRÔNG -TỈNH KON TUM
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm.
Lớp: Kinh tế phát triển 10A.
Trường: Đại học Kinh tế Đà Nẵng-Đại học Đà Nẵng
Giáo viên hướng dẫn: Huỳnh Viết Thiên Ân
PHẦN I : CÁC VẤN ĐỀ VỀ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO.
1.1 Khái niệm và các chỉ tiêu đánh giá đói nghèo.
1.1.1 Các khái niệm về nghèo đói.
*Nghèo đói là gì? Nghèo đói đã và đang tồn tại như là một thách thức lớn
đối với sự phát triển của xã hội loài người. Ngày nay, một phần tư thế giới đang
sống trong cùng cực của nghèo khổ, không đủ khả năng đáp ứng những nhu cầu cơ
bản của con người; hàng triệu người khác cũng có cuộc sống ngấp nghé ranh giới
của sự tồn tại tình trạng nghèo đói. Vậy bản chất của nghèo đói là gì?
Khái niệm nghèo đói được nêu ra tại hội nghị bàn về xoá đói giảm nghèo
(XĐGN) do Uỷ ban Kinh tế – Xã hội Khu vực Châu Á Thái Bình Dương (viết tắt
là ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc – Thái Lan vào tháng 9 năm 1993: “Đói nghèo là
tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn những nhu cầu cơ
bản của con người đã được xã hội thừa nhận, tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế
-xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương”.
Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tương ứng với
các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định. Thước đo các tiêu chuẩn này và các nguyên
nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi tùy theo địa phương và theo thời gian. Tổ chức
Y tế Thế giới định nghĩa nghèo theo thu nhập, theo đó một người là nghèo khi thu
nhập hàng năm ít hơn một nửa mức thu nhập bình quân trên đầu người hàng năm
(Per Capita Incomme, PCI) của quốc gia.
Đói là tình trạng không đảm bảo lượng lương thực tối thiểu để đảm bảo cho
cuộc sống trong một giai đoạn, một thời gian nhất định.
Nghèo tương đối
Trong những xã hội được gọi là thịnh vượng, nghèo được định nghĩa dựa
Ngược với ranh giới nghèo tương đối, các phương án tính toán ranh giới
nghèo tuyệt đối đã đứng vững. Các ranh giới nghèo tuyệt đối được tính toán một
cách phức tạp bằng cách lập ra những giỏ hàng cần phải có để có thể tham gia vào
cuộc sống xã hội.
Các ranh giới nghèo tương đối và nghèo tuyệt đối đều không có thể xác
định được nếu như không có trị số tiêu chuẩn cho trước. Việc chọn lựa một con số
phần trăm nhất định từ thu nhập trung bình và ngay cả việc xác định một giỏ hàng
đều không thể nào có thể được giải thích bằng các giá trị tự do. Vì thế mà chúng
được quyết định qua những quá trình chính trị.
Định nghĩa theo tình trạng sống
Cái gọi là định nghĩa tình trạng sống lưu ý đến những khía cạnh khác ngoài
thu nhập khi định nghĩa "nghèo con người", thí dụ như cơ hội đào tạo, mức sống,
quyền tự quyết định, ổn định về luật lệ, khả năng ảnh hưởng đến những quyết định
chính trị và nhiều khía cạnh khác. Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc cũng
đã đưa ra chỉ số phát triển con người (tiếng Anh: human development index–HDI).
Các chỉ thị cho HDI bao gồm tuổi thọ dự tính vào lúc mới sinh, tỷ lệ mù chữ, trình
độ học vấn, sức mua thực trên đầu người và nhiều chỉ thị khác. Trong "Báo cáo
phát triển thế giới 2000" Ngân hàng Thế giới đã đưa ra bên cạnh các yếu tố quyết
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-2-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
định khách quan cho sự nghèo là những yếu tố chủ quan như phẩm chất và tự
trọng.
1.1.2 Các chỉ tiêu đánh giá nghèo đói
1.1.2.1 Chuẩn của Thế giới
Để có một cái nhìn tổng quan về các vấn đề của các nước đang phát triển,
Robert McNamara, khi là giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đưa ra khái niệm
nghèo tuyệt đối. Ông định nghĩa khái niệm nghèo tuyệt đối như sau: "Nghèo ở
mức độ tuyệt đối là sống ở ranh giới ngoài cùng của tồn tại. Những người nghèo
tuyệt đối là những người phải đấu tranh để sinh tồn trong các thiếu thốn tồi tệ và
/người /tháng
Khu vực thành thị: 260.000
đ
/người /tháng
Theo Quyết định số 143/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 27
tháng 9 năm 2001, trong đó phê duyệt "Chương trình mục tiêu quốc gia xóa đói và
giảm nghèo giai đoạn 2001-2005", thì những hộ gia đình có thu nhập bình quân
đầu người ở khu vực nông thôn miền núi và hải đảo từ 80.000 đồng/người/tháng
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-3-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
(960.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực nông thôn đồng bằng
những hộ gia đình có thu nhập bình quân đầu người từ 100.000 đồng/người/tháng
(1.200.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực thành thị những hộ
có thu nhập bình quân đầu người từ 150.000 đồng/người/tháng (1.800.000
đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.
Theo Quyết định số 170/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 8
tháng 7 năm 2005 về việc ban hành chuẩn nghèo áp dụng cho giai đoạn 2006-2010
thì ở khu vực nông thôn những hộ có mức thu nhập bình quân từ 200.000
đồng/người/tháng (2.400.000 đồng/người/năm)trở xuống là hộ nghèo, ở khu vực
thành thị những hộ có thu nhập bình quân từ 260.000 đồng/người/tháng (dưới
3.120.000 đồng/người/năm) trở xuống là hộ nghèo.
Tiêu chuẩn nghèo tại thành phố Hồ Chí Minh năm 2004 là thu nhập bình
quân đầu người dưới 330.000 đồng/tháng hoặc 4.000.000 đồng/năm (tương ứng
284USD/năm thấp hơn tiêu chuẩn 360 USD/năm của quốc tế).
1.2 Các nguyên nhân dẫn đến nghèo đói
Những nguyên nhân chính dẫn đến nghèo được liệt kê ra là: chiến tranh, cơ
cấu chính trị (thí dụ như chế độ độc tài, các quy định thương mại quốc tế không
công bằng), cơ cấu kinh tế (phân bố thu nhập không cân bằng, tham nhũng, nợ quá
nhiều, nền kinh tế không có hiệu quả, thiếu những nguồn lực có thể trả tiền được),
*Nguyên nhân lịch sử, khách quan:
Việt Nam là một nước nông nghiệp lạc hậu vừa trải qua một cuộc chiến
tranh lâu dài và gian khổ, cơ sở hạ tầng bị tàn phá, ruộng đồng bị bỏ hoang, bom
mìn, nguồn nhân lực chính của các hộ gia đình bị sút giảm do mất mát trong chiến
tranh, thương tật, hoặc phải xa gia đình để tham gia chiến tranh, học tập cải tạo
trong một thời gian dài.
Chính sách nhà nước thất bại: sau khi thống nhất đất nước việc áp dụng
chính sách tập thể hóa nông nghiệp, cải tạo công thương nghiệp và chính sách giá
lương tiền đã đem lại kết quả xấu cho nền kinh tế vốn đã ốm yếu của Việt Nam
làm suy kiệt toàn bộ nguồn lực của đất nước và hộ gia đình ở nông thôn cũng như
thành thị, lạm phát tăng cao có lúc lên đến 700% năm.
Hình thức sở hữu: việc áp dụng chế độ sở hữu toàn dân, sở hữu nhà nước
và tập thể của các tư liệu sản xuất chủ yếu trong một thời gian dài đã làm thui chột
động lực sản xuất.
Việc huy động nguồn lực nông dân quá mức, ngăn sông cấm chợ đã làm cắt
rời sản xuất với thị trường, sản xuất nông nghiệp đơn điệu, công nghiệp thiếu hiệu
quả, thương nghiệp tư nhân lụi tàn, thương nghiệp quốc doanh thiếu hàng hàng
hóa làm thu nhập đa số bộ phận giảm sút trong khi dân số tăng cao.
Lao động dư thừa ở nông thôn không được khuyến khích ra thành thị lao
động, không được đào tạo để chuyển sang khu vực công nghiệp, chính sách quản
lý bằng hộ khẩu đã dùng biện pháp hành chính để ngăn cản nông dân di cư, nhập
cư vào thành phố.
Thất nghiệp tăng cao trong một thời gian dài trước thời kỳ đổi mới do
nguồn vốn đầu tư thấp và thiếu hệu quả vào các công trình thâm dụng vốn của Nhà
nước.
1.2.2 Nguyên nhân chủ quan
Sau 20 năm đổi mới đến năm 2005 kinh tế đã đạt được một số thành tựu
nhưng số lượng người nghèo vẫn còn đông, có thể lên đến 26% (4,6 triệu hộ) do
các nguyên nhân khác như sau:
Sai lệch thống kê: do điều chỉnh chuẩn nghèo của Chính phủ lên cho gần
Môi trường sớm bị hủy hoại trong khi đa số người nghèo lại sống nhờ vào
nông nghiệp.
Hiệu năng quản lý chính phủ thấp.
1.3 Vai trò Xoá đói giảm nghèo đối với sự phát triển
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-6-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
*Chính sách xóa đói giảm nghèo
Vào đầu thập niên 1990, chính phủ Việt Nam đã phát động chương trình
Xóa đói giảm nghèo cùng với lời kêu gọi của Ngân hàng thế giới.
Hỗ trợ quốc tế cho chương trình xóa đói giảm nghèo của Việt Nam
*Đánh giá về chương trình xóa đói giảm nghèo của Việt Nam
UNDP cho rằng mặc dù Việt Nam đã đạt được tăng trưởng kinh tế bền
vững và kết quả rất ấn tượng giảm tỷ lệ nghèo, song vẫn còn tồn tại tình
trạng nghèo cùng cực ở một số vùng. Để đạt được các Mục tiêu Phát triển
Thiên niên kỷ (MDG), Việt Nam cần phải giải quyết tình trạng nghèo cùng
cực.
*Thành quả xóa đói giảm nghèo ở Việt Nam
Tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh của Việt Nam trong suốt thập kỷ 1990 đã
có tác động quan trọng đến việc xoá đói giảm nghèo và phát triển xã hội.
Tỷ lệ người nghèo, tính theo chuẩn nghèo quốc tế, đã giảm liên tục từ hơn
60% vào năm 1990, xuống 58% vào năm 1993, 37% vào năm 1998, 32% vào năm
2000, 29% vào năm 2002 và còn 18,1% vào năm 2004.
Hiện tại (2006) có khoảng 10,8% số hộ được xếp vào loại thiếu ăn (nghèo
lương thực) theo chuẩn nghèo quốc tế.
Căn cứ vào chuẩn nghèo quốc gia do Bộ Lao động thương binh và xã hội
ban hành, tỷ lệ hộ nghèo đã giảm từ hơn 30% năm 1990, 30% vào năm 1992,
15,7% năm 1998 xuống xấp xỉ 17% vào năm 2001(2,8 triệu hộ) và 10% năm
2000.
Theo chuẩn nghèo của chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia, đầu năm
năm 1992 lên 36% năm 2005. Tỷ lệ hộ nghèo tập trung chủ yếu ở những vùng khó
khăn, có nhiều yếu tố bất lợi như điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, kết cấu hạ tầng
thấp kém, trình độ dân trí thấp, trình độ sản xuất manh mún, sơ khai. Ngoài ra,
xuất hiện một số đối tượng nghèo mới ở những vùng đang đô thị hóa và nhóm lao
động nhập cư vào đô thị, họ thường gặp nhiều khó khăn hơn và phải chấp nhận
mức thu nhập thấp hơn lao động sở tại. Đây là những điều kiện cơ bản làm gia
tăng yếu tố tái nghèo và tạo ra sự không đồng đều trong tốc độ giảm nghèo giữa
các vùng. Các vùng Tây Bắc, Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên có tốc độ giảm nghèo
nhanh nhất, song đây cũng là những vùng có tỷ lệ hộ nghèo cao nhất.
Chênh lệch giũa các nhóm: thu nhập giữa các nhóm giàu và nhóm nghèo có
xu hướng gia tăng (tỷ số Ghini giảm), trong những năm gần đây, chênh lệch về thu
nhập giữa 20% nhóm giàu và 20% nhóm nghèo từ 4,3 lần năm 1993 lên 8,14 lần
năm 2002; chênh lệch giữa 10% nhóm giàu nhất và 10% nhóm nghèo nhất từ 12,5
lần năm 2002, tăng lên 13,5 lần năm 2004; Mức độ nghèo còn khá cao, thu nhập
bình quân của nhóm hộ nghèo ở nông thôn chỉ đạt 70% mức chuẩn nghèo mới. Sự
gia tăng khoảng cách giàu - nghèo sẽ làm cho tình trạng nghèo tương đối trở nên
gay gắt hơn, việc thực hiện các giải pháp để giảm nghèo sẽ càng khó khăn hơn.
Sai lệch kết quả thống kê Căn cứ vào kết quả chính thức điều tra mức
sống hộ gia đình năm 2002 và kết quả sơ bộ khảo sát mức sống của hộ gia đình
năm 2004, theo chuẩn nghèo quốc gia (2001), Tổng cục Thống kê đã tính toán và
ra thông cáo báo chí về tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia mới cho năm
2002 và sơ bộ cho năm 2004. Theo đó, tỷ lệ nghèo năm 2002 của Việt Nam là
23%, năm 2004 là 18,1%, năm 2005 là 8,3% . Nhưng với chuẩn mới từ Quyết định
số 170/2005/QĐ –TTg ngày 08 tháng 7 năm 2005 ban hành chuẩn nghèo áp dụng
cho giai đoạn 2006 - 2010, tỉ lệ hộ nghèo của năm 2005 sẽ tăng từ 8,3% như hiện
nay (chuẩn 2001) lên đến trên 26% là khoảng 4,6 triệu hộ.
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-8-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
Lưu ý có một số vấn đề đặt ra từ tỷ lệ nghèo năm 2004 là 18,1%: Thứ nhất,
Phát triển Thiên niên kỷ, được công bố tháng 9 năm 2005 và phân phát tại Hội
nghị Thượng đỉnh thế giới năm 2005, cho thấy tình trạng chênh lệch và bất bình
đẳng xã hội giữa các vùng, giới tính và nhóm dân cư đang ngày càng gia tăng.
Trong khi các vùng đô thị được hưởng lợi nhiều nhất từ các chính sách cải cách và
tăng trưởng kinh tế, thì tình trạng nghèo vẫn tồn tại dai dẳng ở nhiều vùng nông
thôn của Việt Nam và ở mức độ rất cao ở các vùng dân tộc thiểu số - theo Tổng
cục Thống kê là 69,3% vào năm 2002.
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-9-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
Trong thập kỷ tới đây nỗ lực của Việt Nam trong việc hội nhập với nền
kinh tế toàn cầu sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho sự tăng trưởng, nhưng cũng đặt ra nhiều
thách thức đối với sự nghiệp giảm nghèo.
*Nghèo và môi trường
Trong nhiều khu vực trên thế giới nạn nghèo là một trong những nguyên
nhân chính đe dọa và phá hủy môi trường. Các vấn đề có nguyên do từ nạn nghèo
làm cản trở các tiến bộ trong bảo vệ môi trường. Phương tiện tài chính cần thiết để
bảo vệ môi trường không thể có được tại các vùng có nạn nghèo cao. Klaus
Töpfer, lãnh đạo cơ quan môi trường của Liên Hiệp Quốc UNEP đã gọi nghèo "là
chất độc lớn nhất của môi trường", chống nghèo là điều kiện tiên quyết để có
thành tựu trong việc bảo vệ môi trường.
Xóa đói giảm nghèo là một chiến lược của chính phủ Việt Nam nhằm giải
quyết vấn đề đói nghèo và phát triển kinh tế tại Việt Nam.
Năm 1989, Việt Nam chuyển sang kinh tế thị trường trong sản xuất nông
nghiệp thực hiện giao khoán đến hộ đã nhảy vọt từ nước đang thiếu lương thực
vươn lên thành nước xuất khẩu gạo, và giữa vị trí trong ba nước xuất khẩu gạo lớn
nhất thế giới từ đó đến nay, an ninh lương thực đã vững vàng. Tuy nhiên, đến nay
vẫn còn tỷ lệ đói nghèo (bao gồm cả thiếu lương thực) mà đa số phân bố ở các xã
thuộc chương trình 135 (xã nghèo).
Đầu thập niên 1990, Việt Nam chuyển sang nền kinh tế thị trường định
7. Đảm bảo bền vững môi trường.
8. Thiết lập quan hệ đối tác toàn cầu vì mục đích phát triển.
Những mục tiêu này mang kết quả trực tiếp và gián tiếp xóa đói giảm
nghèo một cách bền vững bởi nguy cơ đói nghèo, tái đói nghèo đều có thể xảy ra
trong những biến cố của môi trường thiên nhiên, của quá trình hội nhập và phát
triển. Một quốc gia khi không giải quyết dứt điểm xóa đói giảm nghèo thì luôn ẩn
chứa nguy cơ phát triển không bền vững dẫn đến những hậu quả bất ổn định kinh
tế - xã hội. Những mục tiêu đó cũng gợi mở những phương thức tác động trực tiếp
hay gián tiếp đến việc xóa đói giảm nghèo.
Hiện nay, chuẩn nghèo của thế giới quy định quốc gia có thu nhập bình
quân người hàng năm là 735 USD. Thu nhập bình quân của Việt Nam khoảng 400
USD, dù có quy đổi về giá trị so sánh tương đương (PPP) vẫn chưa qua chuẩn
nghèo. Ngày 29 tháng 3 năm 2005, tại Hội thảo "Hợp tác giữa các nhà tài trợ và
các Tổ chức phi Chính phủ trong xóa đói giảm nghèo" theo định hướng giảm
nghèo toàn diện hơn, bền vững hơn, công bằng hơn và hội nhập hơn, Việt Nam sẽ
nâng chuẩn đói nghèo lên gấp hai lần. (Chuẩn đói nghèo trước đây theo mức thu
nhập bình quân người /tháng theo khu vực miền núi, nông thôn, thành thị: trước
năm 2000 là 45.000 đồng, 70 000 đồng và 100 000 đồng; sau năm 2000 là 80000 -
100 000 – 150 000 đồng). Theo chuẩn đói nghèo mới có hai mức: thu nhập bình
quân tháng 200 000 đồng ở nông thôn và 260 000 đồng ở thành thị. Tuy nhiên một
số thành phố chuẩn đó có thay đổi do yếu tố giá sinh hoạt. Ví dụ, Sở Lao động
Thương binh và xã hội Hà Nội đã đệ trình UBND thành phố mức chuẩn nghèo
mới: 350.000 và 270.000 đồng/người/tháng tương ứng với khu vực thành thị và
nông thôn.
Kết quả dưới đây đây được TCTK tính toán dựa vào số liệu thu nhập bình
quân đầu người của hộ gia đình và chỉ số giá tiêu dùng của từng khu vực thành
thị/nông thôn qua các năm để loại từ yếu tố biến động giá. Số liệu căn cứ kết quả
chính thức Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam 2002 và kết quả sơ bộ Khảo
sát mức sống hộ gia đình Việt Nam năm 2004, Tổng cục Thống kê tính toán tỷ lệ
(%) hộ nghèo cho năm 2002 và 2004 theo chuẩn nghèo được Thủ tướng Chính
(Nguồn: Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội, tháng 9-2005 : Chương trình mục
tiêu quốc gia về giảm nghèo 2006–2010)
1.4 Một số bài học kinh nghiệm trong Xoá đói giảm nghèo ở các địa
phương
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-12-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
Thực hiện Nghị quyết số 04/2002/NQ-HĐ ngày 28/01/2002 của Hội đồng
nhân dân tỉnh, Uỷ ban nhân dân tỉnh Vĩnh Phúc đã xây dựng Đề án Xoá đói giảm
nghèo, việc làm của tỉnh. Các chương trình, mục tiêu đặt ra trong Đề án được các
cấp chính quyền quan tâm thực hiện và đạt được nhiều kết quả cao.
(Bảng 1).
Số hộ /năm 2001 2002 2003 2004 2005
Số hộ nghèo 26.531 21.672 17.810 15.102 12.602
Số hộ nghèo
giảm
2.832 4.859 3.862 2.708 2.500
Tỷ lệ hộ
nghèo
10,91 9,65 8,7 6,6 5,6
(Bảng 1: Kết quả XĐGN ở Vĩnh Phúc giai đoạn 2001-2005) - Nguồn: tổng hợp
từ báo cáo tổng kết công tác XĐGN Giai đoạn 2001-2005 của Sở Lao động
-Thương binh và Xã hội tỉnh Vĩnh Phúc
Nếu cuối năm 2001, tỷ lệ hộ nghèo đói trong toàn tỉnh là 10,91% (tương
đương 26.531 hộ) thì đến cuối năm 2004 tỷ lệ này giảm xuống còn 6,6% (tương
đương 15.102 hộ), cuối năm 2005 (theo chuẩn nghèo cũ) tỷ lệ hộ nghèo tiếp tục
giảm xuống còn 5,6% (tương đương 12.602 hộ).
Điều đó cho thấy, trong 5 năm (2001-2005) tỉnh Vĩnh Phúc đã giảm được
17.161 hộ nghèo, tương đương 1,33%, đạt 133% kế hoạch XĐGN giai đoạn 2001-
2005 của tỉnh.
khăn, hiệu quả chưa cao và chưa đồng đều giữa các đơn vị trong tỉnh, nhất là sự
chênh lệch về tỷ lệ hộ nghèo giữa các huyện miền núi với các huyện đồng bằng và
thị xã còn cao.
Những khó khăn và tồn tại trên đây do nhiều nguyên nhân chủ quan và
nguyên nhân khách quan mang lại. Nhận thức của một số cấp uỷ Đảng, chính
quyền và một bộ phận dân cư nghèo còn chưa đúng đắn, chưa chủ động và phát
huy tích cực khả năng nội lực để vươn lên. Cấp chính quyền cơ sở ở một số địa
phương còn áp đặt tỷ lệ hộ nghèo. Người thoát nghèo không muốn ra khỏi danh
sách hộ nghèo với mong muốn được hưởng những chế độ, chính sách trợ giúp của
Nhà nước; các nguồn lực đảm bảo cho công tác XĐGN còn thiếu tập trung; hệ
thống cơ sở hạ tầng còn thiếu đồng bộ và kém chất lượng, chưa đáp ứng được yêu
cầu phát triển kinh tế -xã hội của nhiều địa phương; nguồn nhân lực tuy dồi dào
nhưng hiệu quả sử dụng lao động còn chưa cao, cơ cấu lao động chậm đổi mới,
chất lượng lao động còn thấp, thiếu lao động kỹ thuật, nhất là lao động có trình độ
tay nghề cao. Đặc biệt, nhiều hộ gia đình khi tham gia vào công tác XĐGN, thực
hiện các kế hoạch và chương trình còn thiếu kiến thức, kinh nghiệm sản xuất,
nguồn thu nhập và tài sản sở hữu lại ít ỏi .v.v. nên khi gặp phải rủi ro, các hộ gia
đình mới thoát nghèo không vượt qua được khó khăn và tái nghèo trở lại.
Nhằm kế thừa, phát huy những kết quả đạt được, khắc phục những khó
khăn và tồn tại trên đây, trong thời gian tới công tác XĐGN ở tỉnh Vĩnh Phúc cần
thực hiện đồng bộ, hữu cơ một số giải pháp cơ bản sau đây:
Một là, tiếp tục xây dựng và hoàn thiện hệ thống chính sách.
Cần có sự nghiên cứu cơ bản và toàn diện hơn về thực trạng đói nghèo ở
từng địa phương và đơn vị cơ sở trong toàn tỉnh, phân loại cụ thể các đối tượng
nghèo đói làm căn cứ xây dựng và hoàn thiện một số chính sách đặc thù cho từng
địa phương trên cơ sở Hiến pháp và Pháp luật như: chính sách dồn điền đổi thửa
nhằm hình thành những ô ruộng rộng lớn, những vùng sản xuất tập trung thuận lợi
cho việc thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp (ứng dụng các
thành tựu khoa học công nghệ, máy móc vào sản xuất nông nghiệp), phát triển nền
sản xuất nông nghiệp hàng hoá, nâng cao số lượng và chất lượng sản phẩm; tiếp
vừa đảm bảo nguồn thu nhập, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nói
chung và các hộ đói nghèo nói riêng, giúp họ thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nợ
nần và nghèo đói.
Bốn là, nâng cao chất lượng các nguồn lực:
Đảm bảo chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lao động của các địa
phương, nâng cao năng lực, trình độ, kiến thức và kinh nghiệm, kỹ năng sản xuất
cho người lao động cũng như các hộ đói nghèo; giúp họ xây dựng và thực hiện các
kế hoạch phát triển kinh tế của gia đình, vượt qua được những khó khăn khi gặp
rủi ro, hạn chế tình trạng tái nghèo xảy ra.
Từng bước hình thành các trung tâm dịch vụ giới thiệu việc làm có uy tín
cao là cầu nối trung gian giữa người lao động và các hộ đói nghèo có khả năng đáp
ứng nhu cầu của người sử dụng lao động.
Thực hiện kiên cố hoá kênh mương, xây dựng thuỷ lợi và ứng dụng công
nghệ tưới ẩm vào các vùng thiếu nước. Hướng dẫn các hộ gia đình ở nông thôn cải
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-15-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
tạo vườn tạp, hình thành các khu vườn chuyên canh kết hợp với đa dạng hoá các
mô hình sản xuất khép kín VAC (Vườn -Ao-Chuồng), phát triển kinh tế trang trại,
thực hiện chuyển giao và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất góp
phần phát triển kinh tế -xã hội, XĐGN tại các hộ gia đình và địa phương.
Năm là, đổi mới, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức:
Đội ngũ cán bộ, công chức làm công tác XĐGN phải được đào tạo về kỹ
năng nghiệp vụ và nâng cao trình độ chuyên môn thực thi công vụ, chấp hành
nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà
nước về XĐGN; Cán bộ, công chức phải là công bộc của nhân dân, tận tuỵ phục
vụ, tôn trọng và lắng nghe ý kiến của nhân dân qua đó phản ánh và đáp ứng kịp
thời những yêu cầu, nguyện vọng chính đáng, hợp pháp của nhân dân; có nếp sống
lành mạnh, có ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm trong công tác; thường xuyên
học tập nâng cao trình độ, chủ động, sáng tạo và phối hợp cùng nhân dân thực hiện
và Đông của huyện, có nhiều thung lũng hẹp và sâu.
+ Địa hình thấp được bồi tụ: Có độ cao trung bình dưới 800 m; phân bổ ở
khu vực phía Nam và Tây Nam huyện.
- Khí hậu huyện Tu Mơ Rông là khí hậu Tây Trường Sơn; khu vực phía
Đông Bắc gián tiếp ảnh hưởng của khí hậu Đông Trường Sơn. Chia làm 2 tiểu
vùng khí hậu:
+ Tiểu vùng 1: Là khu vực trung tâm và phía Tây của huyện, bao gồm các
xã Đăk Hà, Đăk Tờ Kan, Đăk Rơ Ông, Đăk Sao, Tu Mơ Rông. Tổng nhiệt độ năm
từ 7.000- 7.500
0
C; nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất (tháng 12, 01) đạt dưới
18
0
C; nhiệt độ trung bình tháng cao nhất (tháng 4) khoảng 23
0
C. Lượng mưa hàng
năm tương đối cao, phổ biến từ 2.200- 2.400mm; mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và
kết thúc vào đầu tháng 11. Phù hợp với cây có nguồn gốc á nhiệt đới.
+ Tiểu vùng 2: Thuộc khu vực Đông Bắc huyện bao gồm các xã Đăk Na,
Măng Ri, Tê Xăng, Ngọc Lây, Ngọc Yêu Tổng nhiệt độ năm từ 6.500-7.000
0
C.
Nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất (tháng 12, 01) xuống dưới 18
0
C; nhiệt độ
trung bình tháng cao nhất (tháng 4) khoảng 23
0
C. Lượng mưa hàng năm tương đối
cao phổ biến từ 2.200- 2.400mm; mùa mưa bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào đầu
tháng 11; Tháng có lượng mưa và số ngày mưa cao là tháng 8,9,10,11.
2.1.2 Về tài nguyên.
- Đất đai, thổ nhưỡng:
Tổng diện tích tự nhiên 85.718,4 ha, trong đó: đất sản xuất nông nghiệp là
5.886,81 ha; đất nuôi trồng thuỷ sản là 3,92 ha; đất nông nghiệp khác là 14,99 ha;
đất lâm nghiệp là 76.270,4 ha, trong đó: đất rừng phòng hộ là 29.077,6 ha, đất
rừng sản xuất là 47.192,8 ha; đất phi nông nghiệp là 1.385,87 ha; đất chưa sử dụng
là 2.406,41 ha.
Căn cứ vào một số kết quả điều tra nghiên cứu về phân loại lập bản đồ đất
tỉnh Kon Tum theo phân loại định lượng FAO- UNESCO, đặc điểm thổ nhưỡng
huyện Tu Mơ Rông có 4 nhóm đất chính và 7 loại đất, cụ thể như sau:
+ Nhóm đất phù sa suối (Py): Có diện tích 1.182 ha, chiếm 1,4% tổng diện
tích toàn huyện, nhóm đất này được hình thành do sản phẩm bồi tụ của sông suối
lớn như lưu vực sông Đăk Tờ Kan; nhóm đất này phân bổ ở xã Đăk Hà, Đăk Rơ
Ông, Đăk Tờ Kan và Đăk Sao.
+ Nhóm đất xám (X); Có diện tích 79.255 ha, chiếm 92,8% tổng diện đất
toàn huyện, phân bố ở tất cả các xã, gồm 3 loại đất:
. Đất xám, đỏ vàng: Diện tích có 1.419 ha, chiếm 1,7 % diện tích đất toàn
huyện. Đất phân bổ ở tất cảc các xã trên toàn huyện trên đá biến chất (1.200 ha) và
macma axit (219 ha). Hầu hết diện tích đất có độ dốc 15-25
0
có 1.227 ha, diện tích
đất dốc <15
0
có 192 ha. Ở độ dốc thấp <15
0
có thể sử dụng trồng các loại hoa màu,
cây ăn quả, cây công nghiệp; diện tích có độ dốc >15
0
thuận lợi cho việc khoanh
nuôi bảo vệ hoặc trồng mới rừng.
, ít có khả năng sử dụng cho nông nghiệp.
. Đất đỏ chua, tầng mặt giàu mùn: Đất được hình thành trên đá bazan có
diện tích 84 ha, chiếm 0,1% diện tích đất toàn huyện, phân bổ ở xã Ngọc Yêu.
Toàn bộ diện tích đất có tầng dày trên 100 cm, độ dốc <8
0
. Hướng sử dụng là
trồng các loại cây hoa màu, cây ăn quả, cây công nghiệp lâu năm.
+ Nhóm đất mùn axit trên núi cao : Diện tích có 3.361 ha, chiếm 3,9% diện
tích đất toàn huyện, phân bổ ở các xã Đăk Na (1.010 ha), Đăk Sao (50 ha), Măng
Ri (1.464 ha), Ngọc Lây (837 ha). Toàn bộ diện tích đất phân bố ở độ dốc >25
0
,
tầng dày > 100cm; loại đất này sử dụng cho mục đích lâm nghiệp và phát triển cây
dược liệu:
. Diện tích đất theo độ dốc tầng dày: Toàn huyện có 8.676 ha đất phân bố ở
độ dốc <15
0
, chiếm 10,2% tổng diện tích đất toàn huyện, trong đó đất có tầng dày
đất mịn >70 cm là 8.267 ha, có khả năng sử dụng cho phát triển nông nghiệp, chủ
yếu là đất xám (6.383 ha) và đất phù sa (1.033 ha).
. Diện tích đất có độ dốc >15
0
cần sử dụng cho mục đích lâm nghiệp như
trồng rừng, khoanh nuôi bảo vệ rừng hoặc sử dụng nông lâm kết hợp; trồng bời
lời, ca ri, quế . . . .
- Tài nguyên nước:
+ Nguồn nước mặt: Trên địa bàn huyện không có sông lớn mà chỉ có suối
nhỏ và hệ thống suối đầu nguồn của các sông sau:
. Lưu vực sông Đăk PSi: nằm trong địa bàn huyện có diện tích lớn nhất tập
trung ở phía Đông-Nam huyện; gồm các hệ thống suối như: Suối nước Chim, suối
doanh nghiệp đầu tư khai thác chế biến vật liệu xây dựng thông thường.
- Tài nguyên rừng:
Năm 2008 trên địa bàn toàn huyện có 82.176,12 ha đất nông nghiệp, trong
đó có 76.270,4 ha đất lâm nghiệp, Diện tích rừng phòng hộ 29.077,6 ha (BQL
rừng phòng hộ Tu Mơ Rông quản lý: 13.517,5 ha; Công ty NLCN&DV quản lý:
8.119,3 ha; UBND các xã quản lý: 7.440,8 ha); rừng sản suất 47.192,8 ha (Công
ty NLCN&DV quản lý: 16.230,2 ha; UBND các xã quản lý: 22.632,75 ha; hộ gia
đình quản lý: 5.849,2 ha; tổ chức kinh tế khác quản lý:2.480,65 ha); trong đó rừng
tự nhiên là rừng sản xuất có trữ lượng giàu và trung bình là 8.773,5 ha (trong đó
UBND các xã quản lý 2.713,5 ha, Công ty NLCN&DV quản lý 6.060 ha). Độ che
phủ rừng khoảng là 83,87%. Rừng chủ yếu là rừng trung bình, rừng nghèo, rừng
non tái sinh nên tác dụng ngăn cản lũ lụt, sạt lở đất trong mùa mưa bị hạn chế.
Rừng tự nhiên chủ yếu là rừng rộng thường xanh, tre nứa và lá kim. Đây là một
trong những vùng còn nhiều rừng nhất tỉnh Kon Tum với nhiều chủng loại gỗ và
động vật quý hiếm, cần được bảo vệ và khai thác có hiệu quả. Ngoài trữ lượng gỗ,
rừng của huyện Tu Mơ Rông có nhiều lâm đặc sản dưới tán rừng quý hiếm có giá
trị như sâm ngọc linh, sa nhân, hồng đẳng sâm, ngũ vị tử, . . .
Để phát huy hết lợi thế về tài nguyên rừng như trên, trong thời gian đến
huyện Tu Mơ Rông đẩy mạnh công tác giao rừng, giao khoán bảo vệ rừng, nhằm
khai thác rừng hợp lý, cải tạo rừng và trồng rừng, kết hợp với các biện pháp hỗ trợ
khác qua đó nâng cao đời sống dân cư ở các khu vực gần rừng.
- Nguồn nguyên liệu:
Do đặc thù là huyện có độ cao so với mực nước biển trên 1.000 m nên phù
hợp cho việc phát triển cây cà phê chè catimo, dong riềng , mặt khác với đặc thù
là huyện có diện tích đất lâm nghiệp lớn (88,97% so tổng diện tích tự nhiên) đây là
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-20-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
điều kiện thuận lợi trong việc phát triển nguồn nguyên liệu giấy và phát triển một
số cây dược liệu như sâm Ngok Linh, sơn tra, ngũ vị tử, hồng đẳng sâm là nguồn
khó khăn, kết cầu hạ tầng cơ sở như điện, đường, trường, trạm, nước sinh hoạt,
chợ nông thôn… còn thấp kém. Quy hoạch vùng, ngành, lĩnh vực tuy đã được chú
trọng nhưng do nguồn lực chưa đủ mạnh, phân tán, chưa có nhiều ngành đầu ư
phát triển.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2008 trên địa bàn huyện đạt 21,78 %. Tổng
sản phẩm trên địa bàn huyện năm 2008 (theo giá CĐ 94) đạt 46.990 triệu đồng,
trong đó: Nhóm nông, lâm thuỷ sản đạt 26.257 triệu đồng; Nhóm công nghiệp, xây
dựng 9.234 triệu đồng; Nhóm thương mại và dịch vụ 6.719,6 triệu đồng; Thu nhập
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-21-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
bình quân đầu người đạt 4,331 trđ/người/năm (quy đổi 270,7 USD); lương thực
bình quân đầu người đạt 356 kg/người/năm.
Cơ cấu tổng sản phẩm trên địa bàn huyện: Ngành Nông - Lâm - Thuỷ sản
chiếm 64,66 %; Công nghiệp - Xây dựng chiếm 21,04%; Thương mại, dịch vụ
chiếm 14,3%.
Tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn thực hiện năm 2008 là 3,65 tỷ
đồng.
2.2.1 Thực trạng phát triển một số ngành và lĩnh vực chủ yếu:
- Sản xuất nông nghiệp:
Trong những năm qua, sản xuất lương thực trên địa bàn huyện có những
bước phát triển nhanh, đảm bảo được an ninh lương thực trên địa bàn. Năm 2008,
giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 79,56 tỷ đồng (tính theo giá thực tế), sản lượng
lương thực có hạt đạt 7.532,18 tấn, lương thực bình quân đầu người đạt 365,89
kg/người/năm.
Tổng diện tích gieo trồng cây hàng năm: 5.631,9 ha, trong đó diện tích gieo
trồng cây lương thực gieo trồng 3.345,4 ha; sản lượng lương thực năm 2008 đạt
7.325,97 tấn. Diện tích gieo trồng cây lúa cả năm: 2.453,8ha; sản lượng đạt
5.419,69 tấn, năng suất đạt 22,09 tạ/ha, trong đó:
- Lúa vụ đông - xuân: 682,8 ha, năng suất đạt 27,12 tạ/ha, sản lượng
xuất của ngành nông nghiệp. Các xã chưa chú trọng đầu tư phát triển chăn nuôi,
nhiều hộ chưa có chuồng trại đề nhốt gia súc; đây cũng là một trong những nguyên
nhân làm đàn gia súc chậm phát triển. Tuy sản lượng thịt xuất chuồng của các
nông hộ chưa cao, nhưng ngành chăn nuôi của huyện Tu Mơ Rông đã phần nào
tác động đến sản xuất nông nghiệp toàn huyện; đã tạo ra sản phẩm hàng hoá và
công ăn việc làm cho người lao động. Trong thời gian đến huyện sẽ chú trọng phát
triển lĩnh vực này và đề ra những biện pháp thích hợp để phát triển ngành chăn
nuôi theo hình thức phát triển mô hình trang trại kết hợp với chăn nuôi hộ gia
đình; đặc biệt là chăn nuôi đàn đại gia súc. Năm 2008, tổng đàn trâu có 4.658 con,
đàn bò có 5.861con, đàn heo có 3.694 con, đàn dê có 563 con, đàn gia cầm có
23.674 con.
Công tác khuyến nông-khuyến lâm từng bước được cải thiện rõ rệt. Bố trí
vốn lòng ghép từ các chương trình, dự án để triển khai một số mô hình trồng trọt
và chăn nuôi, duy trì một số cây, con giống bản địa trên địa bàn huyện.
Công tác thuỷ lợi thường xuyên được quan tâm, ngoài việc đầu tư mới các
công trình thuỷ lợi để mở rộng diện tích canh tác, việc duy tu, sửa chữa các công
trình thuỷ lợi, nạo vét kênh mương cũng được thực hiện thường xuyên và liên tục.
- Sản xuất lâm nghiệp:
Toàn huyện có 76.270,4 ha đất lâm nghiệp, chiếm 88,97% diện tích
đất tự nhiên; trong đó đất có rừng phòng hộ 27.249,4 ha, đất có rừng sản suất
44.730,2 ha. Diện tích rừng phòng hộ đã giao khoán cho nhân dân chăm sóc bảo
vệ 6.540 ha, diện tíc giao đất, giao rừng sản xuất theo Quyết định 178 và Quyết
định 304 là 5.770ha. Việc giao khoán khoanh nuôi, chăm sóc, bảo vệ rừng và giao
đất giao rừng trên địa bàn huyện chưa triệt để, dẫn đến rừng và đất rừng thường bị
xâm hại.
- Sản xuất công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp và xây dựng:
Giá trị sản xuất công nghiệp-tiểu thủ công nghiệp-xây dựng năm
2008 là 30,63 tỷ đồng. Các hoạt động công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp khác
trên địa bàn huyện chưa phát triển, chỉ đáp ứng nhu cầu chế biến và sơ chế các sản
phẩm từ nông nghiệp. Sản xuất của ngành tiểu thủ công nghiệp dịch vụ còn nhỏ lẻ,
vận chuyển hành khách, chưa có hệ thống ngân hàng.
Đánh giá thực trạng: Từ khi mới thành lập huyện (tháng 6/2005), cấp uỷ
Đảng, chính quyền, Mặt trận đoàn thể các cấp và nhân dân các dân tộc trong
huyện đã nổ lực, quyết tâm vượt khó khăn phấn đấu thực hiện tốt các mục tiêu kế
hoạch đề ra hàng năm và giai đoạn. Tuy nhiên, do nguồn lực có hạn, đặc biệt là
nguồn vốn đầu tư của nhà nước cho các chương trình mục tiêu dự án còn nhỏ lẽ,
chưa đồng bộ; cơ sở hạ tầng như đường điện, mạng lưới giao thông, trường học,
trạm của huyện còn nhiều yếu kém, được đầu tư từ nhiều năm trước nay đã
xuống cấp; một số ngành, lĩnh vực chưa chủ động trong việc xây dựng các chương
trình, kế hoạch cụ thể để triển khai thực hiện nhiệm vụ được giao, công tác tuyên
truyền, vận động chưa thực sự sâu rộng, chưa có sự phối hợp đồng bộ, chặt chẽ
giữa các ngành, các cấp dẫn đến sự nghiệp giảm nghèo và xây dựng thôn làng
vững mạnh chưa đạt kết quả như yêu cầu đặt ra.
Từ thực tế đó huyện đã rút ra được những bài học kinh nghiệm như sau:
- Cần tập trung sự lãnh đạo toàn diện của cấp uỷ Đảng các cấp, sự chỉ đạo
có chiều sâu của chính quyền các cấp trong việc xây dựng các chương trình, kế
hoạch định hướng và tổ chức triển khai thực hiện. Tăng cường sự phối hợp của các
tổ chức chính trị-xã hội tổ chức tuyên truyền vận động nâng cao nhận thức, khơi
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Thắm-Lớp Kinh tế phát triển 10A
-24-
Đề tài tốt nghiệp: Xoá đói giảm nghèo trên địa bàn huyện Tu Mơ Rông, tỉnh KonTum
dậy tính tự giác, phát huy nội lực trong nhân dân, trong từng gia đình và cộng
đồng.
- Từng ngành, từng lĩnh vực phải có chương trình, kế hoạch cụ thể và có
tính khả thi; có quy chế, phân công nhiệm vụ và trách nhiệm cho từng nhóm, từng
người cụ thể và sát thực tế; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, thực hiện tốt
chế độ báo cáo định kỳ và đột xuất. Mỗi cán bộ công chức hành chính luôn phải
nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu đi đầu trong công tác, sản xuất, phát
triển kinh tế để làm mô hình cho nhân dân học tập và làm theo.
- Gắn kết các chương trình mục tiêu dự án với việc đào tạo, tuyên truyền
-25-
Copyright: Tài liệu đại học ©